Belgia – Wikipedia

Belgia – Wikipedia
Zum Inhalt springen
Ord Wikipedia
Reginavel da la Belgia
Koninkrijk België
(ollandais)
Royaume de Belgique
(franzos)
Königreich Belgien
(tudestg)
Parola
: Eendracht maakt macht
L’union fait la force
(L’uniun dat forza)
Lingua uffiziala
ollandais
franzos
tudestg
Chapitala
Brüssel
Furma da stadi
monarchia parlamentara
Schef da stadi
retg
Philippe
Schef da la regenza
primminister
Bart De Wever
Surfatscha
30
528 km²
Abitants
11825551
(1. schaner 2025)
Spessezza
362 abitants per km²
Munaida
euro
(€)
Independenza
proclamaziun ils 4 d’october 1830
renconuschientscha ils 19 d’avrigl 1839
Imni naziunal
Brabançonne
Di da festa naziunala
21 da fanadur
Zona d'urari
UTC+1 MEZ
UTC+2 MESZ (mars fin october)
Numer da l'auto
TLD d'internet
.be
Preselecziun
+32
La
Belgia
(u Reginavel da la Belgia, ollandais
Koninkrijk België
, franzos
Royaume de Belgique
) è in stadi situà en l’
Europa dal Vest
. Il pajais cunfinescha en il nord cun ils
Pajais Bass
, en l’ost cun la
Germania
, en il sidost cun il
Luxemburg
ed en il sidvest cun la
Frantscha
. La Belgia dumbra radund 11 milliuns abitants; sia surfatscha munta a 30
528 km². La
chapitala
dal pajais è
Brüssel
Dapi l’independenza l’onn 1830 è la Belgia ina
monarchia
parlamentara. Il nord dal pajais cun ils
Flams
furma territori
ollandais
, il sid cun ils
Vallons
territori da lingua
franzosa
. En l’ost dal pajais è er derasà il
tudestg
Il conflict cuntinuant tranter Flams e Vallons caracterisescha er ils interess divergents entaifer la politica beltga. Dapi ils onns 1970 sa stentan ins da schliar quest problem tras decentralisar ils organs statals. Per quest intent han ins transfurmà la Belgia en in stadi
federal
che consista da trais regiuns e communitads. Las regiuns
Flandra
Vallonia
Brüssel
sco er las trais communitads linguisticas (flam, franzos e tudestg) furman oz la basa politica e sociala dal pajais.
La Belgia è stada in dals commembers fundaturs da la
Communitad economica europeica
, l’
Uniun europeica
odierna. A Brüssel sa chatta la sedia da las impurtantas instituziuns da l’Uniun europeica. Plinavant appartegna la Belgia, sper ils Pajais Bass ed il Luxemburg, al
Benelux
Num dal pajais e survista
modifitgar
modifitgar il code
Il num da la Belgia deriva da la provinza romana
Gallia Belgica
. En questa part settentriunala da la Gallia vivevan pievels
celtics
germans
, numnads
Belgae
. En il 18avel tschientaner vegniva l’adjectiv franzos
belge
ni
belgique
duvrà sco translaziun da
nederlands
(‹ollandais›). Il stadi beltg ch’ha existì per curt temp enturn il 1790 vegniva per exempel numnà per franzos
États belgiques unis
e per ollandais
Verenigde Nederlandse Staten
. Pli tard èn ils terms
belge
belgique
vegnids applitgads pli e pli be per la part meridiunala dals Pajais Bass, la Belgia odierna.
Da la fin dal temp medieval fin il 17avel tschientaner ha la Belgia furmà in center cultural ed economic da gronda fluriziun. Ma a partir dal 16avel tschientaner è il pajais er adina puspè vegnì perturbà da battaglias tranter las pussanzas europeicas (tranter auter la sconfitta da
Napoleun
Waterloo
il 1815 e numerusas battaglias durant l’
Emprima Guerra mundiala
e la
Segunda Guerra mundiala
). En il decurs dal
19avel tschientaner
ha la Belgia furmà in dals motors da la revoluziun industriala ed a l’entschatta dal
20avel tschientaner
possedeva il Reginavel pliras colonias ordaifer l’Europa.
Geografia
modifitgar
modifitgar il code
En il sidost da la Belgia giaschan las
Ardennas
cun il
Signal de Botrange
(694
m) che furma il punct il pli aut dal pajais. Uschiglio è il pajais planiv. La riva per lung la
Mar dal Nord
ha ina lunghezza da 72,3
km. Il pajais è marcà da numerus flums (tr.a.
