Cebuano - Wikipedia
Naar inhoud springen
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Cebuano
Gesproken
in
Filipijnen
Sprekers
21 miljoen (2007)
Taalfamilie
Austronesische talen
Malayo-Polynesische talen
Meso-Filipijnse talen
Visaya-talen
Cebuano
Alfabet
Latijns
Baybayin
(historisch)
Officiële status
Officieel
in
Streektaal
in de Filipijnen
Taalcodes
ISO 639-2
ceb
ISO 639-3
ceb
Portaal
Taal
Gebieden in de
Filipijnen
waar Cebuano wordt gesproken
Cebuano
(ook wel:
Sugbuanon
) is een
Austronesische taal
die wordt gesproken in de
Filipijnen
door ongeveer 21 miljoen mensen. Het Cebuano maakt deel uit van de Visaya-taalgroep.
Het Cebuano wordt gesproken door de inwoners van
Cebu
Bohol
Negros Oriental
en mensen in het westen van
Leyte
Southern Leyte
en grote delen van
Mindanao
. De taal wordt ook gesproken op een aantal plaatsen in
Samar
. De inwoners van Bohol noemen de taal ook wel
Bol-anon
, terwijl de Cebuanosprekende inwoners van Leyte hun taal ook wel
Kana
noemen.
Klanken
bewerken
brontekst bewerken
Cebuano heeft zestien medeklinkers: p, t, k,
[ʔ]
(de keelstop), b, d, g, m, n, ng, s, h, w, l, r en y. Er zijn drie klinkers: i, a, en u/o. De klinkers
en
zijn
allofonen
, waarbij
altijd aan het begin van een lettergreep wordt gebruikt, en
altijd aan het einde van een lettergreep. Er zijn echter uitzonderingen hierop, zoals
kamatuoran
(waarheid) en
hangtúd
(totdat). Door Spaanse invloeden is de
toegevoegd, maar enkel voor leenwoorden. Klemtonen worden ook gebruikt om woorden te onderscheiden; zo betekent
dápit
"uitnodigen", terwijl
dapít
"dichtbij" betekent. De medeklinkers
[d]
en
[ɾ]
waren ooit allofonen, maar kunnen
niet onderling verwisseld worden:
kabunturan
(hoogland) [van
buntód
, berg] is
correct, maar
kabuntudan
niet,
tagadihá
(van daar) [van
dihá
, daar] is correct, maar
tagarihá
niet.
Grammatica
bewerken
brontekst bewerken
Voornaamwoorden
bewerken
brontekst bewerken
Voornaamwoorden in Cebuano worden verbogen voor persoon, nummer en naamval.
De vier naamvallen zijn nominatief, prepositionalis, postpositionalis, en obliek.
Absolutive
Ergatief
(Postpositionalis)
Ergatief₂
(Prepositionalis)
Obliek
1ste persoon ev.
ako, ko
nako, ko
akong
kanako, nako
2de persoon ev.
ikaw, ka
nimo, mo
imong
kanimo, nimo
3de persoon ev.
siya
niya
iyang
kaniya, niya
1ste persoon mv. inclusief de toegesprokene
kita, ta
nato
atong
kanato, nato
1ste persoon mv. exclusief de toegesprokene
kami, mi
namo
among
kanamo, namo
2de persoon mv.
kamo, mo
ninyo
inyong
kaninyo, ninyo
3de persoon mv.
sila
nila
ilang
kanila, nila
Cebuano, zoals de meeste andere Austronesische talen, maakt gebruik van een
inclusief en exclusief wij
. Dit onderscheid, dat niet wordt gevonden in de meeste Europese talen, geeft aan of de toegesprokene wel of niet als behorende bij 'wij' wordt gezien.
Voorbeelden:
Moadto
kami
sa sinehan.
Wij
(iemand anders en ik, maar niet jij) gaan naar de film."
Moadto
kita
sa sinehan.
Wij
(jij en ik, en mogelijk nog iemand anders) gaan naar de film."
