Ans 1900 — Wikipèdia
Vejatz lo contengut
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
(Redirigit dempuèi
1902
../..
Ans 1870
Ans 1880
Ans 1890
Ans 1900
Ans 1910
Ans 1920
Ans 1930
../..
Istòria
modificar
modificar lo còdi
1900
: abandon de la
poligamia
per lei mormons.
1901
: independéncia oficiala d'
Austràlia
(1
èr
de genier). Pasmens, dins lei fachs, la politica de l'illa demorèt fòrça influenciada per aquela dau
Reiaume Unit
fins a la
Segonda Guèrra Mondiala
. Dins aquò, aquò permetèt l'adopcion de divèrsei
lèis
progressistas coma l'extension dau drech de vòte e de candidatura ais eleccions ais fremas (blancas solament). Aquela decision s'apliquèt sus tot lo territòri franc de l'illa de
Tasmania
ont intrèt pas en vigor avans
1903
1902
: en
Martinica
, destruccion totala de la vila de [Saint-Pierre (Martinica)|Saint-Pierre]] per una erupcion de la
Montanha Pelada
29 000
mòrts).
1902
: tractat d'amistat entre
Japon
e lo
Reiaume Unit
1902
: fondacion de la
vila
de
Dire Dawa
per la companhiá en carga de la bastida dau camin de fèrre entre
Jiboti
Addis Abeba
. L'endrech foguèt chausit per venir un centre logistic important (obrador de reparacion dei
trens
... etc.) e es d'ara endavant la segonda vila etiopiana.
1902
: presa de
Riyad
per
Abdalaziz ibn Saud
1902
: independéncia oficiala de
Cuba
après quatre ans d'ocupacion militara
estatsunidenca
. Dins lei fachs, l'illa demorèt sota l'influéncia de
Washington
1903
: destruccion definitiva dau
Califat de Sokoto
per lei
Britanics
. Lo califa
Muhammadu Attahiru I
èr
foguèt tuat a la
batalha de Burmi
. En revènge, lei sultans qu'acceptèron lo
protectorat
britanic
gardèron son poder.
1904
: campanha de conquista d'
Ogaden
per
Etiopia
1904
: per contentar lo partit dei captaus
mexicans
— sostèn important dau regime — Porfirio Díaz acceptèt de prolongar de doas
annadas
suplementàrias lo mandat de cada governador de província. Pasmens, après aquela crisi intèrna, la situacion interiora s'agravèt e lo partit dei tecnocratas centralistas dichs
cientificos
abandonèt lentament lo regime.
Fichièr:Surviving Herero.jpg
Subrevivents hereros de la retirada a travèrs de
Kalahari
1904-1905
: dins lo
Sud Oèst African
, revòuta indigèna menada per lo cap herero
Samuel Maharero
. Causada per la sasida dei tèrras agricòlas d'aqueu pòble, entraïnèt d'atacas violentas còntra lei posicions alemandas. La reaccion de
Berlin
foguèt fòrça violenta e entraïnèt la quasi exterminacion dau pòble herero. Aqueu chaple es uei considerat coma lo premier genocidi modèrne.
Fotografia
de
San Francisco
après lo
tèrratrem
de
1906
1906
tèrratrem de San Francisco
(aperaquí
3 000
mòrts). D'una magnitud de 7, entraïnèt de degalhs importants dins la vila.
Fotografia
dau
HMS Dreadnought
vèrs 1906-1907.
1906
: illustrant la
corsa ais armaments
en
Euròpa
, intrada en servici dins la marina
britanica
dau
cuirassat
HMS Dreadnought
. Conjugant una poissança de fuòc importanta, un
blindatge
espés e una
velocitat
auta, revolucionèt l'armament navau e venguèt la nòrma fins a la
Segonda Guèrra Mondiala
1906-1907
: dins la
Peninsula Aràbia
, combats importants entre lei Ibn Saud e una coalicion, sostenguda per leis Otomans, de plusors clans.
1907
: independéncia de
Nòva Zelanda
. Pasmens, lo país demorèt sota l'influéncia dirècta de
Londres
fins a la
Segonda Guèrra Mondiala
Partiment de Pèrsia entre zònas russas e britanicas.
