Ans 1940 — Wikipèdia

Ans 1940 — Wikipèdia
Vejatz lo contengut
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
(Redirigit dempuèi
1943
../..
Ans 1910
Ans 1920
Ans 1930
Ans 1940
Ans 1950
Ans 1960
Ans 1970
../..
Istòria
modificar
modificar lo còdi
Article detalhat:
Guèrra d'Ivèrn
1939-1940
: perseguida de la
Guèrra d'Ivèrn
entre l'
URSS
Finlàndia
. Maugrat una resisténcia eficaça durant l'
ivèrn
, l'armada finlandesa foguèt batuda amb la concentracion de mejans militars fòrça importants per lei
Sovietics
. De negociacions permetèron ai Finlandés de gardar son
independéncia
en cambi de la cession de quauquei basas navalas e de divèrsei territòris frontaliers. Per l'armada sovietica, lo conflicte s'acabèt amb un bilanç uman catastrofic (
125 000
mòrts e
250 000
bleçats) que mostrèt lei limits d'una aplicacion tròp estrictas de principis ideologics dins lei fòrças armadas.
Ataca alemanda dins un vilatge norvegian en
1940
1940
: per assaiar de blocar l'arribada dau
fèrre
suedés
, lei Francobritanics organizèron lo minatge de la
Mar Baltica
. Pasmens, aquò entraïnèt una reaccion rapida d'
Alemanha
qu'ataquèt
Danemarc
(que resistiguèt pas) e
Norvègia
. Leis Aliats assaièron de desbarcar en
Norvègia
dins lo pòrt de
Narvik
. Dins aquò, foguèron obligats de l'abandonar en causa de l'ofensiva alemanda en
França
a partir de mai. Ansin,
Norvègia
demorèt ocupada fins a
1945
per leis Alemands.
Article detalhat:
Campanha de França (1940)
Soudats alemands dins la capitala francesa en
1940
1940
: a partir dau 10 de mai, ofensiva generala de la
Wehrmacht
còntra
França
Belgica
e lei
País Bas
. En causa d'una error grèva de comandament, lei Francés mandèron sei resèrvas per ajudar lei País Bas. Foguèron ansin incapables d'arrestar l'ataca alemanda principala que rompèt lo frònt dins leis
Ardenas
. Esplechats la mobilitat de sei blindats, leis Alemands enceuclèron la mitat nòrd deis armadas francobritanicas que deguèron se retirar vèrs
Dunquèrca
avans de véncre lo rèsta de l'armada francesa. Lo 25 de junh, un armistici foguèt signat permetent ais Alemands d'ocupar lei dos tèrç de
França
e d'installar un govèrn collaborator dins lo rèsta. De son caire,
Belgica
e lei
País Bas
foguèron ocupats mai contunièron la guèrra dins lo camp britanic.
Article detalhat:
Batalha deis Aups
1940
: assaiant d'aprofichar la desfacha francesa còntra
Alemanha
Itàlia
ataquèt
França
dins leis
Aups
. Pasmens, lei tropas italianas, mau preparadas, mau capitèron de passar lei defensas francesas.
1940
: en
França
, afondrament de la
III
Republica
en causa de la desfacha còntra
Alemanha
. Lo poder foguèt pres per lo manescau
Philippe Pétain
que metèt en plaça un regim conservator e reaccionari que chausiguèt de s'aliar amb
Alemanha
. Pasmens, una pichona fraccion de soudats e de responsables francés decidèt donc de demorar dins lo camp britanic. Se recampèron a l'entorn dau
generau
Charles de Gaulle
Soudats comunistas chinés durant l'
ofensiva dei Cent Regiments
1940
: en
China
, lei
Japonés
foguèron tornarmai batuts a la
batalha dau sud de Guangxi
(15 de novembre de
1939
- 30 de novembre de 1940) onte se turtèron a de còntra-ofensivas acarnadas de part de l'armada nacionalista. Ansin, après l'ocupacion de l'
Indochina Francesa
, preferiguèron finalament limitar sa preséncia ai pòrts pus importants de la region. Dins lo rèsta dau país, organizèron plusors ofensivas que mau capitèron en causa dei limits de sa logistica e d'una viva resisténcia
sud Henan
(30 de genier - 1
èr
de març) e
Zaoyang-Yichang
(1
èr
-18 de junh). Enfin, a partir de l'estiu, foguèt lo torn dei
comunistas
chinés de menar lo combat ambé l'
ofensiva dei Cent Regiments
(20 d'aost - 5 de decembre) qu'entraïnèt de destruccions importantas dins lei centres industriaus e miniers esplechats en China per lei Japonés. Pasmens, lei comunistas perdiguèron de miliers d'òmes dins l'operacion e decidèron tornarmai de donar la prioritat a la
guerilha
. Per l'armada imperiala, aquò justifiquèt una multiplicacion novèla deis atrocitats còntra lei civius.
Fotografia de l'intrada dau camp d'
Auschwitz II
en
1945
. Entre 1941 e 1945, aperaquí 1,1 milions de personas i foguèron tuats per leis Alemands.
1941
: evolucion de la politica antisemita dau regim
nazi
amb lo començament de l'eliminacion fisica sistematica de totei lei comunautats
judievas
presentas en
Alemanha
ò dins lei territòris ocupats. Ansin, l'emigracion dei judieus vèrs lei país estrangiers, encoratjada per la violéncia dempuei
1937
1938
, foguèt enebida lo 23 d'octòbre e lei premierei desportacions generalas acomencèron lo 28 de novembre. La
conferéncia de Wannsee
organizada au començament de l'annada seguenta confiermèt e organizèt lei premiereis execucions dins lei camps d'exterminacion coma
Auschwitz II
(en servici a partir dau 8 d'octòbre).
