Eugenius van Savoye - Wikipedia

Eugenius van Savoye - Wikipedia
Naar inhoud springen
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Eugenius Frans van Savoye
Eugenius Frans, prins van Savoye
Geboren
18 oktober
1663
Parijs
Frankrijk
Overleden
24 april
1736
Wenen
Oostenrijk
Land/zijde
Frankrijk
(1678-1683)
Oostenrijk
(1683-1736)
Dienstjaren
1678-1736
Rang
Luitenant-generaal
Slagen/oorlogen
Grote Turkse Oorlog
Spaanse Successieoorlog
Oostenrijks-Turkse oorlog
Poolse Successieoorlog
Eugenius Frans van Savoye
Parijs
18 oktober
1663
Wenen
24 april
1736
) was een van oorsprong Franse generaal, met Italiaanse voorouders, in dienst van de
Habsburgse monarchie
. Prins
Eugenio von Savoy
zoals hij zichzelf noemde, was in dienst van drie
Habsburgse
keizers:
Leopold I
Jozef I
en
Karel VI
. Hij reisde kriskras door Europa, van het ene naar het volgende oorlogstafereel. In Oostenrijk wordt hij gezien als de grootste generaal aller tijden en een ondoorgrondelijk militair genie.
Eugenius was niet alleen een van de succesvolste militaire bevelhebbers in de moderne Europese geschiedenis, maar ook een belangrijke verzamelaar van boeken, handschriften, prenten en schilderijen en correspondeerde met kunstenaars, architecten en wetenschappers. Hij bezat een grote collectie exotische planten en dieren en gaf opdracht tot de bouw van het
Slot Belvedere
in
Wenen
Biografie
bewerken
brontekst bewerken
Olympia Mancini
, maîtresse van de Zonnekoning
Prins Eugenius werd geboren in Parijs als vijfde zoon van
Eugenius Maurits van Savoye
, graaf van Soissons, een prins uit het
huis Savoye
die in de
Hollandse Oorlog
had gevochten. Zijn moeder was de lichtzinnige en gokverslaafde
Olympia Mancini
, een nicht van kardinaal
Mazarin
Zijn vader stierf jong (1673) en toen zijn moeder voor de eerste keer werd verbannen na intriges van
Madame de Montespan
, zijn de kinderen opgevoed door hun impopulaire grootmoeder
Maria van Bourbon
en haar depressieve dochter
Louise Christina van Savoye
(en moeder van de beroemde
Turkenlouis
).
Zijn oudste broer Lodewijk Thomas was in 1674 kandidaat voor de Poolse troon, evenals
Jan Sobieski
, maar toen hij de dochter van een stalmeester trouwde, werd hij onterfd door de familie. Eugenius was voorbestemd voor een carrière in de kerk en in 1678, toen hij 15 jaar was, ontving hij de abts
tonsuur
. Vijf jaar later gaf Eugenius blijk de voorkeur te geven aan een militaire carrière, net als zijn vader en grootvader. Hij bood zijn diensten aan bij het Franse leger, maar is nooit aangesteld, omdat de
zonnekoning
hem brutaal vond.
Samen met
Lodewijk Armand van Bourbon
, prins van Conti, vluchtte hij naar Frankfurt; Conti, de schoonzoon van de zonnekoning ging terug, maar Eugenius bleef, nadat hij had vernomen dat zijn oudere broer gevallen was
bij het
Beleg van Wenen
. In augustus 1683 meldde hij zich bij het leger van
keizer Leopold I
. Hij streed vervolgens zij aan zij met zijn neef, de eerder genoemde Turkenlouis.
Eugenius als veldheer
bewerken
brontekst bewerken
Ruitergevecht
door
Jan van Huchtenburg
Eugenius maakte een bliksemcarrière, na het beëindigen van het
Beleg van Wenen
door honderdduizend
Turken
. In 1686 viel
Buda
in handen van
Karel V van Lotharingen
. In het jaar daarop volgde de
Slag bij Mohács (1687)
. In 1688 raakte Eugenius zwaargewond aan zijn knie. In 1689 maakten Oostenrijk en de Republiek deel uit van de
Grote Alliantie
, bedoeld om de Franse agressie aan de Rijn een halt toe te roepen. Bij de
Vrede van Rijswijk
kreeg Oostenrijk de handen vrij om zich hernieuwd op het oosten te richten, waar de Turken Belgrado en Hongarije bezetten.