1907
: signatura de la
Convencion Anglorussa de 1907
. Organizèt lo partiment dau Pèrsia entre zònas d'influéncia russa, britanica e neutra.
1907
: en
Etiopia
, après una ataca d'
apoplexia
dau negus
Menelik II
l'annada precedenta, creacion d'un govèrn sus lo modèl europèu amb la creacion d'un gabinet dei ministres.
1907
: en
Jamaica
tèrratrem
dins la
capitala
Kingston
que causèt mai de
1 000
mòrts (14 de genier).
1907
: establiment d'un
protectorat
japonés
sus la
peninsula
de
Corèa
Fotografia de
Messina
après lo
tèrratrem
e lo
tsunami
de 1908.
1908
tèrratrem
dins la region de
Messina
(28 de decembre) qu'entraïnèt la destruccion de la vila en causa d'un
tsunami
. Aperaquí
80 000
abitants foguèron tuats e lo
govèrn
italian pensèt un temps cubrir la vila de
cauç
per defugir d'epidemias e l'abandonar.
Article detalhat:
Eveniment de Tunguska
1908
: violenta
explosion
(10-15 Mt) en
Siberia
Centrala que destruguèt
2 000
km² de
seuva
. L'origina de l'eveniment es pas totalament segura mai sembla d'èsser liada a l'explosion d'un
asteroïde
ò d'una
cometa
dins lei jaç inferiors de l'
atmosfèra
. En causa dei dificultats per agantar la region, ges d'expedicion poguèt i arribar avans
1927
1909
tèrratrem de Lambesc
(46 mòrts).
1909
: premiera grèva generala de l'administracion francesa.
1909
: fondacion de la vila de
Tel Aviv
Cultura
modificar
modificar lo còdi
Pintura precubiste de
Pau Cesana
onte la natura comença d'èsser representada d'un biais geometric.
Article detalhat:
Pau Cesana
1904
: dins una discussion amb
Émile Bernard
1868
1941
Pau Cesana
1839
1906
) expausèt sei reflexions sus un tractament
geometric
de la natura utilizant lo
cilindre
ò l'
esfèra
. De mai, evolucion importanta qu'anava èsser a l'origina dau
cubisme
, cada plan ò ponch d'un objècte deviá se dirigir vèrs un ponch centrau.
Fotografia
dau
Sanctuari d'Al-Askari
en
1916
1905
: acabament dei trabalhs decidits per lo chah
Nasser al-Din Shah Qajar
1848
1896
) dins lo
Sanctuari d'Al-Askari
(ò Mosqueta d'Aur). Donèron sa fòrma actuala au bastiment ambé la construccion dau dòme d'
aur
e de l'encencha
blava
Sciéncias e tecnicas
modificar
modificar lo còdi
1900
: assai dau premier
prototipe
de
fusiu mitralhaire
per l'armada
italiana
. Pasmens, l'arma aviá mai d'un problema de concepcion e foguèt pas adoptada per leis Italians. Lei Britanics l'assaièron tanben e arribèron a la meteissa conclusion.
1900
: eeclipsi totau de
Soleu
, visible en un arc de vision que s'estendiá dempuei
Porto
Portugau
, fins a
Elx
, província d'
Alacant
Espanha
1900
: invencion de la premiera turbina d'estanci de pression per l'
engenhaire
Auguste Rateau
1863
1930
). A respèct deis autrei modèls de turbinas existents, permetèt d'utilizar de velocitats de rotacion feblas amb de rendements importants.
Fotografia
de
Max Planck
en
1901
Article detalhat:
Mecanica quantica
1900
: premiera formulacion de la teoria quantica desvolopada per
Max Planck
1858
1947
). Aquò permetèt d'explicar lo problema dau raionament dau
còrs negre
e marquèt una rompedura majora de l'istòria de la
fisica
car entraïnèt l'abandon de la
fisica classica
per lei questions regardant la descripcion dei fenomèns microscopics. Permetèt tanben lo desvolopament de plusors teorias quanticas au sen de divèrsei camps de la
fisica
ò de la
quimia
1900
: descubèrta dei quatre grops
sanguins
per lo mètge
austrian
Karl Landsteiner
1868
1943
). Foguèron dichs
A, B, AB e O
en
1910
. Aquò permetèt de desvolopar tornarmai la tecnica dei transfusions sanguinas umanas.
