Korea Kusini - Wikipedia, kamusi elezo huru

Korea Kusini - Wikipedia, kamusi elezo huru
Nenda kwa yaliyomo
Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Makala hii yahusu Jamhuri ya Korea. Kwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Watu wa Korea, tazama
Korea Kaskazini
Jamhuri ya Korea
대한민국
Daehan Minguk
Bendera
Nembo
Kaulimbiu:
널리 인간을 이롭게 하라
"Lete faida kwa watu wote"
Wimbo wa taifa:
Aegukga
Mahali pa Korea Kusini
Mji mkuu
na mkubwa
Seoul
Lugha rasmi
Kikorea
Kabila
94.8% Wakorea
5.2% Nyingine
Dini
51%
Wasio na dini
31%
Ukristo
17%
Ubudha
2% Nyingine
Serikali
Jamhuri
Rais
Yoon Suk Yeol
Waziri Mkuu
Han Duck-soo
Iliundwa
Ufalme wa
Gojoseon
3 Oktoba
Tangazo la uhuru bado chini ya
Japani
2333 KK
Ukombozi kutoka utawala wa Japani
Jamhuri ya kwanza
ilitambuliwa na
Umoja wa Mataifa
12 Desemba
1948
Eneo
Jumla
km
100,210
(ya
ya 108)
Idadi ya watu
Kadirio la Julai 2014
50,617,045
Msongamano
505.1 (ya 13)/km
PLT
PPP
Kadirio la 2024
Jumla
$3.258 Trilioni
Kwa kila mtu
$62,960
PLT
Kawaida
Kadirio la 2024
Jumla
$1.95 Trilioni (ya 12)
Kwa kila mtu
$37,365
HDI
(2022)
0.929 (ya 19)
juu sana
Gini
(2021)
33.3
Sarafu
Won ya Korea Kusini
Majira ya saa
UTC
+9
Jina la kikoa
.kr
Korea Kusini
(jina rasmi:
Jamhuri ya Korea
; 대한민국 kwa
Kikorea
) ni nchi iliyoko
Asia ya Mashariki
, upande wa kusini wa
Rasi ya Korea
. Korea Kusini ina idadi ya watu takriban milioni 52, na inashika nafasi ya 28 kwa kuwa na idadi kubwa ya watu duniani. Korea Kusini inapakana na
Korea Kaskazini
upande wa kaskazini na inazungukwa na
Bahari ya Japani
(Bahari ya Mashariki) upande wa mashariki,
Bahari Njano
upande wa magharibi, na
Mlango wa Korea
upande wa kusini. Ina jumla ya eneo la takriban kilomita za mraba 100,210 lakini yenye maendeleo makubwa. Mji mkuu na jiji kubwa zaidi ni
Seoul
, jiji kuu la kimataifa na kituo cha kitamaduni, kiuchumi, na kisiasa cha taifa hilo.
Korea Kusini inajulikana kwa ukuaji wake wa haraka wa
kiuchumi
na maendeleo ya
kiteknolojia
, hasa tangu miaka ya 1970. Mara nyingi huitwa moja ya “
Punda mila za Asia,
” (Asian Tigers) nchi hii ilibadilika kutoka
uchumi
uliokumbwa na
vita
hadi kuwa mojawapo ya
nchi
zenye
uchumi
mkubwa na wenye nguvu
duniani
. Ni kiongozi wa kimataifa katika sekta kama vile vifaa vya
elektroniki
magari
, uundaji wa meli, na chuma. Makampuni makubwa kama
Samsung
Hyundai
, na
LG
yana makao yake makuu humo. Korea Kusini pia ina kiwango cha juu cha maisha, mfumo imara wa
elimu
, na miundombinu bora, ikiwa ni pamoja na mtandao wa intaneti unaoongoza kwa kasi duniani.
