India - Wicipedia

India - Wicipedia
Neidio i'r cynnwys
Oddi ar Wicipedia
India
Gweriniaeth India
Bhārat Gaṇarājya
Arwyddair
सत्यमेव जयते
Math
gwlad
, gwladwriaeth sofran,
gweriniaeth
, gwladwriaeth gyfansoddiadol, gweriniaeth ddemocrataidd, gwladwriaeth ffederal
Enwyd ar ôl
Afon Indus
Prifddinas
Delhi Newydd
Dinas fwyaf
Delhi
Poblogaeth
1,477,519,529
Sefydlwyd
Fel dominiwn:
15 Awst 1947
Fel gweriniaeth:
26 Ionawr 1950
Anthem
Jana Gana Mana
Pennaeth llywodraeth
Narendra Modi
Cylchfa amser
Indian Standard Time, Asia/Kolkata, UTC+05:30
Iaith/Ieithoedd
swyddogol
Hindi
Saesneg
Daearyddiaeth
Gwlad
India
Arwynebedd
3,287,263 km²
Gerllaw
Môr Arabia
Bae Bengal
Cefnfor India
Yn ffinio gyda
Nepal
Bangladesh
Bhwtan
Myanmar
Pacistan
Gweriniaeth Pobl Tsieina
Indonesia
Sri Lanca
Affganistan
Cyfesurynnau
22.8°N 83°E
Gwleidyddiaeth
Corff gweithredol
cangen weithredol o Lywodraeth India
Corff deddfwriaethol
Senedd India
Swydd pennaeth
y wladwriaeth
Arlywydd India
Pennaeth y wladwriaeth
Droupadi Murmu
Swydd pennaeth
y Llywodraeth
Prif Weinidog India
Pennaeth y Llywodraeth
Narendra Modi
Crefydd/Enwad
Hindŵaeth
Islam
Cristnogaeth
Siciaeth
Bwdhaeth
Jainiaeth
Ariannol
Cyfanswm CMC (
GDP
$3,150,307 million, $3,385,090 million
Arian
rupee Indiaidd
Canran y diwaith
4 ±1 canran
Cyfartaledd plant
2.28
Mynegai Datblygiad Dynol
0.633
Ffeiliau perthnasol ar Comin
golygwch ar Wicidata
Gwlad yn
Ne Asia
yw
Gweriniaeth yr India
neu
India
Bhārat Gaṇarājya
mewn trawsgrifiad o'r
Hindi
). Mae hi'n ffinio â
Phacistan
i'r gorllewin (gan gynnwys rhanbarth
Kashmir
),
Tibet
(Tsieina),
Nepal
Bhwtan
i'r gogledd, a
Bangladesh
Myanmar
i'r dwyrain. Mae
ynys
Sri Lanca
yn gorwedd dros y dŵr o
Damil Nadu
, penrhyn deheuol India. Er bod poblogaeth
Tsieina
'n fwy, yr India yw gwlad
ddemocrataidd
fwya'r byd. Mae mwy na biliwn o bobl yn byw yn y wlad a mae'n nhw'n siarad
mwy nag 800 o ieithoedd
Delhi Newydd
yw
prifddinas
y wlad.
National symbols of the Republic of India (Official)
National animal
National bird
National tree
National flower
National heritage animal
National aquatic marine mammal
National reptile
National heritage mammal
National fruit
National temple
National river
National mountain
Mae India yn wlad anferth sy'n ymestyn o'r
Himalaya
yn y gogledd i draethau trofannol
Cefnfor India
yn y de. Yn y gorllewin mae taleithiau
Rajasthan
Gujarat
yn anial iawn tra bod y taleithiau dwyreiniol a'r de eithaf yn nhiriogaethau is-drofannol. Mae gan y wlad arfordir hir iawn ar
Fôr Arabia
yn y gorllewin,
Cefnfor India
yn y de a
Bae Bengal
yn y dwyrain.
Cyrhaeddodd bodau dynol modern (
Homo sapiens
isgyfandir India
o Affrica ddim hwyrach na 55,000 o flynyddoedd yn ôl.
O ran amrywiaeth o geneteg dynol, gellir rhoi'r rhanbarth yn ail.
Daeth bywyd sefydlog
i'r amlwg ar yr isgyfandir ar gyrion gorllewinol basn
Afon Indus
tua 9,000 o flynyddoedd yn ôl, gan esblygu'n raddol i
Wareiddiad Dyffryn Indus
yn y drydedd mileniwm CC.
Erbyn 1200 CC roedd ffurf hynafol o
Sansgrit
, iaith
Indo-Ewropeaidd
, wedi tryledu i India o'r gogledd-orllewin,
gan
ddatblygu
fel iaith y
Rigveda
a gyfansoddwyd
yn ardal y Sapta Sindhu (gwlad "y Saith Afon"), sy'n cyfateb i ardal y
Punjab
ym
Mhacistan
a gogledd-orllewin India, rhwng 1500–1000 CC. Dyma gofnodi gwawr
Hindŵaeth
yn India.
Mewnosodwyd ieithoedd Dravidian India yn y rhanbarthau gogleddol a gorllewinol.
Erbyn 400 CC roedd
haenu cymdeithasol
gwahardd cymdeithasol
(neu
y drefn gastiau
) wedi dod i'r amlwg o fewn Hindŵaeth,
ac roedd
Bwdhaeth
Jainiaeth
wedi codi, gan gyhoeddi gorchmynion cymdeithasol nad oeddent yn gysylltiedig ag etifeddiaeth.
Arweiniodd cydgrynhoadau gwleidyddol cynnar at Ymerodraethau rhydd Maurya a
Gupta
ym
Masn y Ganga
Nodweddir y cyfnod hwn o gydweithio â chreadigrwydd eang
10
11
a hefyd gydag ymgorffori anghyffyrddadwyedd (
untouchability
) i fewn i'w system gredo.
12
Yn Ne India, a'r teyrnasoedd Canol, allforiwyd ieithoewdd a sgriptiau Dravidian a'r diwylliannau crefyddol i deyrnasoedd
De-ddwyrain Asia
13
Yn y cyfnod canoloesol cynnar, gwreiddiodd
Cristnogaeth
Islam
Iddewiaeth
Zoroastriaeth
ar arfordiroedd de a gorllewinol India.
14
Cyrhaeddodd byddinoedd Mwslimaidd o
Ganol Asia
gan ysbeilio a rheoli gwastadeddau gogleddol India,
15
gan sefydlu
Sultanate Delhi
yn y diwedd, a throi gogledd India'n Islam ganoloesol.
16
Yn y
15g
, creodd
Ymerodraeth Vijayanagara
ddiwylliant cyfansawdd Hindŵaidd hirhoedlog yn ne India.
17
Yn y
Punjab
, daeth
Siciaeth
i'r amlwg.
18
Arweiniodd
Ymerodraeth y Mughal
, ym 1526, at ddwy ganrif o heddwch cymharol,
19
gan adael gwaddol o bensaernïaeth oleuol iawn.
20
Ehangodd
Cwmni Prydeinig India'r Dwyrain
drwy'r wlad gan droi India yn economi drefedigaethol, ond hefyd ei moldio'n un wlad
sofran
21
Dechreuodd rheolaeth Coron Lloegr (
y Raj Prydeinig
) ym 1858. Ond wedi peth amser rhoddwyd yr hawliau i Indiaid brodorol,
22
ond
cyflwynwyd newidiadau technolegol
, a gwreiddiodd syniadau addysg, moderniaeth a bywyd cyhoeddus.
23
Daeth mudiad cenedlaetholgar arloesol a dylanwadol i'r amlwg, a nodwyd am wrthwynebiad di-drais a daeth yn brif ffactor wrth ddod â rheolaeth Prydain i ben.
24
'Tad y Wlad' ac un o brif arweinwyr dros India annibynnol oedd Mahatma Gandhi. Ym 1947 rhannwyd Ymerodraeth Indiaidd Prydain yn ddau
ddominiwn
annibynnol, Dominiwn mwyafrif Hindŵaidd India ac Arglwyddiaeth fwyafrif Mwslimaidd Pacistan. Collwyd miliynau o fywydau a gwelwyd mudo nas gwelwyd ei fath cyn hynny.
25
26
Mae India wedi bod yn
weriniaeth ffederal
ers 1950, wedi'i llywodraethu drwy
system seneddol
ddemocrataidd. Yn wleidyddol, mae'n gymdeithas
luosog
amlieithog
ac
aml-ethnig
. Tyfodd poblogaeth India o 361 miliwn ym 1951 i 1.211 biliwn yn 2011.
27
Yn ystod yr un amser, cynyddodd ei hincwm enwol y pen o US $64 yn flynyddol i UD$ 1,498, a chynyddodd ei chyfradd
llythrennedd
o 16.6% i 74%. O fod yn wlad gymharol amddifad ym 1951,
28
mae India wedi tyfu'n
economi fawr
sy'n tyfu'n gyflym ac yn ganolbwynt ar wasanaethau
technoleg gwybodaeth
, gyda dosbarth canol sy'n ehangu'n sydyn.
29
Mae ganddi
raglen ofod
ISRO
) sydd wedi cwblhau sawl taith lwyddiannus i'r gofod.
Mae ffilmiau, cerddoriaeth a dysgeidiaeth ysbrydol Indiaidd (gw.
ioga
) yn chwarae rhan gynyddol mewn diwylliant byd-eang.
30
Lleihaodd ei chyfradd tlodi yn sylweddol yn 21g, ond ar gost o gynyddu anghydraddoldeb economaidd.
31
Mae gan India
arfau niwclear
, ac mae'n uchel mewn gwariant milwrol. Ceir anghydfod ynghylch
Kashmir
gyda'i chymdogion,
Pacistan
Tsieina
, anghydfod sydd heb ei ddatrys ers canol yr
20g
. Ymhlith yr heriau economaidd-gymdeithasol y mae India yn eu hwynebu mae
anghydraddoldeb rhwng y rhywiau
diffyg maeth plant
32
a lefelau cynyddol o
lygredd aer
33
Mae tir India yn fioamrywiol, gyda phedwar ardal o fioamrywiaeth.
34
Gorchuddir 21.7% o'r wlad gan goed.
35
Mae bywyd gwyllt India, yn draddodiadol yn cael ei pharchu, a'i gweld yn rhan o ddiwylliant India,
36
a cheir llawer o gynefinoedd gwarchodedig.
Geirdarddiad
golygu
golygu cod
Afon Indus
a roddodd ei henw i India. Yn ôl
Geiriadur Saesneg Rhydychen
(trydydd argraffiad 2009), mae'r enw "India" yn deillio o'r Lladin Clasurol,
India
, sy'n cyfeiriad at
De Asia
a rhanbarth ansicr i'r dwyrain; ac yn ei dro yn deillio:
Groeg Helenistaidd
India
Ἰνδία
);
Indos
Groegaidd hynafol
Ἰνδός
); Hen Bersieg
Hindush
, talaith ddwyreiniol ymerodraeth Achaemenid ; ac yn y pen draw ei gytras, y
Sansgrit
Sindhu
, neu'r "afon," yn benodol
Afon Indus
a, thrwy oblygiad, ei basn deheuol sefydlog.
37
38
Cyfeiriodd yr
hen Roegiaid
at yr Indiaid fel
Indoi
Ἰνδοί
), sy'n cyfieithu fel "Pobl yr Indus".
39
Mae'r term
Bharat
Bhārat
; ynganiad [Bʱaːɾət] wedi'i grybwyll droeon o fewnbarddoniaeth epig India ac o fewn Cyfansoddiad India,
40
41
a chaiff ei ddefnyddio mewn amrywiad o ieithoedd India am y wlad. Daw'r gair modern hwn o'r enw hanesyddol
Bharatavarsha
, a oedd yn berthnasol yn wreiddiol i ogledd India,
42
43
\ond daeth y term
Bharat
yn fwyfwy poblogaidd o ganol y
19g
fel enw brodorol ar India.
40
44
Mae'r enw
Hindustan
([ɦɪndʊˈstaːn] yn enw Persiaidd Canol ar India, a gyflwynwyd yn ystod
Ymerodraeth y Mughal
ac a ddefnyddir yn helaeth ers hynny. Mae ei ystyr wedi amrywio, gan gyfeirio at ranbarth sy'n cwmpasu gogledd India a
Phacistan
heddiw neu India yn ei chyfanrwydd bron.