Soudats e
carri
alemands en
URSS
en
1941
Article detalhat:
Operacion Barbarossa
1941
: lo 22 de junh, invasion de l'
URSS
per
Alemanha
. Mobilizant de fòrças fòrça importantas (3,8 milions de soudats,
4 300
carris
4 400
avions
), leis Alemands intrèron aisament sus lo territòri sovietic car l'Armada Roja mau capitèt d'organizar una repòsta ò una retirada organizada. En plaça, laissèt de milions d'òmes enceuclats dins lei regions de
Bialystok-Minsk
(22 de junh - 9 de julhet),
Smolensk
(8 de julhet - 5 d'aost) e de
Kiev
(7 d'aost - 26 de setembre). Per faciar aquela situacion grèva, lo
govèrn
sovietic ordonèt una tiera de mesuras d'urgéncia coma lo desplaçament deis usinas vèrs l'èst ò la destruccion deis infrastructuras e dei recòltas (tactica de la
tèrra cremada
).
Soudats sovieticas caminant dins lei carrieras de
Moscòu
en direccion dau front.
1941
: en
URSS
, au començament d'octòbre, lei Sovietics deguèron faciar una ataca en direccion de
Moscòu
. Maugrat lei dificultats causadas per l'arribada de l'ivèrn, leis
Alemands
arribèron a 90 km de la capitala lo 1
èr
de novembre. Pasmens, l'Estat-Major sovietic poguèt rassemblar de fòrças importantas e ben equipadas a l'entorn de la vila. Ansin, sota la direccion dei generaus
Gueorgui Júkov
Aleksandr Vassilevski
, una tiera de còntra-ofensivas permetèt de blocar l'avançada alemanda a 22 km de Moscòu (5 de decembre). Victimas dei condicions climaticas marridas e de la resisténcia acarnada dei Sovietics que perdiguèron entre
500 000
1 200 000
òmes dins lo corrent de la batalha, l'armada alemanda deguèt finalament se retirar dins de condicions malaisadas e perdiguèt a son torn de centenaus de milièrs d'òmes (entre
250 000
750 000
segon leis estimacions).
1941
: en
China
, mantenement de l'equilibri relatiu entre leis armadas chinesa e nipona. D'efiech, dins lo nòrd, se la
batalha dau sud de Shanxi
(7 - 27 de mai) permetèt ai Japonés de prendre lo contraròtle de plusors aisses de comunicacion importants, poguèron unicament i tenir lei vilas e lei rotas pus importantas en causa de l'activitat dei guerilhas comunistas. Dins lo rèsta dau país, leis ofensivas japonesas s'acabèron ambé de desfachas dins lo
sud de Henan
(30 de genier - 1
èr
de març), a
Shanggao
(14 de març - 9 d'abriu) e per lo segond còp de la guèrra a
Changsha
(6 de setembre - 8 d'octòbre).
1941
: per melhorar sei comunicacions, lei
Britanics
e lei
Sovietics
organizèron l'ocupacion d'
Iran
que poguèt pas s'i opausar.
Incendi
dau
cuirassat
estatsunidenc
USS Arizona
après lo bombardament japonés de la basa de Pearl Harbor.
Article detalhat:
Ataca de Pearl Harbor
1941
: a la fin de l'annada, rompedura entre
Japon
e leis
Estats Units
. D'efiech,
Washington
aviá organizar un
blocus
economic que menaçava l'avitalhament de
Japon
. Refusant d'abandonar sa politica de conquista en China, Japon preferiguèt organizar una ataca generala còntra totei lei posicions
europèas
estatsunidencas
en
Asia
. La premiera etapa d'aqueu plan foguèt l'ataca per suspresa de la flòta estatsunidenca estacionada dins la
basa navala
de
Pearl Harbor
. Lo bilanç foguèt de
2 403
soudats ò marins tuats, 2
cuirassats
destruchs, 6 cuirassats endomatjats, 5 autrei naviris mens importants endomatjats, 188 avions destruchs e 155 endomatjats. Aquò marquèt l'intrada deis Estats Units dins la
Segonda Guèrra Mondiala
e la generalizacion dau conflicte a tota la planeta car lo 9, lei Britanics declarèron la guèrra ai Japonés e lo 11, Washington recebèt la declaracion de guèrra d'
Alemanha
e d'
Itàlia
1941-1942
: sus lo frònt
sovietic
, leis Alemands batuts a l'entorn de
Moscòu
deguèron realizar una retirada malaisada còntra d'unitats sovieticas fòrça combativas. En despiech de l'avejaire de sei
generaus
Hitler
ordonèt ais unitats de la
Wehrmacht
de gardar sei posicions. Aquò entraïnèt de pèrdas importantas mai permetèt de rompre lei còntra-ofensivas tròp dispersadas de l'Armada Roja. En parallèl, leis Alemands e lei Finlandés capitèron de mantenir lo
sètge de Leningrad
onte la populacion èra a morir dau fam. Ansin, lo frònt s'estabilizèt fins a la prima de
1942
1942
: en
Asia
dau Sud-Èst, lei Britanics perdiguèron plusors possessions còntra lei
Japonés
qu'èran a atacar totei lei
colonias
de la region.
Malàisia
foguèt rapidament ocupada, çò que permetèt de contornejar lei defensas de la granda basa de
Singapor
que capitulèt lo 15 de febrier (
85 000
òmes perduts). En mai d'aquò, la flòta perdiguèt plusors naviris importants a l'eissida d'una ataca aeriana còntra
Ceilan
(1
pòrta-avions
, 3
crosaires
e 3
destroièrs
). Pasmens, lei Britanics capitèron de se restablir en
Birmania
(→
1943
).
1942
: dins lo rèsta de l'
Asia
dau Sud-Èst, lei Japonés ataquèron principalament lei
Filipinas
e leis
Índias Neerlandesas
. Leis atacas e la defensa i foguèron complicadas per la topografia mai lei combats s'acabèron a l'avantatge dei Japonés que capitèron d'obtenir la capitulacion dei fòrças aliadas. Pasmens, son ofensiva foguèt blocada en
Nòva Guinèa
per lei montanhas e de renfòrç navaus
estatsunidencs
. En particular, la
batalha de la Mar de Coralh
marquèt l'equilibri entre lei dos camps dins la region.