1900
: concepcion dau premier
forn d'arc electric
vertadier (→
1879
) per lo
Francés
Paul Héroult
1863
1914
). Permetent d'obtenir de
temperaturas
autas, aquela invencion foguèt pauc a pauc utilizat per estudiar lei possibilitats de desvolopar una
siderurgia
electrica. Pasmens, aquò demorèt lòngtemps una idèa en causa dau còst important de l'
electricitat
. En revènge, permetèt d'estudiar la produccion d'
aliatges
d'
aciers
especiaus.
1900
: començament dei trabalhs de
Victor Grignard
1871
1935
) sus leis
organometallics
, especialament aquelei de
magnèsi
. Utilizats dins mai d'un sintèsi ò d'un procès de
catalisi
, aquelei compausats anavan permetre un desvolopament important dei sintèsis organics durant lo sègle XX. L'autor de sa descubèrta foguèt guierdonat dau
Prèmi Nobel de Quimia
en
1912
e leis
organomagnesians
son uei dichs
reactius de Grignard
1900
: descubèrta dau darrier gas rare (lo
radon
) per l'
Alemand
Ernst Dorn
1848
1916
).
1901
: invencion de la premier maquina permetent de realizar un electrocardiograma dins lei condicions d'un espitau per lo mètge
olandés
Willem Einthoven
1860
1927
).
1902
: assai dau premier
dirigible militar
, destinat a la reconoissença dau prat batalhier, desvolopat per l'
engenhaire
francés
Henri Julliot
. Pasmens, en causa dau desvolopament de l'aviacion, pus eficaça e rapida, aqueu concèpte foguèt pauc a pauc abandonat.
1902
: intrada en servici dau premier
fusiu mitralhaire
operacionau desvolopat per l'
oficièr
danés
Vilhelm Herman Oluf Madsen
1844
1917
). Inspirèt una tiera d'armas que foguèron utilizadas fins ais annadas 1950 e la generalizacion dei
mitralhièras
leugieras.
1902
: comercializacion dau premier
motor multisopapa
desvolopat per la companhiá
francesa
Panhard & Levassor
1902
: premiera publicacion permetent d'explicar l'existéncia de la
radioactivitat
per lo fisician
britanic
Frederick Soddy
1877
1956
). Mencionèt per lo premier còp l'existéncia de desintegracions radioactivas. Soddy recebèt lo
Prèmi Nobel de Quimia
en
1921
Fotografia
de l'erupcion de
1902
de la
Montanha Pelada
1902
: après l'erupcion catastrofica de la
Montanha Pelada
qu'entraïnèt la destruccion totala de la vila martiniquesa de Saint-Pierre, leis autoritats de divèrsei país prenguèron consciéncia de la manca de conóissença a prepaus deis erupcions
volcanicas
. Aquò marquèt donc lo començament de l'estudi scientific dei volcans e la
volcanologia
, branca alora fòrça menora de la
geologia
, venguèt una sciéncia vertadiera.
1902
: premiera explicacion modèrna dau foncionament dau
cancèr
. Basada sus lei derivas dei mecanismes de division cellulària, foguèt l'òbra dau
zoologista
alemand
Theodor Boveri
1862
1915
). Son ipotèsi foguèt demostrada en
1915
per lo
biologista
estatsunidenc
Thomas Hunt Morgan
1866
1945
).
1902
: acabament de la concepcion dau
procès Ostwald
per l'
Alemand
Wilhelm Ostwald
1853
1932
). Basat sus una tiera de reaccions permetent de transformar l'
amoniac
en
acid nitric
, permetèt de provesir d'importantei quantitats de matèria premiera ais industrias productritz d'engrais azotats e d'
explosius
(→
1899
1913
).
1903
: invencion de la premiera
turbina
d'explosion per Armengaud.
