Avraam Linkoln — Vikipediya
Məzmuna keç
Vikipediya, azad ensiklopediya
Avraam Linkoln
ing.
Abraham Lincoln
ABŞ Prezidenti
4 mart 1861
15 aprel 1865
Əvvəlki
Ceyms Byukenen
Sonrakı
Endrü Conson
ABŞ Nümayəndələr Palatasının üzvü
4 mart 1847
4 mart 1849
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi
12 fevral
1809
1809-02-12
[…]
Vəfat tarixi
15 aprel
1865
1865-04-15
[…]
(56 yaşında)
Vəfat səbəbi
güllə ilə başına vurma
[d]
Partiya
ABŞ Respublikaçılar Partiyası
(1854–1865)
Viqlər Partiyası (ABŞ)
(1834–1854)
Fəaliyyəti
siyasətçi
vəkil
dövlət xadimi
fermer
zabit
yazıçı
Həyat yoldaşı
Meri Todd Linkoln
(1842–1865)
Uşaqları
Robert Tod Linkoln
Uilyam Linkoln
Dini
Baptizm
Hərbi xidmət
Qoşun növü
İllinoys Milli Qvardiyası
[d]
Döyüşlər
Qara qartal döyüşü
[d]
ABŞ Vətəndaş müharibəsi
Rütbəsi
kapitan
[d]
Vikianbarda əlaqəli mediafayllar
Bu məqalə ABŞ tarixinə aiddir
Amerika Birləşmiş Ştatları
tarixi
Dövrlərə görə
İbtidai dövr
və
Kolumbaqədərki dövr
1607-ci ilə qədər
Müstəmləkə dövrü
1607–1765
1776–1789
Amerika inqilabı
1765–1783
Konfederasiya dövrü
1783–1788
1789–1815
Federalist dövr
1788–1801
Cefferson dövrü
1801–1817
1815–1849
Yaxşı hisslər dövrü
1817–1825
Cekson dövrü
1825–1849
1849–1865
Vətəndaş müharibəsi
1849–1865
1865–1917
Yenidənqurma dövrü
1865–1877
Qızıla bürünmüş dövr
1877–1896
Proqressiv dövr
1896–1917
1917–1945
I Dünya müharibəsi
1917–1918
Kükrəyən iyirmilər
1918–1929
Böyük böhran
1929–1941
II Dünya müharibəsi
1941–1945
1945–1964
II Dünya müharibəsindən sonrakı dövr
1945–1964
Vətəndaş hüquqları dövrü
1954–1968
1964–1980
Vətəndaş hüquqları dövrü
1954–1968
Vyetnam müharibəsi
1964–1975
1980–1991
Reyqan dövrü
1981–1991
1991–2008
Soyuq müharibədən sonrakı dövr
1991–2008
2008-ci ildən
Müasir dövr
2008-ci ildən
Mövzulara görə
Amerika əsri
Antisemitizm
Vətəndaş üsyanları
Mədəniyyət
Kino
Musiqi
Qəzet
İdman
Demoqrafiya
İmmiqrasiya
İqtisadiyyat
Bankçılıq
Education
Higher education
Flag
Government
Abortion
Capital punishment
Civil rights
Corruption
The Constitution
Debt ceiling
Direct democracy
Foreign policy
Law enforcement
Postal service
Taxation
Voting rights
Journalism
Merchant Marine
Military
Army
Marine Corps
Navy
Air Force
Space Force
Coast Guard
Party Systems
First
Second
Third
Fourth
Fifth
Sixth
Religion
Social class
Slavery
Sexual slavery
Technology and industry
Agriculture
Labor
Lumber
Medicine
Railway
Qruplara görə
African American
Asian American
Chinese American
Filipino American
Indian American
Japanese American
Korean American
Thai American
Vietnamese American
European American
Albanian American
English American
Estonian American
Finnish American
German American
Irish American
Italian American
Lithuanian American
Polish American
Serbian American
Hispanic and Latino American
Mexican American
Jewish American
Middle Eastern American
Egyptian American
Iranian American
Iraqi American
Lebanese American
Palestinian American
Saudi American
Native Americans
Cherokee
Comanche
Women
LGBT
Gay men
Lesbians
Transgender people
Yerlərə görə
Territorial evolution
Admission to the Union
Historic regions
American frontier
Manifest destiny
Indian removal
Regions
New England
The South
The West Coast
States
AL
AL
AZ
AR
CA
CO
CT
DE
FL
GA
HI
ID
IL
IN
IA
KS
KY
LA
ME
MD
MA
MI
MN
MS
MO
MT
NE
NV
NH
NJ
NM
NY
NC
ND
OH
OK
OR
PA
RI
SC
SD
TN
TX
UT
VT
VA
WA
WV
WI
WY
Territories
DC
AS
GU
MP
PR
VI
Cities
Urban history
Cities
Outline
List of years
Historiography
Kateqoriya
Portal
Avraam Linkoln
ing.