Kiutamaduni
, Korea Kusini imepata ushawishi mkubwa duniani kupitia muziki wake,
sinema
, mitindo, na vyakula, jambo linalojulikana kama “
Wimbi la Kikorea
” au
Hallyu
. Muziki wa
K-pop
, tamthilia za Kikorea, na filamu zimevutia hadhira kubwa ya kimataifa, na vyakula vya Kikorea kama
kimchi
bulgogi
, na
bibimbap
ni maarufu kote ulimwenguni. Korea Kusini ni
jamhuri
ya
kidemokrasia
yenye
rais
kama mkuu wa nchi na waziri mkuu kama mkuu wa serikali. Ni mwanachama wa
Umoja wa Mataifa
G20
OECD
, na mashirika mengine ya kimataifa, na ina mchango mkubwa katika masuala ya kikanda na kimataifa.
Historia
hariri
hariri chanzo
Makala kuu:
Historia ya Korea Kusini
Mji wa Seoul ulivyokuwa mwaka 1900 hivi.
Historia ya Korea Kusini ni sehemu ya
historia
pana ya
Rasi ya Korea
, ambayo imekaliwa na
binadamu
kwa maelfu ya miaka.
Kipindi cha Mwanzo na Uundaji wa Awali
hariri
hariri chanzo
Mwanzo wa
ustaarabu
wa Korea huhusishwa kijadi na kuanzishwa kwa Gojoseon mnamo mwaka
2333 KK
, ikifuatiwa na kuibuka kwa
Falme Tatu za Korea
Goguryeo
Baekje
, na
Silla
katika
karne
za mwanzo
BK
. Falme hizo zilishindania
mamlaka
hadi Silla, kwa msaada wa
nasaba ya Tang
ya
China
, ilipounganisha sehemu kubwa ya
rasi
hiyo katika
karne ya 7
. Katika kipindi hicho, jamii za awali zilijikita katika
kilimo
cha mwanzo, uundaji wa
zana
za
chuma
, na
maendeleo
ya mifumo ya kijamii iliyochangia kuibuka kwa madola ya mwanzo na
utambulisho
wa kitamaduni wa Wakorea.
Nasaba za Goryeo na Joseon
hariri
hariri chanzo
Baadaye ilifuata nasaba ya
Goryeo
(918–1392), iliyotoa
jina
la kisasa la Korea, na
nasaba ya Joseon
(1392–1897), dola la muda mrefu lililotawaliwa kwa misingi ya
Ukonfusio
na kujulikana kwa mafanikio ya
kitamaduni
, ikiwemo uundaji wa
mwandiko
wa
Kikorea
Hangul
. Katika enzi hizo, kulikuwa na maendeleo makubwa katika nyanja za
elimu
sayansi
, na
fasihi
, pamoja na kuimarika kwa mfumo wa
utawala
wa kifalme uliotegemea
maafisa
wasomi, hali iliyosaidia kuunda
jamii
yenye mpangilio thabiti na
urithi
mkubwa wa kitamaduni.
Kipindi cha Mgogoro (kabla ya Ukoloni)
hariri
hariri chanzo
Mwishoni mwa
karne ya 19
na mwanzoni mwa
karne ya 20
, Korea ilikabiliwa na shinikizo kubwa kutoka kwa
mataifa
ya kigeni, hasa
Japani
. Kipindi hicho kilishuhudia pia kuongezeka kwa ushawishi wa
mataifa ya Magharibi
na China katika
siasa
za ndani za Korea, hali iliyodhoofisha mamlaka ya kifalme na kusababisha mabadiliko ya kijamii na ya kiuchumi yaliyokuwa yakibadilisha muundo wa jamii ya Korea kwa kasi.
Kipindi cha Ukoloni (1910 – 1945)
hariri
hariri chanzo
Mwaka
1910
, Korea iliunganishwa rasmi na Japani na kubaki chini ya utawala wa
kikoloni
hadi mwisho wa
Vita vya Pili vya Dunia
mwaka
1945
. Katika kipindi hicho, sera za ukoloni zililenga kuunganisha Korea kiutawala na kiuchumi na Japani, huku pia zikidhibiti utamaduni wa wenyeji, jambo lililosababisha upinzani wa kitaifa na
harakati
mbalimbali za kupigania
uhuru
miongoni mwa Wakorea.
