Israel – Wikipedia

Israel – Wikipedia
Hopp til innhald
Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Denne artikkelen handlar om landet. For namnet, sjå
namnet Israel
endre
מדינת ישראל
(Medinat Yisra'el)
دولة إسرائيل
(Dawlat Israil)
(norsk: Israel, israelsk)
Flagg
Riksvåpen
Nasjonalsong
Hatikvah
Motto
ingen
Offisielle språk
hebraisk
arabisk
Hovudstad
Jerusalem
(omstridd)
Styresett
President
Statsminister
Parlamentarisk republikk
Reuven Rivlin
Yair Lapid
Flatevidd
– Totalt
– Andel vatn
20 770 km² (
151.
~2%
Folketal
– Estimert (2017)
– Folketeljing (2003)
– Tettleik
8 299 706 (
98.
780
000
399,6
/km² (
19.
Frå mandatet til
Folkeforbundet
14. mai
1948
5. ijjár
5708)
Nasjonaldag
5. ijjár
BNP
– Totalt (2015)
– Per innbyggjar
281 800
mill.
USD
54.
35 800
USD
36.
Valuta
Ny israelsk shekel
Tidssone
UTC
+3
Telefonkode
+972
Toppnivådomene
.il
Israel
, offisielt
Staten Israel
hebraisk
מְדִינַת יִשְׂרָאֵל,
Medīnat Yisrā'el
arabisk
دولة إِسرائيل,
Dawlat Isrāʼīl
) er eit land i
Vest-Asia
ved søraustkysten av
Middelhavet
. Det grensar mot
Libanon
i nord,
Syria
i nordaust,
Jordan
i aust og
Dei palestinske territoria
som består av
Vestbreidda
og
Gazastripa
i høvesvis aust og sørvest,
Egypt
og
Aqababukta
Raudehavet
i sør. Landet er geografisk variert sjølv om det har relativt lita utstrekning.
I grunnlova si definerer Israel seg som ein
jødisk
og
demokratisk
stat, og det er det einaste landet i verda med ein jødisk majoritet.
Den 29. november 1947, tilrådde
SNs generalforsamling
at ein implementerte
delingsplanen
deira for
Palestinamandatet
. Den 14. mai 1948 erklærte
David Ben-Gurion
, leiaren for
Sionistorganisasjonen
og
Jødisk byrå for Palestina
«opprettinga av ein jødisk stat i
Israels land
, som skal heite Staten Israel», ein sjølvstendig stat som enda Palestinamandatet 15. mai 1948.
Arabiske armear frå nabolanda
invaderte
Palestina dagen etter og kjempa mot dei israelske styrkane.
Israel har sidan kjempa
fleire krigar
med dei nærliggjande arabarlanda,
og har i løpet av desse stridane
okkupert
Vestbreidda,
Sinaihalvøya
(mellom 1967 og 1982), delar av
Sør-Libanon
(mellom 1982 og 2000), Gazastripa og
Golanhøgdene
. Staten har annektert delar av desse territoria, mellom anna
Aust-Jerusalem
, men grensa til Vestbreidda er omstridd.
10
11
12
13
Israel har signert fredsavtalar med
Egypt
og
Jordan
, men forsøk på å løyse den israelske–palestinske konflikten har så langt ikkje ført til fred.
Det økonomiske senteret i Israel er
Tel Aviv
14
medan
Jerusalem
er den mest folkerike byen og hovudstaden i landet, sjølv om han internasjonalt ikkje vert rekna som ein del av Israel.
15
merk 1
16
Av etniske grupper i Israel finn ein
askenasiske jødar
mizrahiske jødar
palestinarar
sefardiske jødar
jemenittiske jødar
etiopiske jødar
bahrainske jødar
beduinar
drusarar
, og mange andre grupper.
17
Folketalet i Israel, som talt av
Israelsk statistisk sentralbyrå
, var i 2014 estimert til 8
146
300
innbyggjarar, og av desse var 6
110
600
jødiske
, mange av blanda etnisk bakgrunn. Den nest største folkegruppa i landet er
arabarar
, med 1
686
000 innbyggjarar (inkludert
drusarar
og dei fleste arabarane i Aust-Jerusalem).
18
19
Dei fleste israelske arabarane er
muslimar
, inkludert delvis fastbuande beduinar. Resten er
kristne
og
drusarar
. Andre minoritetar er
maronittar
samaritanarar
svarte hebraiske israelittar
, andre
afrikanarar
20
armenarar
tsjerkessarar
romfolk
og andre. Det er òg mange utanlandske arbeidarar og asylsøkjarar i Israel frå Afrika og Asia.
Israel er eit
representativt demokrati
med eit parlamentarisk system,
høvestalsval
og
allmenn røysterett
21
22
Statsministeren
er regjeringssjef medan presidenten har ei heller seremoniell stilling, og
Knesset
er det einkamra lovgjevande organet i Israel. Israel er eit
industriland
og
OECD
-medlem,
23
med den 43. største økonomien i verda etter nominell BNP i 2012. Israel har den høgaste levestandarden i Midtausten og den tredje høgaste i Asia,
24
og av dei høgaste forventa levealdrane i verda.
25
Etymologi
endre
endre wikiteksten
Merneptah-stelen
. Det finst alternative omsetjingar, men dei fleste bibelske arkeologane set om hieroglyfane som Israel, som gjer dette til den eldste historiske nedteikninga av namnet Israel.
Då sjølvstendet kom i 1948, tok landet namnet «Staten Israel» (
Medinat Yisrael
) etter at forslag om andre historiske og religiøse namn som
Eretz Israel
(«
Israels land
»),
Zion
og
Judea
, vart avslått.
26
Namna Israels land og barn av Israel har historisk synt til høvesvis det bibelske
Kongedømet Israel
og heile den jødiske nasjonen.
27
Namnet Israel
viser til patriarken
Jakob
moderne hebraisk
Yisraʾel
Isrāʾīl
gresk
Ἰσραήλ
Israēl
; «kamp med Gud»
28
) som i følgje
Bibelen
vart gjeven dette namnet etter at han vann ein kamp med ein engel.
29
Dei tolv sønene til Jakob var stamfedrar for
israelittane
, òg kalla «dei tolv stammene i Israel» eller «barn av Israel». Jakob og sønene hans hadde budd i
Kanaan
, men vart tvinga av svelt til å dra til Egypt i fire generasjonar, før
Moses
, eit tippoldebarn av Jakob,
30
førte israelittane tilbake til Kanaan under
flukta frå Egypt
. Første gongen ordet «Israel» er nemnt er på
Merneptah-stelen
Det gamle Egypt
(datert til 1200-talet fvt.).
31
Området vert òg kalla
Det heilage landet
, og er heilag for alle
abrahamske religionar
inkludert jødedom, kristendom, islam og
bahaitrua
. Frå 1920 vart heile regionen kalla
Palestina (under Det britiske mandatet)
fram til Israel erklærte sjølvstende i 1948. Gjennom historia har området hatt forskjellige namn, som Judea,
Samaria
Sør-Syria
Syria Palestina
kongedømet Jerusalem
provinsen Judea
Coele-Syria
Retjenu
og
Kanaan
Historie
endre
endre wikiteksten
Tidlegast historie
endre
endre wikiteksten
Kongedømet Israel
på 1000-talet fvt.
Namnet «
Israels land
», på hebraisk kalla
Eretz Yisrael
, har vore viktig og heilag for jødane sidan bibelsk tid. I følgje
Toraen
lovde Gud landet
til dei tre
patriarkane
for det jødiske folket.
32
33
På grunnlag av Skrifta har dei tre patriarkane blitt plassert til ein stad tidleg på 1000-talet fvt.,
34
og det første
Kongedømet Israel
vart oppretta kring 1000-talet fvt. Etterfølgjande israelittiske kongedøme og statar vart styrt periodisk over dei neste fire hundre åra, og er kjend frå forskjelilge utanombibelske kjelder.
35
36
37
38
Det nordlege kongedømet Israel, i tillegg til filistiske bystatar, fall i 722 fvt., medan det sørlege
Kongedømet Judea
og fleire
fønikiske
bystatar framleis eksisterte då regionen kom under
Assyria
. Då
babylonarane
kom til, vart Judea til slutt erobra i 586 fvt.
Antikken
endre
endre wikiteksten
Med det påfølgjande
persiske styret
vart regionen, som var delt mellom provinsen Syria-Coele og seinare det sjølvstendige
Yehud Medinata
, gradvis utvikla attende til eit bysamfunn, stort sett dominert av judearar. Den
greske
erobringa gjekk stort sett føre seg utan motstand og interesse. Det vart innlemma i det ptolemaiske og seinare
Selevkideriket
, og det sørlege
Levanten
vart kraftig
hellenisert
, medan spaninga voks mellom judearane og grekarane. Det braut ut strid i 167 fvt. med
Makkabearopprøret
, som førte til at det sjølvstendige hashmoneiske kongedømet i Judea vart oppretta, som seinare utvida seg over det meste av det moderne Israel, medan selevkidane gradvis mista kontroll i området.
Skattar, inkludert
Menoraen
, ført i ein
romersk triumf
etter
omleiringa av Jerusalem i år 70
(original
relieff
frå
Titusboge
Roma
).
Romarriket
invaderte regionen i 63 fvt., og tok først kontroll over Syria, og gjekk så inn i den hashmoneiske borgarkrigen. Kampen mellom pro-romersk og pro-parthiske fraksjonar i Judea førte til at
Herodes den store
tok over makta og til opprettinga av
det herodiske kongedømet
som ein judeisk vasallstat under Roma. Då dette kongedømet forsvann vart Judea omgjort til ein romersk provins, og ein valdeleg strid mellom jødane og gresk-romarane kulminerte i
dei jødisk-romerske krigane
, og endra i omfattande øydelegging, utdriving og folkemord. Det jødiske nærværet i regionen vart kraftig svekt då
Bar Kokhba-opprøret
mot romarane mislukkast i år 132.
39
Det var likevel eit lite jødisk nærvær og
Galilea
vart eit religiøst senter.
40
41
Mishnah
og ein del av
Talmud
, sentrale jødiske tekstar, vart skrivne på 100- til 300-talet i Tiberias og Jerusalem.
42
Regionen vart busett av hovudsakleg av gresk-romarar på kysten og
samaritanarar
i åsane. Kristendommen utvikla seg gradvis på kostnad av romersk heidenskap då området var under
bysantinsk
styre og vart omgjort til eit bispedøme for austen i provinsane Palaestina Prima og Palaestina Secunda. Gjennom 400- og 500-talet forma
samaritanaropprøra
landet med store øydeleggingar av bysantinsk-kristne og samaritanske samfunn, og ein minke i folketalet. Etter persarane erobra landet og grunnla
det jødiske samveldet
i 614, tok
Austromarriket
igjen over styret i 625 og forfallet og øydeleggingane i regionen heldt fram.
Mellomalderen
endre
endre wikiteksten
I 635 vart regionen, inkludert Jerusalem, erobra av
arabarar
. Det var verande under muslimsk kontroll med hovudsakleg muslimske folkesetnader dei neste 1300 åra.
43
Kontrollen over regionen gjekk frå
omajadane
43
abbasidane
43
og
krossfararar
dei neste seks hundreåra,
43
før området vart erobra i 1260 av
Mamelukk-sultanatet
44
I 1516 vart regionen erobra av
Det osmanske riket
og vart verande under
tyrkisk styre
fram til slutten av
første verdskrigen
, då Storbritannia slo dei osmanske styrkane og sette opp ein militær administrasjon i det tidlegare Osmanske Syria, som Israel då var ein del av. I 1920 vart området delt under
mandatsystemet
og vart ein del av
Palestinamandatet
44
45
46
Sionisme og det britiske mandatet
endre
endre wikiteksten
Sidan byrjinga av
eksilet
hadde somme jødar håpa å vende attende til «Sion» og «Israels land»,
47
men det var omstridt kor mykje krefter ein skulle bruke på å nå eit slikt mål.
48
49
Håpet og lengselen til jødane som levde i eksil vart formulert i den hebraiske Bibelen,
50
og er eit viktig tema i jødisk tru.
48
Etter at jødane vart
forviste frå Spania
i 1492, slo somme samfunn seg ned i Palestina.
51
På 1500-talet slo jødiske samfunn seg ned i
Dei fire heilage byane
Jerusalem
Tiberias
Hebron
og
Safed
— og i 1697 leia rabbinaren Yehuda Hachasid ei gruppe på 1
500 jødar til Jerusalem.
52
På andre halvdel av 1700-talet slo austeuropeiske
motstandarar
av
hasidismen
, kjend som
perushim
, seg ned i Palestina.
53
54
55
Theodor Herzl
, visjonær for den jødiske staten.
Den første bølgja av moderne jødisk innvandring til det osmansk-styrte Palestina, kjend som
den første aliyahen
, byrja i 1881, då jødar flykta
pogromar
i Aust-Europa.
56
Sjølv om sionistrørsla alt eksisterte, er det den
austerriksk-ungarske
journalisten
Theodor Herzl
som har fått æra for å starte den politiske
sionismen
57
Denne rørsla prøvde å opprette ein jødisk stat i Israels land ved å heve
det jødiske spørsmålet
opp på eit internasjonalt nivå.
58
I 1896 gav Herzl ut
Der Judenstaat
Jødestaten
), der han skreiv om visjonen sin for ein framtidig jødisk stat. Året etter leia han den første sionistkongressen.
59
Den andre aliyahen
(1904–14) byrja etter
Chișinău-pogromen
. 40
000 jødar slo seg ned i Palestina, men nesten halvparten av dei flytta seinare ut att.
56
Både den første og den andre bølgja av immigrantar var hovudsakleg
ortodokse jødar
60
sjølv om den andre aliyahen inkluderte
sosialistiske
grupper som grunnla
kibbutz
-rørsla.
61
Under fyrste verdskrigen sendte
utanriksminsteren
Arthur Balfour
eit
brev
som sa:
62
Regjeringa til hans majestet ser med velvilje på opprettinga av ein nasjonalheim for det jødiske folket i Palestina, og vil gjere sitt ytste for å gjere det mogeleg å oppnå dette målet, men på ein slik måte at det ikkje skadar dei sivile og religiøse rettane til det eksisterande ikkje-jødiske samfunnet i Palestina, eller rettane og den politiske statusen til jødar i andre land.»
63
Den jødiske legionen
, ei gruppe hovudsakleg sionistiske frivillige, støtta britane i erobringa av Palestina i 1917. Den arabiske motstanden mot det britiske styret og den jødiske innvandringa førte til
Palestinaopprøra i 1920
og skipinga av ein jødisk milits kalla
Haganah
(som tyder «Forsvaret» på hebraisk), som
Irgun
og
Lehi
, eller
Stern Gang
, paramilitære grupper som seinare vart skilt ut.
