Bulgarîa - Wikipedia

Bulgarîa - Wikipedia
Sâta a-o contegnûo
42°45′N 25°30′E
42°45′N
25°30′E
Da Wikipedia
ZE
Quésta pàgina a l'é scrîta in
zenéize
, segóndo a
grafîa ofiçiâ
Bulgarîa
Съединението прави силата
Săedinenieto pravi silata
L'union a fâ a fòrsa
Bulgarîa - Localizzazione
Dæti aministratîvi
Nómme conplêto
Repùblica Bùlgara
Nómme ofiçiâ
Република България
Republika Balgariya
Léngoe ofiçiæ
bùlgaro
Capitâle
Sòfia
(1.478.330
ab.
2019)
Polìtica
Fórma de govèrno
Repùblica Parlamentâre
Càppo de Stâto
Rumen Radev
Prìmmo minìstro
Nikolai Denkov
Indipendénsa
22 seténbre 1908,
da l'
Inpêro òtomàn
Intrâ inte l'
ONU
14 dexénbre 1955
Intrâ inte l'
UE
1° zenâ 2007
Superfìcce
Totâle
110.994
km²
105º
% de ægoe
0,31%
Popolaçión
Totâle
6.863.422 ab.
(frevâ 2022
stìmma
106º
Denscitæ
63 ab./
km²
120º
Giögrafîa
Continénte
Eoröpa
Fûzo oràrio
UTC+2
UTC+3
con l'
ôa legâle
Economîa
Valûta
Lev
BGN
PIL
(nominâle)
86 milioìn de $ (2022
stìmma
) (
68º
PIL pro capite
(nominâle)
12,340 $ (2022
stìmma
) (
61º
Vàrie
Codici
ISO 3166
BG
, BGR, 100
TLD
.bg
Prefìsso tel.
+359
Sigla autom.
BG
Inno naçionâ
Мила Родино / Mila Rodino
Câa Pàtria
Fèsta naçionâ
3 màrso
Evoluçión stòrica
Stâto precedénte
Bulgarîa
Bulgarîa
/bylga'ri:a/
) ò
Burgâja
/byr'ga:ja/
), ò
Bulgâia
/byl'ga:ja/
), ofiçialménte
Repùblica da Bulgarîa
Република България
in
bùlgaro
, trasliteròu in
Repúblika Bălgárija
, prononçiòu
/rɛˈpublikɐ bɐɫˈɡarijɐ/
), a l'é 'n pàize de l'
Euröpa
orientâ, Stâto ménbro de l'
Unión Europêa
da-o
2007
. A seu capitâ a l'é
Sòfia
Da-o
1991
a strutûa organizatîva da polìtica a derîva da l'adoçión de 'na costituçión democràtica. A Bulgarîa a l'é 'na
repùbblica parlamentare
centralista con in ærta incidénsa de centralizaçión polìtica, aministratîva e econòmica. Da-i 1° de dixembre do
2000
a l’é mémbro da
NATO
. A fa parte de l'Union Europea da-i 1° de zenâ do
2007
e a l'é membro do
Conseggio d'Euròpa
, de l'
Organizaçion pe-a seguéssa e a cooperaçión in Europa
(OSCE) e a l'à piggiòu parte pe træ vòtte a-o
Conséggio de seguéssa
de-e
Naçioìn Unîe
Giögrafîa
modìfica
modìfica wikitèsto
A l'é scituâ inta meitæ orientâle da
penîzoa balcànica
. A confinn-a co-o
Mâ Neigro
a est, co-a
Grecia
e a
Turchîa
a sud, co-a
Serbia
e a
Maçedònia do Nòrd
a òvest e con a
Romanîa
a nòrd, da dôve a l'é divîza da-o sciùmme
Danùbio
Con unn-a superfîcie de 110.994 km
a Bulgarîa a l'é a 14a naçion europêa pe estenscion. A seu poxiçion into corso da stöia a l'ha reiza 'n importante incrôxo pe varie civilizzaçioìn e difæti a l'é o pòsto dove l'è stæto ritrovòu tanti antighi artefatti metallurgichi, religiôzi e culturâli a-o mondo. A lunghéssa complescîva di confìn bùlgari a l'é de 2245 km, 1181 terrestri, 686 fluviâli e 378 costieri. A ræ stradâle da Bulgarîa a l'è lónga 36.720 km, a ræ feroviâria 4.300 km.
A popolaçion, de 7,49 milioni de personn-e, a l'é prinçipalmente urbann-a e a vive inti capoleughi de-e
vinteutto provinçe
. A ciù parte de attivitæ commerciali e culturali son concentræ inta capitale
Sòfia
. I settôri predominanti én l'
agricoltûa
, i
serviçi
, o
turìximo
, l'inzegnerîa energética e l'indùstria leggera, tùtti sostegnûi da-e risorse naturali locali.
