Ans 1980 — Wikipèdia
Vejatz lo contengut
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
(Redirigit dempuèi
1980
../..
Ans 1950
Ans 1960
Ans 1970
Ans 1980
Ans 1990
Ans 2000
Ans 2010
../..
Istòria
modificar
modificar lo còdi
1983-1985
: succession de crisis en
Sodan
amb la represa de la
guèrra civila
1983
), una
famina
grèva (
1984
) e d'esmogudas popularas. Minat per aquelei problemas,
Gaafar Nimeiry
foguèt obligat de laissar lo poder ai militars (6 d'abriu). Lo generau
Siwar al-Dahab
venguèt lo novèu cap de l'estat. Mantenguèt la natura autoritària dau regime mai prometeguèt l'organizacion d'eleccions liuras per
1986
1985
: en
Bangladèsh
10 000
mòrts après lo passatge d'un
ciclòn tropicau
Fotografia de la vila d'
Armero
après sa destruccion per l'erupcion dau
volcan
Nevado del Ruiz
1985
: en
Colómbia
, erupcion dau
volcan
Nevado del Ruiz
que causèt la destruccion de la vila d'
Armero
pendent la nuech dau 13 au 14 de novembre. Entre
21 000
25 000
personas foguèron tuats per una colada de fanga. En causa de la manca de preparacion per faciar una catastròfa, lei secors manquèron d'eficacitat e lei subrevivents deguèron tanben faire fàcia a d'epidemias e a de pilhatges. Dins aquò, permetèt de facilitar lei campanhas de comunicacion ulterioras sus la menaça representada per lei volcans au sen dei govèrns e dei populacions (→
1991
1985
: violent
tèrratrem
(magnitud de 8,0) dins la
Ciutat de Mexic
. Entraïnèt de destruccions importantas e la mòrt d'au mens
9 500
abitants.
Imatge satellit dau «
trauc
» dau jaç d'
ozòn
en
1987
1985
: conegut dempuei lo començament dau sègle, lo «
trauc
» dau jaç d'
ozòn
estratosferic
au dessús de l'
Antartic
venguèt un subjècte d'estudi per la comunautat scientifica. D'efiech, son aumentacion importanta entraïnèt una alèrta demandant l'enebiment dei gas CFC a l'origina de la disparicion de l'ozòn. Lo 22 de març, plusors
estats
adoptèron ansin la
Convencion de Viena sus la proteccion dau jaç d'ozòn
per melhorar la cooperacion entre elei afin de demenir lei riscs de destruccion d'aqueu jaç. Lo tèxte èra pas constrenhent mai prevesiá de discussions ulterioras que permetèron d'enebir lei gas CFC (→
1987
).
1986
: en
Cameron
erupcion limnica
dau
lac Nyos
. La catastròfa entraïnèt la mòrt de
1 746
abitants
. Suscitèt tanben un interès per l'estudi dei lacs meromictics susceptibles d'entraïnar de desastres similars.
1987
: dos ans après la signatura de la
Convencion de Viena sus la proteccion dau jaç d'ozòn
(→
1985
), plusors
estats
signèron lo
Protocòl de Montreal
per enebir l'utilizacion dei gas CFC a partir de
2009
(franc de quauqueis usatges limitats en
medecina
). Aqueu tèxte foguèt pauc a pauc ratificat per totei leis
estats
de la
planeta
1987
: intrada en servici dau premier
sosmarin nuclear lançaire d'engenhs
chinés.
1987
: en
Iraq
, l'intrada de tropas
iranianas
en
Curdistan
a proximitat de
Sulaymaniyya
entraïnèt una intensificacion de la repression anticurda menada per leis autoritats de
Bagdad
. En particular,
Saddam Hussein
autorizèt l'utilizacion d'
armas quimicas
còntra lei populacions civilas en revòuta. Dins lo Golf,
Iran
assaièt d'internacionalizar lo conflicte en atacant de
naviris
marchands per obtenir la fin dau sostèn internacionau a Iraq. Aquò entraïnèt una repòsta viva deis Estats Units que placèron divèrsei naviris sota sa proteccion e mandèron de naviris militars dins la region. Una tiera de combats navaus s'acabèron per de desfachas iranianas que perdiguèron plusors naviris leugiers.
Cultura
modificar
modificar lo còdi
Sciéncias e tecnicas
modificar
modificar lo còdi
1983
: premiera aparicion dau metòde
HAZOP
, una tecnica d'identificacion dei
riscs industriaus
desvolopada per l'
industria quimica
, dins la literatura tecnica
Lògo dau
sistèma d'esplecha
Windows
1985
: desvolopament de la premiera version dau
sistèma operatiu
Windows
per la companhiá
estatsunidenca
Microsoft
. Aqueu sistèma foguèt integrada sus seis ordinators per
IBM
en
1987
e es vengut lo sistèma d'esplecha pus escampat dins lo mond (90% en
2008
).