Pòrta-avions japonés
Hyriu
en fuòc a la
batalha de Midway
Article detalhat:
Batalha de Midway
1942
: dins lo centre de l'
Ocean Pacific
, la flòta estatsunidenca capitèt d'infligir una importanta desfacha a l'aeronavala japonesa que perdiguèt quatre
pòrta-avions
durant lei combats (còntra un per seis adversaris). Aquò limitèt fòràa lei capacitats de la flòta nipona que foguèt desenant reduch a un ròtle defensiu. Au contrari, permetèt ais Estatsunidencs d'organizar una ataca dirècta còntra
Japon
1942
: en
Africa
, l'arribada de renfòrç alemands (
Afrika Korps
) permetèt ai fòrças germanoitalianas de tornar atacar e d'infligir una desfacha importanta ai Britanics a la
batalha de Gazala
(26 de mai - 21 de junh) onte
50 000
òmes e
1 200
carris
foguèron neutralizats. Pasmens, lei fòrças de
Rommel
poguèron pas avançar en delà d'
El Alamein
onte foguèron
batudas entre lo 23 d'octòbre e lo 11 de novembre
. Après aquela desfacha, leis Alemands e leis Italians deguèron se retirar vèrs l'
oèst
(→
1943
).
1942
: dins l'
Ocean Atlantic
, en despiech de resultats impressionants (
800 000
tonas de
naviris
destruchs en març e en novembre), lei
sosmarins
alemands poguèron pas empachar lei convòis aliats de passar l'
ocean
. Au contrari, leis Aliats comencèron d'adoptar de sistèmas de deteccion qu'anavan pauc a pauc permetre d'eliminar plusors sosmarins.
Tir de roquetas Katiusha lo 6 d'octòbre durant la defensa de Stalingrad.
1942
: en abriu de
1942
, la
Wehrmacht
ataquèt sus la mitat sud dau frònt de l'Èst. L'objectiu èra de blocar lei linhas de comunicacion
sovieticas
lòng de
Vòlga
e de prendre lo contraròtle dei jaciments d'
idrocarburs
de
Caucàs
. Après aver arrestat una ofensiva sovietica dins la region de Karkòv (
segonda batalha de Karkòv
), leis Alemands rompèron ansin lei defensas
sovieticas
sus 500 km.
Rostov
foguèt ocupada lo 23 d'aost. Pasmens, l'ataca se devesiguèt entre dos aisses tròp alunchats dirigits vèrs
Estalingrad
e vèrs
Caucàs
. Òr, a partir de l'estiu, la VI
Armada Alemanda se turtèt a una resisténcia acarnada dei fòrças sovieticas cargadas de protegir
Estalingrad
Fotografia dau sabordatge de la flòta francesa de
Tolon
1942
: en novembre, desbarcament d'armadas angloestatsunidencas en
Africa dau Nòrd
Francesa. Aquò entraïnèt lo raliment de l'Empèri Coloniau Francés au camp aliat e l'invasion de la totalitat de
França
per leis Alemands. Per empedir sa captura, l'esquadra francesa de
Tolon
se sabordèt. Lo regim dau manescau Pétain se mantenguèt mai deguèt desenant collaborat d'un biais pus important amb l'Aisse.
Soudats sovietics durant l'ofensiva de novembre a l'entorn de Stalingrad.
Article detalhat:
Batalha d'Estalingrad
1942-1943
: batalha importanta a l'entorn d'
Estalingrad
qu'entraïnèt la mòrt de 1,5 a 1,7 milions de Sovietics e de
700 000
900 000
soudats de l'Aisse. D'efiech, a partir de la fin de l'estiu, l'ofensiva alemanda còntra
Estalingrad
s'encalèt dins de combats urbans fòrça saunós que permetèron a l'armada sovietica de preparar una còntra-ataca. Menada entre lei 19 e 23 de novembre de
1942
, permetèt d'enceuclar una armada alemanda dins la vila. Après la revirada d'una temptativa de còntra-ofensiva de la
Wehrmacht
, lei Sovietics destruguèron lei tropas enceucladas marcant ansin sa segonda victòria importanta.
Caçaire japonés
A6M
destruch durant la
campanha deis Illas Salamon
1942-1943
: en
Oceania
batalha de Guadalcanal
(7 d'aost de 1942 - 9 de febrier de 1943). Dins de condicions malaisadas, leis
Estatsunidencs
arrestèron definitivament l'avançada
japonesa
dins la region e poguèron organizar de còntra-atacas còntra leis autreis illas de la region. Pasmens, lo còst uman d'aqueleis operacions entraïnèt una reduccion deis objectius. En particular, foguèt finalament decidit de se contentar d'un enceuclament de
Rabaul
, basa japonesa pus importanta dau sector.
1943
: en
Africa
, leis Aliats ataquèron en direccion de
Tunisia
onte l'
Afrikakorps
aviá establit plusors linhas defensivas. En despiech d'una resisténcia germanoitaliana ben organizada, leis Aliats prenguèron lo contraròtle dau país entre març de mai. Lo 13 de mai, lo rèsta dei fòrças de l'Aisse en
Africa
capitulèron au
cap Bon
. Aquela victòria permetèt ais Aliats de preparar una ataca dirècta d'
Itàlia
Article detalhat:
Batalha de Korsk
1943
: dins la region de
Korsk
, una importanta ofensiva de l'
arma blindada
alemanda
se turtèt a una resisténcia
sovietica
acarnada (5 de julhet - 23 d'aost). Lei dos camps perdiguèron de quantitats importantas d'equipaments destruchs durant lei combats. Pasmens, lei
Sovietics
èran desenant capables de remplaçar rapidament sei pèrdas. Prenguèron ansin definitivament l'iniciativa sus lo frònt germanosovietic.
1943
: en
China
, succès defensius de l'armada nacionalista dins la
província de Hubei
e a
Changde
. Dins lei dos cas, lei Chinés perdiguèron mai d'òmes que lei Japonés. Pasmens, aquelei victòrias encoratjèron l'accion de la
guerilha
e lei Japonés aguèron de dificultats suplementàrias per se desplaçar dins lei regions ocupadas.