40
44
45
Ei hanes yn gryno
golygu
golygu cod
Prif erthygl
Hanes India
Mae hanes India yn dechrau gyda dechreuad sefydliadau parhaol tua 9,000 o flynyddoedd yn ôl. Yn yr ardal o amgylch
Afon Indus
, datblygodd rhain i greu
Gwareiddiad Dyffryn Indus
tua 3300 CC.; un o'r gwareiddiadau cynharaf yn hanes dynoliaeth. Dilynwyd y cyfnod yma gan y Cyfnod Fedig, pan osodwyd seiliau crefydd
Hindwaeth
. O tua 550 CC. sefydlwyd nifer o deyrnasoedd a elwid y
Mahajanapadas
ar draws y wlad.
Yn y
3 CC
, roedd India a rhannau eraill o dde Asia yn rhan o
Ymerodraeth Maurya
dan
Ashoka Fawr
. O tua 180 CC bu nifer o ymosodiadau ac ymfudiadau o'r gogledd. O'r
3g
OC sefydlwyd
Ymerodraeth y Gupta
O'r
12g
ymlaen, daeth gogledd India gan ddylanwad rheolwyr
Islamaidd
, yn wreiddiol o Ganolbarth Asia; yn gyntaf
Swltaniaeth Delhi
, ac yn ddiweddarach
Ymerodraeth y Mughal
. Yn ne India, roedd nifer o deyrnasoedd brodorol, megis
Ymerodraeth Vijayanagara
. Ganychodd pwer y Mughal yn y
17ed
a'r
18g
, a daeth
Ymerodraeth Maratha
yn bwerus. Yn ystod y 18g, dechreuodd nifer o wledydd Ewropeaidd sefydlu tiriogaethau, ac erbyn
1856
, roedd y rhan fwyaf o India yng ngafael y
British East India Company
Y flwyddyn wedyn bu gwrthryfel ar raddfa fawr,
Gwrthryfel India 1857
. Cafodd y gwrthryfelwyr gryn lwyddiant at y cychwyn, ond yn y diwedd gorchfygwyd hwy gan y fyddin Brydeinig. Daeth India'n rhan o'r
Ymerodraeth Brydeinig
Dechreuodd mudiad cenedlaethol ym mlynyddoedd cynnar yr
20g
, ac yn y 1920au a'r 1930au bu cyfres o brotestiadau di-drais dan arweniad
Mahatma Gandhi
. Ar
15 Awst
1947
, daeth India yn wlad annibynnol, ond daeth rhan o'i thiriogaeth yn wlad
Pacistan
. Dair blynedd yn ddiweddarach, ar
26 Ionawr
1950
, daeth India yn weriniaeth.
Ers hynny, bu rhyfel a
Gweriniaeth Pobl Tsieina
yn
1962
ynghylch y ffin yn y gogledd-ddwyrain, a bu tri rhyfel yn erbyn Pacistan, yn 1947, 1965 a 1971. Yn 1974, arbrofodd India gyda
bom atomig
, a gydag arbrofion pellach yn 1998. Ers newidiadau economaidd yn
1991
, mae economi India wedi tyfu'n gyflym, ac o ganlyniad mae dylanwad rhyngwladol y wlad wedi cynyddu.
Iaith a diwylliant
golygu
golygu cod
Mae mwy nag 800 o ieithoedd yn cael eu siarad yn India (gweler
Rhestr o ieithoedd India
), rhai ohonynt gyda rhai cannoedd o filynau o siaradwyr ac eraill gyda llai na 100. Mae'r ieithoedd mwyaf yn cynnwys
Hindi
(337 miliwn / 40.0%),
Bengaleg
(69 miliwn / 8.30%),
Telugu
(69 miliwn / 7.87%),
Marathi
(68 miliwn / 7.45%),
Tamileg
(66 miliwn / 6.32%),
Wrdw
(60 miliwn / 5.18%),
Gujarati
(46 miliwn / 4.85%),
Kannada
(35 miliwn / 3.91%),
Malayalam
(35 miliwn / 3.62%),
Oriya
(32 miliwn / 3.35%) a
Punjabi
(23 miliwn / 2.79%). Mae gan India sawl
llenyddiaeth
felly. Mae'n gartref yn ogystal i
lenyddiaeth Sanscrit
, un o'r hynaf yn y byd.
Hindŵaeth
yw prif grefydd y wlad, ond ceir yn ogystal lleiafrifoedd sylweddol o ddilynwyr
Siciaeth
Jainiaeth
ac
Islam
. Mewn rhai taleithiau, yn arbennig yn
Goa
a'r Gogledd-ddwyrain (e.e.
Khasia
), ceir canran sylweddol o
Gristnogion
. India yw mamwlad
Bwdhiaeth
ond ni cheir llawer o Fwdyddion yno heddiw, ac eithrio yn
Ladakh
Zanskar
, a'r ffoaduriaid o
Dibet
mewn rhannau eraill o'r
Himalaya
Indiaid.
Llywodraeth a gwleidyddiaeth
golygu
golygu cod
Mae India'n wlad ddemocrataidd a reolir gan
Senedd India
. Rhennir y senedd yn ddau siambr, sef y
Lok Sabha
etholedig sy'n cynrychioli'r bobl yn uniongyrchol (fel
Tŷ'r Cyffredin
) a'r
Rajya Sabha
sy'n cynrychioli'r taleithiau. Mae'r blaid gyda'r mwyafrif o seddau yn y Lok Sabha yn ffurfio'r llywodraeth ac yn dewis
prif weinidog
. Mae gan India
arlywydd
yn ogystal. (Am lywodraeth y taleithiau a'r rhanbarthau, gweler isod).
Dyluniwyd Rashtrapati Bhavan, preswylfa swyddogol Arlywydd India, gan y penseiri Seisnig Edwin Lutyens a Herbert Baker ar gyfer Ficeroy India, a'i adeiladu rhwng 1911 a 1931 yn ystod y
Raj Prydeinig
46
Unedau gweinyddol
golygu
golygu cod
Rhanbarthau India
Rhennir India yn 29 talaith a saith tiriogaeth undebol a reolir gan y llywodraeth ffederal. Mae gan bob talaith, ynghyd â thiriogaethau undebol
Delhi
Pondicherry
, eu llywodraethau etholedig eu hunain. Mae'r pum tiriogaeth undebol eraill yn cael eu rheoli gan weinyddwyr a apwyntir gan y llywodraeth ganolog. Yn ogystal, rhennir pob talaith a thiriogaeth undebol yn rhanbarthau (
District
). Weithiau, yn achos taleithiau mawr, unir rhai rhanbarthau i ffurfio
division
. Rhennir pob rhanbarth yn ei thro yn sawl
Tehsil
Daearyddiaeth
golygu
golygu cod
India yw'r rhan fwyaf o isgyfandir India, sy'n gorwedd ar ben plât tectonig India, sy'n rhan o Blât Indo-Awstraliaidd.
47
Dechreuodd prosesau daearegol ddiffinio India tua 75 miliwn o flynyddoedd yn ôl (
CP
) pan gychwynnodd Plât India, a oedd ar y pryd yn rhan o uwch-
gyfandir
deheuol Gondwana
, ddrifftio o'r gogledd i'r dwyrain.
47
Ar yr un pryd, dechreuodd cramen gefnforol helaeth Tethya, i'r gogledd-ddwyrain, dynnu o dan y Plât Ewrasiaidd.
47
Creodd y prosesau hyn, a ysgogwyd gan darfudiad ym
mantell
y Ddaear, Gefnfor India
gan beri i gramen gyfandirol India danseilio Ewrasia yn y pen draw, a chodi'r
Himalaya
47
Yn union i'r de o'r Himalaya sy'n dod i'r amlwg, creodd symudiad plât gafn anferth a lanwodd yn gyflym â gwaddod a gludir gan afon
48
ac sydd bellach yn ffurfio'r Gwastadedd Indo-Gangetig
49
. Wedi ei dorri i ffwrdd o'r gwastadedd ger Bryniau Aravalli hynafol mae Anialwch Thar.
48
Mae'r Plât Indiaidd gwreiddiol wedi goroesi fel penrhyn India, y rhan hynaf a mwyaf sefydlog yn ddaearegol o India. Mae'n ymestyn i ystodau Satpura yn y gogledd a Vindhya yng nghanol India. Mae'r cadwyni cyfochrog hyn yn rhedeg o arfordir
Môr Arabia
(yn
Gujarat
) yn y gorllewin i Lwyfandir Chota Nagpur (yn Jharkhand) yn y dwyrain.
50
I'r de, ar naill ochr a'r llall i'r penrhyn sy'n weddill, sef Llwyfandir Deccan,saif y mynyddoedd arfordirol a elwir y Ghats;
48
mae llwyfandir Daccan yn cynnwys ffurfiannau creigiau hynaf y wlad, rhai dros biliwn o flynyddoedd oed. Gorwedd India i'r gogledd o'r cyhydedd rhwng lledred 6° 44′ a 35° 30′ i'r gogledd a hydred 68° 7′ a 97° 25′ i'r dwyrain.
51
Mae morlin India'n mesur 7,517 km (4,700 milltir) o hyd.
52
Yn ôl siartiau hydrograffig llynges India, mae arfordir y tir mawr yn cynnwys y canlynol: 43% o
draethau tywodlyd
; glannau creigiog a chlogwyni, 11%; a 46% o wastadeddau llaid neu lannau corsiog.
52
Ymhlith yr afonydd mawr sy'n tarddu yn yr
Himalaya
, ac sy'n llifo trwy India mae'r
Afon Ganga
ac
Afon Brahmaputra
, ac y mae'r ddwy ohonynt yn draenio i
Fae Bengal
48
Mae llednentydd pwysig y Ganga'n cynnwys
Afon Yamuna
a'r
Kosi
; mae graddiant hynod isel yr olaf, a achosir gan ddyddodiad silt dros dymor hir, yn arwain at
lifogydd difrifol
a newidiadau cwrs yr afon.
53
54
Ymhlith yr afonydd penrhyn mawr mae'r Godavari, y
Mahanadi
, y Kaveri, a'r Krishna, sydd hefyd yn draenio i Fae Bengal;
48
a'r Narmada a'r Tapti, sy'n draenio i
Fôr Arabia
48
Ymhlith nodweddion yr arfordir mae Rann corsiog Kutch yng ngorllewin India a
delta llifwaddodol Sundarbans
dwyrain India; rhennir yr olaf â Bangladesh.
48
Mae gan India ddau ynysfor : y Lakshadweep,
atolllau cwrel
oddi ar arfordir de-orllewinol India; ac Ynysoedd Andaman a Nicobar, sef cadwyn folcanig ym
Môr Andaman
48
Mae hinsawdd India'n cael ei dylanwadu'n gryf gan yr Himalaya ac Anialwch Thar, ac mae'r ddau hyn yn gyrru monsŵns haf a gaeaf.
55
Mae'r Himalaya'n atal gwyntoedd katabatig oer Canol Asia rhag chwythu i mewn, gan gadw mwyafrif isgyfandir India yn gynhesach na'r mwyafrif o leoliadau mewn lledredau tebyg.
56
57
Mae Anialwch Thar yn chwarae rhan hanfodol wrth ddenu'r gwyntoedd monsŵn haf de-orllewin llawn lleithder sydd, rhwng Mehefin a Hydref, yn darparu'r mwyafrif o lawiad India.
55
Pedwar prif grŵp hinsoddol sy'n dominyddu yn India: gwlyb trofannol, sych trofannol , llaith isdrofannol, a mynyddig .
58
Mae tymeredd India wedi codi 0.7 °C (1.3 °F) rhwng 1901 a 2018.
59
Credir yn aml mai
newid hinsawdd
yn India yw'r achos. Mae enciliad
rhewlifoedd
Himalaya wedi effeithio'n andwyol ar gyfradd llif prif afonydd yr Himalaya, gan gynnwys y
Ganga
a'r
Brahmaputra
60
Yn ôl rhai rhagamcanion diweddar (2021), bydd nifer (a difrifoldeb) sychderoedd yn India wedi cynyddu’n sylweddol erbyn diwedd y ganrif bresennol.
61
Bioamrywiaeth
golygu
golygu cod
Mae India yn
wlad mega-amrywiol
, term a ddefnyddir am 17 gwlad sy'n arddangos
bioamrywiaeth
uchel ac sy'n cynnwys llawer o rywogaethau sy'n
frodorol
neu'n endemig yn unig.