Stöia
modìfica
modìfica wikitèsto
Çerte coltûe
preistòriche
han incominsòu a sviluppâse in tære bûlgare into
Neolìtico
. In prinçipio son stæte abitæ da-i
Traci
e dòppo da-i
Grechi
e da-i
Români
. I Bùlgari én in pòpolo ben antigo e originâio de l'
Asia Centrale
: son arrivæ inte l'attuale Bulgarîa into corso do
VII sécolo
, dove se son fûzi con a popolaçiòn locale - sorviatùtto
slavi
(da-i quæ àn adottòu a lengua) e trachi - pe formâ o
Primmo Stâto bûlgaro
. Inti sécoli successivi (crestianizzàndose inte l'anno
865
) a Bulgarîa a l'à lottòu con éxito alterno contra l'
Impero Bizantìn
e o
Patriarcòu de Costantinòpoli
pe fâ vài a seu poxiçion inti Balcani. Inta segonda meitæ do
XIV secolo
a naçion a l'é stæta invâza e gradualmente annéssa a-o nascénte
Impero ottomàn
catedrâle de Sòfia
dîta de Alexander Newski
A primma tràccia de unificaçion étnica e naçionâle bûlgara a se datta con l'avvénto do Primmo Impêro Bûlgaro, che o dominâva a ciù parte di Balcâni e che o l'è diventòu o céntro culturâle di pòpoli slavi inte l'
ærto Medioêvo
. Dòppo in periodo de domìnio bizantìn o Stato Bùlgaro o l'è rizòrto. Co-a cheita do
Segondo Impêro Bûlgaro
into
1396
i seu teritöi én finîi sotta o contròllo de l'Impêro Ottomàn pe quæxi çinque sécoli.
A Bulgarîa a l'à riconquistòu a seu indipendénsa comme conseguénsa da
rivòlta d'arvî
1876
), organizzâ e guidâ da-i eröi naçionâli
Vasil Levski
Hristo Botev
, a quae spietâ represción a l'à sponciòu l’
impero rùscio
a diciarâ guæra a l'impero ottomàn inte l'arvî
1877
. Graçie a-o
trattâto de San Steva
ch'o l'à misso fin a-a guæra, a Bulgarîa a l'é stæta proclamâ in
prinçipâto tributâio
de l'impêro ottomàn a-i 3 de Marso
1878
. Questo o l'è stæto rivisto a-i 13 de lùggio da-o
trattâto de Berlin
, ch'o l'à ridimenscionòu fortemente o teritöio bùlgaro, ma o l'à portòu o consénso de-e poténse occidentali a-o prinçipâto autònomo.
moschêa de Sòfia
dîta de Banya Bashi
terso stato bùlgaro
o s'é anche repiggiòu a provinsa autònoma da
Rumêlia orientâle
a-i 6 de Setémbre
1885
(festa naçionâle), arivando a ciù ò meno e dimenscioìn d'ancheu. A proclamaçion do rêgno e a complêta indipendénsa, coscì comme o seu riconoscimento internaçionâle a s'é realizâ a-i 22 de setémbre do
1908
. Tra o
1912
e o
1913
a l'é stæta coinvòlta inte dôe
guære balcaniche
, a primma in alleansa con tùtti i âtri stati balcanici contra a Turchîa e a segonda da sôla contra i âtri stati da penîzoa balcanica, e inte questo perìodo a l'à variòu e seu dimenscioìn, primma in aumento, scin quæxi a-e dimenscioìn do trattâto de San Steva, e pöi in riduçión.
guæra rùscio-tûrca
tra o
1877
e o
1878
(ciamâ in bûlgaro «освободителна»,
osvoboditelna
, saiæ a dî “de liberaçion”) a l'àiva donca portòu a-a nàscita do Terso Stâto Bûlgaro, diventòu indipendénte into
1908
. I anni a vegnì àn visto tanti conflitti inti pàixi vixin, che a-a fin son diventæ a causa che a l'à portòu a Bulgarîa a alleâse con a
Germania
inte tùtte e dôe e guære mondiâli.
