Faissisme — Wikipèdia

Faissisme — Wikipèdia
Vejatz lo contengut
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Fotografia
de
Benito Mussolini
e d'
Adolf Hitler
, lei doas figuras principalas dau faissisme.
Lo
faissisme
(var.
fascisme
faishisme
) (de l'
italian
fascismo
, de
fascio
"fais", simbòl de poder
roman
) es una
ideologia
politica
d'extrèma drecha e una practica de
govèrn
aparegut au començament dau sègle XX coma respònsa ai crisis economicas entraïnadas per la
Premiera Guèrra Mondiala
e per la
crisi de 1929
. Eissits de corrents de pensada ostils ais idèas dei
Lutz
e de la
Revolucion Francesa
, se caracteriza per la concentracion dau poder entre lei mans d'un
dictator
unic cargat d'assegurar la grandor e lo desvolopament de la Nacion e dau pòble. Per aquò, adopta una doctrina politica
racista
expansionista
necessitat un certan nivèu de dirigisme economic destinat a renfòrçar lei capacitats economicas dau país. Ierarquizat e centralisat, lo faissisme es egalament fondat sus lo respèct de l'autoritat dei caps e sus un sistèma repressiu estendut que dèu luchar còntra totei lei factors de division ò d'afebliments de la nacion (
comunistas
, raças consideradas coma inferioras,
omosexuaus
, etc).
Jutjat responsable de desenaus de milions de mòrts durant la
Segonda Guèrra Mondiala
en causa de la politica dei regims de
Benito Mussolini
e d'
Adolf Hitler
, lo faissisme es uei una
ideologia
fòrça descreditada. Pasmens, garda una certana influéncia dins la pensada de l'extrèma drecha e, de còps, de la drecha. Certanei partits politics, principalament en
Itàlia
e en
Euròpa Centrala
, se revendican tanben totjorn dau faissisme.
Istòria
modificar
modificar lo còdi
L'evolucion economica d'Euròpa durant leis ans 1920-1930
modificar
modificar lo còdi
La destabilizacion deis elèits tradicionaus europèus
modificar
modificar lo còdi
Dinamisme d'un ciclista
, òbra
futurista
d'
Umberto Boccioni
1882
1916
) contestant lei valors tradicionalas de la
borgesiá
dau periòde.
Lo faissisme apareguèt dins un contèxte de destabilizacion deis elèits tradicionaus
europèus
a la fin dau sègle XIX que foguèt catalizat per la
Premiera Guèrra Mondiala
1914
1918
). D'efiech, l'
industrializacion
aviá aumentat lo nombre d'
obriers
e favorizat l'emergéncia dei classas mejanas (foncionaris, professions liberalas, quadres...). En revènge, lei païsans, leis artesans, lei comerçants e certaneis intellectuaus foguèron marginalizats e intrèron dins la contestacion. Leis elèits ancians (
noblesa
militars
, universitaris...) conoguèron tanben un procès similar en fàcia de l'aparicion de classas superioras novèlas eissidas dau
capitalisme
Aquò menèt a l'aparicion de pensadas contestant lei fondaments dau
racionalisme
e de la
filosofia
dei
Lutz
, basas deis
ideologias
progressistas
dau sègle XIX (
capitalisme
comunisme
anarquisme
...). Lo fenomèn foguèt precòç en
filosofia
e dins leis
arts
amb l'importància donada a l'intuicion dins l'òbra d'
Henri Bergson
1859
1941
), lo concèpte d'
energia
vitala de
Friedrich Nietzsche
1844
1900
) ò lei principis de la
psicanalisi
emés per
Sigmund Freud
1856
1939
. Dins la
literatura
, mai d'un escrivan obtenguèt lo succès gràcias a de tèxtes inspirats per un
miticisme
religiós
patriotica
. Per exemple, foguèt lo cas de
Charles Péguy
1873
1914
) ò de
Paul Claudel
1868
1955
. Puei, apareguèron de contestacions pus vivas de l'òrdre borgés e
liberau
amb de corrents coma lo
futurisme
ò lo desvolopament deis activitats
esportivas
vantant lo despassament de se
Lo desvolopament dau nacionalisme
modificar
modificar lo còdi
Fotografia
d'
Alfredo Oriani
, escrivan
italian
considerat coma un precursor dau faissisme.
Article detalhat:
Nacionalisme
Lo
nacionalisme
foguèt un beneficiari important d'aqueleis evolucions. D'efiech, son influéncia aviá aumentat dins plusors país durant tot lo sègle XIX. Pasmens, se lo
nacionalisme
èra inicialament compausat d'un ensemble de corrents modernistas (
jacobinisme
francés
Prima dei Pòbles
Risorgimento
italian
...), s'orientèt pauc a pauc vèrs la defensa dei tradicions e deis interès
nacionaus
per venir una idèa principalament
conservatritz
. Dins mai d'un país, aqueleis idèas se mesclèron amb de concepcions
racistas
(superioritat de la raça),
antisemitas
reaccionàrias
(idealizacion de la societat preindustriala, refús dau
comunisme
ò dau
capitalisme
. En particular, aqueu procès foguèt fòrça possat en
Alemanha
onte la construccion de la
nacion
èra dirèctament basada sus l'idèa d'una raça alemanda e de la necessitat de l'unificar dins un Estat unic mentre que de pensaires coma
Wilhelm Marr
1841
1904
) prepausavan de vulgarizacions de teorias
antisemitas
destinadas au grand public
. Lo ròtle dau
nacionalisme
dins l'entraïnament de la
guèrra de 1914-1918
demeniguèt pas aquela influéncia generala deis idèas nacionalistas dins la vida politica.