62
Mae India'n gynefin i 8.6% o'r holl
rywogaethau o famaliaid
, 13.7% o
rywogaethau o adar
, 7.9% o
rywogaethau o ymlusgiaid
, 6% o
rywogaethau o amffibiaid
, 12.2% o
rywogaethau o bysgod
, a 6.0% o'r holl rywogaethau o
blanhigion blodeuol.
63
64
Mae traean o rywogaethau o blanhigion India'n endemig.
65
Mae India hefyd yn cynnwys pedwar o'r 34 lle problemus o ran bioamrwyiaeth y byd,
34
neu llefydd sy'n colli eu cynefin yn sylweddol.
66
Ymhlith coed cynhenid nodedig isgyfandir India mae'r
Azadirachta indica
, neu
neem
, a ddefnyddir yn helaeth mewn meddygaeth lysieuol Indiaidd wledig,
67
a'r
Ficus religiosa
moethus, neu
peepul.
68
69
Mae gan India dros 50% o deigrod gwyllt y byd, bron i 3,000 yn 2019.
70
Mae llawer o rywogaethau India wedi tarddu o
Gondwana
, yr
uwchgyfandir
deheuol y gwahanodd India oddi wrtho fwy na 100 miliwn o flynyddoedd yn ôl.
71
Yn dilyn gwrthdrawiad dilynol India ag Ewrasia gwelwyd cyfnewid rhywogaethau ar raddfa enfawr. Fodd bynnag, achosodd llosgfynyddoedd a newid hinsawdd, yn ddiweddarach, ddifodiant llawer o rywogaethau endemig.
72
Peth amser wedyn, aeth
mamaliaid
i mewn i India o Asia trwy ddyffrynoedd yr Himalaya.
73
Effaith hyn oedd gostwng endemiaeth ymhlith mamaliaid India, sef 12.6%, mewn cyferbyniad â 45.8% ymhlith ymlusgiaid a 55.8% ymhlith amffibiaid.
64
Mae gan India 172 o rywogaethau anifeiliaid sydd dan fygythiad wedi'u dynodi gan
IUCN
, neu 2.9% o ffurfiau sydd mewn perygl.
74
Mae'r rhain yn cynnwys
teigr Bengal
sydd mewn perygl a dolffin afon Ganges . Ymhlith y rhywogaethau sydd mewn perygl difrifol mae: y gharial,
crocodeiliad
ceiliog gwaun mawr India
; a
fwltur cefnwyn India
75
Mae tresmasu dynol treiddiol wedi bod yn ecolegol ddinistriol dros y degawdau diwethaf , ac wedi peryglu bywyd gwyllt India. Mewn ymateb,
ehangwyd y system parciau cenedlaethol
ac ardaloedd gwarchodedig, a sefydlwyd gyntaf ym 1935, yn sylweddol. Ym 1972, pasiodd llywodraeth India y Ddeddf Diogelu Bywyd Gwyllt
76
a Project Tiger i ddiogelu'r anialwch hanfodol; pasiwyd Deddf Cadwraeth Coedwigoedd ym 1980 ac ychwanegwyd gwelliannau ym 1988.
77
Mae India'n gartref i fwy na phum cant o warchodfeydd bywyd gwyllt ac 13 biosffer,
78
gyda phedwar ohonynt yn rhan o
Rwydwaith Gwarchodfeydd Biosffer
y Byd; mae 25 o wlyptiroedd wedi'u cofrestru o dan Gonfensiwn Ramsar.
79
Demograffeg
golygu
golygu cod
Dinasoedd
golygu
golygu cod
Dinasoedd yn ôl poblogaeth
Rhif
Dinas
Talaith
Poblogaeth
Rhif
Dinas
Talaith
Poblogaeth
gweld
sgwrs
golygu
Mumbai
Delhi
Mumbai
Maharashtra
13,662,885
11
Jaipur
Rajasthan
2,997,114
Delhi
Delhi
11,954,217
12
Lucknow
Uttar Pradesh
2,621,063
Bangalore
Karnataka
5,180,533
13
Nagpur
Maharashtra
2,359,331
Kolkata
Gorllewin Bengal
5,021,458
14
Indore
Madhya Pradesh
1,768,303
Chennai
Tamil Nadu
4,562,843
15
Patna
Bihar
1,753,543
Hyderabad
Andhra Pradesh
3,980,938
16
Bhopal
Madhya Pradesh
1,712,355
Ahmedabad
Gujarat
3,867,336
17
Thane
Maharashtra
1,673,465
Pune
Maharashtra
3,230,322
18
Ludhiana
Punjab
1,662,325
Surat
Gujarat
3,124,249
19
Agra
Uttar Pradesh
1,590,073
10
Kanpur
Uttar Pradesh
3,067,663
20
Vadodara
Gujarat
1,487,956
amcangyfrif 2008
80
Economi
golygu
golygu cod
Ffermwr yng ngogledd-orllewin
Karnataka
yn aredig ei gae gyda thractor hyd yn oed wrth i un arall mewn cae y tu hwnt wneud yr un peth â phâr o
ych
. Yn 2018, cyflogwyd 44% o gyfanswm gweithlu India mewn amaethyddiaeth.
81
India yw cynhyrchydd llaeth mwya'r byd, ac mae gan y wlad y boblogaeth fwyaf o wartheg. Yn 2018, daeth bron i 80% o laeth India o ffermydd bach gyda maint buches rhwng un a dwy fuwch, gyda'r llaeth godro yn cael ei wneud a dwylo.
83
Menywod newydd blannu llond cae o reis yn ardal
Junagadh
yn Gujarat. Cyflogwyd 57% o weithlu benywaidd India mewn amaethyddiaeth yn 2018.
82
Yn ôl y
Gronfa Ariannol Ryngwladol
(IMF), roedd economi India yn 2020 yn werth $2.7 triliwn; hi yw'r
chweched economi fwyaf yn
ôl cyfraddau cyfnewid y farchnad, ac mae tua $ 8.9 triliwn, sef y trydydd-fwyaf trwy
brynu cydraddoldeb pŵer
(PPP).
84
Gyda'i chyfradd twf
GDP
blynyddol ar gyfartaledd yn 5.8% dros y ddau ddegawd diwethaf, gan gyrraedd 6.1% yn ystod 2011-2012,
85
India yw un o'r economïau sy'n tyfu gyflymaf yn y byd.
86
Fodd bynnag, mae'r wlad yn safle 139 yn y byd mewn CMC enwol y pen gan fod yno gymaint o bobl tlawd, a hi yw'r 118fed mewn
GDP y pen yn PPP
87
Yn yr un cyfnod roedd Cymru tua'r 32fed safle yn y byd.
Hyd at 1991, roedd holl lywodraethau India wedi dilyn
polisïau amddiffynnol
a a ddylanwadwyd arnynt gan economeg sosialaidd. Roedd ymyrraeth a rheoleiddio eang y wladwriaeth i raddau helaeth yn cau'r economi o'r byd y tu allan. Gorfododd argyfwng cydbwysedd taliadau difrifol ym 1991 y genedl i ryddfrydoli ei heconomi;
57
ers hynny mae wedi symud yn araf tuag at system marchnad rydd
88
89
trwy bwysleisio masnach dramor a mewnlifiadau buddsoddi uniongyrchol.
90
Bu India'n aelod o
WTO
ers 1 Ionawr 1995.
91
Yn 2017, roedd gan weithlu India 522 miliwn o weithwyr, sef yr ail-fwyaf y byd.
92
Mae'r sector gwasanaeth yn cyfrif am 55.6% o GDP (CMC), y sector diwydiannol 26.3% a'r sector amaethyddol 18.1%.
93
Ymhlith y prif gynhyrchion amaethyddol mae:
reis
gwenith
had olew
cotwm
jiwt
te
siwgrcan
thatws
94
Ymhlith y prif ddiwydiannau mae:
tecstilau
telathrebu
, cemegau,
moddion fferyllol
biotechnoleg
prosesu bwyd
dur
offer cludo
sment
mwyngloddio
petroliwm
peiriannau
meddalwedd
94
Yn 2006, roedd cyfran y fasnach allanol yn CMC India yn 24%, i fyny o 6% ym 1985.
88
Yn 2008, cyfran India o fasnach y byd oedd 1.68%;
95
Yn 2011, India oedd degfed mewnforiwr mwyaf y byd a'r 25ed allforiwr
96
Mae allforion mawr yn cynnwys: cynhyrchion petroliwm, nwyddau tecstilau, gemwaith, meddalwedd, nwyddau peirianneg, cemegolion, a nwyddau lledr wedi'u cynhyrchu,
94
ac mae'r prif fewnforion yn cynnwys: olew crai, peiriannau, gemau, gwrtaith a chemegau.
94
Rhwng 2001 a 2011, tyfodd cyfraniad nwyddau petrocemegol a pheirianneg y wlad i gyfanswm allforion o 14% i 42%.
97
India oedd allforiwr tecstilau ail fwyaf y byd ar ôl
Tsieina
yn 2013.
98
Yn ôl adroddiad gan PricewaterhouseCoopers (PwC) yn 2011, fe all CMC India ar gydraddoldeb pŵer prynu oddiweddyd yr Unol Daleithiau erbyn 2045
99
Yn ystod y pedwar degawd nesaf, mae disgwyl i GDP India dyfu ar gyfartaledd blynyddol o 8%, gan ei gwneud hi, o bosib, yr economi gyda'r twf cyflymaf yn y byd, tan 2050.
99
Mae'r adroddiad yn tynnu sylw at ffactorau twf allweddol: poblogaeth ifanc o oedran gweithio sy'n tyfu'n gyflym; twf yn y sector gweithgynhyrchu oherwydd lefelau sgiliau addysg a pheirianneg yn codi; a thwf parhaus yn y farchnad defnyddwyr wedi'i yrru gan ddosbarth canol sy'n tyfu'n gyflym.
99
Mae
Banc y Byd
yn rhybuddio, er mwyn i India gyflawni ei photensial economaidd, bod yn rhaid iddi barhau i ganolbwyntio ar ddiwygio'r sector cyhoeddus, seilwaith trafnidiaeth,
datblygu amaethyddol
a gwledig, cael gwared ar reoliadau llafur, addysg, diogelwch ynni, ac iechyd a maeth y cyhoedd.
100
Diwydiannau
golygu
golygu cod
Diwydiant
telathrebu
India yw'r ail-fwyaf yn y byd gyda dros 1.2 biliwn o danysgrifwyr. Mae'n cyfrannu 6.5% at CMC India.
101
Ar ôl trydydd chwarter 2017, rhagorodd India ar yr Unol Daleithiau i ddod yr ail farchnad
ffôn clyfar
fwyaf yn y byd ar ôl
Tsieina
102
Cynyddodd diwydiant modurol India, yr ail dyfiant cyflymaf yn y byd, gyda gwerthiannau domestig o 26% yn ystod 2009-2010,
103
ac allforion o 36% yn ystod 2008-2009.
104
Ar ddiwedd 2011, cyflogodd diwydiant TG India 2.8 miliwn o weithwyr proffesiynol, a chynhyrchwyd refeniw o tua UD $100 biliwn yn cyfateb i 7.5% o Gynnyrch Mewnwladol Crynswth India, a chyfrannodd 26% o allforion nwyddau India.
105
Ynni
golygu
golygu cod
Cynhyrcha'r wlad 300 gigawat o bŵer trydanol, gyda 42 gigawat yn adnewyddadwy.
106
Yn yr un cyfnod roedd Cymru'n cynhyrchu dros 50% o'i hynni drwy ddulliau adnewyddadwy. Mae defnydd y wlad o lo yn un o brif achosion allyriadau
nwyon tŷ gwydr
gan India ond mae ei
hynni adnewyddadwy
yn datblygu'n sydyn
107
Mae India'n allyrru tua 7% o allyriadau nwyon tŷ gwydr y byd, ac mae hyn yn cyfateb i oddeutu 2.5 tunnell o
garbon deuocsid
y pen y flwyddyn, sef hanner cyfartaledd y byd.
108
109
Mae cynyddu mynediad at drydan a choginio glân gyda
nwy petroliwm hylifedig
wedi bod yn flaenoriaethau ar gyfer ynni yn India.