Meuse/Maas
Sambre/Samber
) e chanals.
La Belgia ha ina surfatscha da 30
528
km². Da quai vegnan utilisads radund 25
% per l’agricultura. In’ulteriura cifra marcanta or da la statistica dal pajais è il fatg che betg main che 95
% dals abitants dal pajais vivan en citads.
Istorgia
modifitgar
modifitgar il code
Sco provinza
Belgica
– in num che
Caesar
aveva introducì – ha il territori odiern enconuschì numerus
dominis romans
. A l’entschatta dal temp medieval è la regiun daventada ina part dal
Reginavel dals Francs
. Tar la spartiziun da quest reginavel è la Belgia odierna medemamain vegnida spartida politicamain. Pli tard ha la gronda part dal territori fatg part dal
Sontg Imperi roman
ed è sa dividì en singuls ducadis e contadis.
Dal temp autmedieval fin al temp modern tempriv han las citads da la Flandra cun lur industria da taila furmà in dals centers economics da l’Europa (sper las citads da l’
Italia dal Nord
). Politicamain èn ils singuls territoris vegnids sut il domini dals
Burgognais
, il qual han ertà il 1477 ils
Habsburgais
. A l’entschatta ha il rom spagnol dals Habsburgais regì il territori, pli tard ils Pajais Bass austriacs. L’onn 1794 ha la Frantscha revoluziunara annectà la regiun. Il 1815, en rom dal
Congress da Vienna
, è la Belgia vegnida attribuida als Pajais Bass.
Revoluziun dal 1830
Suenter la revoluziun beltga dal 1830 è il pajais daventà independent. Ins ha installà ina monarchia parlamentara e
Leopold da Sachsen-Coburg
è daventà l’emprim retg dals Beltgs. Ses figl
Leopold II
ha acquistà il
Congo
en l’
Africa
sco possess privat. Ma suenter che las atrocitads envers il pievel dal Congo èn vegnidas enconuschentas a nivel internaziunal, ha il monarc stuì ceder il territori sco colonia al stadi beltg. Durant il reschim da terrur en il Congo eran vegnids per la vita radund 10 milliuns persunas tras sclavaria e lavur sfurzada.
Il 1960 è il pajais lura vegnì relaschà en l’independenza.
En l’Emprima Guerra mundiala era la Belgia sa declerada neutrala. Ma tenor il
Plan da Schlieffen
furmava il pajais in impurtant territori da transit per l’armada tudestga ed è perquai vegnì annectà quasi dal tuttafatg. Sin resistenza en furma da guerra da partisans han ils Tudestgs reagì cun vendetga massiva. En il decurs da la guerra da posiziun èn plinavant vegnidas destruidas numerusas citads en la Flandra. E suenter che las forzas da lavur en l’Imperi tudestg vegnivan stgarsas, han ins sfurzà dieschmillis Beltgs da prestar servetsch en l’armada tudestga u da lavurar per l’industria d’armament tudestga.
Suenter la fin da la guerra ha la Belgia annectà las regiuns enturn
Eupen
Malmedy
, nua ch’abitavan surtut Tudestgs. Ulteriuras pretensiuns territorialas da la Belgia fin al
Rain
han dentant gì nagin success. Percunter è la Belgia er sa participada pli tard a l’occupaziun dal territori da la
Ruhr
Er durant la Segunda Guerra mundiala era la Belgia sa declerada neutrala ed è puspè vegnida annectada da la Germania. Fin la liberaziun tras ils Alliads dal vest ha il pajais gì da patir sut la dictatura naziunalsocialistica; minoritads sco ils
Gidieus
Sinti
Roma
han ins deportà en
champs da concentraziun
Las citads e las cuntradas da la Belgia èn percunter restadas schanegiadas d’acziuns da guerra (cun excepziun da l’offensiva en las Ardennas l’enviern 1944/45).
Dapi la fin da la guerra è la politica dal pajais caracterisada da la stretga collavuraziun cun ses vischins e dal process d’unificaziun europeic. Il 1960 è entrada en vigur l’uniun economica e da duana da la Belgia, dals
Pajais Bass
e dal
Luxemburg
Benelux
). Plinavant ha la Belgia fatg part da l’entschatta ennà (1957) da la Communitad economica europeica. En il decurs dals onns è la chapitala Brüssel daventada la sedia d’organisaziuns internaziunalas sco la
NATO
e l’
Uniun europeica
A l’intern dal pajais sa stenta la politica dapi decennis da mitigiar las tendenzas secessiunisticas ch’existan tranter ils differents territoris linguistics. Per quest intent èn las structuras statalas vegnidas federalisadas fermamain. Ma adina puspè reusseschi a las partidas politicas che tendeschan vers l’independenza d’ina u l’autra part dal pajais da gudagnar grondas parts da las votantas e dals votants.