1943
: desbarcament aliat en
Sicília
lo 10 de julhet. La populacion de l'illa sostenguèt leis Aliats e leis
Italians
abandonèron lo regim
faissista
Benito Mussolini
foguèt reversat lo 25 de julhet e
Itàlia
abandonèt la guèrra lo 8 de setembre, cinc
jorns
après la capitada de plusors desbarcaments aliats dins lo sud de la
peninsula
. Dins aquò,
Hitler
aviá anticipat l'afondrament de son aliat e la
Wehrmacht
poguèt mandar de tropas ocupar la màger part d'
Itàlia
. Puei, aprofichèt lo relèu
montanhós
dau país per establir un ensemble de linhas
fortificadas
per alentir l'avançada aliada vèrs lo nòrd.
Article detalhat:
Batalha de Dnièpre
1943
: en
URSS
, l'
Armada Roja
ataquèt lòng de
Dnièpre
sus un frònt de
1 400
quilomètres. Lei combats durèron dau 24 d'aost au 13 de decembre e son de còps considerats coma lei pus saunós de l'istòria umana amb 1,2 milions de tuats, bleçats e dispareguts dins lo camp sovietic e fins a un milion dins lo camp alemand. Au nivèu militar, leis operacions s'acabèron a l'avantatge dei
Sovietics
que reconquistèron la riba senèstra dau
fluvi
e ocupèron plusors tèstas de pònt sus la riba drecha. Reprenguèron tanben
Kiev
1943
: dins l'
Ocean Pacific
, leis
Estatsunidencs
prenguèron l'
atòl
de
Tarawa
après una
batalha saunosa
que s'acabèt per l'anientament de la
garnison
japonesa.
Esquèma generau dau sistèma concentracion nazi e de la politica d'exterminacion dau Tresen Reich
Fotografia de presoniers sovietics dins lo camp de Mauthausen.
1942-1945
: regardant la politica racista e antisemita dau regime
nazi
, la
conferéncia de Wannsee
(20 de genier) organizèt la generalizacion de l'exterminacion sistematica dei pòbles «
inferiors
» (Eslaus, presoniers
sovietics
josieus
Gitans
...). Lei desportacions èran dirigidas vèrs lo sistèma de camps de concentracion e d'exterminacion alemand e leis execucions èran dirèctament organizadas per lei grops d'execucion de l'armada alemanda (
Einsatzgruppen
) que foncionavan dempuei
1939
. D'autrei metòdes mens eficaças foguèron tanben assaiats. Pasmens, lo metòde dei camps, que permetiá d'exterminar rapidament de milièrs de personas (famina, trabalh fòrçat, chambras de gas). Au finau, au mens 6 a 7 milions de judieus i foguèron tuats e plusors milions d'Eslaus.
Sosmarin alemand atacat per un bombardier estatsunidenc dins l'
Ocean Atlantic
1943
: dins l'
Ocean Atlantic
, la generalizacion deis armas antisosmarinas (
bombardiers
embarcats,
radars
...) permetèron ais Aliats de prendre definitivament l'avantatge dins lo corrent de la premiera mitat de l'annada. En particular, lo 24 de mai, 43
sosmarins
alemands foguèron destruchs. A la fin de l'annada, una temptativa per atacar lei naviris aliats avitalhant l'
URSS
s'acabèt amb una desfacha suplementària a la
batalha dau Cap Nòrd
Avançada de soudats sovietics dins una carriera de
Lvòv
Article detalhat:
Ofensiva Dnièpre-Carpats
1943-1944
: a partir dau 18 de decembre de 1943, lei
Sovietics
comencèron una ofensiva ivernenca sus plusors sectors dau frònt. Au nòrd, avancèron de 200 km en direccion de
Narva
e de
Pskov
(genier de 1944). Au sud,
Bug
Dniestr
foguèron passats dins lo corrent de febrier e de març. De fòrças sovieticas intrèron dins la Galícia Polonesa onte menacèron
Lvòv
. Lei linhas s'estabilizèron en abriu après l'acabament de la liberacion d'
Ucraïna
. En
Crimèa
, la garnison alemanda de
Sebastopòl
resistiguèt fins au 9 de mai.
1944
: en
Ongria
, per s'aparar còntra l'avançada
sovietica
, leis Alemands ocupèron lo país (març) avans de reversar lo govèrn de l'amirau
Miklós Horthy
per o remplaçar per
Ferenc Szálasi
, un fanatic de la collaboracion amb
Alemanha
(octòbre). Aquò permetèt ais
Alemands
de desportar la comunautat
judieva
ongresa vèrs
Auschwitz
. Entre lo 15 de mai e lo 8 de julhet,
400 000
Ongrés foguèron ansin tuats dins lo camp
Article detalhat:
Operacion Ichi-Go
1944
: en
China
, importanta ofensiva japonesa dins lo sud e lo centre dau país. L'ataca durèt dau 19 d'abriu au 31 de decembre e permetèt a l'armada imperiala d'ocupar lei vilas de
Changsha
, de
Hengyang
, de
Guilin
e de
Liuzhou
. Una liason foguèt tanben establida amb l'
Indochina Francesa
. Pasmens, se leis Estatsunidencs abandonèron sei basas dau sud de
China
, poguèron rapidament d'utilizar d'installacions situadas dins lei regions interioras ò dins leis
Illas Mariannas
per perseguir seis atacas aerianas.
1944
: en
França
, extension dau
drech de vòte
ai
femnas
(21 d'abriu).