Into
1946
a l'è diventâ unn-a
repùbblica comunista
governâ da 'n scistêma politico a partìo ùnico scin a-o
1989
, quande o
Partîo Comunista Bûlgaro
, dòppo a chéita da coscì dîta “
cortinn-a de færo
”, o l'à accordòu eleçioìn pluripartitiche. Dòppo o
1990
a Bulgarîa a l'é diventâ unn-a democraçìa con in'
economîa de mercòu
Pòsti de interesse
modìfica
modìfica wikitèsto
E Ròcche de Belogradchik
O teâtro romàn de Philippopolis (Plovdiv)
O parlaménto de Sofia
A catedrâle de Aleksandr Nevskij
Nòtte
modìfica
modìfica wikitèsto
LIJ
IT
TIG Traduttore Italiano Genovese - Bielorussia
, in sce
zeneize.net
URL consultòu o 29 agòsto 2025
Bibliografîa
modìfica
modìfica wikitèsto
EN
) R. J. Crampton e B. J. Crampton,
A Short History of Modern Bulgaria
, CUP Archive, 1987,
ISBN
0-521-27323-4
EN
) Mercia MacDermott,
Bulgarian Folk Customs
, Jessica Kingsley, 1998,
ISBN
1-853-02486-4
EN
) Dorothy Stannard,
Insight Guides Bulgaria
, Insight Guides, 2007,
ISBN
98-12-58611-3
EN
) John D. Bell,
Bulgaria In Transition: Politics, Economics, Society, And Culture After Communism
, Routledge, 2019,
ISBN
0-429-72383-0
EN
) R. J. Crampton,
A Short History of Modern Bulgaria
, Cambridge University Press, 2005,
ISBN
0-521-61637-9
EN
) Agnes Sachsenroeder,
CultureShock! Bulgaria: A Survival Guide to Customs and Etiquette
, Marshall Cavendish, 2010,
ISBN
98-14-48436-9
EN
) Raymond Detrez,
Historical Dictionary of Bulgaria
, 3ª
ed., Rowman & Littlefield, 2014,
ISBN
1-442-24180-2
IT
) Mark Baker e Anita Isalska,
Lonely Planet Bulgaria
, Lonely Planet, 2017,
ISBN
88-59-23882-X
Âtri progètti
modìfica
modìfica wikitèsto
Altri progetti
Wikimedia Commons
Wikimedia Commons
a contêgne di files in sce
Bulgarîa
Colegaménti estèrni
modìfica
modìfica wikitèsto
BG
EN
Scîto ofiçiâ do govèrno
, in sce
gov.bg
URL consultòu o 16 arvî 2022
BG
EN
Scîto ofiçiâ do parlaménto
, in sce
parliament.bg
URL consultòu o 16 arvî 2022
BG
EN
Scîto ofiçiâ do prescidénte
, in sce
president.bg
URL consultòu o 16 arvî 2022
BG
EN
DE
RU
Scîto turìstico ofiçiâ
, in sce
bulgariatravel.org
URL consultòu o 16 arvî 2022
Stâti de l'
Eoröpa
Albanîa
Andòra
Àostria‎
Azerbaijan
Bèlgio
Bielorùscia
Bòsnia-Erçegòvina
Bulgarîa
Çitæ do Vaticàn
Croàçia
Danimàrca
Estònia
Finlàndia
Frànsa
Giörgia
Germània
Grêcia
Irlànda
Islànda
Itàlia
Kazakistan
Letònia
Liechtenstein
Litoània
Lusenbùrgo
Maçedònia do Nòrd
Mâta
Moldàvia
Mónego
Montenéigro
Norvéggia
Pàixi Bàsci
Polònia
Portogàllo
Régno Unîo
Repùbrica Cêca
Romanîa
Rùscia
Sàn Marìn
Sèrbia
Slovàchia
Slovénia
Spàgna
Svéçia
Svìsera
Turchia
Ucraìnn-a
Ungherîa
Riconosciménto limitòu
Abkhazia
Kosovo
Oséçia do Sùd
De facto
indipendénti
Transnistria
Dipendénse
Danimàrca
Fær Øer
Régno Unîo
Gibiltæra
Guernsey
Jersey
Izoa de Man
Stâto parçialménte eoropêo a segónda da convençión giögràfica adotâ
Parçialménte in Àzia
Contròllo de outoritæ
VIAF
EN
157021581
ISNI
EN
0000 0001 2325 4108
LCCN
EN
n81032254
GND
DE
4008866-2
BNF
FR
cb118661130
(data)
BNE
ES
XX451182
(data)
BAV
EN
IT
497/16795
NDL
EN
JA
00561080
Estræto da "
Categorîe
Pàgine in Zeneize-Grafîa ofiçiâ
Bulgarîa
Categorîe ascôze:
P625 lètta da Wikidata
P37 despægio in sce Wikidata
P38 despægio in sce Wikidata
P78 despægio in sce Wikidata
P85 despægio in sce Wikidata
P395 lètta da Wikidata
P474 pægio in sce Wikidata
Vôxe con còdice VIAF
Vôxe con còdice ISNI
Vôxe con còdice LCCN
Vôxe con còdice GND
Vôxe con còdice BNF
Vôxe con còdice BNE
Vôxe con còdice BAV
Vôxe con còdice NDL
Vôxe no biografiche con còdici de contròllo de outoritæ
Pàgine con màppe
Bulgarîa
Azónzi discusción