64
I 1922 gav
Folkeforbundet
Storbritannia
mandat over Palestina
under vilkår som likna Balfour-erklæringa.
65
Innbyggjarane var på denne tida hovudsakleg arabarar og muslimar, og jødane utgjorde kring 11
66
og kristne 9,5
%.
67
Den tredje
(1919–1923) og
fjerde aliyahen
(1924–1929) førte kring 100
000 jødar til Palestina.
56
Til slutt førte framgangen til
nazismen
og den aukande forfølginga av jødane i 1930-åra til
den femte aliyahen
, med kring 250
000 innvandrande jødar. Dette var ei stor årsak til
Arabaropprøret i Palestina i 1936–1939
og førte til at britane innførte restriksjonar på jødisk immigrasjon til Palestina med
Det kvite papiret i 1939
. Då land verda rundt avviste jødiske flyktningar frå
Holocaust
hjelpte ei hemmeleg rørsle kalla
Aliyah Bet
jødar å kome seg til Palestina.
56
Mot slutten av andre verdskrigen hadde den jødiske folkesetnaden i Palestina auka til 33
% av den totale folkesetnaden.
68
Sjølvstende og dei første åra
endre
endre wikiteksten
Etter andre verdskrigen hamna Storbritannia i ein hard
kamp
med
det jødiske samfunnet
, då
Haganah
slo seg saman med
Irgun
og
Lehi
i ein væpna strid mot det britiske styret.
69
Samstundes søkte hundretusenvis av overlevande jødar frå Holocaust eit nytt liv langt unna dei øydelegde samfunna i Europa. Yishuv prøvde å føre desse flyktningane til Palestina, men mange vart avviste eller vart henta inn og plassert i interneringsleirar i
Atlit
og
Kypros
av britane. I 1947 annonserte den britiske regjeringa at dei kom til å trekkje seg frå
Palestinamandatet
, og sa at dei ikkje klarte å kome fram til ei løysing som var akseptabel for både arabarar og jødar.
Den 15. mai 1947 avgjorde
Generalforsamlinga til Dei sameinte nasjonane
at ein komité,
Dei sameinte nasjonane spesialkomité for Palestina
(UNSCOP), skulle «skulle førebu ein rapport for Generalforsamlinga om Palestinaspørsmålet».
70
I rapporten føreslo det meste av komiteen ein plan for å erstatta det britiske mandatet med «ein sjølvstendig arabisk stat, ein sjølvstendig jødisk stat og byen Jerusalem ... den site under eit internasjonalt tilsynssystem.
71
Den 29. november 1947 vedktok
Generalforsamlinga
ein resolusjon som tilrådde ein delingsplan.
72
Det jødiske byrået
, som representerte jødane, aksepterte planen, men
Den arabiske ligaen
og
Den arabiske høgare komiteen
i Palestina avslo planen.
73
Den 1. desember 1947, erklærte den arabiske høgare komiteen ein tre dagar lang streik, og arabarar byrja å gå til åtak på jødiske mål.
74
Jødane var i starten på defensiven då
borgarkrig
braut ut, men kom gradvis meir på offensiven.
75
Den palestinsk-arabisk økonomien kollapsa og 250
000 palestinsk-arabarar flykta eller vart drivne ut.
76
David Ben-Gurion
erklærer israelsk sjølvstende den 14. mai 1948, under eit portrett av
Theodor Herzl
Den 14. mai 1948, dagen før Det britiske mandatet gjekk ut, erklærte
David Ben-Gurion
, leiaren for Det jødiske byrået, «opprettinga av ein jødisk stat i
Eretz-Israel
, som skal kallast Staten Israel».
77
78
Den einaste referansen i tekst av landegrensene til den nye staten er bruken av omgrepet
Eretz-Israel
79
Dagen etter gjekk armeane til fire arabiske land, Egypt, Syria, Transjordan og Irak, inn i det som hadde vore det britiske Palestinamandatet, og starta
den arabisk-israelske krigen i 1948
80
81
Saudi-Arabia sendte ein militær kontingent som vart leia av egyptarane. Jemen erklærte krig, men deltok ikkje i nokre militære handlingar.
82
I introduksjonen til kabelgrammet
83
frå Generalsekretæren i Den arabiske ligaen til SN sin generalsekretær den 15. mai 1948, gav Den arabiske ligaen årsaker for at dei gjekk til krig, «I høve inngripinga til arabiske land i Palestina for å gjenopprette lov og orden og for å hindre forstyrringar som rår i Palestina frå å spreie seg til sine territorium og hindre ytterlegare strid». Etter eit år med kampar, vart det erklært våpenkvile i 1949 og mellombelse grenser, kjende som
Den grøne linja
, vart oppretta.
84
Jordan annekterte
det som vart kjent som
Vestbreidda
, inkludert
Aust-Jerusalem
og
Egypt tok kontroll
over
Gazastripa
. Dei sameinte nasjonane estimerte at meir enn 700
000 palestinarar vart
kasta ut eller flykta
under krigen frå det som vart Israel.
85
Israel vart teken opp som medlem av
Dei sameinte nasjonane
etter ei avstemming den 11. mai 1949.
86
Dei første åra til staten, dominerte
arbeidarsionistrørsla
leia av statsminister David Ben-Gurion israelsk politikk.
87
88
Desse åra var markert av ein
tilstrøyming
av
Holocaust
-overlevande og jødar frå arabiske og muslimske land. Mange av dei hadde vorte forfølgde eller kasta ut av dei opphavlege landa sine.
89
Folketalet i Israel auka derfor frå 800
000 til to millionar mellom 1948 og 1958.
90
I denne perioden vart mat, klede og møblar rasjonerte i det som vart kalla nøysemdstida. Mellom 1948 og 1970, flytta kring 1
151
029 jødiske flyktningar til Israel.
91
Somme kom som flyktningar utan nokon eigedelar og vart plasserte i midlertidige leirar kalla
ma'abarot
. I 1952 levde over 200
000 emigrantar i slike teltbyar.
92
Behovet for å løyse krisa førte til at Ben-Gurion signerte ein
oppreisingsavtale med Vest-Tyskland
som førte til masseprotestar av jødar som var sinte for at Israel ønskte å aksepterte ein økonomisk kompensasjon for Holocaust.
93
Emigrantar kom til Israel av forskjellige årsaker. Somme trudde på sionistideologien, andre flytta for å unngå forfølging. Andre flytta med håp om eit betre liv i Israel og mange vart kasta ut frå heimlandet sitt, som Irak.
94
Flyktningane vart ofte handsama forskjellig etter kvar dei kom frå. Jødar av europeisk ætt vart rekna som viktige for å styrke og folkesetje Israel, så ei fekk generelt lov å kome inn i Israel først og fekk dei fråflytta arabiske husa som nye heimar. Jødar frå Midtausten og Nord-Afrika vart av mange askenasiske jødar rekna som late, fattige og kulturelt og religiøst tilbakeståande, og ein trugsel mot det etablerte samfunnet i Israel, og vart verande i transittleirane i lengre tid.
95
I 1950-åra auka levestandarden mellom dei askenatiske og mizrahiske jødane så mykje at det utvikla seg spaningar mellom dei to gruppene. Spaninga flytta seg ført til fiendskap under
Wadi Salib-opprøra
i 1959. Det var òg andre opprør dei følgjande tiåra.
96
Immigrasjonen til Israel seint i 1940-åra og tidleg i 1950-åra vart støtta av Det israelske immigrasjonsdepartementet og den ikkje-statlege Organisasjonen for ulovleg immigrasjon, kalla
Mossad le-aliyah bet
. Begge gruppene hjelpte vanlege immigrantar med ting som transport, medan sistnemnde òg utførte løynde operasjonar i forskjellige land, særleg i Midtausten og Aust-Europa, der ein meinte livet til jødane var i fare og det vanskeleg å flytte ut. Organisasjonen for ulovleg innvandring heldt fram til dei vart oppløyst i 1953.
97
I 1950-åra vart Israel ofte angripen av
palestinsk fedayeen
, hovudsakleg frå den egyptiskokkuperte Gazastripa,
98
som førte til fleire israelske hemnåtak. Egypt lukka i 1950
Suezkanalen
for israelsk skipsfart og spaninga auka då småtrefningar fann stad langs grensa til Israel. I 1956 vart Israel med
ein løynd allianse
med Storbritannia og Frankrike med mål om få kontroll over
Suezkanalen
, som egyptarane hadde nasjonalisert (sjå
Suezkrisa
). Israel tok kontroll over
Sinaihalvøya
, men vart pressa til å trekkje seg attende av Dei sameinte nasjonane mot ein garanti for retten til israelsk skipsfart i
Raudehavet
og kanalen.
99
100
Tidleg i 1960-åra fanga Israel den nazistiske krigsforbrytaren
Adolf Eichmann
i Argentina og førte han til Israel for ei rettssak.
101
Rettssaka hadde stor innverknad ved å setje søkjelyset på Holocaust.
102
Eichmann vart den einaste personen som vart avretta etter å ha blitt dømd i det israelske rettssystemet.
103
Konfliktar og fredsavtalar
endre
endre wikiteksten
For meir om dette emnet, sjå
Midtausten-konflikten
Områda haldne av Israel:
██
før
seksdagarskrigen
██
etter krigen
Sinaihalvøya
vart gjeven attende til
Egypt
i 1982.
Sidan 1964 har arabiske land, som var uroa over dei israelske planane om å leie vatn frå
Jordanelva
til kystslettene sine,
104
prøvt å leie vasskjeldene til elva bort, for å hindre Israel tilgang til denne vassressursen, og provosert
strid
mellom Israel på den eine sida, og Syria og Libanon på den andre.
I følgje Dei sameinte nasjonane har striden om palestinske vassrettar, etter den israelske okkupasjonen av Vestbreidda og Gazastripa i 1967, vore ein av dei vanskelegaste konfliktane å løyse gjennom forhandlingane. Vassressursar har blitt konfiskert for israelske busetnader i Ghor, palestinsk pumper i Jordanelva er øydelagde eller konfiskert, og palestinarar hindra dei frå å nytte vatn frå Jordanvassdraget eller bore nye brunnar for kunstig vatning. Israel har derimot gjeve ferskt vatn og løyve til brunnar i dei jødiske busetjingane på Vestbreidda og Gazastripa. Ei endeleg semje om vassressurane er blitt utsett til dei endelege forhandlingane mellom dei to sidene finn stad.
105
Arabiske nasjonalistar
leia av den egyptiske presidenten
Gamal Abdel Nasser
nekta å anerkjenne Israel, og kravde at det skulle øydeleggjast.
106
107
I 1966 hadde det israelske-arabiske forholdet vorte så dårleg at det oppstod kampar mellom israelske og arabiske styrkar.
108
I 1967 kasta Egypt ut
fredsbevarande styrkar frå SN
, som var stasjonert på Sinaihalvøya sidan 1957, og annonserte ein delvis blokade av Israel sin tilkomst til Raudehavet. I mai 1967 byrja fleire arabarland å mobilisere styrkane sine.
109
Israel såg på desse handlingane som ein
casus belli
. Den 5. juni 1967 gjekk Israel til eit
preventivt åtak
mot Egypt, Jordan, Syria og Irak. I
seksdagarskrigen
synte det israelske militæret at det var overlegent mot dei meir talrike arabiske fiendane. Israel klarte å erobre Vestbreidda, Gazastripa,
Sinaihalvøya
og
Golanhøgdene
110
Grensene til Jerusalem vart utvida og innlemma
Aust-Jerusalem
, og
Den grøne linja
frå 1949 vart den administrative grensa mellom Israel og dei
okkuperte territorium
Året etter møtte Israel mykje indre motstand frå palestinarar og egyptarar på Sinai. Den viktigaste gruppa blant dei forskjellige palestinske og arabiske gruppene var
Palestinsk frigjeringsorganisasjon
(PLO), oppretta i 1964, som i starten forplikta seg til «væpna kamp som den einaste måten frigjere heimlandet».
111
112
Seint i 1960- og tidleg i 1970-åra gjekk
palestinske grupper
til ei rekkje åtak
113
114
mot israelske og jødiske mål verda rundt,
115
inkludert
ein massakre av israelske idrettsutøvarar
under
sommar-OL i 1972
i München. Den israelske regjeringa svarte med fleire
attentat
mot dei som organiserte massakren, ei
bombing
og eit
raid mot hovudkvareteret til PLO i Libanon
Den 6. oktober 1973, medan jødar feira
Jom kippúr
, gjekk egyptarane og syrarane til
eit overraskande åtak
mot israelske styrkar på Sinaihalvøya og Golanhøgdene. KRigen enda den 26. oktober med at Israel klarte å drive dei egyptiske og syriske styrkane ut, men med store tap.
116
Ei intern gransking frikjende regjeringa for ansvaret for å ha mislukkast før og under krigen, men sinne frå ålmenta tvang statsministeren
Golda Meir
til å gå av.
117
I juli 1976 utførte israelske kommandosoldatar ein
redningsoperasjon
der 102 gislar vart redda frå ein palestinsk gerilja ved
Entebbe internasjonale lufthamn
nær
Kampala
Uganda
Operasjon Gazelle
, bakkemanøveren til Israel kring den tredje egyptiske armeen i oktober 1973.
Valet til Knesset i 1977 markerte eit stort vendepunkt i israelsk politisk historie då
Likudpartiet
leia av
Menachem Begin
tok kontrollen frå
Arbeidarpartiet
118
Seinare det året, reiste den egyptiske presidenten
Anwar El Sadat
til Israel og talte føret
Knesset
og for første gongen anerkjende ein arabisk statsleiar Israel.
119
Dei neste to åra signerte Sadat og Begin
Camp David-avtalen
(1978) og
Den israelsk-egyptiske fredsavtalen
(1979).
120
Israel trekte seg attende frå Sinaihalvøya og gjekk med på å gå i forhandlingar om sjølvstyre for palestinarar på Vestbreidda og Gazastripa.
121
Den 11. mars 1978 førte eit PLO-geriljaraid frå Libanon til
Kystvegmassakren
, der 38 israelske sivile vart drepne og 71 skadde. Israel svarte med å
invadere Sør-Libanon
for å øydeleggje PLO-basar sør for
Litani
. Dei fleste PLO-soldatane trekte seg attende, men Israel klarte å sikre sørlege Libanon fram til ein SN-styrke og den libanesiske hæren kunne ta over. PLO fortsette snart
åtaka
mot Israel. Dei neste åra infiltrerte PLO dei sørlege områda og bombarderte sporadisk den andre sida av grensa. Israel utførte mange hemnåtak frå lufta og bakken.
Samstundes gav regjeringa til Begin løyve til israelarane til å
busetje seg
på den okkuperte Vestbreidda, og auka spaningar med palestinarane i området.