Article detalhat:
Desbarcament de Normandia
1944
: desbarcaments aliats en
Normandia
(6 de junh) e en
Provença
(15 d'aost). Permetèron de tornar durbir lo
Frònt de l'Oèst
e de liberar la màger part de
França
avans la fin de l'annada. Aquela victòria permetèt a
França
d'aumentar sa participacion a la guèrra dins lo camp aliat amb la mobilizacion d'una armada que passèt largament lo milion d'òmes en
1945
. Pasmens, lei projèctes aliats per conquistar la region industriala de
Ruhr
foguèron arrestats en setembre durant l'
Operacion Market Garden
1944
chaple d'Orador de Glana
(10 de junh). Secutat per la
Resisténcia Francesa
, un
batalhon
de la
division
SS Das Reich
exterminèt la populacion d'aqueu vilatge
occitan
. Lo bilanç finau es de 642 victimas (→
1953
).
Article detalhat:
Operacion Bagration
1944
: sus lo frònt orientau, l'armada sovietica aprofichèt lo
desbarcament de Normandia
per organizar una ofensiva generala en
Bielorussia
lo 22 de junh. L'ataca entraïnèt l'afondrament dei defensas alemandas, la destruccion dau
Grop d'Armadas Centre
e l'anientament de 25
divisions
. Es la pus importanta desfacha alemanda de la guèrra. Sus un frònt de
1 000
km, l'
Armada Roja
avancèt de 600 km e agantèt
Vistula
. En setembre,
Romania
cambièt de camp e jonhèt lei rengs deis Aliats. Per faciar aquela situacion, la
Wehrmacht
foguèt obligada d'abandonar la màger part dei
Balcans
e de renfòrçar sa preséncia en
Ongria
1944
: en
Iogoslavia
, lei partisans de
Tito
aprofichèron la retirada alemanda per organizar una ataca generala. Prenguèron ansin
Belgrad
lo 20 d'octòbre sensa l'ajuda dirècta de l'
Armada Roja
. En revènge,
Croàcia
, aliat principau dau
III
en
Reich
dins la region, capitèt de resistir.
1944-1945
: après de combats fòrça violents, lei
Sovietics
prenguèron lo contraròtle de
Budapèst
(13 de febrier).
Article detalhat:
Ofensiva Vistula-Oder
1945
: dau 12 de genier au 2 de febrier, lei
Sovietics
organizèron lòng de
Vistula
. Capitèron de passar lo
fluvi
, de prendre
Varsòvia
(17 de genier) e d'arribar a 80 km de
Berlin
. En febrier-març, l'
Armada Roja
assegurèt seis alas avans de perseguir son ataca vèrs la capitala alemanda. Durant aqueu procès, prenguèt
Konigsberg
lo 9 d'abriu.
1945
: descubèrta dei camps alemands per leis armadas aliadas e sovieticas intrant en
Alemanha
. En particular, lo 27 de genier, l'
Armada Roja
arribèt a
Auschwitz
Vestigis dau Bunderstag après la
batalha de Berlin
Article detalhat:
Batalha de Berlin
1945
: en despiech d'una resisténcia acarnada, presa de
Berlin
per lei
Sovietics
a l'eissida de doas setmanas de combats (
16 d'abriu - 2 de mai
).
Adolf Hitler
se suicidèt lo 30 d'abriu per defugir la captura e
Joseph Goebbels
l'imitèt lo 1
èr
de mai.
1945
: en
Itàlia
, captura e execucion de
Benito Mussolini
per de partisans (28 d'abriu) e capitulacion de totei lei fòrças alemandas encara presentas dins la peninsula (2 de mai).
Cambiaments territòriaus europèus après la desfacha alemanda.
1945
: capitulacion sensa condicion dau
Tresen Reich
lei 7 e 8 de mai a
Reims
Berlin
. Aquò marquèt la fin de la
Segonda Guèrra Mondiala
en
Euròpa
. Lo territòri alemand foguèt ocupat per lei venceires e partejat entre quatre zònas d'ocupacion tengudas per l'
Union Sovietica
, leis
Estats Units
, lo
Reiaume Unit
França
. La màger part dei territòris orientaus dau Reich foguèron annexadas per
Polonha
que laissèt, en cambi, sei regions orientalas ai
Sovietics
. Totei lei populacions alemandas foguèron expulsadas d'aquelei territòris. De mai, après l'arrestacion dau govèrn
nazi
per leis Aliats, de purgas per desnazificar lo país comencèron e l'organizacion d'un procès còntra lei caps nazis foguèt decidida per jutjar lei crimes alemands, especialament lo
genocidi
còntra lei
Josieus
1945
: restauracion de l'
independéncia
d'
Àustria
. Pasmens, per sa participacion au Tresen Reich, lo país foguèt tanben ocupat per lei venceires de la guèrra.
1945
: restauracion de
Checoslovaquia
après la presa de
Praga
per lei fòrças sovieticas e
polonesas
. Un
govèrn
d'union nacionala foguèt format per
Edvard Benes
. Dominat per lei partits d'inspiracion comunista e socialista, adoptèt un programa comun de nacionalizacion deis
industrias
e dei
bancas
. Expulsèt pereu lei minoritats alemandas.
1945
: en
Polonha
, lei
Sovietics
refusèron lo retorn dau govèrn en exili. En plaça, organizèron la formacion d'un govèrn d'union nacionala dei partits antifaissistas en realitat dominat per lei comunistas. En parallèl, comencèt la repression còntra leis organizacions non comunistas.
1945
: en
Ongria
, d'eleccions veguèron la victòria dau partit agrarian. Pasmens, sota la pression de
Moscòu
, lo cap dau govèrn,
Zoltán Tildy
, deguèt integrar de ministres comunistas a de pòstes importants e acceptar la mesa en plaça d'un regim d'inspiracion sovietica.
Article detalhat:
Bombardaments atomics d'Hiroshima e de Nagasaki
1945
: lei 6 e 9 d'aost, leis
Estatsunidencs
larguèron una
bomba atomica
sus lei vilas d'
Hiroshima
e de
Nagasaki
. Aquò entraïnèt la destruccion dei doas ciutats e la mòrt d'au mens
160 000
abitants. Lo 15 d'aost, lei fòrças niponas presentas en
Japon
capitulèron sensa condicion.
Fotografia
de la bomba largada sus
Hiroshima
Explosion de la
bomba atomica
largament sus
Hiroshima
Roïnas dau centre d'
Hiroshima
après l'
explosion
Fotografia
d'una victima bleçada per l'explosion d'Hiroshima.