Politica
modifitgar
modifitgar il code
Furma statala ed instituziuns
modifitgar
modifitgar il code
La Belgia è ina
monarchia
parlamentara a duas chombras organisada a moda
federala
. La legislativa consista dal retg e da las duas chombras parlamentaras (la chombra dals represchentants cun 150 ed il senat cun 71 commembers).
La gronda part da las partidas, en spezial da las pli grondas, han lur basa u en la Flandra u en la Vallonia. Las partidas da lingua tudestga èn be activas a nivel regiunal.
Il retg fa a medem temp part da l’executiva. Quella consista d’ina regenza federala da 15 persunas cun il primminister sco primus inter pares.
Las instituziuns federalas èn responsablas per la giustia, la politica da finanzas, la segirezza interna, la politica da l’exteriur, la defensiun e la segirezza sociala.
Divisiun
modifitgar
modifitgar il code
Regiuns e provinzas beltgas
Dapi il 1993 furma la Belgia in
stadi
federativ
ch’è sutdividì en trais regiuns (Flandra, Vallonia e Brüssel) e trais communitads (franzos, flam, tudestg). Be la
chapitala
Brüssel
e bilingua. Las proximas unitads administrativas furman diesch provinzas e 34 arrondissements. L’autonomia locala vegn exequida da las radund 590 vischnancas.
Tant las regiuns sco las communitads furman members dal stadi federativ beltg. Els sa differenzieschan tras lur extensiun territoriala e lur cumpetenzas. Las regiuns (ollandais
gewesten
, franzos
régions
) èn responsablas per ils gronds secturs sco economia, ambient, traffic e politica agrara. Plinavant exequeschan ellas la surveglianza sur las provinzas, ils arrondissements e las vischnancas. Las communitads (ollandais
gemeenschappen
, franzos
communautés
; pli baud er numnadas communitads culturalas resp. linguisticas) èn responsablas per l’entir sistem da furmaziun, la politica da cultura ed ulteriuras ‹dumondas liadas a la persuna› (politica da famiglia, da sanadad e sociala).
En cumparegliaziun cun auters stadis federativs èn las cumpetenzas da las regiuns e communitads beltgas ordvart vastas. Er contracts internaziunals basegnan lur consentiment, sch’els tangheschan champs che cumpetan a las regiuns u a las communitads. Quai vala schizunt per las cunvegnas cun l’Uniun europeica. Tar las instanzas naziunalas èn restadas surtut la politica exteriura, la defensiun, la politica da finanzas, la preservaziun dal sistem social sco er la polizia e la giustia.
La determinaziun da las regiuns e communitads succeda tenor criteris linguistics: la regiun flama cumpiglia il territori da lingua ollandaisa, la regiun vallona il territori da lingua franzosa e tudestga. La regiun Brüssel enserra territori franzos ed ollandais. La communitad flama è cumpetenta per il territori flam e biling, la communitad franzosa per il territori franzos e biling, la communitad tudestga per il territori tudestg.
Tant las regiuns sco las communitads possedan mintgamai agens parlaments ed atgnas regenzas. La communitad flama e la regiun flama han percunter fusiunà lur instanzas, uschia ch’i dat be pli in parlament ed ina regenza flama che cumpiglia tut las cumpetenzas da la regiun e da la communitad.
Las diesch provinzas giaschan tuttas mintgamai entaifer il territori da las regiuns. Sin il territori da la regiun flama (ollandais
Het Vlaamse Gewest
) giaschan las tschintg provinzas
Antwerpen
(chapitala
Antwerpen
),
Limburg
Hasselt
),
Flandra da l’Ost
Gent
),
Brabant Flamais
Löwen
),
Flandra dal Vest
Brügge
). La regiun vallona (franzos:
La Région Wallonne
) cumpiglia las tschintg provinzas
Hennegau
Mons
),
Lüttich
Lüttich
),
Luxemburg
Arlon
),
Namur
Namur
) e
Brabant Vallon
Wavre
). La regiun
Brüssel Chapitala
(ollandais
Brussels Hoofdstedelijk Gewest
, franzos
Région de Bruxelles Capitale
) na furma nagina provinza, mabain exequescha sias cumpetenzas sco regiun.