In 1693 was Eugenius benoemd tot
veldmaarschalk
en drie jaar later verkreeg hij het opperbevel over de strijdkrachten aan de oostgrens van het Habsburgse Rijk. In 1697 versloeg hij het leger van
Mustafa II
bij
Senta
. Dat was zijn eerste belangrijke overwinning, waarbij aan Turkse kant 25.000 doden vielen, daarentegen slechts 430 aan Oostenrijkse kant. Vervolgens verwoestte hij
Sarajevo
. De
Grote Turkse Oorlog
werd twee jaar later (1699) besloten met de
Vrede van Karlowitz
Slot Belvedere
Drietalige handtekening van
Eugenio Von Savoy
Na de dood van
Karel II van Spanje
werd zijn opvolging door de
hertog van Anjou
een heel heet hangijzer in de Europese politiek. De keizer organiseerde een leger van 32.000 man om de omgeving van Milaan van een Franse bezetting te ontdoen. In 1701 en 1702, tijdens de
Spaanse Successieoorlog
, versloeg Eugenius in
Noord-Italië
Nicolas de Catinat
en nam de
hertog van Villeroy
gevangen. Zijn nieuwe geduchte tegenstander werd de
hertog van Vendôme
. In 1703 trok Eugenius zich terug in Wenen, waar hij tot voorzitter van de
Hofkrijgsraad
werd benoemd en hield zich bezig met de bouw van een paleis binnen zijn uitgestrekte landgoederen buiten de stadsmuren van Wenen.
Johann Lukas von Hildebrandt
, aanvankelijk zijn vestingbouwkundige, zou worden betrokken bij het ontwerp en de bouw van zijn zomerverblijf, het
Slot Belvedere
Maximiliaan II Emanuel van Beieren
koos de kant van de Franse koning en hoopte in de Zuidelijke Nederlanden de Habsburgers te kunnen vervangen. Toen de Fransen het offensief naar het noorden verlegden, sloot Eugenius een verdrag met de
Engelse
hertog van Marlborough
, gesteund door
Anthonie Heinsius
met manschappen.
Ze versloegen de Franse (onder bevel van de
hertog van Tallard
) en Beierse legers in de
Slag bij Blenheim
(1704). Het was de eerste belangrijke nederlaag voor de Fransen in meer dan 60 jaar en de bedreiging van Wenen werd weggenomen. Het was ook de eerste keer dat Engelse strijdkrachten zich zo diep in het Europese continent waagden.
In 1705 kwam de Oostenrijkse keizer te overlijden en Frankrijk putte nieuwe moed. De hertog van Villeroy kreeg opdracht de geallieerden aan te vallen waar hij maar kon. In 1706 ontzette Eugenius Turijn. Deze overwinning was het begin van een periode die 150 jaar zou duren: de Oostenrijkse overheersing van
Lombardije
. Van 1707 tot 1715 was Eugenius
gouverneur van Milaan
en nam de schilder
Jan van Huchtenburg
in dienst om zijn overwinningen te vereeuwigen op doek. Hoewel de Fransen in Italië aan de winnende hand waren (?), werd toch besloten om zich te richten op de Spaanse Nederlanden om enkele verloren vestingsteden te heroveren. Marlborough had liever
Savoye
gesteund om daarmee Frankrijk vanuit het zuidoosten te bedreigen, maar de Nederlandse Republiek vreesde dat dit ten koste zou gaan van de troepen aan hun eigen zuidgrens. Onder grote druk van de Nederlanden moest Marlborough zijn plannen aanpassen.
In 1712 leed Eugenius een gevoelige nederlaag tegen
de hertog van Villars
. De Fransen heroverden
Vlaamse
steden zoals
Valencijn
. Eugenius werd tot eerste minister benoemd, maar de schatkist was leeg. In 1713 trokken de Fransen op naar
Freiburg im Breisgau
en in
1714
sloot Oostenrijk de
Vrede van Rastatt
met Frankrijk.