Fotografia
de
Sumiteru Taniguchi
, una autra victima de l'ataca nucleara d'
Hiroshima
1945
invasion sovietica de Manchoria
. Lei
Sovietics
rescontrèron ges de resisténcia organizada a avancèron fins au 38
en
parallèl (8-25 d'aost).
1945
: lo 2 de setembre, capitulacion sensa condicion de l'ensemble de
Japon
. Aquò marquèt la fin de la
Segonda Guèrra Mondiala
1945
: presa dau poder per lei
comunistas
en
Albania
(2 de decembre). Lei bens de la Glèisa e dei grands proprietaris foguèron
nacionalizats
e una reforma agricòla foguèt iniciada. Pasmens, avans la fin de l'annada, comencèron de purgas organizadas per lei radicaus còntra lei moderats au sen dau Partit.
1945-1948
: organizacion de
guerilhas
comunistas
dins lo nòrd d'
Espanha
. Pasmens, aquelei movements menacèron gaire lo regim franquista.
1946
: en
Indochina Francesa
, començament de negociacions entre
França
e lo
Vietminh
, un movement
independentista
comunista
poderós dins la mitat septentrionala de
Vietnam
. Après divèrsei temptativas, lei discussions mau capitèron e lei tensions localas entraïnèron lo
bombardament de Haiphong
per lei
Francés
. Aquò marquèt lo començament de la
Guèrra d'Indochina
qu'opausèt
França
a la guerilha organizada per lo
Vietminh
(→
1950
).
Article detalhat:
Guèrra Civila Chinesa
1946-1947
: premiera partida de la
Guèrra Civila Chinesa
entre lei
nacionalistas
de
Chiang Kai-shek
e lei
comunistas
de
Mao Zedong
. Aprofichant sa superioritat numerica e tecnica, l'armada nacionalista ataquèt lo nòrd tengut per lei comunistas e prenguèron
Yan'an
, la capitala comunista, en
1947
. Pasmens, subiguèt de pèrdas importantas e sa
logistica
èra afeblida per l'accion dei guerilhas comunistas installadas dins lei zònas ruralas (→
1947
).
1947
: durant l'annada, obtencion dau
drech de vòte
per lei
femna
]s en
Argentina
e en
Veneçuèla
1947
: en
Polonha
, eleccions trucadas organizadas amb la preséncia dei fòrças
sovieticas
que permetèron ai comunistas e a seis aliats d'averar la majoritat. Puei, coma dins leis autrei país dau blòt orientau, lo regim, sostengut per lei Sovietics, eliminèt lei partits non comunistas e forcèt seis aliats de fusionar amb eu per formar un partit unic dich
Partit obrier unificat polonés
(POUP).
Soudats comunistas chinés sostenguts per de carris modèrnes après la captura d'armaments nacionalistas.
Article detalhat:
Guèrra Civila Chinesa
1947-1949
: minada per sei pèrdas, per sei problemas de logistica e per la corrupcion generalizada dau regim de
Chiang Kai-shek
, l'armada chinesa nacionalista foguèt pauc a pauc batuda per lei comunistas qu'avancèron vèrs lo centre dau país. Finalament, en
1949
, la resisténcia nacionalista s'afondrèt e lei darrierei fòrças de
Chiang Kai-shek
se retirèron en
Formosa
e dins leis autreis illas de la
Mar de China
1948
: en
Polonha
, destitucion de
Wladyslaw Gomulka
per
Estalin
dins l'encastre dei purgas còntra lo «
titisme
». Foguèt remplaçat per
Boleslaw Bierut
e per lo
marescau
sovietic d'origina polonesa
Konstantin Rokossovski
, ministre de la Defensa. Adoptèron una politica alinhada sus aquela de
Moscòu
. Donèron ansin la prioritat au desvolopament de l'
industria pesuca
e s'ataquèron a la
Glèisa
1949
: extension dau
drech de vòte
ai
femnas
en
Chile
Cultura
modificar
modificar lo còdi
1949
: publicacion dau roman
1984
de l'escrivan
britanic
George Orwell
1903
1950
). A travèrs de la figura metaforica de Big Brother, inspirada per la propaganda de l'
URSS
a l'entorn d'
Estalin
, l'autor denoncièt lei regimes policiers e totalitaris, la societat de susvelhança e la reduccion dei libertats.
Sciéncias e tecnicas
modificar
modificar lo còdi
1940
: descubèrta deis
elements transuranics
per
Edwin McMillan
1907
1991
).
1940
: descubèrta dau factor rhesus per l'
Austrian
Karl Landsteiner
1868
1943
) e leis
Estatsunidencs
Alexander Solomon Wiener
1907
1976
) e
Philip Levine
1900
1987
). Aquò permetèt d'explicar certaneis accidents de transfusion
sanguina
non liada au
sistèma ABO
e de melhorar la tecnica e la seguritat dei transfusions.
1941
: en
Alemanha
, intrada en servici dau calculator
Z3
qu'èra la premiera maquina programabla automatica. De còps considerat coma lo premier
ordinator
, foguèt utilizat per de calculs sus lei vibracions deis alas d'
avions
fins a sa destruccion per un bombardament aliat en
1943
Fotografia
de la premiera
pila atomica
1942
: construccion de la premiera
pila atomica
a l'iniciativa dau
fisician
Enrico Fermi
1901
1954
). Èra compausat de
50 000
bricas de grafit (siá 400 tonas de
carbòni
), 6 tonas d'
urani
e de 36 tonas d'oxid d'urani. Venguèt critica lo 2 de decembre.
1943
: premiera utilizacion dau carri mejan
Panther
per leis Alemands. Dotat d'un blindatge espés, d'un canon capable de destrurre la màger part dei veïculs de la
Segonda Guèrra Mondiala
e d'un motor li donant una velocitat importanta, es a l'origina dau concèpte de
carri de batalha principau
1943
: construccion de
Colossus
, premier calculator electronic binari, per una còla d'
engenhaires
britanics. Èra destinat au deschifratge dei messatges alemands.