Abraham Lincoln
12 fevral
1809
[…]
15 aprel
1865
[…]
) —
Amerika Birləşmiş Ştatlarının
16-cı prezidenti (1861–1865). ABŞ-nin iki hissəyə parçalanması və
vətəndaş müharibəsi
dövründə ölkəyə rəhbərlik etmiş, ABŞ-də quldarlığın ləğvini təmin etmişdir.
Siyasi karyerası
redaktə
vikimətni redaktə et
1832-ci ildə(23 yaşında)
ABŞ Konqresinə
seçkilərdə namizədliyini irəli sürmüş, lakin yetərli səs toplaya bilməmişdi.
1834-cü ildə(24 yaşında) bir daha namizədliyini irəli sürmüş və
İllinoys ştatından
Konqresin
Nümayəndələr Palatasına
üzv seçilmişdi.
1855 (46 yaşında) və 1858-ci (49 yaşında) illərdə
Senata
üzv olmaq üçün çalışsa da, hər 2 kampaniya uğursuzluqla nəticələnmişdir.
Onun 1861-ci (52 yaşında) ildə hakimiyyətə gəlməsi ilə eyni vaxtda quldarlığın tərəfdarı olan cənub ştatları
Amerika Konfederativ Ştatları
adı altında birləşərək
ABŞ
-nin tərkibindən çıxdıqlarını elan etmişlər. 4 il davam edən müharibə sonda ABŞ-nin qələbəsi ilə nəticələnmişdir. Bu qələbədən 6 gün sonra 15 aprel 1865-ci (56 yasinda) ildə Avraam Linkoln teatrda "Bizim Amerikalı əmioğlumuz" (
Our American Cousin
) tamaşasına baxarkən həmin teatrın aktyoru
Con Uilks But
tərəfindən qətlə yetirilmişdir. Bununla o, qətlə yetirilmiş ilk
ABŞ prezidenti
olmuşdur. Güllə atandan sonra Butt səhnəyə çıxaraq latınca "Sic semper tyrannis!" (tərcümədə: "Tiranların taleyi belədir"- cənub ştatı olan Vircinyanın şüarı) kəlməsini səsləndirmişdi.
Avraam Linkolnun dörd illik prezidentliyi ərəfəsində Vətəndaş Müharibəsi ilə yanaşı ailəsində çətinliklərlə üzləşməsi təsadüfi deyildi. Bir oğlunu erkən yaşlarında itirmiş Linkoln Ağ Evdə məskunlaşarkən digər üç oğlu arasında xeyli yaş fərqi var idi: Robert 17, Vilyam 10, Tomas isə 7 yaşında idi. Robert bu ərəfədə
Harvard Universitetində
təhsil alırdı və periodik olaraq valideynlərini ziyarət etmək üçün paytaxta qayıdardı. Ata Linkoln konservativ (Respublika) partiyanı təmsil etsə də, uşaqları və yoldaşına qarşı çox liberal yanaşırdı və uşaqları tam sərbəst şəkildə böyütməyin tərəfdarı idi. Bu isə xanım Linkolna çox narahat edirdi və bir neçə hallarda şikayətlərini eşitməyən ərindən Senatorların xanımlarına ünvanlanan məktublarda şikayətlənərdi. Hamının sevimlisi olan Vilyam 11 yaşında xəstəlikdən vəfat etməsi ailəyə ağır zərbə olmuşdu və üç il sonra atası da teatrda güllələnmişdir. Prezidentin ölümündən sonra Avraam Linkoln partnyoruna müsabiqə verən Mrs. Linkolnun sözlərinə əsasən ərinin işlə bağlə çətinliklərinə baxmayaraq ailəsinə münasibəti heç vaxt dəyişməzdi. Çox keçmədən Tomas da 18 yaşında ağciyər xəstəliyindən vəfat etdi. Universiteti bitirən Robert atasının vəfatından sonra cəbhədən geri dönmüş və anası ilə birlikdə Çikaqoya köçüb atasının yolunu davam etdirmişdir (Avraam Linkoln məşhur vəkil idi). Mary Harlanla evləndikdən sonra üç uşaq atası olan Robert özünü idarə edə bilməyən anasını 1875-ci ildə dəlixanaya məhkum etdirdi. Daha sonra hökumətdə mühüm vəzifə tutan Robert Prezident
Ceyms Qarfildin
və Prezident
Vilyam Mak-Kinlinin
sui-qəsdinin şahidi olur. Bununla mövcudluğunun prezidentlərə düşərli olmadığını müəyyən edir və iş həyatını tərk edərək ölümünə qədər (1926) atasının xatirələrini mühafizə etməyi qərar verir.