1904
: desvolopament dau premier fusiu semi-automatic (lo
Mondragón M1908
mexican
) que foguèt largament adoptat e inspirèt divèrseis armas de concepcion similara fins a la generalizacion dei
fusius d'assaut
1905
: invencion dau
turboalternator
per l'
engenhaire
soís
Charles Carroll Brown
1859
1946
) que capitèt de coplar una
turbina
amb un
alternator
. Aquò permetèt de trobar dei fònts d'energia capablas de produrre de poissanças largament superioras ai turbinas de vapor existentas e favorizèt l'electrificacion de l'industria.
Article detalhat:
Relativitat especiala
1905
: a partir de la teoria quantica publicada en
1900
Albert Einstein
demostrèt lei naturas ondulatoria e corpuscularia de la
lutz
. Expliquèt tanben lo desplaçament de la
lutz
per quantitats definidas que foguèron dichs
fotons
. Enfin, establiguèt l'invariància de la velocitat de propagacion deis ondas electromagneticas.
1905
: publicacion d'una teoria per
Daniel Moreau Barringer
explicant l'origina dau
Meteor Crater
per l'impacte d'una
meteorita
1906
: descubèrta dau
tresen principi
de la
termodinamica
per
Walther Hermann Nernst
1864
1941
).
1906
: en
matematicas
, premiera formulacion dau concèpte d'
espaci metric
dins la tèsi dau matematician
francés
René Maurice Fréchet
1878
1973
). L'idèa venguèt pauc a pauc una nocion centrala en
analisi matematica
1907
: descubèrta dau premier
asteroïde
troian
de
Jupitèr
, lo futur
(588) Achilles
. Après doas descubèrtas similaras en
1906
1907
, l'existéncia dei troians foguèt oficializada per la comunautat scientifica.
1907
: comercializacion dau premier sistèma de fotografia color d'usatge relativament simple
: l'
Autochrome
dei
fraires Lumière
. Èra una tecnica de fotografia sus placa de veire que necessitava totjorn de temps de pausa lòngs – problema recurrent dei tecnicas de fotografia color dempuei son aparicion en
1861
– e un tractament complèx. De mai, la sensibilitat èra limitada e per generalizar l'usatge de la fotografia color, serà necessari d'esperar l'aparicion dei premiers films color dins lo corrent deis ans 1930 (→
1935
).
1908
: invencion dau premier film fotografic transparent e segur (es a dire sensa
nitrocellulòsa
) per la companhiá
estatsunidenca
Kodak
. Leugiers e practics, lei films fotografics dominèron la fotografia fins a la generalizacion de la
fotografia numerica
au començament dau sègle XXI.
1908
: premiera liquefaccion d'
èli
per lo fisician
olandés
Heike Kamerlingh Onnes
1853
1926
).
1908
: premiera sintèsi d'una matèria plastica transparenta dicha
cellofana
per lo quimista
soís
Jacques Edwin Brandenberger
1872
1954
).
1908
: desvolopament d'un procès de sintèsi d'
amoniac
per quimista
alemand
Fritz Haber
1868
1934
). Son metòde foguèt industrializat tre
1909
per
BASF
1909
: depaus de brevet depintant la concepcion dau premier
silenciós
desvolopat per
Hiram Percy Maxim
1869
1936
).
Article detalhat:
Experiéncia de Rutherford
1909
: debanament de l'
experiéncia de Rutherford
(realizada per
Hans Geiger
Ernest Marsden
). Aguèt un ròtle decisiu dins lo desvolopament dau modèl de l'
atòm
modèrne car permetèt d'establir l'existéncia dau nuclèu atomic.
Article detalhat:
pH
1909
: introduccion de la nocion de
pH
per descriure l'
aciditat
per
Soren Sorensen
1868
1939
).
1909
: premiera sintèsi de la
baquelita
per lo quimista
estatsunidenc
Leo Baekeland
1863
1944
).
Decès
modificar
modificar lo còdi
Leopoldo Alas
, escrivan
espanhòu
Machado de Assis
, escrivan
brasilièr
Víctor Balaguer
, poèta
catalan
Frédéric Auguste Bartholdi
, esculptor francés.