1985
: presentacion dau premier
ecran tactil
per la companhiá
estatsunidenca
Zenith.
1986
: premier
vaccin
còntra lo
paludisme
. Pasmens, lo projècte s'acabèt per una revirada car aviá ges d'efiech còntra
Plasmodium falciparum
Fotografia
de la
supernova
SN 1987A
1987
: dins lo
Grand Nívol de Magellan
, explosion de la
supernova
SN 1987A
que foguèt la premiera supernova visibla a uelh nus dempuei
1604
. Foguèt fòrça estudiada per leis astronóms que collectèron d'importantei donadas sus lo fenomèn. En particular, l'estela a l'origina de l'explosion, una supergiganta blava, foguèt una suspresa car aqueu tipe d'estèla èra alora pas supausada èsser capable d'entraïnar una supernova.
1987
: aumentacion sobda de la luminositat de l'
asteroïde
Quiron
. En
1988
, l'explicacion dau fenomèn foguèt trobada amb la descubèrta d'una coa cometària. Aquò menèt a la creacion d'una classa novèla d'asteroïde
: lei
centaures
1989
: durant lo passatge de
Voyager 2
a proximitat de
Triton
, lo
satellit principau
de
Neptun
, premiera observacion d'una activitat
criovolcanica
. Dins leis annadas seguentas, aqueu fenomèn foguèt identificat a la superficia d'autreis objèctes fregs dau
Sistèma Solar
Decès
modificar
modificar lo còdi
Alvin Ailey
dançaire
e coregraf
estatsunidenc
Fred Astaire
, actor e dançaire estatsunidenc.
Michel Audiard
, cineasta francés.
Félix Bloch
, fisician
soís
Heinrich Böll
, escrivan alemand.
Walter H. Brattain
, fisician estatsunidenc.
Fernand Braudel
, istorian francés.
Louis de Broglie
, fisician francés.
Erik Bruhn
, dançaire danés.
Italo Calvino
, escrivan italian.
Marc Chagall
, pintor rus.
Konstantin Chernenko
, òme politic
sovietic
Leon Còrdas
, escrivan
occitan
Karl Dönitz
amirau
e òme
politic
alemand
René Dubos
biologista
francoestatsunidenc.
John Franklin Enders
, scientific estatsunidenc.
Rita Hayworth
, actritz estatsunidenca.
Rudolf Hess
, ministre dau
III
Reich
Enver Hoxha
, òme politic
albanés
John Huston
, actor estatsunidenc.
Pascual Jordan
, fisician alemand.
Luis Federico Leloir
, quimista argentin.
Paul Flory
, quimista estatsunidenc.
Dian Fossey
, biologista estatsunidenc.
Primo Levi
, escrivan italian.
Philip Levine
, biologista estatsunidenc.
Frank Macfarlane Burnet
, biologista australian.
Lee Marvin
, actor estatsunidenc.
Peter Medawar
, biologista britanic.
Elsa Morante
, escrivana italiana.
William Parry Murphy
, mètge estatsunidenc.
Gunnar Myrdal
, economista suedés.
Pola Negri
, actritz polonesa.
Tancredo Neves
, president brasilièr.
John Howard Northrop
, quimista estatsunidenc.
Penn Nouth
, òme politic de
Cambòtja
Geraldine Page
, actritz estatsunidenca.
Charles Francis Richter
sismològ
estatsunidenc
Rodney Robert Porter
, bioquimista anglés.
Ernst Ruska
, fisician alemand.
Randolph Scott
, actor estatsunidenc.
Simone Signoret
, actritz francesa.
Albert Speer
arquitècte
e ministre
alemand
Ian Stewart
, pianista britanic.
Albert Szent-Györgyi
, bioquimista ongrés.
Peter Tosh
, cantaire e compositor jamaican.
Big Joe Turner
, cantaire estatsunidenc.
Hideki Yukawa
, fisician japonés.
Helmuth Walter
, engenhaire alemand.
Andy Warhol
, artista estatsunidenc.
Orson Welles
, cineasta estatsunidenc.
Georg Wittig
, quimista alemand.
Liames intèrnes
modificar
modificar lo còdi
Bibliografia
modificar
modificar lo còdi
Nòtas e referéncias
modificar
modificar lo còdi
En particular, après aquela catastròfa, lei
volcanològs
francés
Maurice
Katia Krafft
realizèron de films de prevencion sus lei perilhs volcanics.
(fr)
Serge Morin e Jean Pahaï, «
La catastrophe de Nyos (Cameroun)
»,
Yaoundé, Revue de géographie du Cameroun
, Vol VI n°2, 1986, pp. 81-105.
(en)
Trevor A. Kletz,
HAZOP & HAZAN. Notes on the Identification and Assessment of Hazards (2nd ed.)
, Rugby, IChemE, 1983.
Recuperada de «
Categoria de la pagina
Article redigit en provençau
Ans 1980
Apondre un subjècte