Al nivel statal il pli bass èn situadas las radund 590 vischnancas ch’exequeschan l’autonomia locala.
Conflict flam-vallon
modifitgar
modifitgar il code
A l’intern dal pajais è la Belgia segnada da dischuniun, en spezial tranter las duas gruppas linguisticas dals Flams e Vallons. Questas tensiuns èn plitost anc vegnidas pli grondas en il decurs dals onns. En spezial ils success che las partidas flamas separatisticas pon adina puspè registrar tar las elecziuns, sveglian la tema ch’i pudess dar en l’avegnir ina secessiun da la Flandra da l’ulteriura Belgia. Problematic fiss en quest cas tranter auter il status da la regiun da Brüssel ch’è segnada da la gruppa linguistica franzosa, ma ch’è orientada geograficamain plitost vers la Flandra. In’ulteriura tematica dispitaivla fiss il status da la Belgia entaifer las organisaziuns internaziunalas. E per finir sa tschentass inevitablamain la dumonda davart l’avegnir da la chasa roiala.
Politica europeica
modifitgar
modifitgar il code
Sedia da la Cumissiun europeica a Brüssel
La Belgia sa chatta en ina situaziun strategia en il cor da l’Europa (dal Vest), entamez ina zona d’aglomeraziun ed en vischinanza dals pli gronds ports da mar. Da quai resulta ina tscherta dependenza dal commerzi internaziunal, quai che fa da la Belgia ina da las economias publicas las pli avertas entaifer l’Uniun europeica. Quest tratg sa mussa en la stretga collavuraziun cun ils stadis vischins
Pajais Bass
Germania
Frantscha
, en il partenadi dals stadis dal
Benelux
sco er en la rolla da piunier da la Belgia entaifer il
Cussegl da l’Europa
, la
NATO
, l’
Uniun europeica
e l’
Uniun monetara europeica
. La
chapitala
beltga
Brüssel
è la sedia da la
Cumissiun europeica
, dal
Parlament europeic
, dal
Cussegl da l’Uniun europeica
, da la
Cumissiun economica e sociala
, da la
Cumissiun da las regiuns
sco er da numerusas gruppaziuns da lobbying ed organisaziuns nunguvernamentalas ch’èn activas sin il sectur da la politica europeica. Er la populaziun da la Belgia ha ina tenuta fitg positiva envers l’integraziun europeica, quai che sa mussa mintgamai en resultats d’enquistas che giaschan bundant sur la media europeica da radund 50
%.
La regenza beltga è s’engaschada dapi il 1945 a favur da la reconstrucziun e da l’unificaziun europeica. Sut presidi beltg ha il Cussegl da l’Uniun europeica instradà il 2001 il process da stgaffir ina constituziun europeica. Suenter che la ratificaziun n’ha betg chattà il sustegn necessari en ils singuls stadis, è la Belgia s’engaschada per il mantegniment da la substanza centrala da la constituziun en il
Contract da Lissabon
, il qual è ì en vigur il prim da december 2009.
La politica da defensiun da la Belgia sa basa fermamain sin las structuras da la NATO e sin la politica da l’exteriur e da segirtad communabla da l’Uniun europeica. Brüssel furma la sedia tant dals organs principals da la NATO sco er da l’
Agentura da defensiun europeica da l’Uniun europeica
. Quai fa da la Belgia il center da las structuras da defensiun euro-atlanticas insumma. Tras sias relaziuns istoricas è la Belgia s’etablida entaifer l’Uniun europeica sco vusch principala areguard dumondas da l’
Africa Centrala
ed ha attribuì essenzialmain a la stabilisaziun paschaivla dal
Congo da l’Ost
Tras la structura ordvart federala dal stadi beltg èn tant las regiuns sco er las communitads participadas decisivamain a la furmaziun da la politica europeica da la Belgia. Ma er la realisaziun da las finamiras politicas da l’UE succeda a l’intern dal stadi a moda fitg decentrala. Tras lur cumpetenza sin il sectur da la politica da cultura pon las communitads per exempel far sin quest champ contracts cun auters stadis e sviluppar a l’exteriur in agen profil, tranter auter cun delegar agens referents da cultura en las ambassadas beltgas.