122
Jerusalemlova
vart vedteken i 1980 og vart av somme trudd å på ny stadfeste annekteringa til Israel frå 1967 av Jerusalem via eit regjeringsvedtak, og tente på ny den internasjonale striden om statusen til byen. Ingen israelske lover har definert området til Israel og inga lov nemner spesifikt Aust-Jerusalem som ein del av Israel.
123
Posisjonen til dei fleste medlemslanda i SN kjem til syne i dei mange resolusjonane som erklærer handlingane til Israel om å busetje folk på Vestbreidda, og pålegginga lovene sine og administrasjonen sin i Aust-Jerusalem, som ulovlege eller ugyldige.
124
I 1981 annekterte Israel
Golanhøgdene
, men dette har aldri blitt godkjent internasjonalt.
125
Den 7. juni 1981
øydela
det israelske flyvåpenet den einaste
kjernereaktoren
i Irak, som vart bygd like utafor
Bagdad
. Etter ei rekkje PLO-åtak i 1982,
invaderte
Israel Libanon for å øydeleggje basane som PLO nytta til å angripe og sende missil inn i nordlege Israel.
126
Dei første seks dagane av krigen, øydela israelarane dei militære styrkane til PLO i Libanon og slo òg syrarane i landet. Ei israelsk undersøking
Kahankomisjonen
– heldt seinare Begin, Sharon og fleire israelske generalar som indirekte ansvarleg for
Sabra- og Shatilamassakren
. I 1985 svarte Israel på eit palestinsk
terroriståtak
på Kypros med å
bombe
PLO-hovudkvarteret i
Tunis
. Israel trekte seg for det meste ut av Libanon i 1986, men opprettheldt ei
buffersone i grensesona
Sør-Libanon
fram til 2000.
Den første intifadaen
, eit palestinsk opprør mot det israelske styret,
127
braut ut i 1987, med bølgjer av ukoordinerte demonstrasjonar og vald på den okkuperte Vestbreidda og Gaza. Dei neste seks åra, vart intifadaen meir organiserte og omfatta økonomiske og kulturelle metodar for å hindre den israelske okkupasjonen. Meir enn tusen menneske vart drepne i valden, mange av dei steinkastande palestinsk ungdom.
128
Som svar på stadige PLO-raid inn i nordlege Israel, svarte Israel med ny raid det sørlege Libanon i 1988. Med stigande spaningar med Kuwaitkrisa, avfyrte israelske grensevakter mot palestinske demonostrantar nær Al-Aqsa-moskéen i Jerusalem. 20 menneske vart drepne og kring 150 vart skadde. Under
Golfkrigen
i 1991, støtta PLO
Saddam Hussein
og irakiske Scud-rakettar vart avfyrt mot Israel. Trass i offentleg raseri, tok Israel omsyn til amerikanarane som bad dei ikkje å slå tilbake og delta i krigen.
129
130
Bill Clinton
ser kong
Hussein av Jordan
(venstre) og den israelske statsministeren
Yitzhak Rabin
(høgre) signere
Den israelsk-jordanske fredsavtalen
I 1992 vart
Yitzhak Rabin
statsminister etter eit val der partiet hans bad om kompromiss med naboane til Israel.
131
132
Året etter signerte
Shimon Peres
på vegner av Israel, og
Mahmoud Abbas
for PLO,
Osloavtalen
, som gav
Dei palestinske sjøvstyresmaktene
rett til å styre delar av Vestbreidda og Gazastripa.
133
PLO anerkjende òg Israels rett til å eksistere, og bad om ein slutt på terrorismen.
134
I 1994 vart
Den israelsk-jordanske fredsavtalen
signert, og Jordan vart det andre arabiske landet som normaliserte forholdet til Israel.
135
Arabisk offentleg støtte til avtalen vart øydelagd av at israelarane fortsette
busetjingane
136
og
kontrollpostar
, og dei dårlegare økonomiske tilhøva.
137
Den israelske offentlege støtta til avtalen minka då Israel vart råka av ei rekkje palestinske sjølvmordsåtak.
138
Til slutt, då han var på veg heim frå ein fredsmøte i november 1995, vart Yitzhak Rabin myrda av ein høgrevridd jøde som var i mot avtalen.
139
Mot slutten av 1990-åra, trekte Israel, leia av
Benjamin Netanyahu
, set ut av
Hebron
140
og signerte
Wye-avtalen
, som gav større kontroll til Dei palestinske sjøvstyresmaktene.
Ehud Barak
vart vald til statsminister i 1999, og eit nytt millenium starta med at Israel
trekte styrkar ut av Sør-Libanon
og starta forhandlingar med leiaren for Dei palestinske sjøvstyresmaktene
Yasser Arafat
og den amerikanske presidenten Bill Clinton ved
Camp David-toppmøtet i 2000
. Under møtet foreslo Barak ein plan for opprettinga av ein palestinsk stat, men Yasser Arafat avslo forslaget.
141
Etter at forhandlingane kollapsa og
Likud
-leiaren
Ariel Sharon
på kontroversielt vis vitja
Tempelhøgda
, byrja
Den andre intifaden
, som visstnok var planlagd på førehand av Yasser Arafat.
142
143
144
Sharon vart statsminister i valet i 2001. I perioden sin utførte Sharon planen sin om å einsidig trekkje seg ut av Gazastripa og byggje
Israel si sperring på Vestbreidda
145
for å stoppe Intifadaen.
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
I juli 2006 gjekk
Hizbollah
til åtak på dei nordlege områda av Israel med artilleri og bortførte to israelske soldatar, noko som førte til den månad lange
Libanonkrigen i 2006
158
159
Den 28. september 2014
øydela
det israelske luftforsvaret ein atomreaktor i Syria. I mai 2008 stadfesta Israel at dei var i fredsforhandlingar med Syria med Tyrkia som meklar.
160
Men mot slutten av året gjekk Israel inn i nok ein konflikt då våpenkvila mellom
Hamas
og Israel kollapsa.
Gazakrigen
varte tre veker og enda etter Israel einsidig annonserte våpenkvile.
161
162
Hamas annonserte si eiga våpenkvile, med sine eigne vilkår om total tilbaketrekking av og opning av grenseovergangane. Trass i at verken rakettutskytingane og dei israelske hemnåtaka stoppa heilt, held den skjøre våpenkvila seg.
163
I det som vart sagt å vere svar på meir enn hundre palestinske rakettåtak mot sørisraelske byar,
164
byrja Israel ein
operasjon
i Gaza den 14. november 2012, som varte åtte dagar.
165
166
167
Geografi og klima
endre
endre wikiteksten
For meir om dette emnet, sjå
israelsk geografi
Satellittbilete av Israel.
Israel ligg heilt aust i
Middelhavet
, og grensar til Libanon i nord, Syria i nordaust, Jordan og Vestbreidda i aust, og Egypt og Gazastripa i sørvest. Det ligg mellom breiddegradene
29°
og
34° N
, og lengdegradene
34°
og
36° E
Det suverene området til Israel, utanom alle territoria erobra av Israel under
seksdagarskrigen
i 1967, har eit areal kring
20 770
km²
der 2
prosent er vatn.
Israel er så smalt at den
eksklusive økonomiske sona
i Middelhavet er dobbelt så stor som landarealet.
168
Det samla arealet etter israelske lov, inkludert
Aust-Jerusalem
og
Golanhøgdene
, er
22 072
km²
169
og det samla arealet under israelsk kontroll, inkludert dei militært kontrollerte og delvis
palestinskstyrte
territoria på
Vestbreidda
er
27 799
km²
170
Trass i det vesle arealet har Israel eit variert landskap frå
Negevørkenen
i sør til den indre, frodige
Jezreeldalen
, fjella i
Galilea
Karmelberget
og mot
Golan
i nord.
Den israelske kystsletta
ved Middelhavet er heim for 57
% av innbyggjarane i landet.
171
172
173
Aust for det sentrale høglandet ligg
Jordandalen
, som dannar ein liten del av den 6500
km lange
Riftdalen
Ramonkrateret
, eit unikt krater som berre finst i Israel og Sinaihalvøya.
Genesaretsjøen
og
Tiberias
Jordanelva
renn langs Jordandalen, frå
Hermon
gjennom
Hulahdalen
og
Genesaretsjøen
til
Daudehavet
, det lågaste punktet på jordoverflata.
174
Lenger sør ligg
Arabah
, som endar med
Eilatbukta
, ein del av
Raudehavet
. Noko som berre finst i Israel og på
Sinaihalvøya
er
makhteshim
, eller erosjonsbotnar.
175
Den største makhtesh i verda er
Ramonkrateret
i Negev, som måler 40 gonger 8
km.
176
Ein rapport om naturtilhøva i Middelhavet fann at Israel har flest planteartar per kvardratmeter av alle Middelhavslanda.
177
Sjølv om Israel er eit forholdsvis lite land, har det ganske så variert
vêr
. Kystområda har
middelhavsklima
med
nedbør
om vinteren. Den årlege nedbørsmengda minkar derimot når ein flyttar seg sørover.
Haifaområdet
i nord får om lag 630
mm, medan områda nær grensa til
Egypt
ikkje har meir enn rundt 200
mm i året. Kysten av
Eilatbukta
, heilt sør i Israel, får derimot nesten aldri nedbør (
Eilat
som ligg her har ein normal årsnedbør på 29
mm), og dette er òg det varmaste området i Israel. Her har ein vanlegvis rundt 20
°C om ettermiddagen i løpet av vinteren, og godt over 30
°C frå april til november.
Åsane rundt
Jerusalem
er kjølige og forholdsvis fuktige i periodar om vinteren og kan få litt snø eit par gonger i året (av og til kraftig), men òg lange periodar med sol. Den tørre delen av året varer frå mai til oktober og har behagelege
temperaturar
både på dagtid og nattestid. Jerusalem har ein årleg nedbørsnormal på 529
mm, men frå mai til og med september er normalen berre 3
mm, og alt dette kjem normalt i mai.
Av og til, særleg seint på våren eller tidleg på hausten, kan ein austleg
vind
sende temperaturane opp mot 40
°C over heile landet. På kysten av
Daudehavet
, verdas lågastliggande område, er det som regel mykje varmare enn dei omliggande områda. Vinteren er mild og solrik, men om sommaren kan ein få svært høge temperaturar her, og dei fuktige sommarnettene kan vere trykkjande.
Den høgaste temperaturen målt i Asia (53,7
°C) vart registrert i 1942 i
Tirat Zvi
kibbutz nord i Jordandalen.
178
Det finst forskjellige fytogeografisk regionar i Israel, på grunn av plasseringa til landet mellom tempererte og tropiske soner, ved grensa til Middelhavet i vest og ørkenen i aust. Dyre- og plantelivet i Israel er derfor særs variert. Det finst 2
867 kjende planteartar i Israel. Av desse er er minst 253 artar innførte eller ikkje naturlege.
179
Det er 380 israelske naturreservat.
180
Anemone coronaria
- nasjonalblomen til Israel
Nubisk steinbukk
Negev
Furuskog i
Eshtaol
planta av
Det jødiske nasjonalfundet
Kronkrage
i vårbløming i
Rishon LeZion
Alpefiol
og
kappgjøksyre
Bøffel i
Hulahdalen
reservat i
Nord-Israel
Jerusalemfjella
Nahal Arugot
Tahanafossen i
Nahal Ayun
Har Arbel
Nedre Galilea
Rosh HaNikra-grotter
Eilatbukta
Politikk
endre
endre wikiteksten
Knesset
, det israelske parlamentet.
Israel vert styrt under eit
parlamentarisk system
som ein demokratisk republikk med
allmenn stemmerett
Eit parlamentsmedlem støtta av eit parlamentarisk fleirtal vert
statsminister
—vanlegvis frå det største partiet. Statsministeren er regjeringsleiar og leiaren av
kabinettet
181
182
Israel vert styrt av eit 120 mann stort parlament, kalla
Knesset
. Folk i Knesset blir valt basert på
høvestalsval
av politiske parti,
183
med ei valgrense på 2
%, som i praksis har ført til koalisjonsregjeringar.
Parlamentariske val vert halde kvart fjerde år, men ustabile koalisjonar eller
mistillitsforslag
av Knesset kan oppløyse ei regjering tidlegare. Dei grunnleggjande lovene fungerer som ein
uskreven konstitusjon
. I 2003 byrja Knesset ei offisiell grunnlov basert på desse lovene.
184
Presidenten i Israel er statsleiar med avgrensa og stort sett seremonielle oppgåver.
181
Rettssystem
endre
endre wikiteksten
Høgsteretten i Israel, Givat Ram i Jerusalem.
Israel har eit tredelt rettssystem. På det lågaste nivået er
lagmannsretten
, som finst i dei fleste byar i landet. Over dei er
tingretten
, som tener både som ankerett og domstol. Dei finst i fem av dei seks
distrikta
. Det tredje og øvste nivået er
høgsteretten
, som ligg i Jerusalem. Han tener både som øvste ankerett og høgsterett.
185
186
Sjølv om Israel støttar måla til
den internasjonale straffedomstolen
, men har ikkje ratifisert
Roma-vedtekene
, på grunn av uro for høvet til å vere fri frå politisk upartiskheit.
Administrativ inndeling
endre
endre wikiteksten
For meir om dette emnet, sjå
distrikt i Israel
A clickable map of Israel.
Staten Israel er delt inn i seks administrative distrikt, kjend som
mehozot
(מחוזות; eintal
mahoz
Sentral
Haifa
Jerusalem
Nord
Sør
og
Tel Aviv distrikt
, i tillegg til
Judea- og Samaria-området
på
Vestbreidda
. Heile Judea- og Samaria-området og delar av Jerusalem og Det nordlege distriktet er ikkje anerkjent internasjonalt som ein del av Israel. Distrikta er vidare delt inn i femte underdistrikt kalla
nafot
(נפות; eintal:
nafa
), som igjen er delt inn i femti naturlege regionar.
187
Distrikt
Adm. senter
Underdistrikt
Folketal
Nord
Nasaret
Kinneret
Safed
Akko
Golan
Jezreeldalen
242
100
Haifa
Haifa
Haifa
Hadera
880
000
Senter
Ramla
Rishon LeZion
Sharon
Netanya
),
Petah Tikva
Ramla
Rehovot
770
200
Tel Aviv
Tel Aviv
Bat Yam
Bnei Brak
Giv'atayim
Holon
Ramat Gan
Tel Aviv
227
000
Jerusalem
Jerusalem
Jerusalem
910
300 (omtrent 200
000 israelske busetjarar og 208
000 palestinarar.
188
189
190
Sør
Beer Sheva
Ashkelon
Beer Sheva
053
600
Judea og Samaria
Vestbreidda
Modi'in Illit
Judea og Samaria
375
000 israelske innbyggjarar
191
For statistiske årsaker vart landet delt inn i tre storbyområde:
Tel Aviv storbyområde
(folketal 3
206
400),
Haifa storbyområde
(folketal 1
021
000) og
Beer Sheva storbyområde
(folketal 559
700).