Eugenius
door
Godfrey Kneller
De citadel Petrovaradin
De
Zuidelijke Nederlanden
werden bij de
Vrede van Utrecht (1713)
aan Oostenrijk toegewezen en Eugenius werd tot gouverneur benoemd van de
Oostenrijkse Nederlanden
. De prins van Savoy stuurde evenwel een vervanger om een tweede offensief te beginnen tegen het Ottomaanse Rijk. Van
1716
tot
1718
vocht hij met
Emmanuel Jozef van Portugal
in de
Oostenrijks-Turkse oorlog
in de slag bij
Petrovaradin
Temesvár
en
Belgrado
(1717), die in het voordeel van Oostenrijk werd beslist met de
Vrede van Passarowitz
. Hierdoor werden
Servië
en
Bosnië
tijdelijk bij het Rijk gevoegd. Vanaf die tijd vormde
Ahmed III
geen bedreiging meer. Eugenius benoemde
Jean Baptiste Bassand
tot zijn lijfarts, die hem behandelde tegen de pokken. De laatste oorlog waarin Eugenius meevocht was de
Poolse Successieoorlog
in 1734. Hij werd vervolgens als diplomaat betrokken bij het huwelijk van
Maria Theresia
met
Frans Stefan van Lotharingen
. In 1713 uitte hij zijn scepsis ten opzichte van de
Pragmatieke Sanctie
, waarbij de opvolging van keizer Karel VI door zijn dochter Maria Theresia werd geregeld, nadat diens enige zoon was gestorven. Eugenius stierf in 1736 als een schatrijk man en ligt begraven in de
Stephansdom
Prins Eugenius in overleg in het Belvedere
, door Johann Bathasar Probst
Eugenius als gouverneur-generaal van de Nederlanden
bewerken
brontekst bewerken
Door de permanente oorlogstoestand met het Ottomaanse Rijk kon Eugenius zijn gouverneurschap van de Nederlanden niet ter plaatse waarnemen. Hij moest het regelen van de lopende zaken aan een plaatsvervanger overlaten. Hij wist
keizer Karel VI
ervan te overtuigen deze opdracht aan zijn landgenoot,
Hercule Louis Turinetti
, markies van
Prié
, toe te vertrouwen. Dit bleek een fout van de gouverneur te zijn. De Markies van Prié bleek niet geschikt voor zijn functie: hij werd zelfs van corruptie beschuldigd. Eugenius' gouverneurschap was bedoeld als een vorm van beloning en waardering voor de verdiensten die hij reeds tevoren - vooral op militair vlak - had verzameld. Het gouverneurschap heeft hem echter, vooral door de onhandigheid van Prié, meer zorgen dan glorie gebaard. Op 16 november
1724
achtte prins Eugenius zich genoodzaakt zijn ontslag aan te bieden. Prié koos kort daarop voor dezelfde uitweg.
Bezoek aan de kunsthandelaar
Jan Pietersz. Zomer
door prins Eugenius
(1710?)
Rijksprentenkabinet
Privéleven
bewerken
brontekst bewerken
Eugenius stond bekend als steunpilaar van het
jansenisme
. Over zijn persoonlijkheid kan weinig met zekerheid gezegd worden, want Eugenius heeft geen persoonlijke papieren nagelaten. Alleen brieven met betrekking tot de oorlog, de diplomatie, de politiek. In de archieven van de vele personen die met hem correspondeerden is evenmin een privécorrespondentie die die naam verdient te traceren. Zijn persoonlijke kant lijkt nooit te hebben bestaan; alleen zijn granieten gelaat van soldaat, diplomaat en staatsman valt op. Eugenius, een van de rijkste en beroemdste personen van zijn tijd was een goede partij, maar hij is nooit getrouwd geweest. Er zijn wel een paar vrouwen met hem in verband gebracht en er bestaat een tekening van een bezoek aan een Amsterdams bordeel.
Vooral rond
1715
trad
Eleonora Batthyány
zijn officiële
maîtresse
op de voorgrond. Ook uit hun correspondenties is geen teken van een intieme relatie terug te vinden. Waarschijnlijk had Eugenius meer aandacht voor het mannelijke geslacht.