Henri Becquerel
fisician
francés
Ludwig Boltzmann
, fisician austrian.
Giosuè Carducci
, escrivan italian.
Pau Cesana
, pintre provençau.
Antoine Alphonse Chassepot
, engenhaire francés.
Anton Checov
, escrivan rus.
Cixi
, emperatritz e regenta chinesa.
Jean-Baptiste Clément
, revolucionari e cantaire francés.
Per Teodor Cleve
, quimia e
geològ
suedés
Grover Cleveland
, president estatsunidenc.
Stephen Crane
, escrivan estatsunidenc.
Euclides da Cunha
, escrivan brasilièr.
Pierre Curie
fisician
francés
Gottlieb Daimler
, engenhaire e
industriau
alemand
Alexis Damour
quimista
francés
Édouard Delamare-Deboutteville
, inventor e
industriau
francés
Élie Ducommun
, escrivan soís.
Antonín Dvořák
, compositor chèc.
Francesc Ferrer
, pedagòg catalan.
Adolf Fick
fisiologista
alemand
George Fosbery
oficier
e inventor
britanic
Eugèni Garcin
, jornalista e escrivan occitan.
Richard Jordan Gatling
engenhaire
estatsunidenc
Paul Gauguin
, pintre francés.
Joseph Glidden
, inventor
estatsunidenc
Zénobe Gramme
engenhaire
bèlga
Fèlix Gras
, escrivan provençau.
Edvard Grieg
, compositor norvegian.
Benjamin Harrison
, president
estatsunidenc
Charles Hermite
matematician
francés
Theodor Herzl
, filosòf
judieu
Henrik Ibsen
, dramaturg norvegian.
Jules Janssen
, astronòm
francés
Alfred Jarry
, escrivan francés
Joseph Joachim
, violonista ongrés.
Alexander Kielland
, escrivan norvegian.
Alexandre Langlada
, poèta de Montpelhièr.
Étienne Lenoir
engenhaire
francés
Leopold II
, rèi de
Belgica
Maxime Lisbonne
, revolucionari francés.
Prosper-Olivier Lissagaray
, revolucionari e
istorian
francés.
Cesare Lombroso
, mètge italian.
Dmitrii Mendeleiev
, quimista rus.
Adolph von Menzel
, pintre alemand.
Sextius Michel
, poèta occitan.
Alphonse Milne-Edwards
zoologista
francés.
Henri Moissan
, quimista francés.
Muhammadu Attahiru I
èr
, califa de
Sokoto
Friedrich Nietzsche
, filosòf alemand.
René Panhard
, engenhaire e
industriau
francés
Alèxi Peiret
, escrivan occitan.
Leston Allen Pelton
, inventor
estatsunidenc
Camille Pissarro
, pintre francés.
Sully Prudhomme
, escrivan francés.
Eça de Queiroz
, escrivan portugués.
Cecil Rhodes
, explorator e òme d'afaires anglés.
Nikolai Rimskii-Korsakov
, compositor rus.
Thomas Fitch Rowland
engenhaire
estatsunidenc
Herbert Spencer
filosòf
britanic.
Henry Morton Stanley
, explorador britanic.
William Thomson (lord Kelvin)
fisician
irlandés
Enric de Tolosa-Lautrèc
, pintre francés.
Albèrt Tornièr
, escrivan, jornalista e politician occitan.
Giuseppe Verdi
, compositor italian.
Jules Verne
, escrivan francés.
Leonce Verny
, engenhaire francés.
Victòria
, rèina dau
Reiaume Unit
Oscar Wilde
, escrivan anglés.
Clemens Winkler
, quimista
alemand
Émile Zola
, escrivan
francés
Liames intèrnes
modificar
modificar lo còdi
Mecanica quantica
Relativitat especiala
Bibliografia
modificar
modificar lo còdi
Nòtas e referéncias
modificar
modificar lo còdi
(en)
C. C. Heyde e E. Seneta,
Statisticians of the Centuries
, Springer, 2001, p. 331.
Recuperada de «
Categoria de la pagina
Article redigit en provençau
Categoria amagada :
Paginas amb ligams de fichièrs copats
Ans 1900
Apondre un subjècte