Vocabulaire en leenwoorden
bewerken
brontekst bewerken
Cebuano heeft een lange traditie van Spaanse leenwoorden, zoals
krus
cruz
] (kruis),
swerte
suerte
] (geluk), en
brilyante
brillante
] (briljant). Er zijn ook enkele honderden leenwoorden uit het Engels, die aangepast worden aan de beperkte phonemiek van het Cebuano:
brislit
(bracelet),
hayskul
(high school),
syapin
(shopping),
dikstrus
(dextrose),
sipir
(zipper),
bigsyat
(big shot),
seksi
(sexy), of
prayd tsikin
(fried chicken),
espisyal
(special). Er zijn ook leenwoorden uit andere talen zoals Arabisch, bijvoorbeeld
salamat
(bedankt) en religieuze woorden zoals
imam
en
Islam
, en Sanskriet
mahárlika
mahardikka
] (adel) en
karma
Gebruik van asa en hain
Asa
en
hain
- betekenen beide
waar
- maar worden verschillend gebruikt in formeel, geschreven Cebuano.
Asa
wordt gebruikt bij het vragen naar een plaats.
Asa ka padulong?
(Waar ga je heen?)
Asa ta molarga?
(Waar reis je naartoe?)
Hain
wordt gebruikt bij het vragen naar personen of dingen.
Hain na ang gunting?
(Waar is de schaar?)
Hain na si Dinky?
(Waar is Dinky?)
Echter, in modern gesproken Cebuano, wordt
asa
gewoonlijk gebruikt om
hain
te vervangen. Je hoort nog maar zelden het woord
hain
gebruiken (en dan nog hoofdzakelijk door oudere Cebuanos).
Woorden en zinnen
bewerken
brontekst bewerken
Getallen
bewerken
brontekst bewerken
Telwoord
Rangtelwoord
usà
úna
duhà
ika-duhà
tulò
ika-tulò
upàt
ika-upàt
limà
ika-limà
unòm
ika-unòm
pitò
ika-pitò
walò
ika-walò
siyàm
ika-siyàm
10
napú'ô
ika-napú'ô
11
napú'ô'g usá/napulo'g/napulo ug usá
ika-napú'ô'g usá/napulo'g/napulo ug usá
20
kawhaan
30
katlo-an
100
usa ka gatos
1000
usa ka libo
100,000
usa ka gatos ka libo
500,000
lima ka gatos ka libo/tunga sa milyon
1000000
usa ka milyon
Wanneer telwoorden worden gebruikt voor geld, wordt nog heel vaak het Spaanse leenwoord gebruikt, vaak omdat dit korter is. Voorbeeld:
Pila kana
- Hoeveel is dat?
Als iets 50 of 20 pesos kost, dan zou in puur Cebuano het antwoord moeten zijn:
Kalim'an ka pisos
of
kawhaan ka pisos
. Gebruikelijk is echter:
Singkwenta pesos
of
baynte pesos
Dagelijkse uitdrukkingen
bewerken
brontekst bewerken
Echt waar?/Werkelijk?.
Diay?
Echt waar/Werkelijk.
Lagi.
Hoe vaak moet ik het nog zeggen.
Lagi.
Dat hangt van jou af/Wat je maar wilt.
Ikaw ang bahala.
Wie weet/doet er niet toe/we zullen zien.
Bahala na.
Ik ben van Cebu.
Taga Cebu ako.
Ik ben Pablo.
Ako si Pablo.
Mag ik iets vragen?
Mahimo bang mangutana?
of
Puwede ko mangutana?
Hoe is het met je/u?
Kumusta ka?
Goed. (Het gaat goed met me.)
Maayo.
Hoe oud ben je?
Pila'y imong idad?
Hoe veel?
Pila?
of
Tag-pila?
Ik weet het niet.
Wala ko kahibalo.
of
Ambut.
Ik mis je heel erg.
Gihandum ko ikaw pag-ayo.
Je bent altijd in mijn gedachten/hart.