110
Llyfryddiaeth
golygu
golygu cod
Trosolwg
"India"
The World Factbook
Central Intelligence Agency
, adalwyd 10 Gorffennaf 2021
"Country Profile: India"
Library of Congress Country Studies
Library of Congress
Federal Research Division
), December 2004
, adalwyd 30 Medi 2011
Heitzman, James; Worden, Robert L. (August 1996),
India: A Country Study
, Area Handbook Series, Washington, D.C.:
Library of Congress
ISBN
978-0-8444-0833-0
India
International Monetary Fund
, adalwyd 14 Hydref 2011
Provisional Population Totals Paper 1 of 2011 India
Office of the Registrar General and Census Commissioner
, adalwyd 18 Hydref 2021
Robinson, Francis, ed.
The Cambridge Encyclopedia of India, Pakistan, Bangladesh, Sri Lanka, Nepal, Bhutan and the Maldives
(1989)
"Constituent Assembly of India – Volume XII"
Constituent Assembly of India: Debates
National Informatics Centre
Government of India
), 24 Ionawr 1950
, adalwyd 17 Gorffennaf 2011
Geirdarddiad
Hindustan
, adalwyd 17 Gorffennaf 2011
The Constitution of India
Ministry of Law and Justice
, 1 December 2007
, adalwyd 3 Mawrth 2012
, "Article 1(1): "India, that is Bharat, shall be a Union of States.""
Hanes
Asher, C. B.; Talbot, C (2008),
India Before Europe
(1st ed.),
Cambridge University Press
ISBN
978-0-521-51750-8
Bose, S.
Jalal, A.
(2011),
Modern South Asia: History, Culture, Political Economy
(3rd ed.),
Routledge
ISBN
978-0-415-77942-5
Brown, J. M.
(1994),
Modern India: The Origins of an Asian Democracy
The Short Oxford History of the Modern World
(2nd ed.),
Oxford University Press
ISBN
978-0-19-873113-9
Coningham, Robin; Young, Ruth (2015),
The Archaeology of South Asia: From the Indus to Asoka, c. 6500 BCE – 200 CE
Cambridge University Press
ISBN
978-0-521-84697-4
Copland, I. (2001),
India 1885–1947: The Unmaking of an Empire
(1st ed.),
Longman
ISBN
978-0-582-38173-5
Kulke, H.
; Rothermund, D. (2004),
A History of India
, 4th,
Routledge
ISBN
978-0-415-32920-0
Ludden, D. (2002),
India and South Asia: A Short History
One World
ISBN
978-1-85168-237-9
Metcalf, B.
Metcalf, T. R.
(2006),
A Concise History of Modern India
(2nd ed.),
Cambridge University Press
ISBN
978-0-521-68225-1
Peers, D. M. (2006),
India under Colonial Rule 1700–1885
(1st ed.),
Pearson Longman
ISBN
978-0-582-31738-3
Petraglia, Michael D.; Allchin, Bridget (2007),
"Human evolution and culture change in the Indian subcontinent"
, in Michael Petraglia; Bridget Allchin,
The Evolution and History of Human Populations in South Asia: Inter-disciplinary Studies in Archaeology, Biological Anthropology, Linguistics and Genetics
Springer Publishing
ISBN
978-1-4020-5562-1
Possehl, G.
(2003),
The Indus Civilization: A Contemporary Perspective
Rowman Altamira
ISBN
978-0-7591-0172-2
Robb, P. (2001),
A History of India
Palgrave
ISBN
978-0-333-69129-8
Sarkar, S. (1983),
Modern India: 1885–1947
, Delhi:
Macmillan India
ISBN
978-0-333-90425-1
Singh, U.
(2009),
A History of Ancient and Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century
, Delhi:
Longman
ISBN
978-81-317-1677-9
Sripati, V. (1998), "Toward Fifty Years of Constitutionalism and Fundamental Rights in India: Looking Back to See Ahead (1950–2000)",
American University International Law Review
14
(2): 413–496
Stein, B.
(1998),
A History of India
(1st ed.), Oxford:
Wiley-Blackwell
ISBN
978-0-631-20546-3
Stein, B.
(2010), Arnold, D., ed.,
A History of India
(2nd ed.), Oxford:
Wiley-Blackwell
ISBN
978-1-4051-9509-6
"Briefing Rooms: India"
Economic Research Service
United States Department of Agriculture
), 2009
Witzel, Michael
(2003),
"Vedas and Upanișads"
, in Gavin D. Flood,
The Blackwell companion to Hinduism
John Wiley & Sons
ISBN
978-0-631-21535-6
, adalwyd 15 Mawrth 2012
Wolpert, S.
(2003),
A New History of India
(7th ed.),
Oxford University Press
ISBN
978-0-19-516678-1
Daearyddiaeth
Ali, J. R.; Aitchison, J. C. (2005), "Greater India",
Earth-Science Reviews
72
(3–4): 170–173,
Bibcode
2005ESRv...72..169A
doi
10.1016/j.earscirev.2005.07.005
Chang, J. H. (1967), "The Indian Summer Monsoon",
Geographical Review
American Geographical Society
, Wiley)
57
(3): 373–396,
doi
10.2307/212640
JSTOR
212640
Forest (Conservation) Act, 1980 with Amendments Made in 1988
, Department of Environment and Forests, Government of the Andaman and Nicobar Islands, 1988
, adalwyd 25 Gorffennaf 2011
Dikshit, K. R.;
Schwartzberg, Joseph E.
India: Land
, pp. 1–29
Duff, D.
(1993),
Holmes Principles of Physical Geology
(4th ed.),
Routledge
ISBN
978-0-7487-4381-0
Kumar, V. Sanil; Pathak, K. C.; Pednekar, P.; Raju, N. S. N.; Gowthaman, R. (2006),
"Coastal processes along the Indian coastline"
Current Science
91
(4): 530–536
India Yearbook 2007
, New Delhi: Publications Division,
Ministry of Information and Broadcasting
Government of India
, 2007,
ISBN
978-81-230-1423-4
Posey, C. A. (1 Tachwedd 1994),
The Living Earth Book of Wind and Weather
Reader's Digest
ISBN
978-0-89577-625-9
Prakash, B.; Kumar, S.; Rao, M. S.; Giri, S. C. (2000),
"Holocene Tectonic Movements and Stress Field in the Western Gangetic Plains"
Current Science
79
(4): 438–449
Bioamrywiaeth
Animal Discoveries 2011: New Species and New Records
Zoological Survey of India
, 2012
, adalwyd 20 Gorffennaf 2012
Basak, R. K. (1983),
Botanical Survey of India: Account of Its Establishment, Development, and Activities
, India.
Department of Environment
, adalwyd 20 Gorffennaf 2011
Crame, J. A.; Owen, A. W. (1 Awst 2002),
Palaeobiogeography and Biodiversity Change: The Ordovician and Mesozoic–Cenozoic Radiations
, Geological Society Special Publication,
Geological Society of London
ISBN
978-1-86239-106-2
, adalwyd 8 December 2011
Karanth, K. P. (2006),
"Out-of-India Gondwanan Origin of Some Tropical Asian Biota"
Current Science
90
(6): 789–792
, adalwyd 18 Mai 2011
Mace, G. M. (March 1994),
"1994 IUCN Red List of Threatened Animals"
World Conservation Monitoring Centre
International Union for Conservation of Nature
),
ISBN
978-2-8317-0194-3
"Biosphere Reserves of India"
C. P. R. Environment Education Centre
Ministry of Environment and Forests
Government of India
, adalwyd 17 Gorffennaf 2011
Indian Wildlife (Protection) Act, 1972
Ministry of Environment and Forests
Government of India
, 9 Medi 1972
, adalwyd 25 Gorffennaf 2011
Puri, S. K.,
Biodiversity Profile of India
, adalwyd 20 Mehefin 2007
The List of Wetlands of International Importance
, The Secretariat of the Convention on Wetlands, 4 Mehefin 2007, p. 18
, adalwyd 20 Mehefin 2007
Tritsch, M. F. (2001),
Wildlife of India
, London:
HarperCollins
ISBN
978-0-00-711062-9
Gwleidyddiaeth
Banerjee, Sumanta (22 Gorffennaf 2005). "Civilising the BJP".
Economic & Political Weekly
40
(29): 3116–3119.
JSTOR
4416896
Bhambhri, C. P. (1992),
Politics in India, 1991–1992
, Shipra,
ISBN
978-81-85402-17-8
, adalwyd 20 Gorffennaf 2011
Burnell, P. J.; Calvert, P. (1999),
The Resilience of Democracy: Persistent Practice, Durable Idea
(1st ed.),
Taylor & Francis
ISBN
978-0-7146-8026-2
, adalwyd 20 Gorffennaf 2011
India, Press Trust of (16 Mai 2009),
"Second UPA Win, A Crowning Glory for Sonia's Ascendancy"
Business Standard
India
, adalwyd 13 Mehefin 2009
Chander, N. J. (2004),
Coalition Politics: The Indian Experience
, Concept Publishing Company,
ISBN
978-81-8069-092-1
, adalwyd 20 Gorffennaf 2011
Dunleavy, P.; Diwakar, R.; Dunleavy, C. (2007),
The Effective Space of Party Competition
London School of Economics
and Political Science
, adalwyd 27 Medi 2011
Dutt, S. (1998), "Identities and the Indian State: An Overview",
Third World Quarterly
19
(3): 411–434,
doi
10.1080/01436599814325
Echeverri-Gent, J. (January 2002),
"Politics in India's Decentred Polity"
, in Ayres, A.; Oldenburg, P.,
Quickening the Pace of Change
, India Briefing, London:
M. E. Sharpe
, pp.
19–53
ISBN
978-0-7656-0812-3
"Current Recognised Parties"
Election Commission of India
, 14 Mawrth 2009
, adalwyd 5 Gorffennaf 2010
Gledhill, A. (1970),
The Republic of India: The Development of its Laws and Constitution
Greenwood
ISBN
978-0-8371-2813-9
, adalwyd 21 Gorffennaf 2011
Halarnkar, Samar (13 Mehefin 2012).
"Narendra Modi makes his move"
BBC News
The right-wing Hindu nationalist Bharatiya Janata Party (BJP), India's primary opposition party
Malik, Yogendra K.; Singh, V. B. (Ebrill 1992).
"Bharatiya Janata Party: An Alternative to the Congress (I)?"
Asian Survey
32
(4): 318–336.