192
Den største kommunen i Israel, både i folketal og areal,
193
er
Jerusalem
med 773
800 innbyggjarar i eit område på 126
km² (2009). Israelsk statistikk for Jerusalem omfattar òg
Aust-Jerusalem
, som internasjonalt vert rekna som ein del av
Dei palestinske territoria
under
israelske okkupasjon
194
Tel Aviv
Haifa
og
Rishon LeZion
er dei nest mest folkerike byane i Israel med høvesvis 393
900, 265
600 og 227
600 innbyggjarar.
193
Israelskokkuperte territorium
endre
endre wikiteksten
For meir om dette emnet, sjå
israelskokkuperte territorium
Kart over Israel som syner Vestbreidda, Gazastripa og Golanhøgdene.
I 1967, som følgje av
seksdagarskrigen
, tok Israel kontroll over
Vestbreidda
, inkludert
Aust-Jerusalem
Gazastripa
og
Golanhøgdene
. Israel tok òg kontroll over
Sinaihalvøya
, men gav det attende til Egypt som ein del av fredsavtalen dei i mellom i 1979.
195
Mellom 1982 og 2000 okkuperte Israel ein del av
Sør-Libanon
, i det som vart kalla
tryggleikssona
Etter Israel erobra desse områda og fram til i dag har det vorte bygd
busetnader
(jødiske sivile samfunn) og militære installasjonar. Israel innførte sivilrett i Golanhøgdene og Aust-Jerusalem og gjeve innbyggjarane permanent borgarstatus og valet om å søkje om statsborgarskap. Vestbreidda har vore under militær okkupasjon og palestinarar i området har ikkje fått bli borgarar. Gazastripa er sjølvstendig frå Israel utan israelske militære eller sivile, men Israel har framleis kontroll over luftrommet og farvatnet utafor. Tryggingsrådet i SN har erklært annekteringa av Golanhøgdene og Aust-Jerusalem som ugyldig og ser på territoria som okkupert.
196
197
Hovudstad
endre
endre wikiteksten
1950
innførte Israel at
Jerusalem
var landets
hovudstad
Regjeringsbygga
og andre sentrale kontor vart lagde til delar av Jerusalem kontrollerte av Israel. I
1980
vart det gjort vedtak i det israelske
parlamentet
Knesset
, (
hebraisk
כנסת knéset 'forsamling,
arabisk
كنيست kanīsat) at Jerusalem var Israel sin "ævelege og udelelege«
hovudstad med full
religionsfridom
for alle. Ei rekkje land motset seg Israels val av hovudstad, og meiner at Israel okkuperer byen etter
seksdagarskrigen
i 1967. Dei meiner at den endelege avklåringa av Jerusalem sin status fyrst kan eiga rom etter opprettinga av ein palestinsk stat. Desse landa har difor i protest oppretta sine ambassadar i andre større byar, som
Tel-Aviv
Ramat-Gan
eller
Herzliya
. Det finst korso nokre få land som har sine ambassadar i Jerusalem.
SNs Tryggingsråd
tok samstundes fråstand frå denne lova i
resolusjon
478. I tråd med tidlegare praksis har dei fleste land med diplomatiske samband med Israel difor etablert sine ambassadar i
Tel-Aviv
, den største byen i Israel, og den fyrste og mellombelse hovudstaden inntil den israelske nasjonalforsamlinga fyrste gongen vedtok at Jerusalem var landets hovudstad i 1950.
Medan det vert hevda at Jerusalem er tilknytt alle dei «tre monoteistiske religionane»
islam
kristendom
og
jødedom
er det berre dei to sistnemnde som har byen nemnt ved namn i sine religiøse skrift. Jerusalem er aldri nemnd i Koranen, og det er diskutert innan islamske grupper kor «haram al-sharif», «den ytste heilagdomen» i røynda låg, staden der Muhammed etter islamsk erveminne reid til himmels på vengjehesten, Buraqen
al-Buraq
Jerusalem
er
residensby
for
president
regjering
og
parlamentet
Knesset
).
Militærvesen
endre
endre wikiteksten
For meir om dette emnet, sjå
Det israelske forsvaret
IAI Lavi
Israel har det største forsvarsbudsjettet i forhold til BNP av alle industriland.
198
199
Det israelske forsvaret består av hæren, luftforsvaret og marinen. Det vart grunnlagt under
den arabisk-israelske krigen i 1948
200
Forsvaret nyttar seg òg av
Det militære etteretningsdirektoratet
Aman
), som arbeidar med
Mossad
og
Shabak
201
Det israelske militæret har vore involvert i fleire store krigar og grensekonfliktar i løpet av den korte historia si, og er ein av dei mest erfarne væpna styrkane i verda.
202
203
Dei fleste israelarane innkalt til militærteneste då dei er 18 år gamle. Menn tener tre år og kvinner to til tre år.
204
Arabiske borgarar i Israel
(utanom
drusarar
) og dei som held på med fulltids religiøse studiar er slepp militærtenesta.
205
206
Militæret nytta seg av høgteknologiske våpensystem designa og produsert i Israel, i tillegg til noko utanlandsk import. Sidan 1967 har USA vore ein vesentleg leverandør av militærstøtte til Israel. Det er venta at USA gjev landet 3,15
milliardar
dollar
kvart år frå 2013 til 2018.
207
208
Arrow-missilet
er eitt av dei få operasjonelle
anti-ballistiske missilsystema
i verda.
209
Sidan
Jom kippúr-krigen
har Israel utvikla eit nettverk av
overvakingssatellittar
210
Ein trur at Israel har
kjernevåpen
211
i tillegg til kjemiske og biologiske våpen.
212
Israel har ikkje signert
ikkje-spreiingsavtalen for kjernevåpen
213
Sidan
Golfkrigen
i 1991, då Israel vart angripen av irakiske
Scud-rakettar
vart det krav for alle heimar i Israel om eit forsterka bomberom.
Israel er konstant lågt på
Global fredsindeks
, der dei er rangert på 145. plass av 153 nasjonar for fredlegheit i 2011.
214
Økonomi
endre
endre wikiteksten
Israelsk ny shekel
Flyfoto over
Tel Aviv storbyområde
Israel vert rekna som eit av dei mest økonomisk og industrielt utvikla landa i Sørvest-Asia. I 2010 vart det medlem av
OECD
23
215
Landet er rangert på tredjeplass i regionen og på 38. plass i verda på lista til
Verdsbanken
over kor lett det er å gjere forretningar i landet
216
Landet har dei fleste
NASDAQ
-oppførte føretaka i verda utafor Nord-Amerika.
217
I 2010 var Israel rangert på 17. plass på lista over dei mest økonomisk utvikla landa i verda.
218
Bank of Israel er den største banken i Israel og har ein
valutareserve
på 78 mrd. dollar.
219
Israel er eit leiande land i utviklinga av
solenergi
220
Israel er ein global leiar i
vasskonservering
og
geotermisk energi
221
og er langt framme når det gjeld teknologiar i software og kommunikasjon.
222
223
Samferdsle
endre
endre wikiteksten
Taxfree på
Ben Gurion lufthamn
Tel Aviv
Israel har 18
096
kilometer med asfalterte vegar,
224
og 2,4
millionar køyretøy.
225
Talet på kjøretøy per 1
000 personar var 324, som er relativt lågt i eit industriland.
225
Israel har 5
715 rutebussar,
226
drivne av fleire selskap og det største er
Egged
, som har ruter over det meste av landet. Jernbanelinjene strekkjer seg over 949
kilometer og vert berre drivne av det statseigde
Israel Railways
227
(alle tala er frå 2008). Etter store investeringar tidleg til midten av 1990-åra har talet på togpassasjerar auka frå 2,5
millionar i 1990 til 35
millionar i 2008. Jernbanen transporterer òg 6,8
million tonn last per år.
227
Israel har to internasjonale flyplassar,
Ben Gurion internasjonale lufthamn
, som er hovudflyplassen nær
Tel Aviv-Yafo
og
Ovda lufthamn
i sør, og fleire mindre innanlandsflyplassar. Ben Gurion, som er den største flyplassen, hadde 12,1
million passasjerar i 2010.
228
Ved kysten av
Middelhavet
er
Haifa
den største og eldste hamna i byen, medan
Ashdod
er ei av få djupvasshamner i verda som er bygd ut mot det opne havet. I tillegg til desse er det ei mindre hamn i
Eilat
ved
Raudehavet
som hovudsakleg vert nytta til handel med resten av Asia.
Turisme
endre
endre wikiteksten
Turisme, særleg
religiøs turisme
, er ein viktig industri i Israel. Landet har temperert klima, strender, arkeologisk stader og andre historiske og bibelske stader, i tillegg til ein unik geografi, som trekkjer til seg mange turistar. Dei mange tryggleiksproblema har derimot gått ut over industrien, men talet på turistar er aukande.
229
I 2013 vart det registrert 3,54 million turistar i Israel. Det mest populære turistmålet er
Vestmuren
som 68% av turistane vitjar.
230
231
Israel har det høgaste talet på museum per innbyggjar i verda.
232
Demografi
endre
endre wikiteksten
Prosentdel av dei største
religiøse gruppene
i åra 1949–2008.
Tidleg i 2014 var folketalet i Israel estimert til 8
146
300
innbyggjarar, og av desse var 6
110
600
jødar
18
Arabiske borgarar i Israel
utgjer 20,7
% av det totale innbyggjartalet.
19
Dei site tiåra har mange emigrantar kome frå Romania, Thailand, Kina, Afrika og Sør-Amerika. Dei eksakte tala er usikre, sidan mange lever ulovleg i landet,
233
men estimata er i området kring 203
000.
234
Kring 92
% av israelarane bur i urbane område.
235
I 2009 budde over 300
000 israelske borgarar i busetnader på
Vestbreidda
236
som i
Ma'ale Adumim
og
Ariel
, og samfunn som eksisterte før staten vart oppretta, men som vart gjenoppretta etter
seksdagarskrigen
, i byar som
Hebron
og
Gush Etzion
. 20
000 israelarar bur i busetjingar i
Golanhøgdene
125
I 2011 budde 250
000 jødar i
Aust-Jerusalem
237
Det totale talet på israelske busetjarar er over 500
000 (6,5% av den israelske folkesetnaden). Kring 7
800 israelarar budde i busetjingar på
Gazastripa
, før dei vart evakuerte av styresmaktene i 2005.
238
Israel vart oppretta som eit heimland for jødane og vert ofte omtalt som Den jødiske staten. Landet gjev alle jødar og dei som er av jødisk ætt rett til israelsk borgarskap.
239
Over tre fjerdedelar, eller 75,5
%, av folkesetnaden er jødar. Kring 4
% av israelarane (300
000) er etnisk definert som andre, og er etterkomarar av russiske jødar eller familiar som ikkje er jødiske etter rabbinsk lov, men likevel kvalifisert for israelsk borgarskap.
240
241
242
Kring 73% av
israelske jødar
er israelskfødde, medan 18,4% er emigrantar frå Europa og Amerika, og 8,6
% er emigrantar frå Asia og Afrika (inkludert
Den arabiske verda
).
243
244
Jødar frå Europa og det tidlegare
Sovjetunionen
og deira israelskfødde etterkomarar, inkludert
ashkenazi
-jødar, utgjer kring halvparten av dei jødiske israelarane. Jødar som flykta eller vart kasta ut av arabiske og muslimske land, og etterkomarane deira, inkludert både
mizrahi
og
sefardiske
jødar,
245
utgjer det meste av resten av den jødiske folkesetnaden.
246
247
248
Israelske byar
med minst 50
000 innbyggjarar
200
000 og meir
Jerusalem (Vest)
Tel Aviv-Jaffa
Haifa
Rishon LeZion
Ashdod
Petah Tikva
100
000–199
999
Beer Sheva
Holon
Netanya
Bnei Brak
Ramat Gan
Bat Yam
Rehovot
Ashkelon
50
000–99
999
Herzliya
Kefar Sava
Ra'anana
Hadera
Beit Shemesh
Modi'in-Maccabim-Re'ut
Lod
Nasaret
Ramla
Giv'atayim
Rahat
Nahariya
Kiryat Ata
Språk
endre
endre wikiteksten
Vegskilt på
hebraisk
arabisk
og
engelsk
Israel har to offisielle språk,
hebraisk
og
arabisk
Hebraisk er hovudspråket i staten og vert snakka av dei fleste innbyggjarane, medan arabisk vert snakka av den arabiske minoriteten. Mange israelske samfunn snakkar engelsk ganske godt, og mange fjernsynsprogram vert sendte på engelsk, i tillegg til at engelsk vert lært frå tidleg alder i skulen. Sidan landet har mange emigrantar, kan ein høyre mange språk i gatene. På grunn av masseimmigrasjon frå det tidlegare Sovjetunionen og
Etiopia
(kring 130
000
etiopiske jødar
lever i Israel),
249
250
Russisk og
amharisk
vert mykje snakka.
251
Meir enn ein million russisktalande emigrantar kom til Israel frå det tidlegare Sovjetunionen mellom 1990 og 2004.
252
Fransk vert snakka av kring 700
000 israelarar,
253
dei fleste frå Frankrike og Nord-Afrika.
Religion
endre
endre wikiteksten
Klippedomen
og
Vestmuren
i Jerusalem.
Hurvasynagoga
Jerusalem
Den heilage grav-kyrkja
, tilbede av kristne som
gravstaden til Jesus
254
Bahai-arkivet i
Haifa
Israel og
Dei palestinske territoria
utgjer ein stor del av
Det heilage landet
, ein region som vert rekna som viktig i alle dei
abrahamske religionane
– jødar, kristne, muslimar og
Baha'istar
Den religiøse tilhøyrsla til
israelske jødar
varierer stort: ei undersøking for dei over 20 år synte at 55
% seier dei er «tradisjonelle», medan 20
% reknar seg sjølv som «sekulære jødar», 17
% definerer seg sjølv som «
religiøse zionistar
»; 8
% definerer seg sjølv som «
harediske
jødar».
255
Sjølv om dei ultraortodokse, eller haredim, berre representerer 5
% av den israelske folkesetnaden i 1990,
256
er dei venta å representere meir enn ein femtedel av den jødiske folkesetnaden i Israel innan 2028.
257
Med 16
% av folkesetnaden utgjer muslimar den største religiøse minoriteten i Israel. Kring 2
% av innbyggjarane er kristne og 1,5% er
drusarar
258
Byen
Jerusalem
er særskild viktig for både jødar, muslimar og kristne, sidan det ligg stader her som er sentrale i den religiøse trua deira, som den israelskkontrollerte
Gamlebyen
der
Vestmuren
og
Tempelhøgda
Al-Aqsa-moskéen
og
Den heilage grav-kyrkja
ligg.
