Betchfessî oi — Wikipedia
Aller au contenu
Èn årtike di Wikipedia.
Li
betchfessî OI
, c' est on
betchfessî scrijha
ki rascove des mots ki s' prononçnut foirt diferinnmint totavå l' Walonreye, mins aprume avou li son "wè" u "wê" (/wɛ/ /wɛ:/)
so Lidje
, avou l' son "wâ" u "wa" (/wa/ /wa:/) après
Nameur
ey ene pårteye del
Basse Årdene
, avou l' son "ô" (oː) so
Tchålerwè
, avou l' son "on" (/ɔ̃/) après Bietris, et l' son "oû" (/ʊ:/) après Nivele.
Kékes dinêyes
candjî
candjî l’ côde wiki
Rapoirt avou li scrijha oi do francès
candjî
candjî l’ côde wiki
Les mots ki sont scrîts avou "oi" e walon ni sont djamåy les minmes ki les cis ki si scrijhèt avou "oi" e francès. Ces-la si scrijhnut e walon avou l'
betchfessî oe
(boire / boere), ubén les letes wè (Liégeois / Lidjwès) ou we (
cawete -were
).
Pôzicion dins l' mot
candjî
candjî l’ côde wiki
Li betchfessî oi si mete rålmint tot å coron d' on mot (såf dins
motoit
et
ôte tchoi
).
On , mins s' pout ritrover al tiesse do mot (
oizeur
).
Prononçaedje dins les pårlers walons
candjî
candjî l’ côde wiki
Walon do Levant
candjî
candjî l’ côde wiki
walon do Levant
, li prononçaedje, c' est /we/ (wé) u /wɛː/ (wê), aprume divant «R»
moirt
mwêrt
aschoûtez lu
Mins pus sovint /wɛ/ (wè) divant ene ôte cossoune.
motoit
moutwè
aschoûtez lu
ôte tchoi
ôte tchwè
aschoûtez lu
coirnou
cwèrnou
aschoûtez lu
Walon do Mitan et Bassårdene
candjî
candjî l’ côde wiki
walon do Mitan
ey e l' pus grande pårt del
Basse Årdene
, li prononçaedje, c' est pacô /waː/ aprume divant «R» å coron do mot.
foixhete
fwâchete
aschoûtez lu
Mins å pus sovint, c' est /wa/.
Coirnîmont
Cwarnîmont
aschoûtez lu
licoine
licwane
aschoûtez lu
poirfi
pwarfi
aschoûtez lu
moirt
mwart
aschoûtez lu
Walon do Coûtchant
candjî
candjî l’ côde wiki
walon do Coûtchant
(et dins l' dizo di l'
Årdene nonnrece
), li betchfessî oi si rpononce come li
betchfessî ô
: /oː/ u /õ/, oubén /uː/ (
Nivele
Courcele
).
C' est ossu l' prononçaedje rifrancijhî ki s' ôt dins ene grande sitindêye do payis po sacwants mots:
poizer
pôzer
aschoûtez lu
coirdea
cordé
aschoûtez lu
Rifondaedje avou u sins l' betchfessî oi
candjî
candjî l’ côde wiki
Sacwants mots rfondous avou oi
candjî
candjî l’ côde wiki
Bråmint des mots foirt corants
al fén do mot
foirt
foice
moirt
moite
poite
toide
stoide
…)
å mitan do mot
poirter
apoirter
repoirter
…),
toirtchî
å cminçmint do mot
oizeur
oizou
),
oizire
oirbire
Sacwants mots nén rfondous avou oi
candjî
candjî l’ côde wiki
C' est tos mots des minmes bodjes etimolodjikes, calkés enawaire do francès, la ki les prononçaedjes /wɛ/ et /wa/ n' egzistèt nén.
pôrt
areyopôrt
espôrt
fôrt
(militaire).
Istwere et djustifiaedje di l' atuze
candjî
candjî l’ côde wiki
Li betchfessî oi n' esteut nén co e-n alaedje å
raploû d' Mårcinele so li rfondaedje
Il a stî atåvlé pa
Jean-Pierre Hiernaux
e 1999
, tot veyant ki ci scrijha la:
esteut ddja eployî po l' prononçaedje "wè" /wɛ/ a Lidje
divant Feller
est åjheymint léjhou /wa/ (come si prononçaedje e
Walon do Mitan
ey el
Basse Årdene
), veyanmint ki c' est eto l' prononçaedje di ci scrijha la e francès.
Minme si l' prononçaedje do
Coûtchant walon
est pus målåjhey a rtrover avou les piceures classikes di lijhaedjes, ces-ci (
fôrce
fôrt
pôrtér
môrt
) sont trop près do scrijhaedje et do prononçaedje francès po-z esse acontés e li
rfondaedje
Li betchfessî OI n' aconte nén li longueur do son /wɛ/ ou /wa/ (
mwârt
mwêrt
<>
mwate
mwète
). Mins li stramaedje des disfondowes di "moirt" el Walonreye mostere bén ki, co a 13 plaeces, on-z a eto des prononçaedjes /wa/ et /wè/ (nén long) po "moirt".
Mapes ALW a corwaitî
candjî
candjî l’ côde wiki
Mapes
ALW
(tôme
boigne (l° 5)
moirt (l° 62)
moite (l° 63)
oizeur (l° 67)
porter (l° 77)
Hårdêyes difoûtrinnes
candjî
candjî l’ côde wiki
(so l'
Aberteke
Sicole do Noû-Lovén sol betchfessî oi
Sicole po ls efants sol betchfessî oi
Esplikêyes sol betchfessî oi
Mots avou l' betchfessî oi dedja studyîs sol Wiccionaire
Mots avou on halcrosse betchfessî oi dedja studyîs sol Wiccionaire
Pî-notes
candjî
candjî l’ côde wiki
Prononçaedje d' après Bastogne; ôte pårt, li A est long (-âr-)
N' esteut nén co eployî dins
R4
(1998)
Prin del pådje «
Categoreyes
Pådjes avou des fitchîs odios
Betchfessîs scrijhas
Sons et letes do walon
Betchfessî oi
Radjouter on sudjet