Kipindi cha Mgawanyiko na Vita
hariri
hariri chanzo
Kwenye mwisho wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia
jeshi
la Urusi liliwafuata Wajapani
kaskazini
mwa
rasi
na
Wamarekani
waliingia
kusini
. Hivyo baada ya kushindwa kwa Japani, rasi hiyo iligawanywa katika mstari wa
latitudo
ya 38 kuwa
Korea Kaskazini
iliyoungwa mkono na
Umoja wa Kisovyeti
na Korea Kusini iliyoungwa mkono na
Marekani
. Mgawanyiko huo ulisababisha
Vita vya Korea
(1950–1953),
vita
vikali vilivyomalizika kwa makubaliano ya kusitisha mapigano badala ya
mkataba wa amani
, na hivyo kuacha rasi hiyo ikiwa bado katika hali ya vita kisheria na kugawanyika katika mataifa mawili tofauti. Athari za vita zilikuwa kubwa juu ya uchumi,
miundombinu
, na maisha ya mamilioni ya watu katika pande zote mbili za rasi. Mwanzoni kulikuwa na majadiliano ya kuunganisha Korea tena lakini
Vita Baridi
ilileta uadui kati ya pande hizo mbili. Kila moja ilianzisha
serikali
ya pekee katika kanda la
utawala
wake kufuatana na
itikadi
yake. Warusi walitaifisha tasnia na
ardhi
wakaacha serikali ya
kikomunisti
katika kaskazini na Wamarekani waliacha
uchumi
wa
kibepari
na serikali iliyochaguliwa katika kusini.
Kipindi cha Maendeleo ya Kisasa na Sasa
hariri
hariri chanzo
Baada ya vita, Korea Kusini ilipitia miongo ya misukosuko ya kisiasa na utawala wa
kiimla
, sambamba na maendeleo ya haraka ya uchumi yaliyojulikana kama
Muujiza wa Mto Han.
Kuanzia
miaka ya 1980
maandamano
makubwa ya wananchi yalisababisha
mageuzi
na kuanzishwa kwa
serikali
thabiti ya
kidemokrasia
. Leo, Korea Kusini ni moja ya uchumi mkubwa
duniani
na nguvu kuu ya kitamaduni na ya
kiteknolojia
, ikijulikana kwa ushawishi wake katika sekta kama vile
vifaa
vya
kielektroniki
magari
, na
burudani
, pamoja na jamii yake hai ya kidemokrasia. Mafanikio haya yameifanya kuwa mfano wa maendeleo ya haraka kutoka taifa lililoathiriwa na vita hadi kuwa nchi iliyoendelea kiuchumi na kisiasa.
Demografia
hariri
hariri chanzo
Wakazi wengi (94.8
%) ni Wakorea asili. Wachina ni 1.8
%, lakini wengi wao wana asili ya Korea.
Idadi
ya watu inaelekea kupungua kutokana na
uzazi
kuwa wa nadra mno (watoto 9 kwa watu 1,000ǃ).
Lugha rasmi
na ya kawaida ni
Kikorea
Dini
hariri
hariri chanzo
Kiasili watu wa Korea walifuata
dini ya jadi
iliyoheshimu pepo mbalimbali na kutoa
sadaka
kama njia za kuwapatanisha. Tangu
karne ya 4
Ubuddha
uliingia kutoka China ukawa
dini rasmi
Ukonfusio
ulifuata tangu
karne ya 13
Ukristo
ulingia pia kutoka China ukaanza kukua zaidi tangu
karne ya 19
Siku hizi 51
ya Wakorea wa kusini wanasema hawana dini. Sehemu kubwa wanakadiriwa kuwa wafuasi wa
Konfusio
lakini hawajiiti "wanadini". Ukristo ni kundi kubwa la kidini ukiwa na 31% za Wakorea wa Kusini, wakiwemo
Waprotestanti
(20%) na
Wakatoliki
(11%). Wabuddha ni kama 17%. Kuna pia wafuasi wachache wa
dini
nyingine mbalimbali (2%).