Populaziun
modifitgar
modifitgar il code
Demografia
modifitgar
modifitgar il code
La populaziun da la Belgia vegn per regla attribuida a las gruppas linguisticas. Datas precisas davart la repartiziun linguistica n’èn dentant betg pli vegnidas eruidas dapi ch’ins ha fixà l’onn 1962 ils cunfins linguistics. Tenor questas cifras furman ils Flams da
lingua ollandaisa
la maioritad cun radund 60
% da la populaziun. Ils Vallons ed ils abitants da
lingua franzosa
en la regiun da
Brüssel
, che vegnan per regla subsummads sut la noziun ‹Beltgs da lingua franzosa›, cumpiglian radund 40
% da la populaziun. Vitiers vegnan la pitschna cumpart da la populaziun da
lingua tudestga
da stgars 1
% (radund 75
000 abitants) ed ina pitschna minoritad
luxemburgaisa
en la
regiun d’Arlon
. Als
Voyageurs
Woonwagenbewoners
vegnan attribuids en Belgia tant ils Jenics, ils Manouches e Roma sco er viagiants indigens. Il dumber da quests
gens du voyage
vegn stimà sin 15
000 fin 20
000 persunas, quai che correspunda a radund 0,15
% da la populaziun beltga.
L’ulteriura populaziun consista da persunas emigradas d’ulteriuras parts da l’Europa e da l’Africa.
L’onn 2012 avevan radund 25
% da la populaziun ina biografia da migraziun. Dapi il 1945 èn radund 2,8 milliuns persunas oriundas da l’exteriur daventadas Beltgs. Da quai derivan 1,2 milliuns da l’ulteriura Europa ed 1,35 milliuns da pajais d’ordaifer l’Europa (
Maroc
Tirchia
Algeria
Congo
). Dapi che la Belgia ha schluccà las cundiziuns per pudair daventar burgais beltgs, han 1,3 milliuns migrants acquistà il dretg da burgais da la Belgia. La pli gronda gruppa furman ils Maroccans cun varga 450
000 persunas. La segund gronda ils Tircs cun radund 220
000 persunas.
Linguas
modifitgar
modifitgar il code
Las cuminanzas linguisticas en Belgia: Flams (oransch), Vallons (cotschen), Tudestgs (verd)
En Belgia datti oz trais linguas uffizialas: l’
ollandais
, il
franzos
ed il
tudestg
. Dapi l’independenza dal stadi l’onn 1830 valeva sulettamain il franzos sco lingua uffiziala. L’onn 1873 è l’ollandais bain vegnì renconuschì sco segunda lingua uffiziala, il franzos è percunter restà la lingua da l’administraziun e d’instrucziun en l’entir pajais. Il 1919 è vegnì vitiers il tudestg sco lingua uffiziala entaifer ils novs territoris en l’ost dal pajais. Pir silsuenter han ils Flams pretendì dad er resguardar l’ollandais sco lingua da l’administraziun e d’instrucziun. Il 1921 ha la regenza beltga lura renconuschì la monolinguitad territoriala da ses abitants en las trais zonas regiunalas: la zona ollandaisa Flandra, la zona franzosa Vallonia e la nova zona da lingua tudestga en la Belgia da l’Ost. L’ost dal pajais fascheva pli baud part da l’
Imperi tudestg
ed era vegnì attribuì a la Belgia en rom dal
Contract da Versailles
Il status da linguas regiunalas possedan dapi il 1990 il
loren roman
, il
champenois
, il
loren francon
(Francique), il
picard
ed il
vallon
Religiuns
modifitgar
modifitgar il code
Radund 75
% dals burgais beltgs èn
catolic-romans
. 1
% appartegnan a las
baselgias protestantas
e radund 8
% fan part d’ina
communitad islamica
. La cumpart da persunas senza confessiun munta a 16
%. Il 2011 viveva radund 1 milliun persunas muslimas en il pajais. A Brüssel munta la cumpart dals muslims a radund 30–35
% da la populaziun.
La regenza beltga federala renconuscha e sustegna sis religiuns ed ina cuminanza betg religiusa: la baselgia anglicana, l’islam, il
giudaissem
, la baselgia catolic-romana, la baselgia ortodoxa, la baselgia protestanta unida e la cuminanza umanista.
Furmaziun
modifitgar
modifitgar il code
Pervi da las vastas cumpetenzas da las singulas communitads è il sistem da scola beltg structurà detg different da regiun tar regiun. En rom dal process da Bologna è percunter il sistem universitar vegnì unifitgà ed adattà a las pretensiuns europeicas. Areguard las scolas popularas (ch’enconuschan in sistem primar ed in secundar) èn las instanzas federalas cumpetentas per l’obligaziun d’ir a scola (dal 6avel al 18avel onn da la vita), per fixar las pajas da la magistraglia sco er per definir la savida minimala necessaria per pudair acquistar in diplom.