Kunsten
bewerken
brontekst bewerken
Prins Eugenius was een kunst- en boekenverzamelaar. De
Österreichische Nationalbibliothek
bezit 15.000 boeken uit zijn nalatenschap; de
Albertina
zijn verzameling tekeningen. In 1730 kocht hij in Den Haag de
Atlas Blaeu - Van der Hem
voor 22.000 gulden.
bron?
Trivia
bewerken
brontekst bewerken
In 1710 bracht hij een bezoek aan de
Schouwburg van Van Campen
en zag het
zangspel
De vrijage van Kloris en Roosje
op muziek van
Servaes de Koninck
Waarschijnlijk deed hij zaken bij
George Clifford
eveneens een amateur-botanicus met wie hij vriendschap sloot. Clifford kreeg zijn borstbeeld ten geschenke, nu aanwezig in het Rijksmuseum. Hij kocht een kaart van
Nieuw-Holland
, gebaseerd op gegevens van
Willem Janszoon
en
Abel Tasman
Tijdens een bezoek aan Engeland om
koningin Anna
over te halen tot het tekenen van vrede organiseerde
Hendrijk Bentinck
voor hem een groot feest.
Van de
Kaiserliche und Königliche Kriegsmarine
is het derde schip van de
tegetthoff klasse
Dreadnougt
de SMS Prinz Eugen naar hem vernoemd
Het
Duitse
oorlogsschip
Prinz Eugen
uit de
Tweede Wereldoorlog
werd naar hem genoemd.
De huidige Turkse ambassade in
Wenen
is gevestigd aan de Prinz Eugenstrasse.
Voorouders
bewerken
brontekst bewerken
Voorouders van Eugenius van Savoye (1663-1736)
Overgrootouders
Karel Emanuel I van Savoye
(1562–1630)
Catharina Michaella van Spanje
(1567–1597)
Karel van Bourbon-Soissons
(1566-1512)
Anna van Montafié
(1577-1644)
Paolo Lucio Mancini
(1580-1637)
Vittoria Capocci
(-)
Pierre Mazzarini
(1576-1654)
Ortensia Buffalini
(1575-1644)
Grootouders
Thomas Frans van Savoye-Carignano
(1596-1656)
Maria van Bourbon-Soissons
(1606–1692)
Lorenzo Mancini
(1602-1656)
Girolama Mazzarini
(1614-1656)
Ouders
Eugenius Maurits van Savoye-Carignano
(1635-1673)
Olympia Mancini
(1638–1708)
Referenties
bewerken
brontekst bewerken
Haar familie, waaronder
Anne Marie Martinozzi
, had banden met diverse Europese vorstenhuizen.
Het is mogelijk dat hij nooit is aangenomen vanwege zijn geringe postuur; het meest waarschijnlijk is dat de weigering van Lodewijk XIV te maken had met beschuldigingen ten opzichte van zijn moeder, en die in 1680 naar Brussel was gevlucht.
Marlborough trok zich terug uit de oorlog nadat gevechten bij
Slag bij Oudenaarde
tegen
Lodewijk, hertog van Bourgondië
Slag bij Wijnendale
, en de bloedige
Slag bij Malplaquet
ten gunste van Oostenrijk en Engeland werden beslist. In de
Slag bij Rijsel
(1708) leverden de Fransen een huzarenstukje, maar aanvankelijk werden de Franse legers uit de Spaanse Nederlanden verdrongen.
Prins Eugenius bezocht samen met de Britse spion en boekhandelaar
Louis Renard
) het bordeel van Madame Teresa op de Prinsengracht, waarvan een tekening bestaat door
Cornelis Troost
. (
De Britse historicus, Nicholas Henderson, schreef over zijn jeugd: "Hij behoorde tot een kleine kring van verwijfde jongens, waarin schaamteloze losbollen figureerden als
Abbé de Choisy
, die altijd als meisje verkleed was, behalve wanneer hij extravagante oorhangers en volwassen vrouwenkapsels droeg." Enkele brieven van
Elisabeth Charlotte van de Palts
, gravin van Orléans, en de schoonzus van Lodewijk XIV, getuigen van de homoseksuele avonturen. "Eugenius doet geen moeite voor de dames, een paar knappe pages zouden meer bij hem in de smaak vallen." Zijn opvoeders vonden dat hij in weinig deugdzaam gezelschap verkeerde, waarvoor het soldatenleven de beste oplossing werd gevonden.