doi
10.2307/2645149
JSTOR
2645149
Mathew, K. M. (2003),
Manorama Yearbook
Malayala Manorama
ISBN
978-81-900461-8-3
, adalwyd 21 Gorffennaf 2011
"National Symbols"
Know India
National Informatics Centre
Government of India
, adalwyd 18 Ebrill 2021
Neuborne, Burt (2003), "The Supreme Court of India",
International Journal of Constitutional Law
(3): 476–510,
doi
10.1093/icon/1.3.476
Pylee, M. V. (2003),
"The Longest Constitutional Document"
Constitutional Government in India
(2nd ed.),
S. Chand
ISBN
978-81-219-2203-6
Pylee, M. V. (2003),
"The Union Judiciary: The Supreme Court"
Constitutional Government in India
(2nd ed.),
S. Chand
ISBN
978-81-219-2203-6
, adalwyd 2 Tachwedd 2007
Sarkar, N. I. (2007),
Sonia Gandhi: Tryst with India
Atlantic
ISBN
978-81-269-0744-1
, adalwyd 20 Gorffennaf 2011
Sharma, R. (1950), "Cabinet Government in India",
Parliamentary Affairs
(1): 116–126,
doi
10.1093/oxfordjournals.pa.a052755
Sharma, B. K. (August 2007),
Introduction to the Constitution of India
(4th ed.),
Prentice Hall
ISBN
978-81-203-3246-1
Sinha, A. (2004), "The Changing Political Economy of Federalism in India",
India Review
(1): 25–63,
doi
10.1080/14736480490443085
World's Largest Democracy to Reach One Billion Persons on Independence Day
United Nations
Population Division
, adalwyd 5 Hydref 2011
Wheare, K. C. (June 1980),
Federal Government
(4th ed.),
Oxford University Press
ISBN
978-0-313-22702-8
Perthynas tramor
Alford, P. (7 Gorffennaf 2008),
G8 Plus 5 Equals Power Shift
The Australian
, adalwyd 21 Tachwedd 2009
Behera, L. K. (7 Mawrth 2011),
Budgeting for India's Defence: An Analysis of Defence Budget 2011–2012
Institute for Defence Studies and Analyses
, adalwyd 4 Ebrill 2011
Behera, L. K. (20 Mawrth 2012),
India's Defence Budget 2012–13
Institute for Defence Studies and Analyses
, adalwyd 26 Mawrth 2012
"Russia Agrees India Nuclear Deal"
BBC News
British Broadcasting Corporation
), 11 Chwefror 2009
, adalwyd 22 Awst 2010
Curry, B. (27 Mehefin 2010),
"Canada Signs Nuclear Deal with India"
The Globe and Mail
, adalwyd 13 Mai 2011
"India, Europe Strategic Relations"
Europa: Summaries of EU Legislation
European Union
), 8 Ebrill 2008
, adalwyd 14 Ionawr 2011
Ghosh, A. (1 Medi 2009),
India's Foreign Policy
Pearson
ISBN
978-81-317-1025-8
Gilbert, M. (17 December 2002),
A History of the Twentieth Century
William Morrow
ISBN
978-0-06-050594-3
, adalwyd 22 Gorffennaf 2011
Kumar, A. V. (1 Mai 2010),
"Reforming the NPT to Include India"
Bulletin of the Atomic Scientists
, adalwyd 1 Tachwedd 2010
Miglani, S. (28 Chwefror 2011),
"With An Eye on China, India Steps Up Defence Spending"
Reuters
, adalwyd 6 Gorffennaf 2011
Nair, V. K. (2007),
No More Ambiguity: India's Nuclear Policy
, adalwyd 7 Mehefin 2007
Pandit, R. (27 Gorffennaf 2009),
"N-Submarine to Give India Crucial Third Leg of Nuke Triad"
The Times of India
, adalwyd 10 Mawrth 2010
Perkovich, G. (5 Tachwedd 2001),
India's Nuclear Bomb: The Impact on Global Proliferation
University of California Press
ISBN
978-0-520-23210-5
, adalwyd 22 Gorffennaf 2011
India, France Agree on Civil Nuclear Cooperation
Rediff
, 25 Ionawr 2008
, adalwyd 22 Awst 2010
"UK, India Sign Civil Nuclear Accord"
Reuters
, 13 Chwefror 2010
, adalwyd 22 Awst 2010
Rothermund, D. (17 Hydref 2000),
The Routledge Companion to Decolonization
, Routledge Companions to History (1st ed.),
Routledge
ISBN
978-0-415-35632-9
Sharma, S. R. (1 Ionawr 1999),
India–USSR Relations 1947–1971: From Ambivalence to Steadfastness
, Discovery,
ISBN
978-81-7141-486-4
Shukla, A. (5 Mawrth 2011),
"China Matches India's Expansion in Military Spending"
Business Standard
India
, adalwyd 6 Gorffennaf 2011
Sisodia, N. S.; Naidu, G. V. C. (2005),
Changing Security Dynamic in Eastern Asia: Focus on Japan
, Promilla,
ISBN
978-81-86019-52-8
"SIPRI Yearbook 2008: Armaments, Disarmament, and International Security"
Stockholm International Peace Research Institute
Oxford University Press
), 8 Awst 2008,
ISBN
978-0-19-954895-8
, adalwyd 22 Gorffennaf 2011
"Rise in international arms transfers is driven by Asian demand, says SIPRI"
Stockholm International Peace Research Institute
, 19 Mawrth 2012
, adalwyd 5 Ebrill 2016
"India, US Sign 123 Agreement"
The Times of India
, 11 Hydref 2008
, adalwyd 21 Gorffennaf 2011
Economi
Alamgir, J. (24 December 2008),
India's Open-Economy Policy: Globalism, Rivalry, Continuity
Taylor & Francis
ISBN
978-0-415-77684-4
, adalwyd 23 Gorffennaf 2011
Bonner, B (20 Mawrth 2010),
"Make Way, World. India Is on the Move"
Christian Science Monitor
, adalwyd 23 Gorffennaf 2011
Farrell, D.; Beinhocker, E. (19 Mai 2007),
Next Big Spenders: India's Middle Class
McKinsey & Company
, adalwyd 17 Medi 2011
Gargan, E. A. (15 Awst 1992),
"India Stumbles in Rush to a Free Market Economy"
The New York Times
, adalwyd 22 Gorffennaf 2011
Hawksworth, John; Tiwari, Anmol (January 2011),
The World in 2050: The Accelerating Shift of Global Economic Power: Challenges and Opportunities
PricewaterhouseCoopers
, adalwyd 23 Gorffennaf 2011
Nayak, P. B.; Goldar, B.; Agrawal, P. (10 Tachwedd 2010),
India's Economy and Growth: Essays in Honour of V. K. R. V. Rao
SAGE Publications
ISBN
978-81-321-0452-0
Pal, P.; Ghosh, J (July 2007),
"Inequality in India: A Survey of Recent Trends"
Economic and Social Affairs
: DESA Working Paper No. 45
United Nations
, adalwyd 23 Gorffennaf 2011
Schwab, K. (2010),
The Global Competitiveness Report 2010–2011
World Economic Forum
, adalwyd 10 Mai 2011
Sheth, N. (28 Mai 2009),
"Outlook for Outsourcing Spending Brightens"
The Wall Street Journal
, adalwyd 3 Hydref 2010
Yep, E. (27 Medi 2011),
"ReNew Wind Power Gets $201 Million Goldman Investment"
The Wall Street Journal
, adalwyd 27 Medi 2011
"India Second Fastest Growing Auto Market After China"
Business Line
, 10 Ebrill 2010
, adalwyd 23 Gorffennaf 2011
"India's Economy: Not Just Rubies and Polyester Shirts"
The Economist
, 8 Hydref 2011
, adalwyd 9 Hydref 2011
"Indian Car Exports Surge 36%"
Express India
, 13 Hydref 2009
, adalwyd 5 Ebrill 2016
Economic Survey of India 2007: Policy Brief
Organisation for Economic Co-operation and Development
, October 2007
, adalwyd 22 Gorffennaf 2011
Report for Selected Countries and Subjects: Afghanistan, Bangladesh, India, Indonesia, Malaysia, Nepal, Pakistan, Philippines, Sri Lanka, Thailand
International Monetary Fund
, Ebrill 2011
, adalwyd 23 Gorffennaf 2011
Information Note to the Press (Press Release No.29 /2011)
Telecom Regulatory Authority of India
, 6 Ebrill 2011
, adalwyd 23 Gorffennaf 2011
India: Undernourished Children – A Call for Reform and Action
World Bank
, adalwyd 23 Gorffennaf 2011
Trade to Expand by 9.5% in 2010 After a Dismal 2009, WTO Reports
World Trade Organization
, 26 Mawrth 2010
, adalwyd 23 Gorffennaf 2011
Indian IT-BPO Industry
NASSCOM
, 2011–2012
, adalwyd 22 Mehefin 2012
Understanding the WTO: The Organization Members and Observers
WTO
, 1995
, adalwyd 23 Mehefin 2012
World Economic Outlook Update
International Monetary Fund
, June 2011
, adalwyd 22 Gorffennaf 2011
Demograffeg
Chandramouli, C. (15 Gorffennaf 2011),
Rural Urban Distribution of Population
Ministry of Home Affairs (India)
, adalwyd 24 Ionawr 2015
Dev, S. M.; Rao, N. C. (2009),
India: Perspectives on Equitable Development
, Academic Foundation,
ISBN
978-81-7188-685-2
Dharwadker, A. (28 Hydref 2010),
"Representing India's Pasts: Time, Culture, and Problems of Performance Historiography"
, in Canning, C. M.; Postlewait, T.,
Representing the Past: Essays in Performance Historiography
University of Iowa Press
ISBN
978-1-58729-905-6
, adalwyd 24 Gorffennaf 2011
Drèze, J.; Goyal, A. (9 Chwefror 2009),
"The Future of Mid-Day Meals"
, in Baru, R. V.,
School Health Services in India: The Social and Economic Contexts
SAGE Publications
ISBN
978-81-7829-873-3
Dyson, T.; Visaria, P. (7 Gorffennaf 2005),
"Migration and Urbanisation: Retrospect and Prospects"
, in Dyson, T.; Casses, R.; Visaria, L.,
Twenty-First Century India: Population, Economy, Human Development, and the Environment
Oxford University Press
ISBN
978-0-19-928382-8
Garg, S. C. (19 Ebrill 2005),
Mobilizing Urban Infrastructure Finance in India
World Bank
, adalwyd 27 Ionawr 2010
Mallikarjun, B (November 2004),
"Fifty Years of Language Planning for Modern Hindi – The Official Language of India"
Language in India
(11),
ISSN
1930-2940
, adalwyd 24 Gorffennaf 2011
Ottenheimer, H. J. (2008),
The Anthropology of Language: An Introduction to Linguistic Anthropology
Cengage
ISBN
978-0-495-50884-7
Ratna, U. (2007),
"Interface Between Urban and Rural Development in India"
, in Dutt, A. K.; Thakur, B,
City, Society, and Planning
, Concept,
ISBN
978-81-8069-459-2
Rorabacher, J. A. (2010),
Hunger and Poverty in South Asia
, Gyan,
ISBN
978-81-212-1027-0
Notification No. 2/8/60-O.L
Ministry of Home Affairs
Government of India
, 27 Ebrill 1960
, adalwyd 13 Mai 2011
"Census Data 2001"
Office of the Registrar General and Census Commissioner
Ministry of Home Affairs
Government of India
), 2010–2011
, adalwyd 22 Gorffennaf 2011
Celf
Blurton, T. Richard (1993) (yn en),
Hindu Art
Harvard University Press
ISBN
978-0-674-39189-5
Craven, Roy C
(1997) (yn English),
Indian art: a concise history
NYC
Thames & Hudson
ISBN
978-0-500-20302-6
OCLC
37895110
Harle, James C. (1994) (yn en),
The Art and Architecture of the Indian Subcontinent
Yale University Press
ISBN
978-0-300-06217-5
Michell, George (2000) (yn en),
Hindu Art and Architecture
Thames & Hudson
ISBN
978-0-500-20337-8
Rowland, Benjamin (1970) (yn en),
The Art and Architecture of India: Buddhist, Hindu, Jain
Penguin Books
Diwylliant
Binmore, K. G. (27 Mawrth 2007),
Playing for Real: A Text on Game Theory
Oxford University Press
ISBN
978-0-19-530057-4
"Saina Nehwal: India's Badminton Star and "New Woman""
BBC News
, 1 Awst 2010
, adalwyd 5 Hydref 2010
"Commonwealth Games 2010: India Dominate Shooting Medals"
BBC News
, 7 Hydref 2010
, adalwyd 3 Mehefin 2011
Chopra, P. (18 Mawrth 2011),
A Joint Enterprise: Indian Elites and the Making of British Bombay
University of Minnesota Press
ISBN
978-0-8166-7037-6
Cullen-Dupont, K. (July 2009),
Human Trafficking
(1st ed.),
Infobase Publishing
ISBN
978-0-8160-7545-4
Das, S. K. (1 Ionawr 2005),
A History of Indian Literature, 500–1399: From Courtly to the Popular
Sahitya Akademi
ISBN
978-81-260-2171-0
Datta, A. (2006),
The Encyclopaedia of Indian Literature
Sahitya Akademi
ISBN
978-81-260-1194-0
Dehejia, R. S. (7 Tachwedd 2011),
"Indian Grand Prix Vs. Encephalitis?"