Ikaw ang nasa hunahuna/kasingkasing ko.
Goeie dag!
Maayong adlaw!
Goedemorgen!
Maayong buntag!
Goedemiddag! (tussen 12 en 1)
Maayong udto!
Goedemiddag! (na 1 uur)
Maayong hapon!
of
Maayong Palis!
Goedenavond!
Maayong gabii!
Wie ben je?
Kinsa ka?
(Informeel)
Wanneer is
Kanus-ǎ ang
Waar woon je?
Asa ka nagpuyô?
Waar kom je vandaan?
Taga-asa ka?
Waar ga je heen?
Asa ka padulong?
Waar gaan zij heen?
Asa sila padulong?
Waar is
Asa ang
Waar is de badkamer?
Asa man ang banyo?
Waar is het toilet?
Asa man ang kasilyas?
of
Asa man ang CR?
(CR van het Engels "Comfort Room").
Waar is de markt?
Asa man ang merkado?
Duur
Mahal
Wat
Unsa
Wat is dit?
Unsa ni?
Wat is dat?
Unsa nâ?
Wat moeten we doen?
Unsay among buhaton?
of
Unsay atong buhaton?
of
Unsay angay namong buhaton?
of
Unsay angay natong buhaton?
Hoe heet je?
Unsay ngalan nimo?
Unsay imong ngalan?
, of informeel,
Kinsa'y ngalan nimo?
Het hoeveelste kind ben jij (in de familie)?
Ikapila ka sa imong pamilya?
Ik wil dat graag kopen.
Gusto ko mopalit anâ.
Ik wil daar graag twee van.
Gusto ko ug duha anâ.
Hallo, ik heet Bong.
Kumusta, Bong akong ngalan.
, of informeel,
Ako si Bong.
Hoe je mond!
Hilom!
of
Saba!
Help me!
Tabangi ko!
Help!
Tabang!
Help me alsjeblieft!
Palihug tabangi ko!
of
Palihug tabangi ako!
Wacht even.
Kadiyot lang.
of
Huwat sâ.
Hoe laat is het?
Unsa nang (namang) orasa?
Het is vijf uur.
Alas singko na.
Ik hou van je.
Gihigugma ko ikaw.
of
Nahigugma ko nimo.
of
Gihigugma tika.
of
Gimahal ko ikaw.
Pas op!
Pagbantay!
of
Pagmatngon!
Wees voorzichtig!
Pag-ayo-ayo!
of
Pag-amping!
Pak aan! (
slang
Usapa 'na!
(letterlijk
Kauw dit!
Au!
Agay!
Niet doen!
Ayaw!
Ja
Oo
Nee
Dili
Lekker!
Lami!
(Gebruikt voor eten. Echter, ook
Ikaw lami sa mata ko.
Je bent lekker/een snoepje voor mijn ogen
).
Echtgenoot
Bana
Echtgenote
Asawa
Tot ziens/OK
Sige
Enkel/Slechts
Nalang
of
lang
(ook
Sorry nalang.
Het spijt me.
Het geeft niet.
Sige nalang.
Kip
Manok
Varken
Baboy
Het stinkt.
Bahô
Vet/dik
Tambok
Knap
Gwapo
(man), Gwapa (vrouw)
Wikipedia
bewerken
brontekst bewerken
De versie van
Wikipedia in Cebuano
is na de Engelse verreweg het grootst qua aantal artikelen.
Veel zijn door een bot aangemaakt.
Externe links
bewerken
brontekst bewerken
Ethnologue report for Cebuano
Bansa.org Cebuano Dictionary
Arangkada Wiki
Bronnen, noten en/of referenties
Mikael Parkvall, "Världens 100 största språk 2007" (The World's 100 Largest Languages in 2007), in Nationalencyklopedin
m:List of Wikipedias#1 000 000+ articles
Zie de
Cebuano uitgave
van
Wikipedia
Overgenomen van "
Categorie
Filipijnse talen
Cebuano
Onderwerp toevoegen