259
Andre religiøst viktige stader i Israel er
Nasaret
(heilag for kristendommen som staden der
jomfru Maria
fekk bodskapen om at ho bar Jesus i magen),
Tiberias
og
Safed
(to av
Dei fire heilage byane
i jødedomen),
Den kvite moskéen
Ramla
(heilag i islam som heilagdomen til profeten
Saleh
), og
St. Georg-kyrkja
Lod
(heilag i kristendom og islam som grava til
St. Georg
eller
Al Khidr
).
Fleire andre religiøse landemerke ligg på
Vestbreidda
, som
Josefsgrava
Shechem
fødestaden til Jesus
og
Rakelgrava
Betlehem
, og
Patriarkgrotta
Hebron
Det administrative senteret for
bahaitrua
og
Báb-heilagdomen
ligg i
Haifa
og leiaren for trua er gravlagd i
Akko
Utdanning
endre
endre wikiteksten
Hjerneforskingssenteret ved
Bar-Ilan universitet
Israel har ei forventa skuletid på 15,5 år
260
og ein lesekunne på 97,1% i følgje Dei sameinte nasjonane.
261
Det finst fem skuletypar i landet: statlege sekulære, statleg religiøse, ultraortodokse, kommunale busetjingsskular, og arabiske skular. Dei offentlege sekulære skulane er den største skulegruppa, og dei fleste jødiske og ikkje-arabiske elevane i Israel går på desse. Dei fleste arabarane sender barna sine på skular der arabisk er lærespråk.
262
Utdanning er
obligatorisk
i Israel for barn mellom tre og 18.
263
Skulane er delt inn i tre trinn med grunnskule (1.-6. klasse), ungdomsskule (7.-9. klasse) og vidaregåande skule (10.-12. klasse), og endar med
Bagrut
, eit vitnemål etter ein eksamen. Det hebraiske universitetet i Jerusalem og Tel Aviv universitet er rangert blant dei 100 beste universiteta i verda.
264
Israel er rangert på tredjeplass i verda når det gjeld akademiske grader per innbyggjar (20
% av folkesetnaden).
265
Kultur
endre
endre wikiteksten
Den mangfaldige kulturen i Israel kjem frå den mangfaldige folkestanden. Jødar frå diasporaer verda over har ført med seg kulturane og dei religiøse tradisjonane til Israel, og skapt ein smeltedigel av jødiske tru og vanar.
266
Israel er det einaste landet i verda som nyttar
hebraisk kalender
. Offentlege fridagar og skuleferiar vert styrt av dei jødiske heilagdagane, og den offisielle kviledagen er laurdag,
sabbaten
. Den arabiske minoriteten i Israel har òg påverka israelsk kultur i område som arkitektur,
267
musikk,
268
og mat.
269
Litteratur
endre
endre wikiteksten
Amos Oz
sine bøker er omsette til 36 språk, meir enn nokon annan israelsk forfattar.
270
Israelsk litteratur
består hovudsakleg av dikt og prosa skriven på hebraisk, som ein del av den
hebraiske
renessansen som talespråk sidan midten av 1800-talet, sjølv om ein liten del av litteraturen òg vert publisert på andre språk, som engelsk. Etter lova må det trykkast to kopiar av alle trykte materiale i Israel, som skal lagrast i
Det israelske nasjonalbiblioteket
ved
Det hebraiske universitetet i Jerusalem
. Frå 2001 gjeld lova òg lyd- og videoinnspelingar, og andre ikkje-trykte media.
271
I 1966 delte
Shmuel Yosef Agnon
nobelprisen i litteratur
med den tysk-jødiske forfattaren
Nelly Sachs
272
Leiane israelske diktarar har vore
Yehuda Amichai
Nathan Alterman
og
Rachel Bluwstein
. Internasjonale kjende romanforfattarar frå Israel er mellom andre
Amos Oz
Etgar Keret
og
David Grossman
. Den israelske-arabiske satirikaren
Sayed Kashua
(som skriv på hebraisk) er òg internasjonalt kjend.
Musikk og dans
endre
endre wikiteksten
Israelsk musikk
er påverka av musikk frå heile verda:
sefardisk musikk
hasidiske
melodiar,
magedansmusikk
gresk musikk
jazz
og
poprock
er alle ein del av musikkmiljøet.
273
Shavuot
-feiringa i
Gan Shmuel
Sirkeldansen
hora
vart introdusert av dei første jødiske busetjarane, og var tidleg populær i kibbutzar og utanforliggande samfunn. Han vart eit symbol på sionismen og høvet til å oppleve glede under enkle kår. Han spelar i dag ei viktig rolle i moderne israelsk folkedans og vert ofte framført ved bryllaup og andre feiringar, og i gruppedansar over heile Israel.
Israel filharmoniske orkester
dirigert av
Zubin Mehta
Av dei verdskjende orkestera i Israel
274
275
finn ein
Israel filharmoniske orkester
, som har vore i drift i over 70 år og som i dag spelar meir enn 200 konsertar i året. Mange kjende musikarar kjem frå Israel, og somme har blitt internasjonale stjerner.
Itzhak Perlman
Pinchas Zukerman
og
Ofra Haza
er av dei mest internasjonalt kjende musikarane som er fødde i Israel.
Israel har delteke i
Eurovision Song Contest
nesten kvart år sidan 1973, og vunne konkurransen tre gonger, og vore vertsland to gonger.
276
277
Eilat
har sin eigen internasjonale musikkfestival,
Raudehavet jazzfestival
, kvar sommar sidan 1987.
278
Israel er heimstad for mange palestinske musikarar, som den internasjonalt kjende
oudspelaren
og fiolinvirtuosen Taiseer Elias, songaren
Amal Murkus
, og brørne Samir og
Wissam Joubran
Kino og teater
endre
endre wikiteksten
Ti israelske filmar har vore nominerte til
Oscarprisen
for beste utanlandske film.
279
Teateret står sterkt i Israel med tradisjonar som
jiddisk teater
frå Aust-Europa.
Habima teater
i Tel Aviv vart bygd i 1918 og er det eldste teaterselskapet i Israel og nasjonalteater.
280
Palestinsk israelske filmskaparar har laga mange filmar om Midtausten-konflikta og statusen til palestinarar i Israel, som
Mohammed Bakri
-filmen
Jenin, Jenin
frå 2002 og
The Syrian Bride
Mat
endre
endre wikiteksten
Sufganiyot
servert under
hanukkah
Det israelske kjøkenet består av lokale rettar i tillegg til rettar ført til landet av jødiske emigrantar. Sidan landet vart oppretta i 1948, og særleg sidan slutten av 1970-åra, har israelsk
fusjonsrettar
blitt utvikla. Det meste av den israelske maten er
kosher
og tilberedt i høve jødisk
halakha
. Det meste av folkesetnaden er anten jødiske eller muslimar og
svin
vert derfor særs sjeldan ete i Israel.
Idrett
endre
endre wikiteksten
Ramat Gan stadion
, det største stadionet i Israel.
Makkabiaden
, ein olympiske leikar-aktig konkurranse for jødiske og israelske idrettsfolk, vart starta i 1930-åra og har vorte halde kvart fjerde år sidan den gong. I 1964 var Israel vertskap for og vann
den asiatiske meisterskapen i fotball
. I 1970 klarte
det israelske herrelandslaget i fotball
å kvalifisere seg for
verdsmeisterskapen i fotball
, som vert rekna som den største bragda innan israelsk fotball.
Asialeikane i 1974
vart halden i Teheran og var dei siste Asialeikane som Israel deltok i, sidan mange av dei arabiske landa nekta å konkurrere med Israel.
281
Israel vart ekskludert frå Asialeikane i 1978 på grunn av dei høge tryggleikskostnadane om dei skulle delta.
282
I 1994 let
UEFA
Israel og alle israelske idrettsorganisasjonar få konkurrere i Europa.
Dei mest populære idrettane i Israel er fotball og basketball.
283
Maccabi Haifa
Maccabi Tel Aviv
Hapoel Tel Aviv
og
Beitar Jerusalem
er dei største idrettsklubbane. Maccabi Tel Aviv, Maccabi Haifa and Hapoel Tel Aviv har delteke i
UEFA Champions League
og Hapoel Tel Aviv nådde kvartfinalen i
UEFA-cupen
Maccabi Tel Aviv BC
har vunne Europacupen i basketball seks gonger.
284
Den israelske tennisstjerna
Shahar Pe'er
var i 2011 rangert på 11. plass i verda.
Sjakkstormeisteren
Boris Gelfand
Sjakk er ein stor sport i Israel. Det finst mange israelske stormeisterar.
285
Israel er vertskap for ein årleg internasjonal
sjakkonkurranse
og var vertskap for
verdsmeisterskapen i sjakk
i 2005. Sjakk står på timeplanen på somme skular i Israel.
286
287
288
Byen
Beersheba
har vorte eit nasjonalt
sjakksenter
. På grunn av dei mange sovjetiske immigrantane har byen fleire stormeistrar i sjakk enn nokon annan by i verda.
289
290
Den israelske stormeisteren
Boris Gelfand
vann verdsmeisterskapen i 2009
291
og i 2012 var han tapande finalist mot
Anand
I 2014 hadde Israel vunne
sju
olympiske medaljar sidan den første i
1992
, inkludert ein gullmedalje i
brettsegling
sommar-OL 2004
292
Israel har vunne over 100 gullmedaljar i
Paralympics
Media
endre
endre wikiteksten
Det finst israelske media på over ti ulike språk,
293
med hebraisk som det viktigaste. Nokre kjende aviser er
Yedioth Ahronoth
Israel HaYom
Maariv
Haaretz
The Jerusalem Post
, russiskspråklege
Vesti
og arabiskspråklege
Al-Ittihad
og
Kul al-Arab
. Landet har fleire private tv-kanalar og ein statskringkastar,
Israel Broadcasting Authority
I 2014 vart Israel rangert på 96. plass av 180 land av
Reporters Without Borders
' på
pressefridomsindeksen
, nummer to etter
Kuwait
(91) i regionen Midtausten og Nord-Afrika.
294
Sjå òg
endre
endre wikiteksten
Israel/Palestina-konflikten
Jødedommen
Samaritansk religion
Sionisme
Fotnotar
endre
endre wikiteksten
Jerusalemlova
seier «Jerusalem, heil og samla, er hovudstaden i Israel» og byen tener som setet for regjeringa, heimstaden til presidenten, regjeringskontora, høgsteretten og
parlamentet
Tryggingsrådet
Dei sameinte nasjonane
sin resolusjon 478 (20. august 1980) erklærte Jerusalemlova «ugyldig» og bad medlemslanda trekkje attende diplomatar frå Jerusalem. Dei sameinte nasjonane og alle medlemsslanda har nekta å godta Jerusalemlova (sjå {{Harvard citation no brackets|Kellerman|1993|p=140) og har halde ambassadane sine i andre byar som Tel Aviv,
Ramat Gan
og
Herzliya
(sjå
CIA Factbook
Arkivert
2018-12-24 ved
Wayback Machine
og
Kart over Israel
). Dei palestinske styresmaktene ser
Aust-Jerusalem
som hovudstaden i ein framtidig palestinsk stat. Den endelege statusen til byen må avgjerast i forhandlingar mellom Israel og palestinske styresmakter. (sjå
«Negotiating Jerusalem,» Palestine–Israel Journal
).
Kjelder
endre
endre wikiteksten
Denne artikkelen bygger på «
Israel
» frå
Wikipedia på engelsk
, den 28. september 2014.
Wikipedia på engelsk
oppgav desse kjeldene:
Abadi, Jacob (2004).
Israel's Quest for Recognition and Acceptance in Asia: Garrison State Diplomacy
. Routledge.
ISBN
0-7146-5576-7
Barton, John
; Bowden, Julie (2004).
The Original Story: God, Israel and the World
. Wm. B. Eerdmans Publishing Company.
ISBN
0-8028-2900-7
Ben-Sasson, Hayim (1985).
A History of the Jewish People
. Harvard University Press.
ISBN
978-0-674-39731-6
Bregman, Ahron
(2002).
A History of Israel
. Palgrave Macmillan.
ISBN
0-333-67631-9
Broughton, Simon; Ellingham, Mark; Trillo, Richard (1999).
World Music: The Rough Guide
. Rough Guides.
ISBN
1-85828-635-2
Cole, Tim (2003).
Holocaust City: The Making of a Jewish Ghetto
. Routledge.
ISBN
0-415-92968-7
Fraser, T. G. (2004).
The Arab-Israeli Conflict
. Palgrave Macmillan Limited.
ISBN
9781403913388
. Henta
12 May
2013
Friedland, Roger; Hecht, Richard (2000).
To Rule Jerusalem
. University of California Press.
ISBN
0-520-22092-7
Gelvin, James L.
(2005).
The Israel-Palestine Conflict: One Hundred Years of War
. Cambridge University Press.
ISBN
0-521-85289-7
Gilbert, Martin (2005).
The Routledge Atlas Of The Arab–Israeli conflict
(8th utg.). Routledge.
ISBN
0-415-35900-7
Goldreich, Yair (2003).
The Climate of Israel: Observation, Research and Application
. Springer.
ISBN
0-306-47445-X
Harkavy, Robert E.; Neuman, Stephanie G. (2001).
Warfare and the Third World
. Palgrave Macmillan.
ISBN
0-312-24012-0
Henderson, Robert D'A. (2003).
Brassey's International Intelligence Yearbook
(2003 utg.). Brassey's Inc.
ISBN
1-57488-550-2
Herzl, Theodor
(1946).
The Jewish State
. American Zionist Emergency Council.
ISBN
0-486-25849-1
Jacobs, Daniel (1998).
Israel and the Palestinian Territories: The Rough Guide
(2nd revised utg.). Rough Guides.
ISBN
1-85828-248-9
Kellerman, Aharon (1993).
Society and Settlement: Jewish Land of Israel in the Twentieth Century
. State University of New York Press.
ISBN
0-7914-1295-4
Kornberg, Jacques (1993).
Theodor Herzl: From Assimilation to Zionism
. Indiana University Press.
ISBN
0-253-33203-6
Lustick, Ian (1988).
For the Land and the Lord: Jewish Fundamentalism in Israel
. Council on Foreign Relations Press.
ISBN
0-87609-036-6
Mazie, Steven (2006).
Israel's Higher Law: Religion and Liberal Democracy in the Jewish State
. Lexington Books.
ISBN
0-7391-1485-9
Morçöl, Göktuğ (2006).
Handbook of Decision Making
. CRC Press.
ISBN
1-57444-548-0
Mowlana, Hamid; Gerbner, George; Schiller, Herbert I. (1992).