The Wall Street Journal
, adalwyd 20 December 2011
Deutsch, E. (30 Ebrill 1969),
Advaita Vedānta: A Philosophical Reconstruction
University of Hawaii Press
ISBN
978-0-8248-0271-4
Dissanayake, W. K.; Gokulsing, M. (May 2004),
Indian Popular Cinema: A Narrative of Cultural Change
(2nd ed.),
Trentham Books
ISBN
978-1-85856-329-9
South Asian Arts: Indian Dance
, adalwyd 17 Gorffennaf 2011
Tamil Literature
, 2008
, adalwyd 24 Gorffennaf 2011
, "Apart from literature written in classical (Indo-Aryan) Sanskrit, Tamil is the oldest literature in India. Some inscriptions on stone have been dated to the 3rd century BC, but
Tamil literature
proper begins around the 1st century AD. Much early poetry was religious or epic; an exception was the secular court poetry written by members of the
sangam
, or literary academy (see Sangam literature).-->"
Hart, G. L. (August 1975),
Poems of Ancient Tamil: Their Milieu and Their Sanskrit Counterparts
(1st ed.),
University of California Press
ISBN
978-0-520-02672-8
Heehs, P., ed. (1 Medi 2002),
Indian Religions: A Historical Reader of Spiritual Expression and Experience
New York University Press
ISBN
978-0-8147-3650-0
, adalwyd 24 Gorffennaf 2011
Hoiberg, D.; Ramchandani, I. (2000),
Students' Britannica India: Select Essays
Popular Prakashan
ISBN
978-0-85229-762-9
Johnson, W. J., ed. (1 Medi 2008),
The Sauptikaparvan of the Mahabharata: The Massacre at Night
Oxford World's Classics
(2nd ed.),
Oxford University Press
ISBN
978-0-19-282361-8
Jones, G.; Ramdas, K. (2005),
(Un)tying the Knot: Ideal and Reality in Asian Marriage
National University of Singapore Press
ISBN
978-981-05-1428-0
Kālidāsa
; Johnson, W. J. (15 Tachwedd 2001),
The Recognition of Śakuntalā: A Play in Seven Acts
Oxford University Press
ISBN
978-0-19-283911-4
Kaminsky, Arnold P.; Long, Roger D. (30 Medi 2011),
India Today: An Encyclopedia of Life in the Republic: An Encyclopedia of Life in the Republic
ABC-CLIO
ISBN
978-0-313-37462-3
, adalwyd 12 Medi 2012
Karanth, S. K.
(October 2002),
Yakṣagāna
, Abhinav Publications,
ISBN
978-81-7017-357-1
Kiple, K. F.; Ornelas, K. C., eds. (2000),
The Cambridge World History of Food
, Cambridge:
Cambridge University Press
ISBN
978-0-521-40216-3
Kuiper, K., ed. (2010),
The Culture of India
Britannica Educational Publishing
ISBN
978-1-61530-203-1
, adalwyd 24 Gorffennaf 2011
Kumar, V. (January 2000),
Vastushastra
, All You Wanted to Know About Series (2nd ed.),
Sterling Publishing
ISBN
978-81-207-2199-9
Lal, A. (2004),
The Oxford Companion to Indian Theatre
Oxford University Press
ISBN
978-0-19-564446-3
, adalwyd 24 Gorffennaf 2011
Lang, J.; Moleski, W. (1 December 2010),
Functionalism Revisited
Ashgate Publishing
ISBN
978-1-4094-0701-0
MacDonell, A. A.
(2004),
A History of Sanskrit Literature
Kessinger Publishing
ISBN
978-1-4179-0619-2
Majumdar, B.; Bandyopadhyay, K. (2006),
A Social History of Indian Football: Striving To Score
Routledge
ISBN
978-0-415-34835-5
Makar, E. M. (2007),
An American's Guide to Doing Business in India
, Adams,
ISBN
978-1-59869-211-2
Massey, R.; Massey, J (1998),
The Music of India
, Abhinav Publications,
ISBN
978-81-7017-332-8
Medora, N. (2003), "Mate Selection in Contemporary India: Love Marriages Versus Arranged Marriages", in Hamon, R. R.; Ingoldsby, B. B.,
Mate Selection Across Cultures
SAGE Publications
, pp. 209–230,
ISBN
978-0-7619-2592-7
"Indian Readership Survey 2012 Q1 : Topline Findings"
(PDF)
. Media Research Users Council. Growth: Literacy & Media Consumption. Archifwyd o'r
gwreiddiol
(PDF)
ar 7 Ebrill 2014
. Cyrchwyd
12 Medi
2012
Mehta, Nalin (30 Gorffennaf 2008),
Television in India: Satellites, Politics and Cultural Change
Taylor & Francis
US,
ISBN
978-0-415-44759-1
, adalwyd 12 Medi 2012
Sengupta, R. (24 Medi 2010),
Is Boxing the New Cricket?
Mint
, adalwyd 5 Hydref 2010
Nakamura, H. (1 Ebrill 1999),
Indian Buddhism: A Survey with Bibliographical Notes
, Buddhist Tradition Series (12th ed.),
Motilal Banarsidass
ISBN
978-81-208-0272-8
Rajadhyaksha, A.; Willemen, P., eds. (22 Ionawr 1999),
Encyclopaedia of Indian Cinema
(2nd ed.),
British Film Institute
ISBN
978-0-85170-669-6
Ramanujan, A. K. (translator)
(15 Hydref 1985),
Poems of Love and War: From the Eight Anthologies and the Ten Long Poems of Classical Tamil
, New York:
Columbia University Press
, pp. ix–x,
ISBN
978-0-231-05107-1
Anand Crowned World Champion
Rediff
, 29 Hydref 2008
, adalwyd 29 Hydref 2008
Roberts, N. W. (12 Gorffennaf 2004),
Building Type Basics for Places of Worship
(1st ed.),
John Wiley & Sons
ISBN
978-0-471-22568-3
Schwartzberg, J. (2011),
India: Caste
, adalwyd 17 Gorffennaf 2011
Silverman, S. (10 Hydref 2007),
Vastu: Transcendental Home Design in Harmony with Nature
Gibbs Smith
ISBN
978-1-4236-0132-6
Tarlo, E. (1 Medi 1996),
Clothing Matters: Dress and Identity in India
(1st ed.),
University of Chicago Press
ISBN
978-0-226-78976-7
, adalwyd 24 Gorffennaf 2011
Cyriac, B. B. (9 Awst 2010),
"Sawant Shoots Historic Gold at World Championships"
The Times of India
, adalwyd 25 Mai 2011
Taj Mahal
United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organisation
, adalwyd 3 Mawrth 2012
Futterman, M; Sharma, A (11 Medi 2009),
"India Aims for Center Court"
The Wall Street Journal
, adalwyd 29 Medi 2010
Xavier, L. (12 Medi 2010),
"Sushil Kumar Wins Gold in World Wrestling Championship"
The Times of India
, adalwyd 5 Hydref 2010
Zvelebil, K. V. (1 Awst 1997),
Companion Studies to the History of Tamil Literature
Brill Publishers
ISBN
978-90-04-09365-2
Gweler hefyd
golygu
golygu cod
Y drefn gastiau yn India
Rhestr o ieithoedd India
Safleoedd Treftadaeth y Byd yn India
Cyfeiriadau
golygu
golygu cod
(a)
Dyson, Tim (2018),
A Population History of India: From the First Modern People to the Present Day
Oxford University Press
, p. 1,
ISBN
978-0-19-882905-8
, "Modern human beings—Homo sapiens—originated in Africa. Then, intermittently, sometime between 60,000 and 80,000 years ago, tiny groups of them began to enter the north-west of the Indian subcontinent. It seems likely that initially they came by way of the coast. ... it is virtually certain that there were Homo sapiens in the subcontinent 55,000 years ago, even though the earliest fossils that have been found of them date to only about 30,000 years before the present. (page 1)"
(b)
Michael D. Petraglia;
Bridget Allchin
(22 Mai 2007).
The Evolution and History of Human Populations in South Asia: Inter-disciplinary Studies in Archaeology, Biological Anthropology, Linguistics and Genetics
Springer Science+Business Media
. t. 6.
ISBN
978-1-4020-5562-1
Y-Chromosome and Mt-DNA data support the colonization of South Asia by modern humans originating in Africa. ... Coalescence dates for most non-European populations average to between 73–55 ka.
(c)
Fisher, Michael H. (2018),
An Environmental History of India: From Earliest Times to the Twenty-First Century
Cambridge University Press
, p. 23,
ISBN
978-1-107-11162-2
, "Scholars estimate that the first successful expansion of the Homo sapiens range beyond Africa and across the Arabian Peninsula occurred from as early as 80,000 years ago to as late as 40,000 years ago, although there Mai have been prior unsuccessful emigrations. Some of their descendants extended the human range ever further in each generation, spreading into each habitable land they encountered. One human channel was along the warm and productive coastal lands of the Persian Gulf and northern Indian Ocean. Eventually, various bands entered India between 75,000 years ago and 35,000 years ago. (page 23)"
Dyson, Tim (2018),
A Population History of India: From the First Modern People to the Present Day
Oxford University Press
, p. 28,
ISBN
978-0-19-882905-8
(a)
Dyson, Tim (2018),
A Population History of India: From the First Modern People to the Present Day
Oxford University Press
, pp. 4–5,
ISBN
978-0-19-882905-8
; (b)
Fisher, Michael H. (2018),
An Environmental History of India: From Earliest Times to the Twenty-First Century
Cambridge University Press
, p. 33,
ISBN
978-1-107-11162-2
(a)
Lowe, John J. (2015).
Participles in Rigvedic Sanskrit: The syntax and semantics of adjectival verb forms
Oxford University Press
. tt. 1–2.
ISBN
978-0-19-100505-3
(The Rigveda) consists of 1,028 hymns (suktas), highly crafted poetic compositions originally intended for recital during rituals and for the invocation of and communication with the Indo-Aryan gods. Modern scholarly opinion largely agrees that these hymns were composed between around 1500 BCE and 1200 BCE, during the eastward migration of the Indo-Aryan tribes from the mountains of what is today northern Afghanistan across the Punjab into north India.
Witzel, Michael
(2008). "Vedas and Upanisads". In Gavin Flood (gol.).
The Blackwell Companion to Hinduism
John Wiley & Sons
. tt. 68–70.
ISBN
978-0-470-99868-7
It is known from internal evidence that the Vedic texts were orally composed in northern India, at first in the Greater Punjab and later on also in more eastern areas, including northern Bihar, between ca. 1500 BCE and ca. 500–400 BCE. The oldest text, the Rgveda, must have been more or less contemporary with the Mitanni texts of northern Syria/Iraq (1450–1350 BCE); ... The Vedic texts were orally composed and transmitted, without the use of script, in an unbroken line of transmission from teacher to student that was formalized early on. This ensured an impeccable textual transmission superior to the classical texts of other cultures; it is in fact something of a
tape-recording
of ca. 1500–500 BCE. Not just the actual words, but even the long-lost musical (tonal) accent (as in old Greek or in Japanese) has been preserved up to the present. (pp. 68–69) ... The RV text was composed before the introduction and massive use of iron, that is before ca. 1200–1000 BCE. (p. 70)
(c)
Doniger, Wendy
(3 Chwefror 2014),
On Hinduism
Oxford University Press
, pp. xviii, 10,
ISBN
978-0-19-936009-3
, "A Chronology of Hinduism: ca. 1500-1000 BCE Rig Veda; ca. 1200-900 BCE Yajur Veda, Sama Veda and Atharva Veda (p. xviii); Hindu texts began with the
Rig Veda
('Knowledge of Verses'), composed in northwest India around 1500 BCE (p. 10)"
(d)
Ludden, David (2013),
India and South Asia: A Short History
, Oneworld Publications, pp. 19,
ISBN
978-1-78074-108-6
, "In Punjab, a dry region with grasslands watered by five rivers (hence ‘panch’ and ‘ab’) draining the western Himalayas, one prehistoric culture left no material remains, but some of its ritual texts were preserved orally over the millennia. The culture is called Aryan, and evidence in its texts indicates that it spread slowly south-east, following the course of the Yamuna and Ganga Rivers. Its elite called itself Arya (pure) and distinguished themselves sharply from others. Aryans led kin groups organized as nomadic horse-herding tribes. Their ritual texts are called Vedas, composed in Sanskrit.
Vedic Sanskrit
is recorded only in hymns that were part of Vedic rituals to Aryan gods. To be Aryan apparently meant to belong to the elite among pastoral tribes. Texts that record Aryan culture are not precisely datable, but they seem to begin around 1200 BCE with four collections of Vedic hymns (Rg, Sama, Yajur, and Artharva)."