En las scolas da la communitad flama emprendan ils uffants a partir da la 5avla classa franzos sco emprima lingua estra. En las scolas da la communitad franzosa pon ils uffants emprender a partir da la segunda classa ollandais sco emprima lingua estra. Las scolas da la communitad tudestga cumpiglian gia a partir da l’emprima classa er il franzos. A partir da la 8avla classa vegn vitiers sco terza lingua l’englais.
Economia
modifitgar
modifitgar il code
Economia en general
modifitgar
modifitgar il code
La Belgia enconuscha ina situaziun economica relativamain stabila. Regenza e parlament èn sa stentads ils ultims onns da reducir ils debits dal stadi. Areguard il product naziunal brut, exprimì en standards da la capacitad da cumpra (SCC), cuntanscha la Belgia in index da 118 (25
stadis
da l’
UE
: 100). Las persunas cun activitad da gudogn sa repartan suandantamain sin ils trais secturs: economia agrara 1%, industria 27%, sectur da servetschs 72%.
Politica d’energia
modifitgar
modifitgar il code
La Belgia ha ina da las pli autas quotas d’emissiuns da dioxids carbonics per persuna en tut il mund. Quai è tranter auter d’attribuir a la cumpart da producziun industriala ch’è relativamain auta. Ils ultims onns èn las autoritads sa stentadas da dar cuntrapais a questa situaziun cun promover energias regenerablas. En pli posseda la Belgia duas ovras atomaras ch’èn en funcziun. Gia il 1999 aveva il parlament decidì da sortir successivamain da la producziun d’energia atomara; il 2011 è questa finamira vegnida confermada.
Turissem
modifitgar
modifitgar il code
Las Ardennas
Il turissem gioga en la Belgia ina rolla centrala. Il pajais vegn surtut visità da turists dals stadis vischins (
Germania
Gronda Britannia
Luxemburg
Frantscha
Pajais Bass
). Ils turists apprezieschan ils lieus da bogn a la riva da la
Mar dal Nord
Knokke-Heist
Bredene
De Panne
Nieuwpoort
Oostende
ed auters); in’ulteriura regiun da vacanzas furman las Ardennas. Ultra da quai vegnan citads sco
Brüssel
Hasselt
Gent
Antwerpen
visitadas stediamain. La citad ch’attira ils pli blers turists è dentant
Brügge
che vala sco
Venezia
dal nord. En spezial tar ils Brits è plinavant sa sviluppà in turissem da l’
Emprima Guerra mundiala
. En la Flandra dal Vest sa chattan blers monuments da guerra e santeris.
Disparitads regiunalas
modifitgar
modifitgar il code
Il conflict tranter Flams e Vallons ch’exista gia dapi il
19avel tschientaner
ha per part er motivs economics. La Vallonia era oriundamain segnada da l’industria da charvun e da la siderurgia. Ozendi sa chatta questa regiun en ina fasa da recessiun, uschia che la quota da dischoccupaziun è bundant pli auta ch’en la Flandra. Ultra da quai vegnan dus terzs dal retgav naziunal brut generads en la Flandra. Ils Flams pajan perquai ina contribuziun da solidaritad che vegn duvrada en la Vallonia per finanziar prestaziuns socialas. Quests pajaments èn dentant dispitads politicamain en la Flandra. La malcuntentientscha areguard la flaivlezza economica da la Vallonia sa manifestescha en il moviment separatistic da la Flandra che vegn en spezial manà da la partida
Vlaams Belang
Traffic
modifitgar
modifitgar il code
La Belgia furma in impurtant pajais da transit tranter l’
Europa Centrala
e l’
Europa dal Vest
. Il pajais è stà l’emprim da l’
Europa continentala
cun colliaziuns da viafier. La societad da viafier statala SNCB/NMBS maina ina da las raits da viafier las pli spessas dal mund. Per l’aglomeraziun da
Brüssel
è en pli en planisaziun ina rait da
viafier urbana
Ad
Antwerpen
sa chatta in dals pli gronds ed impurtants ports dal mund. E quel da
Brügge-Zeebrügge
vala sco in dals ports centrals da l’Europa. Ad
Ostende
era tradiziunalmain d’impurtanza il traffic da navettas; quel è dentant sa sminuì dapi l’avertura da l’
Eurotunnel
Impurtantas plazzas d’aviaziun sa chattan a
Brüssel-Zaventem
Brüssel-Charleroi
Lüttich
Antwerpen
ed
Ostende-Brügge
. La societad d’aviatica tradiziunala Sabena è ida bancrut il 2001, en connex cun la fin da la
Swissair
. Suenter pliras fusiuns e collavuraziuns è resultada la Brussels Airlines sco societad successura.