Dins aqueu contèxte generau, se fau nòtar l'especificitat
italiana
onte de corrents poderós se formèron en mesclant
anarquisme
anticonformisme
nacionalisme
amb de personalitats coma
Alfredo Oriani
1852
1909
10
. Ansin, dins aqueu país, lo nacionalisme demorèt subretot un corrent modernizator de senèstra fòrça ostil a l'òrdre borgés.
La crisi italiana e la presa dau poder per lei faissistas
modificar
modificar lo còdi
Article detalhat:
Benito Mussolini
Fotografia
de
Benito Mussolini
durant la marcha faissista vèrs
Roma
en
1922
La
Premiera Guèrra Mondiala
destabilizèt prefondament
Itàlia
en causa d'un agravament dei desequilibris tradicionaus dau país (acceleracion de la concentracion
industriala
dins lo nòrd, pèrdas importantas dins lei rengs dei païsans...), d'una demenicion dau nivèu de vida deis obriers (
inflacion
) e dau maucontentament dei regions ruralas après l'abandon de la
reforma agrària
promesa avans lo conflicte
11
12
. De mai, lo
nacionalisme
italian
foguèt umiliat quand leis autrei venceires dau conflicte refusèron de li cedir totei lei territòris revendicats dins lei
Balcans
13
. Enfin, l'
economia
aguèt de dificultats per tornar trobar un ritme estable e divèrsei decisions dau
govèrn
liberau
agravèron la crisi.
Lo faissisme se formèt dins aqueu contèxte quand
Benito Mussolini
1883
1945
) fondèt lei «
faisseus italians de combat
» en març de
1919
14
. Inicialament, situèt son accion au sen dau movement intervencionista (es a dire favorable a l'intrada de la guèrra d'
Itàlia
en
1915
) de senèstra e lausèt un programa
nacionalista
anticapitalista
(jornada d'uech
oras
, reforma agràcia, participacion dei trabalhaires a la gestion dei companhiás...). Dins aquò, après una revirada ais eleccions de novembre de
1919
, lo movement trobèt un sostèn de part dei païsans de la vau de
Pò
en lucha còntra lei revendicacions dei
sindicats
d'obriers agricòlas. Ansin, en novembre de
1920
, l'assassinat d'un elegit comunau de drecha entraïnèt la repression dei movements sociaus per lei faissistas
15
Aqueu succès encoratjèt leis autoritats a sostenir lo faissisme que ganhèt ansin rapidament de partisans
16
Mussolini
organizèt una campanha per restablir l'òrdre dins la region. Son amplor inquietèt rapidament lo poder e lo ministre
Ivanoe Bonomi
ordonèt de dissòuvre totei lei bandas armadas. Pasmens, deguèt abandonar car lei faissistas avián ja format un
partit de massa
. De mai, après l'abséncia de reaccion governamentala durant la repression dei movements obriers, lei sindicats e lei
socialistas
refusèron de lo sostenir. En aost de
1922
, lei
sindicats
assaièron pasmens d'organizar una
grèva generala
per luchar còntra la montada dau faissisme. Lo movement foguèt romput per fòrça e
Mussolini
poguèt organizar una marcha giganta que li permetèt de prendre
Roma
e d'obtenir la direccion dau
govèrn
17
. Per aquò, modifiquèt sei revendicacions politicas amb de duberturas en direccion dau rèi (abandon de son projècte
republican
), la
Glèisa
(considerada au servici de l'italianitat) e vèrs lo
patronat
(acceptacion dau
liberalisme
18
Après son arribada au poder, lo govèrn
Mussolini
restabliguèt rapidament l'òrdre e integrèt solament quatre ministres faissistas. Pasmens, tre novembre,
Mussolini
obtenguèt lei plens poders per un an e enebiguèt lei
grèvas
19
20
. D'institucions novèlas foguèron tanben creadas per assegurar lo contraròtle dei faissistas sus l'
Estat
(Grand Conseu Faissista...)
21
. Puei, comencèt de persecutar seis adversaris. En abriu de
1924
, gràcias au sostèn financier dau patronat e a la violéncia dei bandas armadas (
squadristas
), lei faissistas obtenguèron
65% dei votz
ais eleccions generalas. Enfin, entre junh de
1924
e febrier de
1925
, l'
afaire Matteotti
permetèt a
Mussolini
de liquidar l'oposicion politica e d'ordonar lo vòte dei lèis de «
defensa de l'Estat
» que suprimiguèron divèrsei
libertats
(compres la
libertat de la premsa
), enebiguèron lei
partits politics
e creèron una
polícia politica
e un tribunau d'Estat
22
Aparicion e evolucion dau faissisme dins d'autrei país
modificar
modificar lo còdi
Milicians
nazis
durant lo
Putsch de la Braçariá
en
1923
En mai d'
Itàlia
, lo faissisme apareguèt e se desvolopèt en
Alemanha
e dins lo rèsta d'
Euròpa
. D'efiech, tre la fin de la
Premiera Guèrra Mondiala
Alemanha
conoguèt una crisi grèva dins lei domenis politic, sociau, financier e economic. Plusors agitaires assaièron de preparar de revolucions
conservatritz
ò popularas amb de mots d'òrdre
nacionalistas
conservators
comunistas
. De mai, la desmobilizacion laissava sensa emplech de centenaus de miliers de militars. Aquò entraïnèt ansin una multiplicacion deis insureccions e dei temptativas de còps d'Estat (
putsch de Kapp
Reichswehr negra
...)