Haven, K. van der (2008) Achter de schermen van het stadstoneel. Theaterbedrijf en toneelpolemiek in Amsterdam en Hamburg 1675-1750, p. 251, 33, 101.
Bronnen
bewerken
brontekst bewerken
Leo De Ren, Luc Duerloo en Jan Roegiers,
De gouverneurs-generaal van de Oostenrijkse Nederlanden
, Tielt, Kredietbank, 1987
Prinz Eugen und das barocke Österreich
, Katalog des Nederösterreichischen Landesmuseums, Neue Folge CLXX, Schlosshof - Niederweiden, 1986
Gerda Mraz,
Prins Eugen. Sein Leben. Sein Wirken. Seine Zeit
, Verlag Christian Brandstaetter, 1985.
ISBN 9783854471516
Nicholas Henderson,
Prince Eugen of Savoy
, Londen, 1964
Helmut Oehler,
Prinz Eugen im Urteil Europas
, München, 1944
Literatuur
bewerken
brontekst bewerken
Agnès Hussein-Arco en Marie-Louise von Plessen (red.),
Prince Eugene – General-Philosopher and Art Lover
, Hirmer Verlag, 2010
Henri Pigaillem,
Le Prince Eugène, 1663-1736
, Éditions du Rocher, 2005
Paoletti Ciro,
Il Principe Eugenio di Savoia
, Ufficio Storico dell'Esercito, 2001
Franz Herre,
Prinz Eugen. Europas heimlicher Herrscher
, 1997.
ISBN 9783421050854
Derek Mckay,
Prince Eugene of Savoy
, Thames and Hudson, 1977
Voorganger:
(vóór de Spaanse Successieoorlog)
Maximiliaan II Emanuel van Beieren
Landvoogd van de Zuidelijke Nederlanden
1716-1724
Opvolger:
Maria Elisabeth van Oostenrijk
Voorganger:
Hendrik Frans van Mansfeld
Voorzitter van de
Hofkrijgsraad
1703-1736
Opvolger:
Dominik van Königsegg-Rothenfels
Mediabestanden
Zie de categorie
Prince Eugene of Savoy
van
Wikimedia Commons
voor mediabestanden over dit onderwerp.
Bibliografische informatie
Bibsys
13006035
Biblioteca Nacional de España
XX1232529
Bibliothèque nationale de France
cb119370512
(data)
Biografisch Portaal
38001845
Catàleg d'autoritats de noms i títols de Catalunya
981058512703706706
CiNii
DA09866682
Gemeinsame Normdatei
118605941
International Standard Name Identifier
0000 0001 2281 0256
Library of Congress Control Number
n81108980
Bibliotheek van het Japanse parlement
00620643
Nationale Bibliotheek van Tsjechië
jn20000700499
Nationale Bibliotheek van Israël
987007260795605171
Nationale Bibliotheek van Polen
a0000001213570
Nederlandse Thesaurus van Auteursnamen
070116660
RKDartists
460528
Istituto Centrale per il Catalogo Unico
TO0V064676
LIBRIS
205895
Système universitaire de documentation
027297969
Virtual International Authority File
64800019
WorldCat
E39PBJr83CjjxVYX89RBJw3YT3
Overgenomen van "
Categorieën
Hertog van Milaan
Landvoogd in de Nederlanden
Huis Savoye
Oostenrijks maarschalk (Habsburgse monarchie)
Oostenrijks verzamelaar
Kunstverzamelaar
Boekverzamelaar
17e-eeuws militair
18e-eeuws militair
Verborgen categorieën:
Wikipedia:Artikel mist referentie sinds januari 2022
Wikipedia:Alle artikelen die een referentie missen
Eugenius van Savoye
Onderwerp toevoegen