Triumph of the File: The Media's War in the Persian Gulf
— A Global Perspective
. Westview Press.
ISBN
0-8133-1610-3
Roberts, Adam
(1990). «Prolonged Military Occupation: The Israeli-Occupied Territories Since 1967».
The American Journal of International Law
(American Society of International Law)
84
(1): 44–103.
JSTOR
2203016
doi
10.2307/2203016
Romano, Amy (2003).
A Historical Atlas of Israel
. The Rosen Publishing Group.
ISBN
0-8239-3978-2
Rosenzweig, Rafael (1997).
The Economic Consequences of Zionism
. T Brill Academic Publishers.
ISBN
90-04-09147-5
Rummel, Rudolph J.
(1997).
Power Kills: Democracy As a Method of Nonviolence
. Transaction Publishers.
ISBN
0-7658-0523-5
Scharfstein, Sol (1996).
Understanding Jewish History
. KTAV Publishing House.
ISBN
0-88125-545-9
Segev, Tom (2007).
1967: Israel, the War, and the Year that Transformed the Middle East
. Henry Holt and Company.
ISBN
9780805070576
Shindler, Colin (2002).
The Land Beyond Promise: Israel, Likud and the Zionist Dream
. I.B.Tauris Publishers.
ISBN
1-86064-774-X
Skolnik, Fred (2007).
Encyclopedia Judaica
(2nd utg.). Macmillian.
ISBN
0-02-865928-7
Smith, Derek (2006).
Deterring America: Rogue States and the Proliferation of Weapons of Mass Destruction
. Cambridge University Press.
ISBN
0-521-86465-8
Stein, Leslie (2003).
The Hope Fulfilled: The Rise of Modern Israel
. Greenwood Press.
ISBN
0-275-97141-4
Stendel, Ori (1997).
The Arabs in Israel
. Sussex Academic Press.
ISBN
1-898723-23-0
Stone, Russell A.; Zenner, Walter P. (1994).
Critical Essays on Israeli Social Issues and Scholarship
. SUNY Press.
ISBN
0-7914-1959-2
Torstrick, Rebecca L. (2004).
Culture and Customs of Israel
. Greenwood Press.
ISBN
0-313-32091-8
«Israel»
The World Factbook
. Central Intelligence Agency. 20. november 2012. Arkivert frå
originalen
24. desember 2018
. Henta 26. september 2014
Skolnik 2007
, pp.
132–232
«Israel»
Freedom i World
. Freedom House. 2008. Arkivert frå
originalen
23. juni 2012
. Henta 26. september 2014
«Declaration of Establishment of State of Israel»
. Israelsk utanriksdepartement. 14. mai 1948
. Henta 26. september 2014
Brenner, Michael; Frisch, Shelley (April 2003).
Zionism: A Brief Historie
. Markus Wiener Publishers. s.
184.
CS1 maint: Date and year (
link
«Zionist Leaders: David Ben-Gurion 1886–1973»
. Israelsk utanriksdepartement
. Henta 26. september 2014
Yoav Gelber
Palestina 1948
, 2006 — Chap.8 «The Arabs Regular Armies' Invasion of Palestine».
Gilbert 2005
, p.
«The status of Jerusalem»
(PDF)
The Question of Palestine & the United Nations
. United Nations Department of Public Information.
BBC News (29. mars 2006).
«Analysis: Kadima's big plans»
. Henta 26. september 2014
Kessner, BC (2. april 2006).
«Israel’s Hard-Learned Lessons»
. Homeland Security Today
. Henta 26. september 2014
Kumaraswamy, P. R. (5. juni 2002).
«The Legacy of Undefined Borders»
. Tel Aviv Notes
. Henta 26. september 2014
«Israel Journal: A Land Without Borders»
The Epoke Times
. Henta 26. september 2014
daud lenkje
«GaWC
– The World I følgje GaWC 2008»
Globalization and World Cities Research Network
. Henta 1. mars 2009
Victor Kattan, «Competing claims, contested city: the sovereignty of Jerusalem in international law" states on page 2, paragraph 2 that no country recognizes Israeli sovereignty in West or East Jerusalem.
Basic Law: Jerusalem, Capital of Israel'
. Knesset.gov.il
. Henta 26. september 2014
Rudoren, Jodi.
«Service to Israel Tugs at Identity of Arab Citizens»
. New York Times.
«Monthly Bulletin of Statistics for Population»
Israel Central Bureau of Statistics
. 7 August 2013. Arkivert frå
originalen
20. september 2013
. Henta 24. august 2013
«Latest Population Statistics for Israel»
. Jewish Virtual Library. April 2013. Arkivert frå
originalen
12. juni 2018
. Henta 26. september 2014
Rice, Stephanie (4. mai 2009).
«The Black hebraiskes of Israel»
GlobalPost
. Henta 26. september 2014
Rummel 1997
, p.
257
. «A current list of liberal democracies includes: Andorra, Argentina, ... , Kypros, ... , Israel, ...»
«Global Survey 2006: Middle East Progress Amid Global Gains in Freedom»
. Freedom House. 19. desember 2005. Arkivert frå
originalen
23. juni 2012
. Henta 26. september 2014
«Israel's accession to the OECD»
. Organisasjonen for økonomisk samarbeid og utvikling
. Henta 26. september 2014
«Human development indices»
(PDF)
. United Nations Development Programme. Arkivert frå
originalen
(PDF)
21. november 2010
. Henta 26. september 2014
«WHO: Life expectancy in Israel among highest in the world»
Haaretz
. 24. mai 2009.
«Popular Opinion»
The Palestina Post
(Jerusalem). 7. desember 1947. s.
1.
Levine, Robert A. (7. november 2000).
«See Israel as a Jewish Nation-State, More or Less Democratic»
The New York Times
. Henta 26. september 2014
Wells, John C. (1990).
Longman pronunciation dictionary
. Harlow, England: Longman. s.
381.
ISBN
0-582-05383-8
om «Jakob».
«Då sa mannen: «Du skal ikkje lenger heita Jakob. Israel skal vera namnet ditt, for du har kjempa med Gud og menneske og vunne.».» (
1. mosebok
, 32:28, 35:10). Sjå òg
Hosea 12:5
2. Mos 6:16–20
Barton
Bowden 2004
, p.
126
. «The Merneptah Stele ... is arguably the oldest evidence outside the Bible for the existence of Israel as early as the 13th Century BC.»
«Herren din Gud vil føra deg til det landet fedrane dine tok, og du skal ta det på nytt. Og han skal gjera vel imot deg og gjera deg endå meir talrik enn fedrane dine..»
5. MOS 30:5
«Men vender de om til meg og held boda mine og lever etter dei, om de så er drivne bort der himmelen endar, skal eg samla dykk og føra dykk til den staden eg har valt til bustad for namnet mitt.»
Nehemja 1:9
«Walking the Bible Timeline»
Walking the Bible
(Public Broadcast Television)
. Henta 26. september 2014
Friedland
Hecht 2000
, p.
. «For a thousand years Jerusalem was the seat of Jewish sovereignty, the household site of kings, the location of its legislative councils and courts.»
Ben-Sasson 1985
Matthews, Victor H. (2002).
A Brief Historie of Ancient Israel
. Westminster John Knox Press. s.
192.
ISBN
978-0-664-22436-3
Miller, J. Maxwell; Hayes, John Haralson (1986).
A Historie of Ancient Israel and Judah
. Westminster John Knox Press. s.
523.
ISBN
978-0-664-21262-9
Oppenheimer, A'haron and Oppenheimer, Nili.
Between Rome and Babylon: Studies in Jewish Leadership and Society
. Mohr Siebeck, 2005, s. 2.
Cohn-Sherbok, Dan (1996).
Atlas of Jewish History
. Routledge. s.
58.
ISBN
978-0-415-08800-8
Lehmann, Clayton Miles (18. januar 2007).
«Palestine»
Encyclopedia of the Roman Provinces
. University of South Dakota
. Henta 26. september 2014
daud lenkje
Morçöl 2006
, p.
304
Gil, Moshe (1997).
A Historie of Palestine, 634–1099
. Cambridge University Press.
ISBN
978-0-521-59984-9
Kramer, Gudrun (2008).
A Historie of Palestine: From Ottoman Conquest to the Founding of the State of Israel
. Princeton University Press. s.
376.
ISBN
978-0-691-11897-0
«The Covenant of the League of Nations»
Article 22
. Henta 18. oktober 2012
"Mandate for Palestine,"
Encyclopedia Judaica,
Vol. 11, s. 862, Keter Publishing House, Jerusalem, 1972
Rosenzweig 1997
, p.
«Zionism, the urge of the Jewish people to return to Palestine, is almost as ancient as the Jewish diaspora itself. Some Talmudic statements ... Almost a millennium later, the poet and philosopher Yehuda Halevi ... In the 1700th Century...»
Geoffrey Wigoder, G.G. (ed.).
«Return to Zion»
The New Encyclopedia of Judaism (via Answers.Com)
(The Jerusalem Publishing House)
. Henta 27. september 2014
«An invention called 'the Jewish people
Haaretz
. Arkivert frå
originalen
127. september 2014
. Henta 26. september 2014
«Herren din Gud vil på nytt samla deg frå alle dei folka han har spreidd deg ut iblant ... Herren din Gud vil føra deg til det landet fedrane dine tok, og du skal ta det på nytt. Og han skal gjera vel imot deg og gjera deg endå meir talrik enn fedrane dine.» (5. Mos 30:1–5).
Gilbert 2005
, p.
. «Jødar søkte eit nytt heimland etter forvisinga frå Spania (1492)
...»
Eisen, Yosef (2004).
Miraculous journey: a complete history of the Jewish people from creation to the present
. Targum Press. s.
700.
ISBN
1-56871-323-1
Morgenstern, Arie (2006).
Hastening redemption: Messianism and the resettlement of the land of Israel
. USA: Oxford University Press. s.
304.
ISBN
978-0-19-530578-4
«Jewish and Non-Jewish Population of Palestine-Israel (1517–2004)»
. Jewish Virtual Library. Arkivert frå
originalen
18. januar 2017
. Henta 26. september 2014
Barnai, Jacob (1992).
The Jews in Palestine in the Eighteenth Century: Under the Patronage of the Istanbul committee of Officials for Palestina
. universitet Alabama Press. s.
320.
ISBN
978-0-8173-0572-7
«Immigration to Israel»
. Jewish Virtual Library
. Henta 26. september 2014
«Aliyah During Second World War and its Aftermath»
Kornberg 1993
«How did Theodor Herzl, an assimilated German nationalist in the 1880s, suddenly in the 1890s become the founder of Zionism?"
Herzl 1946
, p.
11
«Chapter One: The Heralders of Zionism»
. Jewish Agency for Israel. Arkivert frå
originalen
27. april 2009
. Henta 26. september 2014
Stein 2003
, p.
88
romersko 2003
, p.
30
harvnb error: no target: CITEREFromersko2003 (
help
Macintyre, Donald (26. mai 2005).
«The birth of modern Israel: A scrap of paper that changed history»
The Independent
. Henta 26. september 2014
Yapp, M.E.
(1987).
The Making of the Modern Near East 1792–1923
. Harlow, England: Longman. s.
290.
ISBN
0-582-49380-3
Scharfstein 1996
, p.
269
«League of Nations: The Mandate for Palestine, July 24, 1922»
Modern History Sourcebook
(Fordham universitet). 24. juli 1922
. Henta 27. september 2014
Shaw, J. V. W. (January 1991) [1946]. «Chapter VI: Population».
A Survey of Palestine
. Volume I: Prepared in December 1945 and January 1946 for the information of the Anglo-American Committee of Inquiry (Reprint utg.). Washington, D.C.: Institute for Palestine Studies. s.
148.
ISBN
978-0-88728-213-3
OCLC
22345421
Lay summary
«Report to the League of Nations on Palestina and Transjordan, 1937»
. British Government. 1937. Arkivert frå
originalen
23. september 2013
. Henta 14. juli 2013
«The Population of Palestine Prior to 1948»
. MidEastWeb
. Henta 27. september 2014
Fraser 2004
, p.
27
«A/RES/106 (S-1)»
General Assembly resolution
. Dei sameinte nasjonane. 15. mai 1947
. Henta 26. september 2014
daud lenkje
«Background Paper No. 47 (ST/DPI/SER.A/47)»
. Dei sameinte nasjonane. 20. april 1949. Arkivert frå
originalen
12. juni 2012
. Henta 27. september 2014
«A/RES/181(II) of 29. november 1947»
. Dei sameinte nasjonane. 1947
. Henta 27. september 2014
Bregman 2002
, pp.
40–41
Gelber, Yoav (2006).
Palestina 1948
. Brighton: Sussex Academic Press. s.
17.
ISBN
978-1-902210-67-4
Tal, David (2003).
War in Palestina, 1948: Israeli and Arabic Strategy and Diplomacy
. Routledge. s.
471.
ISBN
978-0-7146-5275-7
Morris, Benny (2008).
1948: A Historie of the First Arabic-Israeli War
. New Haven, Conn.: Yale University Press.
ISBN
0-300-15112-8
«Declaration of Establishment of State of Israel»
. Israelsk utanriksdepartement. 14. mai 1948.
Clifford, Clark, «Counsel to the President: A Memoir», 1991, s. 20.
Jacobs, Frank (7. august 2012).
«The Elephant in the Map Room»
Borderlines
(The New York Times)
. Henta 27. september 2014
Karsh, Efraim (2002).
The Arabic-Israeli conflict: The Palestine War 1948
. Osprey Publishing. s.
50.
ISBN
978-1-84176-372-9
Ben-Sasson 1985
, p.
1058
Rabinovich, Itamar; Reinharz, Jehuda (2007).
Israel in the Middle East: Documents and Readings on Society, Politics, and Foreign Relations, Pre-1948 to the Present
. Brandeis. s.
74.
ISBN
978-0-87451-962-4
«PDF copy of Cablegram from the Secretary-General of the League of Arabic States to the Secretary-General of the United Nations: S/745: 15. mai 1948»
. Un.org. 9. september 2002
. Henta 27. september 2014
Karsh, Efraim (2002).
The Arabic-Israeli conflict: The Palestine War 1948
. Osprey Publishing.
ISBN
978-1-84176-372-9
Morris, Benny
The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited
. Cambridge University Press. s.
602.
ISBN
978-0-521-00967-6
«Two Hundred and Seventh Plenary Meeting»
. Dei sameinte nasjonane. 11. mai 1949. Arkivert frå
originalen
12. september 2007
. Henta 27. september 2014
Lustick 1988
, pp.
37–39
«Israel (Labor Zionism)»
Country Studies
(Library of Congress)
. Henta 27. september 2014
Shulewitz, Malka Hillel (2001).