23
24
Entre aqueleis agitaires, lo
caporau
Adolf Hitler
1889
1945
) foguèt cargat per l'
armada
de susvelhar un grop nacionalista
muniqués
, lo DAP (Partit dei Trabalhaires Alemands) fondat per
Anton Drexler
1884
1942
25
Antisemita
e influenciat per lo
socialisme
, aqueu partit venguèt lo
NSDAP
Partit Nacionau Socialista dei Trabalhaires Alemands
) en febrier de
1920
sota l'influéncia d'
Hitler
26
. D'efiech, aqueu darrier capitèt rapidament de prendre lo contraròtle de l'organizacion. Adoptèt un programa de 25 ponchs d'inspiracion
antisemita
, nacionalista (
pangermanisme
), anticomunista e favorable a de reformas socialas (reforma agràcia, renfòrçament dei classas mejanas...). Introduguèt tanben l'usatge de la
crotz gammada
coma simbòl. Puei, assaièt d'organizar un
còp d'Estat
en novembre de
1923
mai la temptativa mau capitèt e
Hitler
foguèt arrestat e condamnat a 5 ans de preson
27
Dins lo rèsta d'
Euròpa
, lo faissisme se difusèt dins d'autrei país coma
França
ò lo
Reiaume Unit
28
. Pasmens, son influéncia i demorèt limitada. En revènge, inspirèt divèrsei regims autoritaris coma aqueu de l'
amirau Horthy
en
Ongria
ò dei
militars
portugués
29
Leis efiechs de la crisi de 1929
modificar
modificar lo còdi
Article detalhat:
Crisi economica de 1929
La presa dau poder d'Hitler en Alemanha
modificar
modificar lo còdi
Fotografia
dau gabinet Hitler en
1933
Article detalhat:
Adolf Hitler
La
crisi economica de 1929
aguèt de consequéncias fòrça grèvas en
Alemanha
amb lo retirament precipitat dei
capitaus
estatsunidencs
qu'avián permés la reconstitucion de son
economia
dins lo corrent deis
ans 1920
. La
politica
dei
govèrns
de 1930-1932 e lo retorn dau
proteccionisme
internacionau agravèt la crisi amb un afondrament dau pretz agricòlas, la falhida de plusors companhiás e una aumentacion grèva dau
caumatge
(6 milions de caumaires en
1932
). Ansin, la populacion se dirigiguèt vèrs lo
Partit Comunista d'Alemanha
(KPD) e lei
nacionalistas
, principalament lo NSDAP.
Lei resultats electoraus demostrèron aqueu progrès amb 13% dei votz per lo
KPD
e 18% per lo
NSDAP
en setembre de
1930
. En fàcia de la crisi, Hitler poguèt se presentar coma l'òme providenciau gràcias a un programa sociau e nacionalista. Aprofichèt tanben l'incapacitat dei
liberaus
de resòuvre la situacion mentre que de combats urbans opausavan de militants
comunistas
, sociaus democratas e
nazis
. Aquò li permetèt de progressar ais eleccions legislativas (37,4% dei votz en julhet de
1932
e 33% en novembre de
1932
). Pasmens, foguèt batut per
Paul von Hindenburg
a l'eleccion presidenciala d'abriu de
1932
(60% dei votz còntra 40%).
Après aqueleis escrutinhs, certanei
liberaus
conservators
organizèron un raprochament amb lei
nazis
per s'opausar a la montada dei
comunistas
. Ansin, Hitler venguèt cancelier lo 30 de genier de
1933
L'instauracion dau regim nazi
modificar
modificar lo còdi
Recampament nazi en
1935
Article detalhat:
Tresen Reich
De
1933
1934
Adolf Hitler
capitèt de sometre
Alemanha
. La premiera etapa regardèt l'aspècte
politic
e comencèt amb l'
incendi dau Reichstag
lo 27 de febrier de
1933
. Atubat per un èx-comunista manipulat per lei
nazis
, permetèt a Hitler d'obtenir lei plens poders amb l'ajuda dei conservators e dei
catolics
(interessats per la promessa d'Hitler de signar un
concordat
30
Ansin, a partir d'abriu, lei
sindicats
foguèron enebits e lo partit socialista foguèt dissòut. Lei partits de drecha se dissouguèron per protestar e sa reformacion foguèt pas autorizada. Lo 14 de julhet de
1933
, lo
NSDAP
foguèt declarat
partit unic
. Un an pus tard, la
Nuech dei Cotèus Lòngs
(29-30 de junh de
1934
) permetèt a Hitler d'eliminar l'ala socialisanta dau NSDAP qu'inquietava lo
patronat
alemand
31
. Enfin, lo 2 d'aost de
1934
, la mòrt dau president laissèt la totalitat dau poder politic a Hitler gràcias a un
plebiscit
ganhat amb 90% dei votz. Lei militars deguèron d'ara endavant li prestar jurament.