Mikoa
hariri
hariri chanzo
Kuna mikoa tisa nchini Korea Kusini, zikiwemo:
Chungcheongbuk-do
Chungcheongnam-do
Gangwon-do
Gyeonggi-do
Gyeongsangbuk-do
Gyeongsangnam-do
Jeju-do
Jeollabuk-do
Jeollanam-do
Uchumi
hariri
hariri chanzo
Korea Kusini ina mojawapo ya
uchumi
wenye nguvu na maendeleo zaidi
duniani
, mara nyingi ikitambulika kama uchumi wa mapato makubwa unaolenga
kuuza nje
. Baada ya
Vita vya Korea
(1950–1953), nchi ilikuwa hasa ya
kilimo
na chini ya maendeleo, lakini kupitia mpango mfululizo wa maendeleo ulioongozwa na serikali kuanzia miaka ya 1960, ilikua viwandani na kisasa haraka. Leo, Korea Kusini inajulikana kwa sekta yake yenye nguvu ya viwanda, hasa katika elektroniki, magari, ujenzi wa meli, chuma, na kemikali. Uchumi wake unategemea sana
mauzo ya nje
, ambayo yanachangia sehemu kubwa ya
Pato la Taifa
(GDP).
Sifa ya mafanikio ya
kiuchumi
ya Korea Kusini ni msisitizo wake kwenye
teknolojia
, ubunifu, na makampuni makubwa yanayomilikiwa na familia zinazoitwa
chaebols
, ikiwemo
Samsung
Hyundai
, na
LG
. Nchi hii inawekeza kwa kiasi kikubwa katika utafiti na maendeleo,
elimu
, na miundombinu, ikikuza nguvu kazi yenye ujuzi inayosaidia viwanda vya
teknolojia
ya juu na ushindani wa kimataifa. Sekta ya teknolojia ya taarifa, na ubunifu wa kidijitali ni nguzo kuu ya ukuaji wa uchumi wa Korea Kusini, ikifanya iwe kiongozi katika elektroniki na mawasiliano duniani.
Biashara
na ujumuishaji wa kimataifa ni muhimu kwa uchumi wa Korea Kusini. Washirika wake wakuu wa kibiashara ni
China
Marekani
Japani
, na
Umoja wa Ulaya
, na nchi hii husafirisha bidhaa mbalimbali, ikiwemo elektroniki, magari, mashine, na meli. Ingawa Korea Kusini imepata ukuaji wa
kiuchumi
wa ajabu, inakabiliwa na changamoto kama idadi ya wazee inayoongezeka, utegemezi wa mauzo ya nje, na kuongezeka kwa madeni ya kaya. Licha ya changamoto hizi, nchi hii ina uchumi thabiti na wenye ubunifu unaoshiriki nafasi muhimu katika soko la dunia.
Tazama pia
hariri
hariri chanzo
Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Viungo vya nje
hariri
hariri chanzo
WikiMedia Commons
Wikimedia Commons
ina media kuhusu:
South Korea
(Kiingereza)
Korea.net: Gateway to Korea
portal from the KOIS government agency; tovuti rasmi
Discover Korea and its cuisine
Ilihifadhiwa
24 Julai 2010 kwenye
Wayback Machine
Information about Working and Living in South Korea
Ilihifadhiwa
3 Julai 2007 kwenye
Wayback Machine
South Korean Military Pictures
Ilihifadhiwa
27 Septemba 2007 kwenye
Wayback Machine
DefenceTalk
BBC News -
Country Profile: South Korea
Encyclopaedia Britannica, South Korea - Country Page
CIA World Factbook -
South Korea
Ilihifadhiwa
3 Julai 2015 kwenye
Wayback Machine
Guardian Unlimited -
Special Report: North and South Korea
Korea National Statistical Office
Korea Peace Network
Ilihifadhiwa
9 Desemba 2006 kwenye
Wayback Machine
summary of past/current American policy towards Korea
Library of Congress -
Country Study: South Korea
data as of Juni 1990
National Assembly
official site
Open Directory Project -
South Korea
Ilihifadhiwa
18 Desemba 2006 kwenye
Wayback Machine
directory category
Tour2Korea
operated by Korea National Tourism Organization
South Korea travel guide
kutoka Wikisafiri
Yahoo! -
South Korea
Ilihifadhiwa
17 Desemba 2006 kwenye
Wayback Machine
directory category
Yahoo! News -
Full Coverage: South Korea
Galbijim Wiki for expats in Korea
Ilihifadhiwa
18 Desemba 2006 kwenye
Wayback Machine
South Korea main cities satellite views and latitude and longitude coordinates
Ilihifadhiwa
4 Februari 2010 kwenye
Wayback Machine
Nchi
na maeneo ya
Asia
Afghanistan
Armenia
Azerbaijan
Bahrain
Bangladesh
Bhutan
Brunei
China
Falme za Kiarabu
Georgia
Hong Kong
Indonesia
Iran
Iraq
Israel
Jamhuri ya China (Taiwan)
Japani
Kamboja
Kazakhstan
Kirgizia
Korea Kaskazini
Korea Kusini
Kupro
Kuwait
Laos
Lebanoni
Macau
Malaysia
Maldivi
Mongolia
Myanmar
Nepal
Omani
Pakistan
Palestina
Qatar
Saudia
Singapuri
Sri Lanka
Syria
Tajikistan
Timor ya Mashariki
Turkmenistan
Ufilipino
Uhindi
Urusi
Uthai
Uturuki
Uzbekistan
Vietnam
Yemen
Yordani
1. Nchi ina maeneo katika
Asia
na
Ulaya
. 2. Nchi iko
Asia
lakini inahesabiwa pia kati ya nchi za
Ulaya
kwa sababu za historia au utamaduni. 3. Eneo la pekee la China.