Er areguard il traffic sin via posseda la Belgia ina buna infrastructura, tranter auter ina rait d’
autostradas
fitg spessa.
Cultura
modifitgar
modifitgar il code
Georges Simenon
Enconuschents picturs da la Belgia èn
Pieter Bruegel il Vegl
(ca. 1525–1669),
Peter Paul Rubens
(1577–1640),
James Ensor
(1860–1949) ed il surrealist
René Magritte
(1898–1967). Da la Belgia derivan en pli
Eugène Boch
, l’ami da
Vincent van Gogh
, e sia sora
Anna Boch
Entaifer l’architectura meritan menziun speziala ils dus architects dal jugendstil
Victor Horta
(1861–1947) e
Henry van de Velde
(1863–1957).
Scripturas e scripturs da renum mundial èn
Charles De Coster
(1827–1879),
Émile Verhaeren
(1855–1916),
Maurice Maeterlinck
(1862–1949),
Georges Simenon
(1903–1989) ed
Amélie Nothomb
(*1966).
Enconuschents acturs da film èn
Jean-Claude Van Damme
(*1960),
Benoît Poelvoorde
(*1964),
Johnny Galecki
(*1975) e las acturas da film
Cécile de France
(*1975),
Émilie Dequenne
(*1981) e
Jasmin Schwiers
(*1982). Sco reschissurs èn sa profilads ils dus frars
Jean-Pierre
Luc Dardenne
(*1951 resp. 1954).
Musica
modifitgar
modifitgar il code
En il decurs dal 15avel e 16avel tschientaner, il temp da la renaschientscha, èn numerus cumponists da la Belgia odierna stads d’impurtanza europeica. A quests uschenumnads ‹Ollandais› sa laschan attribuir:
Guillaume Du Fay
(ca. 1397–1474),
Johannes Ockeghem
(ca. 1420–1497),
Josquin Desprez
(ca. 1450–1521),
Heinrich Isaac
(ca. 1450–1517),
Jacob Obrecht
(ca. 1457–1505),
Adrian Willaert
(ca. 1490–1562) ed
Orlando di Lasso
(1532–1594).
Er il cumponist da la romantica
César Franck
(1822–1890) è naschì a Lüttich ed è gia stà activ musicalmain avant che la famiglia è ida a star il 1835 a Paris. Menziun speziala merita en pli
Adolphe Sax
(1814–1894), l’inventader dal saxofon.
Entaifer la musica moderna èn enconuschents il chantadur e chansonnier
Jacques Brel
(1929–1978) ed il chantadur da pop e crossover
Helmut Lotti
(*1969). Da renum mundial entaifer la scena da jazz èn
Toots Thielemans
(1922–2016), ghitarra ed orgelet da bucca, sco er il ghitarrist
Philip Catherine
(*1942).
Dapi la fin dals onns 1990 è sa fatga valair en la Belgia ina scena da trance ordvart innovativa ed impurtanta a nivel internaziunal.
Comics
modifitgar
modifitgar il code
Da muntada tut speziala èn en Belgia ils comics. Las
Bandes Dessinées
(franzos, en furma curta er BD) u
Strips
(ollandais) èn preschentas a moda fitg prominenta en mintga libraria e supermartgà. A l’academia d’art a Brüssel ed en auters lieus pon ins schizunt studegiar comic che vala qua sco ‹novavel art›.
Enconuschents dissegnaders da comic beltgs èn
Willy Vandersteen
Suske et Wiske
),
Jean Graton
Michel Vaillant
),
Morris
Lucky Luke
),
Hergé
Tintin
),
Peyo
Les Schtroumpfs
e.a.),
André Franquin
Spirou et Fantasio
Gaston et Marsupilami
) e
Philippe Geluck
Le Chat
). Ad els ed a blers auters è deditgà il museum da comics a Brüssel (Centre Belge de la Bande Dessinée).