Puei, Hitler ordonèt lo rearmament d'
Alemanha
, enebit per lo
Tractat de Versalhas
. Estimulant l'activitat industriala, aquela politica permetèt de redreiçar l'
economia
e de demenir rapidament lo
caumatge
, çò qu'assegurèt una popularitat duradissa au regim
32
. Aquò permetèt ai nazis de metre en plaça una politica
antisemita
mai e mai violenta destinada a expulsar lei
judieus
en fòra dau
Reich
. Pauc a cha pauc, aquela politica venguèt mai e mai dura amb l'organizacion de violéncias sistematicas e la dubertura d'un ret de
camps de concentracion
L'extension dau faissisme durant leis ans 1930
modificar
modificar lo còdi
La crisi economica favorizèt la difusion dau faissisme dins la màger part dei país d'
Euròpa
. Lo fenomèn foguèt fòrça important dins lei país d'
Euròpa Centrala
que seis elèits foguèron destabilizats per l'afondrament deis exportacions agricòlas. Aquò favorizèt lo renfòrçament dau caractèr faissista dei regims autoritaris dau periòde (
America Centrala
Espanha
Portugau
Ongria
...). Pasmens, aquelei país adoptèron principalament una
politica
conservatritz
centrada sus la defensa dei valors tradicionalas maugrat la participacion de faissistas au govèrn ongrés.
Regardant lei país
democratics
, de partits faissistas se desvolopèron en
França
, au
Reiaume Unit
e ais
Estats Units d'America
33
34
35
. En
França
, aquò permetèt l'emergéncia de partits fascisants mai lei partits de senèstra capitèron de s'unir per s'opausar a aquela montada (victòria dau
Frònt Popular
en
1936
36
. Au
Reiaume Unit
, la
British Union of Fascists
obtenguèt una certana notorietat mai sei resultats electoraus demorèron marginaus.
La Segonda Guèrra Mondiala e la disparicion dei regimes faissistas
modificar
modificar lo còdi
Presoniers dins un
camp de concentracion
alemand en
1938
Desfacha dei país faissistas entre
1942
1945
Article detalhat:
Segonda Guèrra Mondiala
A partir de la fin deis
ans 1930
, lei regims faissistas
italian
alemand
adoptèron una politica militara
expansionista
. Comencèron de revendicar divèrsei territòris en
Africa
, en
Mediterranèa
e en
Euròpa
. De
1935
1939
, enregistrèron mai d'un succès
diplomatic
. Pasmens, se turtèron finalament a l'ostilitat de
París
e de
Londres
que declarèron la guèrra a
Berlin
en setembre de
1939
après l'invasion alemanda de
Polonha
Lei país faissistas capitèron inicialament de conquistar la màger part d'
Euròpa
après de victòrias rapidas còntra
Polonha
Norvègia
Belgica
França
Iogoslavia
ò encara
Grècia
. Dins aquò, mau capitèron de rompre la resisténcia dau
Reiaume Unit
e de l'
Union Sovietica
. Puei, après l'
ataca de Pearl Harbor
, declarèron la guèrra ais
Estats Units
. A partir de
1943
, la multiplicacion dau nombre d'enemics e lei dificultats interioras d'
Itàlia
minèron l'aisse faissista que foguèt finalament esquichat en
1945
entraïnant l'execucion de
Benito Mussolini
e lo
suicidi
d'
Adolf Hitler
Durant la guèrra, lo regim nazi assaièt d'aplicar sei teorias
nacionalistas
(creacion d'un espaci vitau per la «
raça superiora
», exterminacion dei «
raças inferioras
»...) e multipliquèt ansin lei
crimes de guèrra
còntra l'Umanitat
. De mai, organizèt aquela exterminacion d'un biais
industriau
amb, per exemple, la creacion de
camps d'exterminacion
. Au finau, entre 5 e 6 milions de
judieus
37
38
, au mens un milion de
Tsigans
e de desenaus de milions d'
Eslaus
(principalament de
Polonés
e de
Sovietics
39
) foguèron tuats durant aqueleis operacions. Arrestats, lei responsables nazis foguèron jutjats e mai d'un foguèt condamnat per
crims còntra l'Umanitat
Lo faissisme dempuei 1945
modificar
modificar lo còdi
L'amplor dei
crims
e destruccions de la
Segonda Guèrra Mondiala
descreditèt fòrça lo faissisme. Ansin, durant la
Guèrra Freja
, aquela
ideologia
demorèt marginala e, de còps, enebida dins mai d'un país. Pasmens, inspirèt certanei
dictaturas
militaras d'
America dau Sud
mesas en plaça dins la region per leis
Estats Units
coma aqueu d'
Augusto Pinochet
Dins aquò, son influéncia tornèt aumentar a partir deis
ans 1980
en causa de la natura desestabilizatora dei crisis economicas entraïnadas per lo
capitalisme
neoliberau
crac de 1987
crac de 2000-2001
crisi de 2008
...). D'efiech, aqueleis episòdis an tornarmai causat l'aparicion d'un caumatge de massa dins mai plusors país
industrializats
e an minat l'autoritat deis elèits eissits de l'après guèrra (patronat, classa politica, mèdias...). Aquò a donc favorizat la resurgéncia de tendàncias fascisantas, e pus rarament de partits se revendicant oficialament dau faissisme, dins lo discors dei
partits
de drecha extrèma e mai de drecha. L'audiéncia d'aquelei movements es en cors d'aumentacion dins plusors país europèus amb de participacions minoritàrias a certanei govèrns (
Itàlia
Àustria
...).