(e)
Dyson, Tim (2018),
A Population History of India: From the First Modern People to the Present Day
Oxford University Press
, pp. 14–15,
ISBN
978-0-19-882905-8
Quote: "Although the collapse of the Indus valley civilization is no longer believed to have been due to an ‘Aryan invasion’ it is widely thought that, at roughly the same time, or perhaps a few centuries later, new Indo-Aryan-speaking people and influences began to enter the subcontinent from the north-west. Detailed evidence is lacking. Nevertheless, a predecessor of the language that would eventually be called Sanskrit was probably introduced into the north-west sometime between 3,900 and 3,000 years ago. This language was related to one then spoken in eastern Iran; and both of these languages belonged to the Indo-European language family. ... It seems likely that various small-scale migrations were involved in the gradual introduction of the predecessor language and associated cultural characteristics. However, there Mai not have been a tight relationship between movements of people on the one hand, and changes in language and culture on the other. Moreover, the process whereby a dynamic new force gradually arose—a people with a distinct ideology who eventually seem to have referred to themselves as ‘Arya’—was certainly two-way. That is, it involved a blending of new features which came from outside with other features—probably including some surviving Harappan influences—that were already present. Anyhow, it would be quite a few centuries before Sanskrit was written down. And the hymns and stories of the Arya people—especially the Vedas and the later Mahabharata and Ramayana epics—are poor guides as to historical events. Of course, the emerging Arya were to have a huge impact on the history of the subcontinent. Nevertheless, little is known about their early presence.";
(f)
Robb, Peter (2011),
A History of India
Palgrave Macmillan
, pp. 46–,
ISBN
978-0-230-34549-2
, "The expansion of Aryan culture is supposed to have begun around 1500 BCE. It should not be thought that this Aryan emergence (though it implies some migration) necessarily meant either a sudden invasion of new peoples, or a complete break with earlier traditions. It comprises a set of cultural ideas and practices, upheld by a Sanskrit-speaking elite, or Aryans. The features of this society are recorded in the Vedas."
dolen farw
(a)
Jamison, Stephanie
; Brereton, Joel (2020),
The Rigveda
Oxford University Press
, pp. 2, 4,
ISBN
978-0-19-063339-4
, "The RgVeda is one of the four Vedas, which together constitute the oldest texts in Sanskrit and the earliest evidence for what will become Hinduism. (p. 2) Although Vedic religion is very different in many regards from what is known as Classical Hinduism, the seeds are there. Gods like Visnu and Siva (under the name Rudra), who will become so dominant later, are already present in the Rgveda, though in roles both lesser than and different from those they will later play, and the principal Rgvedic gods like Indra remain in later Hinduism, though in diminished capacity (p. 4)."
(b)
Flood, Gavin
(20 Awst 2020),
"Introduction"
, in Gavin Flood,
The Oxford History of Hinduism: Hindu Practice: Hindu Practice
Oxford University Press
, pp. 4–,
ISBN
978-0-19-105322-1
, "I take the term ‘Hinduism to meaningfully denote a range and history of practice characterized by a number of features, particularly reference to Vedic textual and sacrificial origins, belonging to endogamous social units (jati/varna), participating in practices that involve making an offering to a deity and receiving a blessing (puja), and a first-level cultural polytheism (although many Hindus adhere to a second-level monotheism in which many gods are regarded as emanations or manifestations of the one, supreme being)."
(c)
Michaels, Axel
(2017). Patrick Olivelle, Donald R. Davis (gol.).
The Oxford History of Hinduism: Hindu Law: A New History of Dharmaśāstra
. Oxford:
Oxford University Press
. tt. 86–97.
ISBN
978-0-19-100709-5
Almost all traditional Hindu families observe until today at least three
samskaras
(initiation, marriage, and death ritual). Most other rituals have lost their popularity, are combined with other rites of passage, or are drastically shortened. Although
samskaras
vary from region to region, from class (
varna
) to class, and from caste to caste, their core elements remain the same owing to the common source, the Veda, and a common priestly tradition preserved by the
Brahmin
priests. (p 86)
(d)
Flood, Gavin D. (1996).
An Introduction to Hinduism
Cambridge University Press
. t. 35.
ISBN
978-0-521-43878-0
It is this Sansrit, vedic, tradition which has maintained a continuity into modern times and which has provided the most important resource and inspiration for Hindu traditions and individuals. The Veda is the foundation for most later developments in what is known as Hinduism.
(a)
Dyson, Tim (2018),
A Population History of India: From the First Modern People to the Present Day
Oxford University Press
, p. 25,
ISBN
978-0-19-882905-8
; (b)
Dyson, Tim (2018),
A Population History of India: From the First Modern People to the Present Day
Oxford University Press
, p. 16,
ISBN
978-0-19-882905-8
Dyson, Tim (2018),
A Population History of India: From the First Modern People to the Present Day
Oxford University Press
, p. 16,
ISBN
978-0-19-882905-8
Fisher, Michael H. (2018),
An Environmental History of India: From Earliest Times to the Twenty-First Century
Cambridge University Press
, p. 59,
ISBN
978-1-107-11162-2
(a)
Dyson, Tim (2018),
A Population History of India: From the First Modern People to the Present Day
Oxford University Press
, pp. 16–17,
ISBN
978-0-19-882905-8
; (b)
Fisher, Michael H. (2018),
An Environmental History of India: From Earliest Times to the Twenty-First Century
Cambridge University Press
, p. 67,
ISBN
978-1-107-11162-2
; (c)
Robb, Peter (2011),
A History of India
Palgrave Macmillan
, pp. 56–57,
ISBN
978-0-230-34549-2
dolen farw
; (d)
Ludden, David (2013),
India and South Asia: A Short History
Oneworld Publications
, pp. 29–30,
ISBN
978-1-78074-108-6
(a)
Ludden, David (2013),
India and South Asia: A Short History
Oneworld Publications
, pp. 28–29,
ISBN
978-1-78074-108-6
; (b)
Glenn Van Brummelen (2014),
"Arithmetic"
, in Thomas F. Glick; Steven Livesey; Faith Wallis,
Medieval Science, Technology, and Medicine: An Encyclopedia
Routledge
, pp. 46–48,
ISBN
978-1-135-45932-1
(a)
Dyson, Tim (2018),
A Population History of India: From the First Modern People to the Present Day
Oxford University Press
, p. 20,
ISBN
978-0-19-882905-8
; (b)
Stein 2010
; (c)
Ramusack, Barbara N. (1999),
"Women in South Asia"
, in Barbara N. Ramusack, Sharon L. Sievers,
Women in Asia: Restoring Women to History
Indiana University Press
, pp. 27–29,
ISBN
0-253-21267-7
Kulke & Rothermund 2004
Asher, Catherine B.; Talbot, Cynthia (2006),
India Before Europe
Cambridge University Press
, p. 17,
ISBN
978-0-521-80904-7
(a)
Ludden, David (2013),
India and South Asia: A Short History
Oneworld Publications
, p. 54,
ISBN
978-1-78074-108-6
; (b)
Asher, Catherine B.; Talbot, Cynthia (2006),
India Before Europe
Cambridge University Press
, pp. 78–79,
ISBN
978-0-521-80904-7
; (c)
Fisher, Michael H. (2018),
An Environmental History of India: From Earliest Times to the Twenty-First Century
Cambridge University Press
, p. 76,
ISBN
978-1-107-11162-2
(a)
Ludden, David (2013),
India and South Asia: A Short History
Oneworld Publications
, pp. 68–70,
ISBN
978-1-78074-108-6
; (b)
Asher, Catherine B.; Talbot, Cynthia (2006),
India Before Europe
Cambridge University Press
, pp. 19, 24,
ISBN
978-0-521-80904-7
(a)
Dyson, Tim (20 Medi 2018),
A Population History of India: From the First Modern People to the Present Day
Oxford University Press
, p. 48,
ISBN
978-0-19-256430-6
; (b)
Asher, Catherine B.; Talbot, Cynthia (2006),
India Before Europe
Cambridge University Press
, p. 52,
ISBN
978-0-521-80904-7
Asher, Catherine B.; Talbot, Cynthia (2006),
India Before Europe
Cambridge University Press
, p. 74,
ISBN
978-0-521-80904-7
Asher, Catherine B.; Talbot, Cynthia (2006),
India Before Europe
Cambridge University Press
, p. 267,
ISBN
978-0-521-80904-7
Asher, Catherine B.; Talbot, Cynthia (2006),
India Before Europe
Cambridge University Press
, p. 152,
ISBN
978-0-521-80904-7
Fisher, Michael H. (2018),
An Environmental History of India: From Earliest Times to the Twenty-First Century
Cambridge University Press
, p. 106,
ISBN
978-1-107-11162-2
(a)
Asher, Catherine B.; Talbot, Cynthia (2006),
India Before Europe
Cambridge University Press
, p. 289,
ISBN
978-0-521-80904-7
; (b)
Fisher, Michael H. (2018),
An Environmental History of India: From Earliest Times to the Twenty-First Century
Cambridge University Press
, p. 120,
ISBN
978-1-107-11162-2
Taylor, Miles (2016),
"The British royal family and the colonial empire from the Georgians to Prince George"
, in Aldrish, Robert; McCreery, Cindy,
Crowns and Colonies: European Monarchies and Overseas Empires
Manchester University Press
, pp. 38–39,
ISBN
978-1-5261-0088-7
; (b)
Peers, Douglas M. (2013),
India Under Colonial Rule: 1700–1885
Routledge
, p. 76,
ISBN
978-1-317-88286-2
, adalwyd 13 Awst 2019
Embree, Ainslie Thomas; Hay, Stephen N.; Bary, William Theodore De (1988),
"Nationalism Takes Root: The Moderates"
Sources of Indian Tradition: Modern India and Pakistan
Columbia University Press
, p. 85,
ISBN
978-0-231-06414-9
Marshall, P. J. (2001),
The Cambridge Illustrated History of the British Empire
Cambridge University Press
, pp. 179–181,
ISBN
978-0-521-00254-7
, //books.google.com/books?id=S2EXN8JTwAEC&pg=PAPA179
Copland 2001
Metcalf & Metcalf 2006
Dyson, Tim (2018),
A Population History of India: From the First Modern People to the Present Day
Oxford University Press
, pp. 219, 262,
ISBN
978-0-19-882905-8
Fisher, Michael H. (2018),
An Environmental History of India: From Earliest Times to the Twenty-First Century
Cambridge University Press
, p. 8,
ISBN
978-1-107-11162-2
Metcalf, Barbara D.; Metcalf, Thomas R. (2012),
A Concise History of Modern India
Cambridge University Press
, pp. 265–266,
ISBN
978-1-107-02649-0
Metcalf, Barbara D.; Metcalf, Thomas R. (2012),
A Concise History of Modern India
Cambridge University Press
, p. 266,
ISBN
978-1-107-02649-0
Dyson, Tim (2018),
A Population History of India: From the First Modern People to the Present Day
Oxford University Press
, p. 216,
ISBN
978-0-19-882905-8
Narayan, Jitendra; John, Denny; Ramadas, Nirupama (2018). "Malnutrition in India: status and government initiatives".
Journal of Public Health Policy
40
(1): 126–141.
doi
10.1057/s41271-018-0149-5
ISSN
0197-5897
PMID
30353132
Balakrishnan, Kalpana; Dey, Sagnik (2019).
"The impact of air pollution on deaths, disease burden, and life expectancy across the states of India: the Global Burden of Disease Study 2017"
The Lancet Planetary Health
(1): e26–e39.
doi
10.1016/S2542-5196(18)30261-4
ISSN
2542-5196
PMC
6358127
PMID
30528905
34.0
34.1
India
International Union for Conservation of Nature
(IUCN), 2019
, adalwyd 2021-12-25
"Forest Cover in States/UTs in India in 2019"
Forest Research Institute
via
National Informatics Centre
. Cyrchwyd
October 16,
2021
Karanth, K. Ullas; Gopal, Rajesh (2005),
"An ecology-based policy framework for human-tiger coexistence in India"
, in Rosie Woodroffe; Simon Thirgood; Alan Rabinowitz,
People and Wildlife, Conflict Or Co-existence?
Cambridge University Press
, p. 374,
ISBN
978-0-521-53203-7
India (noun)
Oxford English Dictionary
, 3rd Edition, 2009
(subscription required)
Thieme, P. (1970),
"Sanskrit
sindu-/Sindhu-
and Old Iranian
hindu-/Hindu-
, in Mary Boyce; Ilya Gershevitch,
W. B. Henning memorial volume
Lund Humphries
, pp. 447–450,
ISBN
978-0-85331-255-0
Kuiper 2010
40.0
40.1
40.2
Clémentin-Ojha, Catherine (2014).