Vəkillik karyerası
redaktə
vikimətni redaktə et
İlinoys Ali Məhkəməsində vəkillik karyerasına başlayan Linkoln, bir çox işdə uğurlu olaraq o dövrün ən uğurlu vəkilləri arasına girməyi bacardı. Linkolnun ən mühüm işi 1858-ci ildə bir cinayət olub. Linkolnun müvəkkili Vilyam "Duff" Armstronq, Ceyms Metzkeri öldürməklə günahlandırılırdı.1858 ildə müdafiə etdiyi məşhur Vilyam "Duff" Armstronq işiylə, hüquqşunaslığını da nümayiş etdi. Fərqli və o zamanlar nadir rast gəlinən bir taktika istifadə etmək vasitəsilə, təcrübə şahidlərinin yalan söylədiyini cütçü ilə sübut etdi. Linkoln, İllionis əyalətində keçirdiyi 23 illik hüquq həyatı boyu, 5.100-dən çox işdə vəkillik edib.
Öldürülməsi
redaktə
vikimətni redaktə et
Əsas məqalə:
Avraam Linkoln sui-qəsdi
4 il davam edən
vətəndaş müharibəsi
9 aprel 1865-ci ildə Konfederasiyanın kapitulyasiyası ilə başa çatdı. Cənub zəncilərin ABŞ cəmiyyətinə inteqrasiyasına hazırlaşmalı idi. Müharibənin başa çatmasından 5 gün sonra-14 aprel 1865-ci il tarixində Ford teatrının səhnəsində qoyulan "Mənim amerikalı kuzenim" tamaşası zamanı cənub tərəfdarı olan aktyor Con Uilks But prezident lojasına daxil olaraq onun başına tapancadan güllə açmışdı. Güllə atandan sonra Butt səhnəyə çıxaraq latınca "Sic semper tyrannis!" (tərcümədə: "Tiranların taleyi belədir"- cənub ştatı olan Vircinyanın şüarı) kəlməsini səsləndirmişdi. Səhəri gün, saat 7:22də Avraam Linkoln öldürüldü.
Buttu Vircinya ştatında 26 aprel tarixində anbarda gizlənərkən tapmışdılar. Anbara dərhal od vurulmuş Butt silahlı şəkildə oradan çıxmışdı. Anbardan çıxan zaman onu boynundan ölümcül yaralamışdılar. Con Buttun son sözləri belə olmuşdu: "Anama deyin ki, mən vətənim üçün mübarizə apararaq həlak oldum."
Həmçinin bax
redaktə
vikimətni redaktə et
Vilyam Henri Harrison
İstinadlar
redaktə
vikimətni redaktə et
Current
R.
N.
Abraham Lincoln //
Encyclopædia Britannica
(ing.)
Lundy
D.
R.
The Peerage
(ing.)
House Divided
(ing.)
: The Civil War Research Engine at Dickinson College.
"VƏTƏNDAŞ MÜHARIBƏSI VƏ AVRAAM LINKOLNUN ÖLDÜRÜLMƏSI"
19 fevral 2020 tarixində
arxivləşdirilib
İstifadə tarixi:
10 noyabr
2019
Xarici keçidlər
redaktə
vikimətni redaktə et
Digər layihələrdə
Vikisitatda əlaqəli sitatlar
Vikianbarda əlaqəli mediafayllar
Şəxs və ya bioqrafiya haqqında olan bu məqalə
qaralama halındadır
. Məqaləni
redaktə edərək
Vikipediyanı zənginləşdirin.