Caracteristicas dau faissisme
modificar
modificar lo còdi
Lei caracteristicas precisas dau faissisme son pas aisadas de definir car pauc de regims se revendiquèron oficialament d'aquela pensada. De mai, lei sistèmas més en plaça presentan de variacions non negligiblas. Pasmens, es possible d'identificar de trachs generaus.
Trachs comuns a totei lei regimes faissistas
modificar
modificar lo còdi
L'unitat dau pòble e de la nacion
modificar
modificar lo còdi
Fotografia
de sòcis d'una organizacion faissista per la jovença femenina.
Fotografia
de la
familha Goebbels
presentada coma un modèl per lei nazis.
Lo faissisme es un regim que considera lo pòble coma un ensemble organicament unit permetent, gràcias a l'emergéncia d'un «
òme novèu
», d'assegurar lo desvolopament e la grandor de la
Nacion
. Per aquò, dèu prendre lo contraròtle de l'Estat e o plaçar a son servici. Ansin, lei regims faissistas son de regims de massa assaiant de fondar son poder sus una adesion larga de la populacion au faissisme. Una premiera caracteristica dau faissisme es donc l'enquadrament de la populacion per lo partit faissista. Per exemple, en
Itàlia
, lo
Partit Nacionau Faissista
teniá 2,5 milions de sòcis en
1940
e, en
Alemanha
, lo
NSDAP
8 milions en
1945
Una tala importància permet aisament au partit de contraròtlar lo mond culturau e d'enquadrar la jovença gràcias a una propaganda e d'organizacions dedicadas. La natalitat, element important per estendre la nacion e lo pòble, èra ansin sovent encoratjada. Pasmens, l'enquadrament generau de la populacion permet tanben de prepausar un quadre novèu per resòuvre lei tensions socialas. D'efiech, per lei faissistas, tant leis obriers que lei patrons an un ròtle de tenir dins la grandor de la nacion. La
lucha dei classas
i es donc estrictament enebida e d'accions son presas per assegurar l'emplec tot en mantenent la posicion de la
borgesiá
que garda son poder economic a condicion d'acceptar lei directivas politicas governamentalas.
En practica, lo
racisme
es un element permetent de definir l'unitat dau pòble a respècte dei populacions vesinas. Son intensitat es pasmens fòrça variabla. Per exemple, es demorada relativament limitada en
Itàlia
40
. En revènge, lo regim
nazi
imaginèt un sistèma estendut ierarquizant divèrsei raças e legitimant l'exterminacion de milions de personas. Leis autrei regims faissistas majors adoptèron sovent de posicions intermediàrias car seis ambicions se limitèron ben sovent a una region donada. Dins aquò, sei limits empediguèron pas la mesa en plaça de politicas d'exterminacion localas (
Croàcia
...).
Una politica expansionista
modificar
modificar lo còdi
Fotografia
d'una usina d'armament alemanda dins leis ans 1930.
Considerant la nacion coma un
organisme
aguent besonh de plaça e de ressorsas per se desvolopar e defugir lo declin, lei regims faissistas consideran la constitucion e la defensa d'un «
Empèri
» coma una causa importanta per assegurar la grandor de la Nacion. Per exemple, se pòdon citar lo projècte de renaissença de la «
Roma Imperiala
», de conquista dau
Lebensraum
alemand per i fondar un «
Reich de Mila Ans
» ò de constitucion d'una Granda Croàcia.
Pasmens, per lo faissisme, la formacion d'un empèri es pas unicament un objectiu. D'efiech, es tanben un mejan de permet de renfòrçar l'unitat de la nacion, de transcendir lei divisions e de resòuvre lei problemas economics gràcias ai politicas d'armament. De mai, la
guèrra
es tanben vista coma un revelator dau coratge e dei vertuts dau pòble, çò que permet de mesurar la vigor d'una
nacion
Un dirigisme economic en collaboracion amb la borgesiá
modificar
modificar lo còdi
Fotografia
d'
Adolf Hitler
e de
Gustav Krupp
, important industriau alemand, en
1940
La necessitat de desvolopar la grandor de la nacion e de preparar la guèrra menèt lei regims faissistas a l'adopcion d'una politica economica mesclant dirigisme,
autarquia
capitalisme
regulat. D'efiech, l'Estat faissista esitèt pas d'intervenir dins leis afaires economics intèrnes per sostenir lei sectors industriaus ò agricòlas jutjats prioritaris (
siderurgia
quimia
transpòrt
agricultura
...).
Itàlia
foguèt probablament pus activa dins aqueu domeni car son teissut industriau èra pus feble qu'aqueu d'
Alemanha
Per aquò, una politica sociala foguèt adoptada per eliminar lo caumatge de massa e assegurar un emplec segur ais obriers. En cambi, lo patronat poguèt impausar de reduccions salarialas importantas e son poder economic foguèt renfòrçat amb l'enebiment dei sindicats e l'enquadrament dau
proletariat
per d'organizacions faissistas fidèlas au
govèrn
. Ansin, lo periòde faissista favorizèt la creissença de mai d'una companhiá e la borgesiá contestèt gaire la demenicion de son ròtle politic. De son caire, lei classas mejanas perdiguèron egalament una partida de sei revenguts mai poguèron obtenir una promoccion sociala gràcias au partit.