1943
: desvolopament dei
corvetas
de classa Flower que son a l'origina dau concèpte modèrne de corveta, tèrme que designa a l'ora d'ara un naviri d'escòrta pichon subretot destinat au combat lòng dau
litorau
e a la lucha còntra lei
sosmarins
1944
: intrada en servici dau premier
fusiu d'assaut
vertadier (
Sturmgewehr 44
) qu'èra estat desvolopat per l'armada alemanda per coplar en una arma unica lo fusiu tradicionau de l'
infantariá
e lo
pistolet mitralhaire
1944
: descubèrta de l'
estreptomicina
, lo premier
antibiotic
eficaç còntra la
tuberculòsi
1944
: assai dau premier
prototip
d'
AWACS
per l'aviacion
estatsunidenca
que modifiquèt un
TBM Avenger
per l'equipar d'un radar permetent de detectar d'avions amb una portada d'aperaquí 160 km.
1944
: publicacion de la premiera carta radioelectrica dau cèu de la
galaxia
nòstra per
Grote Reber
1911
2002
). Aquò marquèt lo començament de la
radioastronomia
que venguèt una disciplina importanta, especialament per l'observacion d'objèctes malaisats d'observar dins lo domeni visible.
1944
: intrada en servici dau premier
missil de crosiera
V-1
) au sen de l'armada
alemanda
1945
: utilizacion — limitada — dau premier
missil anticarri
per l'armada alemanda.
1945
: en junh, desvolopament de l'
arquitectura de von Neumann
per una còla d'engenhaires dirigida per lo
fisician
John von Neumann
1903
1957
). Provesiguèt un esquèma d'organizacion deis
ordinators
que dominèt lei mejans de tractament de l'informacion fins ais
ans 1990
Fotografia
de la premiera explosion d'una bomba A lo 16 de julhet.
Article detalhat:
Arma nucleara
1945
: desvolopament e premiera explosion d'una
arma nucleara
per leis
Estatsunidencs
(16 de julhet). Aquò marca una transformacion majora de l'art de la guèrra en permetent la destruccion quasi instantanèa d'una vila enemiga per un projectil unic.
1946
: premiera utilizacion de radiotelescòpis per emetre d'ondas
radar
(radarastronomia) en direccion de la
Luna
per mesurar la distància
Tèrra
Luna
1946
: descubèrta de la
resonància magnetica nucleara
per lei fisicians
estatsunidencs
Felix Bloch
1905
1983
) e
Edward Mills Purcell
1912
1997
). Recebèron lo
Prèmi Nobel de Fisica
1952
Fotografia
de l'
ENIAC
1946
: intrada en servici de l'
ENIAC
(per l'
anglés
Electronic Numerical Integrator Analyser and Computer
»), premier
ordinator
totalament electronic. Podiá — en teoria — resòuvre totei lei problemas de calcul. Èra capable de realizar
5 000
addicions
simplas cada segonda (ò 357
multiplicacions
ò 38 divisions). Ocupava un volume de 30,5 x 2,4 x 0,9 m per una consomacion electrica de 150 kW.
1947
: intrada en servici dau premier
carri de combat principau
de premiera generacion (lo
T-54
sovietic
). A respècte dei carris de la
Segonda Guèrra Mondiala
, conjugava la velocitat d'un carri mejan e la poissança de fuòc e lo
blindatge
d'un
carri pesuc
. Aquò entraïnèt la disparicion progressiva de la division entre carris leugiers, mejans e pesucs en vigor dempuei l'entre doas guèrras.
1947
: en
URSS
, observacion dau
meteorit de Sikhote-Aline
. Fenomèn unic dins l'istòria de l'
astronomia
, sa casuda foguèt vista per plusors abitants, compres un pintre que poguèt ne'n donar una descripcion precisa. La partida principala dau
meteorit
explosèt dins l'
atmosfèra
a una
altitud
de 5,6 km mai divèrsei fragments entraïnèron d'un ensemble de cratèrs d'impacte.
Article detalhat:
AK-47
Fotografia
d'un AK-47.
1947
: intrada en servici dau fusiu d'assaut
sovietic
AK-47
que conoguèt un succès gigantesc e es totjorn fòrça utilizat au sègle XXI gràcias a sa simplicitat, sa robustesa e son còst feble.
1947
: invencion dau premier
prototipe
de
pila boton
per l'inventor
estatsunidenc
Samuel Ruben
1900
1988
). Èra basat sus d'electròdes
zinc
-oxid de
mercuri
e es a l'origina dei modèls modèrnes de pilas botons.
Fotografia
de
John Bardeen
William Shockley
Walter Brattain
1947
: invencion dau premier
transistor
– un
transistor de contacte
– per una còla de tres
engenhaires
fisicians
estatsunidencs
John Bardeen
1908
1991
),
Walter Brattain
1902
1987
),
William Shockley
1910
1989
) — trabalhant per lei
laboratòris Bell
. Dispositiu permetent d'arrestar, d'amplificar ò de modular un corrent electric, lo
transistor
anava venir un compausant important en informatica e lei tres òmes recebèron lo
Prèmi Nobel de Fisica
per aquela descubèrta en
1956
(→
1948
).
1947
: desvolopament de la premiera memòria intèrna per l'engenhaire e fisician britanic
Frederic Calland Williams
1911
1977
). Aquò permetèt de crear lo premier sistèma permetent de gardar d'informacions dins un
ordinator
1948
: intrada en servici dau
telescòpi
de 5
mètres
de dubertura de l'
Observatòri dau Mont Palomar
. Foguèt bastit a l'iniciativa de
George Hellery Hale
1868
1938
).
1948
: capitada dei trabalhs de desvolopament d'un convertisseire
siderurgic
d'
oxigèn
pur per lo
Soís
Robert Durrer
1890
1978
). Dich convertisseire LD, permetiá de suprimir la preséncia d'
azòt
qu'es un factor de fragilitat de l'
acier
. Aquò marquèt lo començament dau declin dei procès siderurgics industriaus desvolopats dins lo corrent dau sègle XIX (
Bessemer
Thomas
...).