Gastronomia
modifitgar
modifitgar il code
Ina cuschina tipica da la Belgia na datti betg. Las singulas spezialitads èn plitost d’attribuir u a la cuschina flama u a la vallona. Tuttas duas cuschinas èn mintgamai influenzadas dal stadi vischin. Da la Belgia derivan percunter ils pommes frites che duevan daventar in success en tut il mund. Enconuschentas èn er las guaflas e pralinas beltgas. Ina lunga tradiziun ha plinavant l’elavuraziun da las pli differentas bieras.
Sport
modifitgar
modifitgar il code
In sport apprezià en Belgia furma il
ballape
. Er en auters sports sco il tennis u l’atletica leva cuntanschan sportistas e sportists beltgs resultats respectabels.
Il sport naziunal furma dentant il
ciclissem
Eddy Merckx
Roger De Vlaeminck
Johan Museeuw
Peter Van Petegem
Tom Boonen
èn nums enconuschents entaifer quest sport. Impurtantas cursas da velo ch’han lieu en la Belgia èn
Lüttich–Bastogne–Lüttich
ed il
Tur da la Flandra
=== Galaria da las attracziuns turisticas e citads da la Belgia===
Chastè roial a
Laken
Brüssel
Port da
Brügge-Zeebrügge
Antwerpen
Antwerpen
Namur
Eupen
Lüttich
Brügge
Couvin
Ostende
Charleroi
Gent
Mechelen
Löwen
Aalst
Arel
Tournai
Waterloo
Ypern
Annotaziuns
modifitgar
modifitgar il code
Dieter H. Kollmer:
Die belgische Kolonialherrschaft 1908 bis 1960.
En: Bernhard Chiari, Dieter H. Kollmer (ed.):
Wegweiser zur Geschichte Demokratische Republik Kongo.
2. ed., Paderborn e.a. 2006, p. 45.
Cf. Jens Thiel:
‹Menschenbassin Belgien›. Anwerbung, Deportation und Zwangsarbeit im Ersten Weltkrieg.
Essen 2007.
Hans-Joachim Heuer:
Geheime Staatspolizei: Über das Töten und die Tendenzen der Entzivilisierung
. Walter de Gruyter 1995, p. 184.
Le stationnement des gens du voyage
. senat.fr, consultà ils 16 da november 2011.
BuG 155 – Bericht uit het Gewisse – 01 januari 2012
. npdata.be, prim da schaner 2012.
– Moslims-Brussel.htm.
Indicaziuns tenor
Eurostat
Litteratura
modifitgar
modifitgar il code
Claus Hecking:
Das politische System Belgiens.
Leske und Budrich, Opladen 2003,
ISBN 3-8100-3724-9
Frank Berge, Alexander Grasse:
Belgien – Zerfall oder föderales Zukunftsmodell? Der flämisch-wallonische Konflikt und die Deutschsprachige Gemeinschaft.
Leske und Budrich, Opladen 2003 (
Regionalisierung in Europa
, tom 3),
ISBN 3-8100-3486-X
Johannes Koll (ed.):
Belgien. Geschichte – Politik – Kultur – Wirtschaft.
Aschendorff Verlag, Münster 2007,
ISBN 978-3-402-00408-1
Insa Meinen:
Die Shoah in Belgien.
Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2009,
ISBN 978-3-534-22158-5
Colliaziuns
modifitgar
modifitgar il code
Commons: Belgia
– Collecziun da maletgs, videos e datotecas d'audio
Portal federal da la Belgia
Palaz roial – la monarchia en Belgia
Infurmaziuns statisticas
Belgieninfo
– pagina cun novitads ed infurmaziuns actualas
Stadis da l'
Europa
Stadis suverans:
Albania
Andorra
Austria
Belgia
Bielorussia
Bosnia ed Erzegovina
Bulgaria
Cipra
Croazia
Danemarc
Estonia
Finlanda
Frantscha
Germania
Grezia
Irlanda
Islanda
Italia
Kasachstan
Lettonia
Liechtenstein
Lituania
Luxemburg
Macedonia dal Nord
Malta
Moldavia
Monaco
Montenegro
Norvegia
Pajais Bass
Pologna
Portugal
Reginavel Unì
Rumenia
Russia
San Marino
Serbia
Slovachia
Slovenia
Spagna
Svezia
Svizra
Tirchia
Tschechia
Ucraina
Ungaria
Vatican
Territoris contestads:
Cosovo
Transnistria
Da "
Categorias
Belgia
Artitgels recumandads (Stadis da l'Europa)
Seiten, die magische ISBN-Links verwenden
Belgia
Agiuntar chapitel