The Forgotten Millions: The Modern Jewish Exodus from Arabic Lands
. Continuum.
ISBN
978-0-8264-4764-7
«Population, by Religion and Population Group»
. Israelsk statistisk sentralbyrå. 2006. Arkivert frå
originalen
30. september 2007
. Henta 27. september 2014
Bard, Mitchell (2003).
The Founding of the State of Israel
. Greenhaven Press. s.
15.
Hakohen, Devorah (2003).
Immigrants in Turmoil: Mass Immigration to Israel and Its Repercussions i the 1950s and After
. Syracuse University Press.
ISBN
978-0-8156-2969-6
; om ma'abarot, sjå s. 269.
Shindler 2002
, pp.
49–50
Segev p 161-166
Segev p 155-157
Massad, Joseph. «Zionism's Internal Others: Israel and the Oriental Jews.» Journal of Palestine Studies 25.4 (1996): 53-68. PDF. s. 59-64
Segev, Tom. 1949: The First Israelites. «The First Million». Trans. Arlen N. Weinstein. New York: The Free Press, 1986. Print. s. 105-107
Gilbert 2005
, p.
58
Schoenherr, Steven (15. desember 2005).
«The Suez Crisis»
. Henta 27. september 2014
Gorst, Anthony; Johnman, Lewis (1997).
The Suez Crisis
. Routledge.
ISBN
978-0-415-11449-3
«Adolf Eichmann»
. Jewish Virtual Library
. Henta 27. september 2014
Cole 2003
, p.
27
. «...
the Eichmann trial, which did so much to raise public awareness of the Holocaust
...»
Shlomo Shpiro (2006).
«No place to hide: Intelligence and civil liberties in Israel»
Cambridge Review of International Affairs
19
(44): 629–648.
"The Politics of Miscalculation in the Middle East», av Richard B. Parker (1993 Indiana University Press) s. 38
«Israel»
Aquastat
. Food and Jordbruk Organization of the Dei sameinte nasjonane. 2008
. Henta 26. september 2014
Maoz, Moshe (1995).
Syria and Israel: From War to Peacemaking
. USA: Oxford University Press. s.
70.
ISBN
978-0-19-828018-7
«On This Day 5 Jun»
. Bfvt. 5. juni 1967
. Henta 27. september 2014
Segev 2007
, p.
178
Segev 2007
, p.
289
Smith 2006
, p.
126
. «Nasser, the Egyptian president, decided to mass solider in Sinai ...
casus belli
by Israel.»
Bennet, James (13. mars 2005).
«The Interregnum»
The New York Times Magazine
. Henta 27. september 2014
«Israelsk utanriksdepartement
– The Palestinian National Covenant- July 1968»
. Mfa.gov.il
. Henta 27. september 2014
Silke, Andrew (2004).
Research on Terrorism: Trends, Achievements and Failures
. Routledge. s.
149 (256 pages).
ISBN
978-0-7146-8273-0
. Henta 27. september 2014
Gilbert, Martin (2002).
The Routledge Atlas of the Arabic-Israeli Conflict: The Complete History of the Struggle and the Efforts to Resolve It
. Routledge. s.
82.
ISBN
978-0-415-28116-4
. Henta 27. september 2014
Andrews, Edmund
Kifner, John
(27. januar 2008).
«George Habash, Palestinian Terrorism Tactician, Dies at 82»
The New York Times
. Henta 26. september 2014
«1973: Arabic states attack Israeli forces»
On This Day
(The Bfvt.). 6. oktober 1973
. Henta 27. september 2014
«Agranat Commission»
. Knesset. 2008
. Henta 27. september 2014
Bregman 2002
, pp.
169–170
«In hindsight we can say that 1977 was a turning point
...»
Bregman 2002
, pp.
171–174
Bregman 2002
, pp.
186–187
Bregman 2002
, pp.
186
Cleveland, William L. (1999).
A history of the modern Middle East
. Westview Press. s.
356.
ISBN
978-0-8133-3489-9
Lustick, Ian (1997).
«Has Israel Annexed East Jerusalem?»
Middle East Policy
(Washington, D.C.: Wiley-Blackwell)
(1): 34–45.
ISSN
1061-1924
OCLC
4651987544
doi
10.1111/j.1475-4967.1997.tb00247.x
. Arkivert frå
originalen
(PDF)
20. november 2009
. Henta 27. september 2014
Sjå til dømes resolusjon 63/30
«Resolution adopted by the General Assembly»
. 23. januar 2009. Arkivert frå
originalen
3. januar 2011
. Henta 28. september 2014
BBC News.
Regions and territories: The Golan Heights
Bregman 2002
, p.
199
Tessler, Mark A. (1994).
A History of the Israeli-Palestine conflict
. Indiana University Press. s.
677.
ISBN
978-0-253-20873-6
Stone
Zenner 1994
, p.
246
Haberman, Clyde (9. desember 1991).
«After 4 Years, Intifada Still Smolders»
The New York Times
. Henta 27. september 2014
Mowlana, Gerbner
Schiller 1992
, p.
111
Bregman 2002
, p.
236
«From End of the Cold War to 2001»
. Boston College
. Henta 26. september 2014
daud lenkje
«Osloavtalen, 1993»
. U.S. Department of State. Arkivert frå
originalen
22. januar 2010
. Henta 27. september 2014
«Israel-PLO Recognition
– Exchange of Letters between PM Rabin and Chairman Arafat
– Sept 9- 1993»
. Det israelske utanriksdepartmentet
. Henta 27. september 2014
Harkavy
Neuman 2001
, p.
270
«Sources of Population Growth: Total Israeli Population and Settler Population, 1991–2003»
Settlements information
. Foundation for Middle East Peace. Arkivert frå
originalen
26. august 2013
. Henta 26. september 2014
Kurtzer, Daniel; Lasensky,Scott (2008).
Negotiating Arabis-Israeli peace: American leadership in the Middle East
. USA Institute of Peace Press. s.
44.
ISBN
978-1-60127-030-6
Cleveland, William L. (1999).
A history of the modern Middle East
. Westview Press. s.
494.
ISBN
978-0-8133-3489-9
«Israel marks Rabin assassination»
BBC News
. 12. november 2005.
Bregman 2002
, p.
257
Gelvin 2005
, p.
240
Khaled Abu Toameh.
«How the war began»
. Henta 29. mars 2006
Ain, Stewart (20. desember 2000).
«PA: Intifada Was Planned»
. The Jewish Week. Arkivert frå
originalen
13. oktober 2007.
Samuels, David (1. september 2005).
«In a Ruined Country»
The Atlantic
. Henta 27. september 2014
«Vestbreidda barrier route disputed, Israeli missil kills 2»
USA Today
. 29. juli 2004
. Henta 27. september 2014
Harel, Amos; Issacharoff, Avi (1. oktober 2010).
«Years of rage»
Haaretz
. Henta 26. september 2014
King, Laura (28. september 2004).
«Losing Faith in the Intifada»
Los Angeles Times
. Henta 26. september 2014
Diehl, Jackson (27. september 2004).
«From Jenin To Fallujah?»
. The Washington Post
. Henta 26. september 2014
Amidror, Yaakov.
«Winning Counterinsurgency War: The israelske Experience»
(PDF)
Strategic Perspectives
. Jerusalem Center for Public Affairs
. Henta 26. september 2014
Pipes, Daniel (14. september 2008).
«Must Counterinsurgency Wars Fail?»
. The Washington Times
. Henta 26. september 2014
Frisch, Hillel (12. januar 2009).
«The Need for a Decisive Israeli Victory Over Hamas»
Perspectives Papers on Current Affairs
. Begin-Sadat Center for Strategic Studies
. Henta 26. september 2014
Buchris, Ofek (9. mars 2006).
«The «Defensive Shield" Operation as a Turning Point in Israel's National Security Strategy»
(PDF)
Strategy Research Project
. USA Army War College
. Henta 26. september 2014
Krauthammer, Charles (18. juni 2004).
«Israel's Intifada Victory»
. The Washington Post
. Henta 26. september 2014
Plocker, Sever (22. juni 2008).
«2nd Intifada forgotten»
. Ynetnews
. Henta 26. september 2014
Ya'alon, Moshe (January 2007).
«Lessons from the Palestinian 'War' against Israel»
(PDF)
Policy Focus
. Washington Institute for Near East Policy. Arkivert frå
originalen
(PDF)
11. august 2012
. Henta 26. september 2014
Hendel, Yoaz (20. september 2010).
«Letting the IDF win»
. Ynetnews
. Henta 26. september 2014
Zvi Shtauber; Yiftah Shapir (2006).
The Midtausten strategic balance, 2004–2005
. Sussex Academic Press. s.
7.
ISBN
978-1-84519-108-5
. Henta 27. september 2014
«Security Council Calls for End to Hostilities between Hizbollah, Israel, Unanimously Adopting Resolution 1701 (2006)»
United Nations Security Council Resolution 1701
. 11. august 2006.
Harel, Amos (13. juli 2006).
«Hizbollah kills 8 soldiers, kidnaps two in offensive on northern border»
Haaretz
. Henta 26. september 2014
Walker, Peter (21. mai 2008).
«Olmert confirms peace talks with Syria»
The Guardian
(London)
. Henta 21. mai 2008
. «Israel and Syria are holding indirect peace talks, with Turkey acting as a mediator
...»
Koutsoukis, Jason (27. september 2014).
«Battleground Gaza: Israeli ground forces invade the strip»
Sydney Morning Herald
. Henta 27. september 2014
Ravid, Barak (18. januar 2009).
«IDF begins Gaza troop withdrawal, hours after ending 3-week offensive»
Haaretz
. Henta 26. september 2014
Azoulay, Yuval (1. januar 2009).
«Two IDF soldiers, civilian lightly hurt as Gaza mortars hit Negev»
Haaretz
. Henta 26. september 2014
Lappin, Yaakov; Lazaroff, Tovah (12. november 2012).
«Gaza groups pound Israel with over 100 rockets»
The Jerusalem Post
. Henta 27. september 2014
Stephanie Nebehay (20. november 2012).
«UN rights boss, Red Cross urge Israel, Hamas to spare civilians»
. Reuters. Arkivert frå
originalen
20. januar 2013
. Henta 20. november 2012
al-Mughrabi, Nidal (24. november 2012).
«Hamas leader defiant as Israel eases Gaza curbs»
Reuters
. Arkivert frå
originalen
10. januar 2013
. Henta 8. februar 2013
«Israeli air strike kills top Hamas commander Jabari»
The Jerusalem Post
. Henta 14. november 2012
Cohen, Gili (9. januar 2012).
«Israel Navy to devote majority of missil boats to secure offshore drilling rafts»
Haaretz
«Area of Districts, Sub-Districts, Natural Regions and Lakes»
. Israelsk statistisk sentralbyrå. 22. september 2014
. Henta 27. september 2014
«Israel (Geografi)»
Country Studies
(Library of Congress). 7. mai 2009
. Henta 27. september 2014
«Geographic Regions»
. Arkivert frå
originalen
4. januar 2008
. Henta 14. januar 2008
«Issue #130. november 2011 - Regions in Israel»
. Arkivert frå
originalen
6. oktober 2014
. Henta 28. september 2014
«‘‘After 20 Years’’: A Taphonomic Re-evaluation of Nahal Hadera V, an Epipalaeolithic Site on the Den israelske kystsletta»
(PDF)
«The Living Dead Sea»
. Israelsk utanriksdepartement. 1. april 1999.
ISBN
0-8264-0406-5
. Henta 27. september 2014
Makhteshim Country
. UNESCO.
ISBN
954-642-135-9
. Henta 27. september 2014
«Makhtesh Ramon»
. Jewish Virtual Library
. Henta 27. september 2014
Rinat, Zafrir (26. juli 2014).
«More endangered than rain forests?»
Haaretz
(Tel Aviv)
. Henta 26. september 2014
Watzman, Haim (8. februar 1997).
«Left for dead»
New Scientist
(London)
. Henta 26. september 2014
«Flora of Israel Online»
. Flora.huji.ac.il. Arkivert frå
originalen
30. april 2014
. Henta 27. september 2014
«National Parks and naturreservats, Israel»
. Israel Ministry of Turisme
. Henta 27. september 2014
«Field Listing
— Executive Branch»
The World Factbook
(Central Intelligence Agency). 19. juni 2007. Arkivert frå
originalen
22. april 2008
. Henta 27. september 2014
I 1996 vart det innført direkte val av statsministeren, men ein var ikkje nøgd med systemet, og ein gjekk attende til det gamle. Sjå
«Israel's election process explained»
. BBC News. 23. januar 2003
. Henta 27. september 2014
«The Electoral System in Israel»
. The Knesset
. Henta 8. august 2007
Mazie 2006
, p.
34
«The Judiciary: The Court System»
. Israelsk utanriksdepartement. 1. august 2005
. Henta 5. august 2007
«Israel's high court unique in region»
Boston Herald
. 9. september 2007
. Henta 27. september 2014
«Introduction to the Tables: Geophysical Characteristics»
(doc)
. Statistisk sentralbyrå
. Henta 27. september 2014
Sherwood, Harriet (26. juli 2012).
«Population of Jewish settlements i West Bank up 15
000 in a year»
The Guardian
(London).
«palestinarar grow by a million in decade»
. The Jerusalem Post/AP. 9. februar 2008
. Henta 27. september 2014
«Comprehensive Settlement Population 1972-2010»
. Foundation for Midtausten Peace. Arkivert frå
originalen
15. mars 2010
. Henta 27. september 2014
«The Jewish Demographic Bomb: Judea og Samaria Up 4.3% in 2013»
«Localities, Population, and Density»
(PDF)
. Henta 27. september 2014
«Population of localities numbering above 2
000 residents and other rural population»
(PDF)
. Statistisk sentralbyrå. 30. september 2009
. Henta 19. februar 2010
Roberts 1990
, p.
60
Sjølv om Aust-Jerusalem og Golanhøgdene har vore ført inn under direkte israelske lov, er desse områda internasjonalt rekna som okkuperte, og statusen deira er i høve internasjonale lover den same som for Vestbreidda og Gaza.
Bard, Mitchell.
«Israel Makes Peace With Egypt»
Jewish Virtual Library
. American-Israeli Cooperative Enterprise
. Henta 27. september 2014
«Resolution 497 (1981)»
. Dei sameinte nasjonane. 1981. Arkivert frå
originalen
12. juni 2012
. Henta 26. september 2014
«Aust-Jerusalem: UNSC Res. 478»
. UN. 1980
. Henta 27. september 2014
«Military spending: Arming up»
The Economist
. 8. juni 2009
. Henta 26. september 2014
Bassok, Moti (30. september 2009).
«Defense budget to grow, education spending to shrink»
Haaretz
. Henta 26. september 2014
«Historie: 1948»
. Det israelske forsvaret. 2007
. Henta 27. september 2014
Henderson 2003
, p.