1948
: en
França
, depaus d'un premier
brevet
per produrre e utilizar lo premier
transistor
comercializat.
1948
: Lo meteis an, en
Suècia
, comencèron d'assais sus lo
procès Kaldo
qu'èra un autre tipe de procès siderurgic basat sus l'utilizacion d'oxigèn pur per la decarburacion. Utilizant un convertisseire rotatiu, permetèt l'afinatge de la
fonda
bruta
fosforada
. Foguèt fòrça utilizat en
Lorena
fins ais
ans 1980
1949
: descubèrta de
Nereïda
, segond satellit naturau conegut de
Neptun
, per l'astronòm
Gerard Kuiper
1949
: premiera utilizacion d'un radar meteorologic ais
Estats Units
Decès
modificar
modificar lo còdi
Ion Antonescu
, militar e òme politic
romanés
Eugène Antoniadi
, astronòm francogrèc.
Mihály Babits
, poèta e escrivan ongrés.
Robert Baden-Powell
, generau britanic.
Leo Baekeland
, quimista
estatsunidenc
Frederick Banting
, mètge canadenc.
Peter Behrens
, artista alemand.
Walter Benjamin
, filosòf alemand.
Henri Bergson
, escrivan francés.
Franz Boas
, antropològ estatsunidenc.
Carl Bosch
, quimista
alemand
William Henry Bragg
, fisician anglés.
Joan Carles Brun
felibre
de Montpelhièr.
José Raúl Capablanca
, jogaire d'escacs cuban.
Charles Carroll Brown
engenhaire
soís
Henri Buisson
fisician
francés
Mikhail Bulgakov
, escrivan sovietic.
Neville Chamberlain
, Premier Ministre dau
Reiaume Unit
Arthur De Greef
, compositor bèlga.
Charles Fabry
fisician
francés
Hans Frank
, òme politic e ministre alemand.
Wilhelm Frick
, òme politic e ministre alemand.
Miguel Hernández Gilabert
, poèta espanhòu.
Joseph Goebbels
, cancelier alemand.
Hermann Göring
, militar e òme politic alemand.
Guilhèm II d'Alemanha
, emperaire
alemand
Arthur Harden
, quimista anglés.
Gerhart Hauptmann
, escrivan alemand.
Verner von Heidenstam
, escrivan suedés.
Reinhard Heydrich
, generau
SS
alemand.
Béla Imrédy
, premier ministre ongrés.
Adolf Hitler
, òme politic alemand,
Fuhrer
dau
III
en
Reich
Friedrich Jeckeln
, òme politic alemand.
Alfred Jodl
, generau alemand.
James Joyce
, escrivan irlandés.
Ernst Kaltenbrunner
, foncionari e SS alemand.
Wilhelm Keitel
manescau
alemand.
John Maynard Keynes
, economista anglés.
Paul Klee
, artista soís.
Carl Köller
oftalmologista
austrian
Selma Lagerlöf
, escrivan suedesa.
Karl Landsteiner
, mètge
austrian
Gilbert Newton Lewis
, quimista estatsunidenc.
Alfred Loisy
, teologian francés.
William Matthew Flinders Petrie
, egiptològ anglés.
Ioannis Metaxas
, premier ministre grèc.
Tom Mix
, actor estatsunidenc.
Benito Mussolini
, cap dau govèrn
italian
Walther Nernst
, fisician e quimista
alemand
Arthur Nicolaier
, mètge
alemand
Ignacy Jan Paderewski
, pianista, compositor e premier ministre polonés.
Jean Perrin
fisician
francés.
Max Planck
, fisician
alemand
Júlio Prestes
, òme politic brasilièr.
Ludwig Quidde
, pacifista alemand.
Raimu
, actor de teatre e de cinèma
occitan
Harry Fielding Reid
geològ
estatsunidenc
Louis Renault
, industriau francés.
Joachim von Ribbentrop
, ministre alemand.
Franklin Delano Roosevelt
, president estatsunidenc.
Alfred Rosenberg
, òme politic alemand.
Pau Sabatièr
, quimista occitan.
Fritz Sauckel
, òme politic alemand.
Arthur Seyss-Inquart
, òme politic austrian e alemand.
Hans Spemann
, embriologista alemand.
Gertrude Stein
, escrivana estatsunidenca.
Julius Streicher
, escrivan e òme politic alemand.
Ferenc Szálasi
, premier ministre ongrés.
Döme Sztójay
, premier ministre ongrés.
Rabindranath Tagore
, escrivan indian.
Nikola Tesla
engenhaire
serboestatunidenc.
Joseph Thomson
fisician
anglés.
Leon Trotsky
, revolucionari e ministre sovietic.
Julius Wagner-Jauregg
, mètge austrian.
H. G. Wells
, escrivan britanic.
Benjamin Lee Whorf
, lingüista estatsunidenc.
Richard Willstätter
, quimista alemand.
Virginia Woolf
, escrivana anglesa.
Almroth Wright
biologista
anglés
Alexandre Yersin
mètge
franco
soís
Stefan Zweig
, escrivan austrian.
Liames intèrnes
modificar
modificar lo còdi
Arma nucleara
Bombardaments atomics d'Hiroshima e de Nagasaki
Guèrra d'Indochina
Guèrra Freja
Olocaust
Segonda Guèrra Mondiala
Bibliografia
modificar
modificar lo còdi
Nòtas e referéncias
modificar
modificar lo còdi
En comparason, «
solament
700 000
presoniers, principalament de presoniers de guèrra sovietics, èran estats tuats dins lo camp de
1942
1944
(en)
M. Guarnieri, «
Seventy Years of Getting Transistorized
»,
IEEE Industrial Electronics Magazine
, vol. 11, n° 4, 2017, pp. 33-37.
Recuperada de «
Categoria de la pagina
Article redigit en provençau
Ans 1940
Apondre un subjècte