Au finau, lo bilanç economic italian e alemand a la fin deis
ans 1930
es pas negligible car permetèt lo redreiçament productiu dei dos país. Ansin, la produccion italian doblèt entre
1922
1938
maugrat lo mantenement d'una dependéncia fòrta ais importacions. En
Alemanha
, maugrat l'afondrament deis ans 1930-1932, la produccion aumentèt de 33% entre
1928
1937
. Aquò permetèt ansin d'eliminar lo caumatge e assegurèt una popularitat vertadiera ai regims faissistas, especialament en
Alemanha
onte lo
nazisme
subrevisquèt aisament fins a la desfacha de
1945
Lo principi dau cap
modificar
modificar lo còdi
Lo faissisme es un sistèma fòrça ierarquizat gràcias au principi dau cap (ò principi d'autoritat). D'efiech, lo foncionament de seis institucions es assegurat per un ensemble de caps que recebon una autoritat absoluda sus un domeni donat. Contestar aquela autoritat es enebit e, de còps, considerat coma una traïson. Aqueu principi se tròba, per exemple, exprimida dins la devisa dei
SS
Mon onor es dich fidelitat
. Lei caracteristicas principalas deis institucions e organizacions faissistas son donc sa militarizacion e son centralisme.
A la cima dau sistèma, lo cap suprèm es donc un menaire dotat de poders quasi absoluts.
Mussolini
èra ansin unicament responsable davant lo rèi d'
Itàlia
Hitler
èra ritualament elegit per lo
Reichstag
totei lei quatre ans coma
Reichführer
dotat dei plens poders. Per sostenir e legitimar son poder, lei caps faissistas son donc ajudats per una
propaganda
intensa que permet de desvolopar una mistica dau cap e lo mite de son infalhibilitat. Dins mai d'un cas, lei caps de regim faissista recebèron pereu de títols prestigiós.
Lo sistèma repressiu
modificar
modificar lo còdi
Rapòrt de la
Gestapo
a prepaus d'individús sospichats d'omosexualitat.
Per mantenir l'unitat dau pòble, la repression es una necessitat dei regims faissistas. Per aquò, totei leis estats faissistas se dotèron de polícias politicas fòrça importantas (
Gestapo
OVRA
...). Leis enemics designats de la nacion foguèron principalament lei
comunistas
, lei raças ò pòbles enemics (
judieus
...) e leis individús considerats coma «
desviants
», una categoria larga gropant lei criminaus condamnats, leis
omosexuaus
ò certanei minoritats religiosas. La repression permetiá tanben de mantenir en plaça lo rèsta de la societat que voliá pas èsser associat amb lei grops visats. Lei mejans utilizats foguèron donc fòrça variats anant de la marginalizacion sociala a l'assassinat. L'arrestacion e l'exili foguèron tanben de mesuras frequentas còntra leis adversaris dau regim.
Especificitats dau nazisme
modificar
modificar lo còdi
Arribada de judieus dins lo camp d'Ausschwitz-Birkenau organizat per la SS per esplechar la man d'òbra capabla de trabalhar avans d'eliminar amb lo rèsta dei personas incapables de trabalhar.
Article detalhat:
Nazisme
A respècte deis autrei regims faissistas, lo
nazisme
d'
Adolf Hitler
presenta d'especificitats importantas en causa de la primautat pus importanta donada a la question raciala a ai liames personaus per lo
Führer
. Lo
Tresen Reich
organizèt ansin una politica d'exterminacion industriala dei populacions enemigas afin de liberar lei territòris revendicats per la «
raça superiora germanica
». De mejans importants foguèron atribuïts a aqueu projècte amb la constitucion d'un sistèma complèx permetent d'esplechar aquela man d'òbra avans de l'eliminar. Lei
judieus
, lei
Polonés
e lei
Sovietics
ne'n foguèron lei victimas principalas. Franc de
Croàcia
qu'assaièt d'exterminar lei
catolics
, lei
comunistas
e una partida dei
Sèrbes
, un tal acarnament se tròba pas dins leis autrei regims faissistas.
Una autra particularitat dau
nazisme
es la lucha entre lei diferents còrs e entitats au servici d'
Adolf Hitler
Wehrmacht
Gestapo
SS
partit
, ministèris...). En
Itàlia
Mussolini
contunièt de fisar de responsabilitats importantas a son estructura administrativa, probablament car voliá limitat lo poder de sei fidèus. En
Alemanha
Hitler
preferiguèt recompensar l'iniciativa, çò qu'entraïnèt de conflictes permanents entre institucions e permetèt a la
SS
menada per
Heinrich Himmler
Reinhard Heydrich
d'estendre son influéncia sus la societat. Pauc a pauc, l'organizacion dispausèt d'un ensemble d'usinas pròpris, de fòrças armadas distintas e comencèt d'organizar la colonizacion de l'Èst d'
Euròpa
. Se preocupèt tanben dei questions de puretat raciala e aguèt un ròtle major dins l'exterminacion dei judieus. Sensa equivalent, aqueu sistèma, dich «
Estat-SS
» per certaneis istòrians, favorizèt l'emergéncia d'un
fanatisme
basat sus una obeïssença absoluda ais òrdres d'
Hitler
Diferéncias amb leis autrei regimes autoritaris dau periòde
modificar
modificar lo còdi
Un emplec abusiu dau tèrme «
faissista
» consistís a l'aplicar a totei lei corrents de l'extrèma drecha, mentre que lo faissisme es solament un corrent istoric ben precís d'extrèma drecha. Un autre usatge abusiu es de qualificar de «
faissista
» tota persona, movement ò actitud supausats autoritaris, e mai s'an pas cap de relacion amb lo faissisme istoric. Ansin «
faissista
» e «
faissisme
» son una etiqueta plan frequenta per disqualificar un adversari quin que siegue dins la
vida politica
. Aquel biais retoric se sarra de la
reductio ad hitlerum
Lei confusions son nombrosas amb lei regims autoritaris fondats sus lei fòrças militaras coma
lo
corporatisme
qu'es una organizacion d'institucions recampant leis obriers e lei patrons per subordinar seis interès a aquelei dei companhiás. Imaginat per de pensaires
catolics
dins lo corrent dau sègle XIX, foguèt adoptat per lo
Portugau
de
Salazar
41
ò l'
Espanha
de
Franco
. Se presentant coma una alternativa au
capitalisme
e au
comunisme
, a pas per objectiu la grandor de l'economia nacionala.