"'India, that is Bharat…': One Country, Two Names"
South Asia Multidisciplinary Academic Journal
10
Ministry of Law and Justice 2007
Jha, Dwijendra Narayan (2014),
Rethinking Hindu Identity
Routledge
, p. 11,
ISBN
978-1-317-49034-0
Singh, Upinder (2017),
Political Violence in Ancient India
Harvard University Press
, p. 253,
ISBN
978-0-674-98128-7
44.0
44.1
Barrow, Ian J. (2003). "From Hindustan to India: Naming change in changing names".
South Asia: Journal of South Asian Studies
26
: 37–49.
doi
10.1080/085640032000063977
Encyclopædia Britannica
Bremner, G. A. (2016),
Architecture and Urbanism in the British Empire
Oxford University Press
, p. 117,
ISBN
978-0-19-102232-6
47.0
47.1
47.2
47.3
Ali & Aitchison 2005
48.0
48.1
48.2
48.3
48.4
48.5
48.6
48.7
Dikshit & Schwartzberg
Prakash et al. 2000
Dikshit & Schwartzberg
, t. 8.
Ministry of Information and Broadcasting 2007
, t. 1.
52.0
52.1
Kumar et al. 2006
Duff 1993
Basu, Mahua; SJ, Xavier Savarimuthu (2017),
Fundamentals of Environmental Studies
Cambridge University Press
, p. 78,
ISBN
978-1-316-87051-8
55.0
55.1
Chang 1967
, tt. 391–394.
Posey 1994
57.0
57.1
Wolpert 2003
Heitzman & Worden 1996
Sharma, Vibha (15 Mehefin 2020).
"Average temperature over India projected to rise by 4.4 degrees Celsius: Govt report on impact of climate change in country"
Tribune India
(yn Saesneg)
. Cyrchwyd
2020-11-30
Sethi, Nitin (2007-02-03).
"Global warming: Mumbai to face the heat"
The Times of India
(yn Saesneg)
. Cyrchwyd
2021-03-11
Gupta, Vivek; Jain, Manoj Kumar (2018).
"Investigation of multi-model spatiotemporal mesoscale drought projections over India under climate change scenario"
(yn en).
Journal of Hydrology
567
: 489–509.
Bibcode
2018JHyd..567..489G
doi
10.1016/j.jhydrol.2018.10.012
ISSN
0022-1694
Megadiverse Countries
, Biodiversity A–Z,
UN Environment World Conservation Monitoring Centre
, adalwyd October 17, 2021
Zoological Survey of India 2012
64.0
64.1
Puri
Basak 1983
Venkataraman, Krishnamoorthy; Sivaperuman, Chandrakasan (2018),
"Biodiversity Hotspots in India"
, in Sivaperuman, Chandrakasan; Venkataraman, Krishnamoorthy,
Indian Hotspots: Vertebrate Faunal Diversity, Conservation and Management
Springer
, p. 5,
ISBN
978-981-10-6605-4
Goyal, Anupam (2006),
The WTO and International Environmental Law: Towards Conciliation
Oxford University Press
, p. 295,
ISBN
978-0-19-567710-2
Quote: "The Indian government successfully argued that the medicinal
neem
tree is part of traditional Indian knowledge. (page 295)"
Hughes, Julie E. (2013),
Animal Kingdoms
Harvard University Press
, p. 106,
ISBN
978-0-674-07480-4
, "At same time, the leafy pipal trees and comparative abundance that marked the Mewari landscape fostered refinements unattainable in other lands."
Paul Gwynne (2011),
World Religions in Practice: A Comparative Introduction
John Wiley & Sons
, p. 358,
ISBN
978-1-4443-6005-9
Quote: "The tree under which Sakyamuni became the Buddha is a peepal tree (
Ficus religiosa
)."
"India tiger census shows rapid population growth"
BBC News
, 29 Gorffennaf 2019
, adalwyd 2 Awst 2019
Crame & Owen 2002
Karanth 2006
Tritsch 2001
Mace 1994
Lovette, Irby J.; Fitzpatrick, John W. (2016),
Handbook of Bird Biology
John Wiley & Sons
, p. 599,
ISBN
978-1-118-29105-4
Ministry of Environments and Forests 1972
Department of Environment and Forests 1988
Ministry of Environment and Forests
Secretariat of the Convention on Wetlands
"World Gazetteer online"
Archifwyd
o'r gwreiddiol ar 2006-11-17
. Cyrchwyd
2006-11-17
Employment in agriculture (% of total employment) (modeled ILO estimate)
, 2019
, adalwyd 22 Awst 2019
Employment in agriculture, female (% of female employment) (modeled ILO estimate)
, 2019
, adalwyd 22 Awst 2019
Kapoor, Rana (27 Hydref 2015),
"Growth in organised dairy sector, a boost for rural livelihood"
Business Line
, adalwyd 26 Awst 2019
, ""Nearly 80 per cent of India's milk production is contributed by small and marginal farmers, with an average herd size of one to two milching animals.""
"World Economic Outlook Database: April 2021"
IMF.org
International Monetary Fund
. Ebrill 2021
. Cyrchwyd
6 Ebrill
2021
International Monetary Fund 2011a
Nayak, Goldar & Agrawal 2010
International Monetary Fund
88.0
88.1
Organisation for Economic Co-operation and Development 2007
Gargan 1992
Alamgir 2008
WTO 1995
Central Intelligence Agency
Sherani, Sakib (17 Ebrill 2015).
"Pakistan's remittances"
dawn.com
. Archifwyd o'r
gwreiddiol
ar 16 December 2015
. Cyrchwyd
17 December
2015
94.0
94.1
94.2
94.3
Library of Congress 2004
"Exporters Get Wider Market Reach"
The Times of India
, 28 Awst 2009
, adalwyd 23 Gorffennaf 2011
World Trade Organization 2010
Economist 2011
"India world's second largest textiles exporter: UN Comtrade"
The Economic Times
. 2 Mehefin 2014. Archifwyd o'r
gwreiddiol
ar 5 Mehefin 2014
. Cyrchwyd
17 Hydref
2021
99.0
99.1
99.2
Hawksworth & Tiwari 2011
India Country Overview September 2010
World Bank
, September 2010
, adalwyd 23 Gorffennaf 2011
"Indian Telecom Industry - Telecom Sector, FDI, Opportunities"
www.investindia.gov.in
. Archifwyd o'r
gwreiddiol
ar 18 Mai 2021.
Khan, Danish (28 Hydref 2017).
"Indian smartphone market grows 23% to overtake US in Q3; Samsung, Xiaomi drive shipments"
The Economic Times
. Archifwyd o'r
gwreiddiol
ar 31 Hydref 2017
. Cyrchwyd
5 Tachwedd
2017
Business Line 2010
Express India 2009
Nasscom 2011–2012
"India's Total Power Generation Capacity Crosses 300 GW Mark"
NDTV
. August 1, 2016. Archifwyd o'r
gwreiddiol
ar 16 Mehefin 2017
. Cyrchwyd
October 17,
2021
Rowlatt, Justin (12 Mai 2020).
"India's carbon emissions fall for first time in four decades"
BBC News
(yn Saesneg)
. Cyrchwyd
3 December
2020
USAID (September 2018).
"Greenhouse Gas Emissions in India"
(PDF)
. Archifwyd o'r
gwreiddiol
(PDF)
ar 2020-11-12
. Cyrchwyd
10 Mehefin
2021
UN Environment Programme (2019).
"Emissions Gap Report 2019"
UNEP -
UN Environment Programme
(yn Saesneg)
. Cyrchwyd
10 Mehefin
2021
"India 2020 – Analysis"
International Energy Agency
(yn Saesneg)
. Cyrchwyd
3 December
2020
Dolenni allanol
golygu
golygu cod
Wiciadur
Chwiliwch am
India
yn
Wiciadur
Porth gwe swyddogol Llywodraeth India
Cyfeiriadur Llywodraeth India - gwefannau swyddogol pob talaith a thiriogaeth
Delweddau o India
Encyclopædia Britannica, India
BBC - Proffeil gwlad ar India
Gwybodlenni am India
Taleithiau a thiriogaethau India
Taleithiau
Andhra Pradesh
Arunachal Pradesh
Assam
Bihar
Chhattisgarh
Goa
Gorllewin Bengal
Gujarat
Haryana
Himachal Pradesh
Jharkhand
Karnataka
Kerala
Madhya Pradesh
Maharashtra
Manipur
Meghalaya
Mizoram
Nagaland
Orissa
Punjab
Rajasthan
Sikkim
Tamil Nadu
Telangana
Tripura
Uttarakhand
Uttar Pradesh
Tiriogaethau
Ynysoedd Andaman a Nicobar
Chandigarh
Dadra a Nagar Haveli
Daman a Diu
Delhi
Jammu a Kashmir
Lakshadweep
Puducherry
gw
sg
go
Asia
Gwladwriaethau sofranaidd
Affganistan
Bahrain
Bangladesh
Bhwtan
Brunei
Cambodia
Catar
Cirgistan
Corea
De Corea
Gogledd Corea
Coweit
Dwyrain Timor
Yr Emiradau Arabaidd Unedig
Fietnam
Gogledd Cyprus
Gwlad Iorddonen
Gwlad Tai
India
Iran
Irac
Israel
Japan
Laos
Libanus
Maleisia
Maldives
Mongolia
Myanmar
Nepal
Oman
Pacistan
y Philipinau
Sawdi Arabia
Singapôr
Sri Lanca
Syria
Tajicistan
Tsieina
Gweriniaeth Pobl Tsieina
Gweriniaeth Tsieina
Tyrcmenistan
Wsbecistan
Gwladwriaethau trawsgyfandirol
Yr Aifft
Armenia
Aserbaijan
Casachstan
Cyprus
Georgia
Iemen
Indonesia
Rwsia
Twrci
Tiriogaethau dibynnol
ardaloedd ymreolaethol
thiriogaethau
eraill
Hong Cong
Macau
Tibet
Tiriogaethau Palesteinaidd
Dynodir
gwlad anghydnabyddedig neu a gydnabyddir yn rhannol
gan
lythrennau italig
Cydnabyddir gan
Dwrci
yn unig.
Gyda'r mwyafrif o'i thir yn
Affrica
Yn
Ne Orllewin Asia
yn gyfan gwbwl, ond ystyrir yn rhan o
Ewrop
am resymau hanesyddol, gwleidyddol, ac/neu diwylliannol.
Yn rhannol neu ddim o gwbwl yn Ewrop, yn dibynnu ar ddiffiniadau'r ffiniau rhwng Ewrop ac Asia.
Ystyrid weithiau yn rhan o
Oceania
Gyda lleiafrif o'i thir yn Asia.
Ystyrid ynysfor
Socotra
yn rhan o Affrica.
Gweinyddir gan Weriniaeth Pobl Tsieina.
Nid yn llwyr annibynnol.
Awdurdod
WorldCat
VIAF
135375457
LCCN
n80125948
ISNI
0000 0001 2331 2734
GND
4026722-2
SELIBR
148745
SUDOC
080728499
BNF
cb11934238p
(data)
BIBSYS
90577766
HDS
003407
NLA
35219734
NDL
00564071
NKC
ge129384
BNE
XX451208
CiNii
DA01135694
KulturNav
id
Wedi dod o "
Categorïau
India
Gwledydd Asia
Gwladwriaethau a thiriogaethau a sefydlwyd ym 1947
Gwledydd De Asia
Aelod-wladwriaethau'r Cenhedloedd Unedig
Aelod-wladwriaethau'r Gymanwlad
Aelod-wladwriaethau'r G20
Gweriniaethau ffederal
Gwledydd a thiriogaethau Saesneg
Gweriniaethau'r Gymanwlad
Categorïau cudd:
Nodion
CS1 Saesneg-language sources (en)
Erthyglau sy'n defnyddio Nodyn Gwybodlen lle Wicidata
Pages using multiple image with auto scaled images
AC with 15 elements
Wikipedia articles with VIAF identifiers
Wikipedia articles with LCCN identifiers
Wikipedia articles with ISNI identifiers
Wikipedia articles with GND identifiers
Wikipedia articles with SELIBR identifiers
Wikipedia articles with BNF identifiers
Wikipedia articles with BIBSYS identifiers
Wikipedia articles with NLA identifiers
Pages using the Kartographer extension
India
Ychwanegu pwnc