97
«The State: Det israelske forsvaret (IDF)»
. Israelsk utanriksdepartement. 27. september 2014
. Henta 27. september 2014
«Det israelske forsvaret»
. GlobalSecurity.org
. Henta 27. september 2014
«The Det israelske forsvaret»
. Israelsk utanriksdepartement
. Henta 27. september 2014
Stendel 1997
, pp.
191–192
Shtrasler, Nehemia (16. mai 2007).
«Cool law, for wrong population»
Haaretz
. Henta 27. september 2014
«U.S. Aid To Israel»
. Jewishvirtuallibrary.org
. Henta 27. september 2014
Erlanger, Steven (127. september 2014).
«Israel to Get $30
Billion in Military Aid From U.S»
The New York Times
. Henta 23. september 2007
Katz, Yaakov (30. mars 2007).
Arrow can fully protect against Iran
The Jerusalem Post
. Henta 26. september 2014
Zorn, E. L. (8. mai 2007).
«Israel's Quest for Satellite Intelligence»
. Central Intelligence Agency. Arkivert frå
originalen
16. april 2016
. Henta 27. september 2014
ElBaradei, Mohamed
(27. juli 2004).
«Transcript of the Director General's Interview with Al-Ahram News»
. International Atomic Energy Agency
. Henta 26. september 2014
«Proliferation of Weapons of Mass Destruction: Assessing the Risks»
(PDF)
. Office of Technology Assessment. August 1993. s.
65, 84. Arkivert frå
originalen
(PDF)
28. mai 2012
. Henta 26. september 2014
«Background Information»
2005 Review Conference of the Parties to the Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons (NPT)
. Dei sameinte nasjonane. 27. mai 2005
. Henta 9. april 2012
Share this Email Twitter FacebookRankCountryScore.
«Rankings & Results «
Vision of Humanity»
. Visionofhumanity.org. Arkivert frå
originalen
1. juni 2010
. Henta 15. september 2011
«List of OECD Member countries
— Ratification of the Convention on the OECD»
. Organisasjonen for økonomisk samarbeid og utvikling
. Henta 26. september 2014
«Economy Rankings»
Ease of Doing Business
. World Bank
. Henta 27. september 2014
«NASDAQ Appoints Asaf Homossany as New Director for Israel»
NASDAQ OMX Group
. 6. februar 2005. Arkivert frå
originalen
16. februar 2015
. Henta 27. september 2014
Israel's economy most durable in face of crises', Ynet 20. mai 2010»
. Ynetnews.com. 20. juni 1995
. Henta 27. september 2014
«Data Template on International Reserves and Foreign Currency Liquidity
– Reporting Countries»
. Imf.org. 5. januar 2001
. Henta 27. september 2014
Gradstein, Linda
(22. oktober 2007).
«Israel Pushes Solar Energy Technology»
NPR
Ginsburg, Mitch (28. mai 2007).
«A Hotter Holy Land»
. The Jerusalem Report. Arkivert frå
originalen
4. mai 2012
. Henta 26. september 2014
«Israel keen on IT tie-ups»
Business Line
(Chennai, India). 10. januar 2001. Arkivert frå
originalen
16. januar 2013
. Henta 27. september 2014
«Israel's technology industry: Punching above its weight»
The Economist
. 10. november 2005
. Henta 26. september 2014
«Roads(1)(2), By Length and Area»
(PDF)
. Israelsk statistisk sentralbyrå. 2008
. Henta 27. september 2014
«2008
– 2.4
Million motor vehicles in Israel»
. Israelsk statistisk sentralbyrå. 29. juni 2009
. Henta 27. september 2014
«Bus Services on Scheduled Routes»
(PDF)
. Israelsk statistisk sentralbyrå. 2009
. Henta 27. september 2014
«israelske Railway Services»
(PDF)
. Israelsk statistisk sentralbyrå. 2009
. Henta 27. september 2014
«Official airport statistics for Ben Gurion Airport»
. IAA. 25. mai 2009
. Henta 27. september 2014
Burstein, Nathan (28. september 2014).
«Tourist visits above pre-war level»
The Jerusalem Post
. Henta 26. september 2014
Yifa Yaakov (10. januar 2014).
«2013 'record year' for tourism, government says»
Times of Israel
. Henta 27. september 2014
Ziv Reinstein (10. januar 2014).
«2013: Record year for incoming tourism»
Ynetnews
. Henta 27. september 2014
«Interesting Facts About Israel»
. Jewish Federation of the North Shore
. Henta 26. september 2014
«ISRAEL: Crackdown on illegal migrants and visa bratsjtors»
IRIN
. 14. juli 2009.
Adriana Kemp, «Labour migration and racialisation: labour market mechanisms and labour migration control policies i Israel»,
Social Identities
10:2, 267–292, 2004
«THE LAND: Urban Life»
. Israelsk utanriksdepartement.
«Settlements in the West Bank»
Settlement Information
. Foundation for Midtausten Peace. Arkivert frå
originalen
4. september 2014
. Henta 26. september 2014
«President Obama’s hostility to Israel continues»
The Jerusalem Post
. Arkivert frå
originalen
28. mai 2011
. Henta 26. september 2014
«Settlements in the Gaza Strip»
Settlement Information
(Foundation for Middle East Peace). Arkivert frå
originalen
26. august 2013
. Henta 28. september 2014
«The Law of Return»
. Knesset
. Henta 28. september 2014
DellaPergola, Sergio (2011).
«Jewish Demographic Policies»
(PDF)
. The Jewish People Policy Institute.
«Israel (people)»
. Encyclopedia.com. 2007.
Yoram Ettinger (April 5, 2013).
«Defying demographic projections»
Israel Hayom
. Henta 29. oktober 2013
«Jews, by Continent of Origin, Continent of Birth and Period of Immigration»
Statistical Abstract of Israel
. Israelsk statistisk sentralbyrå. 22. september 2014
. Henta 28. september 2014
Aharoni, Ada.
«The Forced Migration of Jews From Arab Countries and Peace»
. Historical Society of Jews From Egypt. Arkivert frå
originalen
13. februar 2012
. Henta 26. september 2014
«From Sephardic to Mizrahi and Back Again: Changing Meanings of "Sephardic" in Its Social Environments»
«The myth of the Mizrahim»
The Guardian
(London). 3. april 2009.
Shields, Jacqueline.
«Jewish Refugees from Arab Countries»
. Jewish Virtual Library
. Henta 26. september 2014
daud lenkje
«Missing Mizrahim»
Israelsk statistisk sentralbyrå
The Ethiopian Community i Israel
«Israel may admit 3
000 Ethiopia migrants if Jews»
Reuters
. 16. juli 2009. Arkivert frå
originalen
3. november 2013
. Henta 28. september 2014
Meyer, Bill (17. august 2008).
«Israel's welcome for Ethiopian Jews wears thin»
The Plain Dealer
. Henta 27. september 2014
«Study: Soviet emigrantar outperform israelske students»
Haaretz
. 10. februar 2008.
«French radio station RFI makes aliyah»
Ynetnews
. 5. desember 2011.
McMahon,
Arthur. L.,
Holy Sepulchre
Elazar, Daniel J.
«Religion in Israel: A Consensus for Jewish Tradition»
. Jerusalem Center for Public Affairs
. Henta 28. september 2014
«The other Israeli conflict: with itself»
The Christian Science Monitor
. 9. juli 2010.
daud lenkje
«At the edge of the abyss»
Haaretz
. 24. november 2009.
Statistisk sentralbyrå, Government of Israel.
«Population, by religion and population group»
(PDF)
. Arkivert frå
originalen
(PDF)
10. april 2006
. Henta 6. august 2007
Levine, Lee I. (1999).
Jerusalem: its sanctity and centrality to Judaism, kristendom, and Islam
. Continuum International Publishing Group. s.
516.
ISBN
978-0-8264-1024-5
«Global Education Digest 2011»
(PDF)
UNESCO Institute for Statistics
. Dei sameinte nasjonane Educational, Scientific and Cultural Organization. 2011. s.
223. Arkivert frå
originalen
(PDF)
24. juni 2016
. Henta 18. oktober 2012
«Human Development Report 2009»
(PDF)
. United Nations Development Programme. 2009
. Henta 26. september 2014
«Israeli Schools: Religious and Secular Problems»
. Education Resources Information Center. 10. oktober 1984
. Henta 26. september 2014
Kashti, Or; Ilan, Shahar (18. juli 2007).
«Knesset raises school dropout age to 18»
Haaretz
. Henta 26. september 2014
«Two Israeli universities named among world's best»
The Jerusalem Post
. 15. mars 2012.
«Top Ten Reasons to Invest i Israel»
. Israelsk utanriksdepartement
. Henta 26. september 2014
«Asian Studies: Israel as a ‘Melting Pot’»
. National Research universitet Higher School of Economics
. Henta 126. september 2014
Ran, Ami (25. august 1998).
«Encounters: The Vernacular Paradox of Israeli Architecture»
. Ministry of Foreign Affairs
. Henta 28. september 2014
Brinn, David (23. oktober 2005).
«Israeli, Palestinian and Jordanian DJs create bridge for peace»
ISRAEL21c
. Henta 26. september 2014
«The International Israeli Table»
. Israelsk utanriksdepartement
. Henta 26. juni 2009
«Amos Oz is most translated Israeli author»
Ynetnews
. 10. februar 2009.
«Depositing Books to The Jewish National & universitet Library»
. Jewish National and University Library. Arkivert frå
originalen
1. juli 2007
. Henta 28. september 2014
«Nobelprisen i litteratur 1966»
. Nobel Foundation
. Henta 28. september 2014
Broughton, Ellingham
Trillo 1999
, pp.
365–369
Ben-Sasson 1985
, p.
1095
Ewbank, Alison J.; Papageorgiou, Fouli T. (1997).
Whose Master's Voice?: The Development of Popular Music in Thirteen Cultures
. Greenwood Press. s.
117.
ISBN
978-0-313-27772-6
«Israel»
Eurovision Song Contest
. European Broadcasting Union
. Henta 27. september 2014
«Historie»
Eurovision Song Contest
. European Broadcasting Union
. Henta 27. september 2014
«About the Raudehavet Jazz Festival»
. Raudehavet Jazz Festival. Arkivert frå
originalen
12. mars 2012
. Henta 26. september 2014
Brown, Hannah (2. februar 2010).
Ajami' nominated for Oscar»
Jerusalem Post
«התיאטרון הלאומי הבימה»
(på hebraisk). Habima National Theatre
. Henta 13. august 2007
Montague, James (27. februar 2008).
«Time is right for Israel to return to its Asian roots»
The Guardian
(London)
. Henta 4. mai 2010
«Israel Barred from Asian Games»
. Jewish Telegraphic Agency. 26. juli 1976
. Henta 28. september 2014
Torstrick 2004
, p.
141
«Pawn stars shine in new 'national sport
. Haaretz
. Henta 28. september 2014
«Chess In Schools in Israel
– A progress report»
. FIDE
. Henta 28. september 2014
«Ashdod schools to incorporate chess into curriculum»
. Haaretz
. Henta 28. september 2014
«Israel is introducing chess to the school curriculum»
. FIDE
. Henta 28. september 2014
Bekerman, Eitan (4. september 2006).
«Chess masters set to blitz Rishon Letzion»
Haaretz
«World Team Championship in Beer Sheva, Israel»
. World Chess Federation. 1. november 2005
. Henta 27. september 2014
Shvidler, Eli (15. desember 2009).
«Israeli grand master Boris Gelfand wins Chess World Cup»
Haaretz
«Israel»
. International Olympic Committee
. Henta 26. september 2014
«Recorded Programs»
Israel Broadcasting Authority
. Arkivert frå
originalen
24. januar 2010
. Henta
24 January
2014
«Press Freedom Index 2014»
. Reporters Without Borders. Arkivert frå
originalen
14. februar 2014
. Henta 26. februar 2014
Delar av denne artikkelen bygger på «
Media of Israel
» frå
Wikipedia på engelsk
, den 15. mars 2015.
Bakgrunnsstoff
endre
endre wikiteksten
Wikimedia Commons har multimedia som gjeld:
Israel
Reiseguide for
Israel
frå Wikivoyage
Den israelske regjeringa
Offisiell nettstad for turisme i Israel
Israelsk statistisk sentralbyrå
Israel sin offisielle YouTube-kanal
Wikimedia Atlas of Israel
CIA World Factbook
Arkivert
2007-05-09 ved
Wayback Machine
Vest-Asia
Afghanistan
Armenia
Bahrain
Georgia
Irak
Iran
Israel
Jordan
Kuwait
Kypros
Libanon
Oman
Qatar
Saudi-Arabia
Dei sameinte arabiske emirata
Syria
Tyrkia
Jemen
Organisasjonen for økonomisk samarbeid og utvikling
Austerrike
Australia
Belgia
Canada
Chile
Danmark
Finland
Frankrike
Hellas
Irland
Island
Israel
Italia
Japan
Luxembourg
Mexico
Nederland
New Zealand
Noreg
Polen
Portugal
Slovakia
Slovenia
Spania
Storbritannia
Sveits
Sverige
Sør-Korea
Tsjekkia
Tyrkia
Tyskland
Ungarn
USA
Midtausten
Bahrain
Egypt
Irak
Iran
Israel
Jemen
Jordan
Kypros
Kuwait
Libanon
Nord-Kypros
Oman
Palestina
Qatar
Dei sameinte arabiske emirata
Saudi-Arabia
Syria
Tyrkia
Land ved
Middelhavet
Suverene statar
Albania
Algerie
Bosnia-Hercegovina
Egypt
Frankrike
Hellas
Israel
Italia
Kroatia
Kypros
Libanon
Libya
Malta
Marokko
Monaco
Montenegro
Slovenia
Spania
Syria
Tunisia
Tyrkia
Statar med avgrensa anerkjenning
Nord-Kypros
Palestina
Biland
og andre territorium
Akrotíri og Dekélia
UK
Gibraltar
(UK)
Autoritetsdata
Store norske leksikon
BIBSYS
Open Library
VIAF
GND
LCCN
ISNI
BNF
WorldCat
Henta frå «
Kategoriar
Israel
Skipingar i 1948
1948 i Israel
Arabisktalande land
Hebraiske ord og uttrykk
Levanten
Liberale demokrati
Medlemsland i Unionen for Middelhavet
Land i Midtausten
Republikkar
Utvalde artiklar 2015
Gøymde kategoriar:
Sider med ikkje-numeriske argument til formatnum
CS1 maint: Date and year
Artiklar med døde lenkjer
Sider med Webarchive-mal som lenker til Wayback Machine
Harv and Sfn no-target errors
Wikipedia-sider med duplikate malparametrar
Artiklar med autoritetsdata
Israel
Nytt emne