lo
caudillisme
que designa un regim fondat sus un còp d'Estat per un cap sostengut per una partida dei mitans conservators de la societat (
Glèisa
, proprietaris terrencs...). Es un fenomèn fòrça estacat a la
Peninsula Iberica
e a l'
America dau Sud
lei monarquias reaccionàrias d'
Euròpa Centrala
durant leis ans 1920-1930. Nacionalistas e conservatritz, formèron de còps d'alianças amb lei faissistas per combatre lei
comunistas
. Pasmens, après l'eliminacion d'aquela menaça, la màger part d'aquelei govèrns s'ataquèron egalament ai faissistas
42
lei juntas militaras installadas ò sostengudas per leis
Estats Units d'America
durant la
Guèrra Freja
, principalament en
America dau Sud
. Anticomunistas, aquelei regims èran tanben sovent conservators car aliats amb leis elèits tradicionaus (
Glèisa
, patronat...). Pasmens, au nivèu economic, èran favorables a un sistèma capitalista fòrça liberalizat.
Annèxas
modificar
modificar lo còdi
Liames intèrnes
modificar
modificar lo còdi
Adolf Hitler
Anarquisme
Antisemitisme
Benito Mussolini
Corporatisme
Crisi economica de 1929
Expansionisme
Nazisme
Nacionalisme
Populisme
Racisme
Segonda Guèrra Mondiala
Bibliografia
modificar
modificar lo còdi
Pierre Milza e Serge Berstein,
Le Fascisme italien, 1919-1945
, Le Seuil, 1980.
Nòtas e referéncias
modificar
modificar lo còdi
Lo declin de la noblesa francesa e sei temptativas d'adaptacion a la societat capitalista son estats estudiats per Eric Mension-Rigau dins
Aristocrates et Grands Bourgeois
(Perrin, 2007),
L’Ami du Prince
(Fayard, 2011) e
Singulière noblesse: L'héritage nobiliaire dans la culture française contemporaine
(Perrin, 2015).
Arnaud François,
Bergson, Schopenhauer, Nietzsche. Volonté et réalité, Paris
, Presses Universitaires de France, 2008.
Matthieu Giroux,
Charles Péguy
: Un enfant contre le monde moderne
, Éditions Première Partie, coll. «
Vraiment alternatifs
», 2018.
Pierre Brunel e Anne Ubersfeld (dir.),
La Dramaturgie claudélienne
, Klincksieck, 1988.
Karine Cardini e Silvia Contarini (coord.),
Le Futurisme et les avant-gardes littéraires et artistiques au début du XXe siècle
, CRINI, 2002.
Un exemple d'aquela transformacion es donat per
Paul Déroulède
1846
1914
), un republican que venguèt pauc a pauc una personalitat influentat dau nacionalisme e revanchisme francés.
En
França
, aquel aspècte foguèt fòrça visible durant l'
afaire Dreyfus
. Pasmens, perdurèt après
1918
coma o mostrèt leis atacas còntra
Léon Blum
dins leis
ans 1930
Per lo cas de França
: Gérard Noiriel,
Immigration, antisémitisme et racisme en France
: (XIXe – XXe siècle) Discours publics, humiliations privées
, Hachette, 2009.
Pasmens, a la fin de sa
vida
Marr
reneguèt son òbra antisemita, critiquèt divèrsei tendàncias dau
nacionalisme
alemand
e demandèt perdon ai
judieus
M. Baioni,
Il fascismo e Alfredo Oriani. Il mito del precursore
, Longo, 1988.
Angelo Tasca,
Naissance du fascisme
: L'Italie de l'armistice à la marche sur Rome
, Guallimard, coll. «
Tel
», 1962, pp. 39 e 44.
Serge Berstein et Pierre Milza,
Histoire du XXe siècle, t. 1
: La fin du "monde européen" (1900-1945)
, Hatier, coll. «
Initial
», 1996, pp. 66-67.
Serge Berstein et Pierre Milza,
Histoire du XXe siècle, t. 1
: La fin du "monde européen" (1900-1945)
, Hatier, coll. «
Initial
», 1996, p. 194.
Pierre Milza e Serge Berstein,
Le Fascisme italien, 1919-1945
, Le Seuil, 1980, pp. 86-90.