Amerika Birləşmiş Ştatları Prezidentləri
Corc Vaşinqton
Con Adams
Tomas Cefferson
Ceyms Medison
Ceyms Monro
Con Kuinsi Adams
Endrü Cekson
Martin Van Buren
Vilyam Harrison
Con Tayler
Ceyms Noks Polk
Zakari Teylor
Millard Fillmor
Franklin Pirs
Ceyms Byukenen
Avraam Linkoln
Endrü Conson
Uliss Qrant
Raterford Heys
Ceyms Qarfild
Çester Artur
Qrover Klivlend
Bencamin Harrison
Qrover Klivlend
Vilyam Mak-Kinli
Teodor Ruzvelt
Vilyam Taft
Vudro Vilson
Vorren Hardinq
Kalvin Kulic
Herbert Huver
Franklin Delano Ruzvelt
Harri Trumen
Duayt Eyzenhauer
Con Fitscerald Kennedi
Lindon Conson
Riçard Nikson
Cerald Ford
Cimmi Karter
Ronald Reyqan
Corc H. U. Buş
Bill Klinton
Corc V. Buş
Barak Obama
Donald Tramp
Co Bayden
Donald Tramp
Foto, video və audio
Spotify
Tematik saytlar
National Wrestling Hall of Fame
AllMovie
Česko-Slovenská filmová databáze
Discogs
IMDb
Kinopoisk
MusicBrainz
Qutenberq layihəsi
Rate Your Music
Rotten Tomatoes
Internet Speculative Fiction Database
Giant Bomb
The Peerage
Lüğətlər və ensiklopediyalar
Böyük katalan
Böyük norveç
Kruqosvet
Laruss ensiklopediyası
American Cycl. (1879)
American National Biography
Britannica (9-cu)
Britannica (11-ci)
Britannica (onlayn)
Brockhaus
Notable Names Database
Prabook
Treccani
Universalis
Şəcərə və nekropolistika
Find a Grave
Find a Grave
gravsted.dk
WikiTree
WeRelate
Normativ yoxlama
BAV
ADV10191641
ADV11494665
BIBSYS
90365838
BNC
a10668081
BNE
XX1000362
BNF
121247734
BPN
72234672
CALIS
n2004363188
CiNii
DA00993567
CONOR
18085987
EGAXA
vtls000852006
GND
11857308X
ICCU
RAVV083660
ISNI
0000000121024704
000000040814421X
LCCN
n79006779
LNB
000137695
NCL
000043889
NDL
00470511
NLC
000218188 ·
NKC
jn19990005088
NLA
35306082
NLG
109873
NLP
a0000001184883
a0000002240894
NSK
000044248
NTA
068982224
NUKAT
n97001350
PTBNP
184592
РГБ
000003339
LIBRIS
71489
SUDOC
027490238
VIAF
76349832
300575765
ULAN
500344436
WorldCat VIAF
76349832
300575765
Mənbə — "
Kateqoriyalar
12 fevralda doğulanlar
1809-cu ildə doğulanlar
15 apreldə vəfat edənlər
1865-ci ildə vəfat edənlər
56 yaşında vəfat edənlər
Respublikaçılar Partiyasının üzvləri (ABŞ)
Əlifba sırasına görə vəzifəli şəxslər
Bioqrafik qaralamalar
ABŞ prezidentləri
ABŞ siyasətçiləri
Öldürülmüş prezidentlər
ABŞ prezidentliyinə namizədlər (1864)
ABŞ prezidentliyinə namizədlər (1860)
XIX əsr ABŞ siyasətçiləri
Avraam Linkoln
Mərzçəkənlər
ABŞ milliyətçiləri
İngilis mənşəli ABŞ şəxsləri
Aforistlər
ABŞ vəkilləri
Hollandəsilli amerikalılar
Almanəsilli amerikalılar
ABŞ abolisionistləri
ABŞ Vətəndaş müharibəsi
Viqlər Partiyası (ABŞ)
Gizli kateqoriyalar:
Vikipediya:Vikidatada mənbələri olan məqalələr
Pages using sidebar with the child parameter
Vikisitata keçidi olan məqalələr
Vikianbara keçidi olan məqalələr
Avraam Linkoln
Mövzu əlavə et