시행 2016.8.4.
법률 제13978호, 2016.2.3., 제정
Enforcement 2016.8.4. Law No. 13978, enacted on 3 February 2016
(kwa Kikorea). 2016.
Ilihifadhiwa kwenye nyaraka
kutoka chanzo mnamo Machi 11, 2016
. Iliwekwa mnamo
Julai 26,
2017
{{
cite web
}}
: CS1 maint: date auto-translated (
link
출입국통계
Ministry of Justice
(kwa Kikorea)
. Iliwekwa mnamo
Aprili 4,
2025
{{
cite web
}}
: CS1 maint: date auto-translated (
link
Hitilafu ya kutaja: Invalid

tag; no text was provided for refs named
2024 religion
"South Korea"
. Central Intelligence Agency. Februari 27, 2023. Ilihifadhiwa kwenye nyaraka kutoka
chanzo
mnamo Januari 10, 2021
. Iliwekwa mnamo
Februari 24,
2023
kutoka CIA.gov.
{{
cite web
}}
: CS1 maint: date auto-translated (
link
"South Korea country profile"
BBC News
. Oktoba 17, 2023
. Iliwekwa mnamo
Oktoba 17,
2023
{{
cite web
}}
archive-date=
requires
archive-url=
help
Unknown parameter
archive_url=
ignored (
help
CS1 maint: date auto-translated (
link
) CS1 maint: url-status (
link
"Korea South"
The World Factbook
(kwa Kiingereza) (tol.
la
2026).
Shirika la Ujasusi la Marekani
. Iliwekwa mnamo
Septemba 24,
2022
{{
cite web
}}
: CS1 maint: date auto-translated (
link
(Archived 2022 edition)
"World Economic Outlook Database October 2025"
www.imf.org
. Iliwekwa mnamo
2025-10-14
"Human Development Report 2025"
(PDF)
(kwa Kiingereza). United Nations Development Programme. Mei 6, 2025.
Ilihifadhiwa kwenye nyaraka
(PDF)
kutoka chanzo mnamo Mei 6, 2025
. Iliwekwa mnamo
Mei 6,
2025
{{
cite web
}}
: CS1 maint: date auto-translated (
link
Inequality – Income inequality – OECD Data
. OECD.
Ilihifadhiwa kwenye nyaraka
kutoka chanzo mnamo Julai 1, 2022
. Iliwekwa mnamo
Julai 17,
2021
{{
cite encyclopedia
}}
: CS1 maint: date auto-translated (
link
Rudishwa kutoka "
Jamii
CS1 uses Kikorea-language script (ko)
CS1 maint: url-status
Korea Kusini
Nchi za Asia
Nchi za G20
Asia ya Mashariki
Nchi
Jamii zilizofichwa:
Kurasa zinazotumia marudio ya hoja katika wito wa kigezo
CS1 maint: date auto-translated
CS1 errors: unsupported parameter
CS1 errors: archive-url
Pages with reference errors
Korea Kusini
Weka mada