Dins lo corrent deis ans 1919-1920, aquel usatge de la violéncia èra pas una especificitat faissista. D'efiech, la multiplicacion dei movements sociaus dins totei lei domenis economics aviá entraïnat l'aparicion de «
bandas armadas
» que s'ocupavan d'evacuar leis
usinas
(Pierre Milza e Serge Berstein,
Le Fascisme italien, 1919-1945
, Le Seuil, 1980, pp. 98-103).
Pierre Milza e Serge Berstein,
Le Fascisme italien, 1919-1945
, Le Seuil, 1980, pp. 98-103).
Serge Berstein e Pierre Milza,
L’Italie fasciste
, Armand Colin, 1970, p. 124.
Daniel Guérin,
Fascisme et grand capital
, éd. Syllepses, 1999, p. 191.
Jean-Dominique Durand,
L'Italie de 1815 à nos jours
, Hachette Supérieur, 1999, p. 75.
Serge Berstein e Pierre Milza,
Histoire du XXe siècle – Tome 1
: La fin du monde européen (1900-1945)
, Hatier, 1996, p. 99.
Jean-Dominique Durand,
L'Italie de 1815 à nos jours
, Hachette Supérieur, 1999, p. 76.
Giovanni Amendola,
L'Aventino contro il fascismo. Scritti politici. (1924-1926)
, Ricciardi, 1976.
Anthony McElligott,
Weimar Germany
, Oxford University Press, 2009.
Christian Baechler,
L'Allemagne de Weimar 1919-1933
, Fayard, 2007.
Peter Longerich,
Hitler
, Perrin, coll. «
Tempus
», 2019, pp. 88-89.
Richard J. Evans,
Le troisième Reich, volume 1
: L'avènement
, Flammarion Lettres, coll. «
Au fil de l'histoire
», 2009, p. 227.
Didier Chauvet,
Hitler et le putsch de la brasserie
: Munich, 8/9 novembre 1923
, L'Harmattan, coll. «
Allemagne d'hier et d'aujourd'hui
», 2012.
Per
Mussolini
, lo faissisme èra pas un «
article d'exportacion
». Ansin, se preocupèt gaire de la difusion de son movement.
Michel A. Prigent,
La Hongrie au XXe siècle
: regards sur une civilisation
, L’Harmattan, 2000, p. 16.
Didier Chauvet,
L'incendie du Reichstag et ses suites
: Berlin, 27-28 février 1933. La première étape de la dictature nazie
, L'Harmattan, 2019.
Charles Bloch,
La Nuit des Longs Couteaux
: Hitler liquide les siens
, Julliard, 1967.
Henry Laufenburger e Pierre Pflimlin,
La Nouvelle Structure économique du IIIe Reich
, Hartmann, 1938.
Pierre Milza,
Fascisme français
: passé et présents
, Flammarion, coll. «
Champs
» (n° 236), 1990.
Richard Thurlow,
Fascism in Britain
: From Oswald Mosley’s Blackshirts to the National Front
, I. B. Tauris, 1998.
Leland V. Bell,
In Hitler's Shadow; The Anatomy of American Nazism
, Associated Faculty Press, 1973.
Pasmens, en
França
, la
crisi dau 6 de febrier de 1934
es sovent interpretada coma una temptativa, mau organizada, de còp d'Estat menada per lei ligas d'extrèma drecha (Danielle Tartakowsky,
Les droites et la rue
: histoire d'une ambivalence, de 1880 à nos jours
, La Découverte, coll. «
Cahiers libres
», 2013).
Raul Hilberg,
La Destruction des Juifs d'Europe
, Gallimard, coll. «
Folio-histoire
», 2006, p. 2251.
Lucy S. Dawidowicz,
The War Against the Jews
, Bantam, 1986, p. 403.
Lei pèrdas sovieticas foguèron estimadas a 20 milions de mòrts per leis autoritats sovieticas. Après la disparicion de l'URSS, un estudi de l'Académia dei Sciéncias de Russas avancèt la chifra de 26,6 milions de mòrts (dont 8,7 milions de militars).
Aquò empediguèt l'adopcion de lèis antisemitas duras per se raprochar d'
Alemanha
. Dins aquò, Mussolini s'opausèt lòngtemps a l'exterminacion dei judieus italians.
Yves Léonard,
Salazarisme et fascisme
, Chandeigne, 1996.
Per exemple, aquò es lo cas de
Romania
. En setembre de 1940, lo movement de la
Gàrdia de fèrre
sostenguèt la presa dau poder d'
Ion Antonescu
. Intrat dins lo govèrn romanés, favorizèt l'adopcion de lèis antisemitas, organizèt de pogroms e assaièt d'impausar sa direccion au sector de la cultura. En genier de 1941, organizèt un còp d'Estat mai l'operacion capitèt mau. Lo movement foguèt dissòut e reprimit. Aliada dau III
en
Reich, Romania foguèt pas inquietada per aquela repression e lei subrevivents de la Gàrdia de fèrre s'exilièron ò foguèron estremats en preson (Traian Sandu,
Un fascisme roumain
: histoire de la Garde de fer
, Perrin, 2014).
Recuperada de «
Categorias de la pagina
Article redigit en provençau
Politica
Ideologia
Istòria de las idèas politicas
Faissisme
Apondre un subjècte