Madagaskar - Wikipedia

Madagaskar - Wikipedia
Gaan na inhoud
Koördinate
20°S
47°O
20°S 47°O
-20; 47
in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Republiek Madagaskar
Repoblikan'i Madagasikara
Malgassies
République de Madagascar
Frans
Vlag
Seël
Nasionale leuse
Fitiavana, Tanindrazana, Fandrosoana
(Malgassies)
Amour, patrie, progrès
(Frans)
Afrikaans
: "Liefde, Vaderland, Vooruitgang"
Volkslied
Ry Tanindrazanay malala ô!
(Malgassies vir: "O, geliefde land van ons voorvaders!")
Hoofstad
Antananarivo
18°55′S
47°31′O
18.917°S 47.517°O
-18.917; 47.517
Grootste stad
Antananarivo
Amptelike
tale
Frans
en
Malgassies
Regering
President
Eerste minister
Unitêre semi-presidensiële
grondwetlike
republiek
Michael Randrianirina
Mamitiana Rajaonarison
Onafhanklikheid
• van
Frankryk
• Huidige grondwet
26 Junie
1960
17 November
2010
Oppervlakte
- Totaal
- Water (%)
587
041
km
49
ste
228
880 myl
0,9
Bevolking
- 2024-skatting
- 1993-sensus
Digtheid
29
452
714
53
ste
12
238
914
50,2 / km
174
ste
128,7 / myl
BBP
KKP
- Totaal
- Per capita
2026
-skatting
$68,407
miljard
117
de
$2
117
(182
ste
BBP
(nominaal)
- Totaal
- Per capita
2026
-skatting
$20,099
miljard
139
ste
$622
(188
ste
MOI
2023
0,487
183
ste
laag
Gini
2021
36,8
medium
Geldeenheid
Ariary
MGA
Tydsone
Somertyd
OAT
UTC
+3
nie toegepas nie (
UTC
+3
Internet-TLD
.mg
Skakelkode
+261
Madagaskar
Frans
Madagascar
luister
hulp
inligting
Malgassies
Madagasikara
luister
hulp
inligting
), amptelik die
Republiek Madagaskar
(Frans:
République de Madagascar
; Malgassies:
Repoblikan'i Madagasikara
, [republiˈkʲan madaɡasˈkʲarə̥]), is ’n
eilandstaat
in
Afrika
sowat 400
km oos van die
Mosambiekse
kus. Dit is die grootste eilandstaat in die
Indiese Oseaan
en naas
Indonesië
die grootste ter wêreld. Teen sowat ’n halfmiljoen vierkante kilometer is die eiland so groot soos
Frankryk
, sy voormalige koloniseerder. Die
hoofstad
en grootste stad is
Antananarivo
, wat in die middel van die land geleë is.
’n Kaart van Madagaskar.
Nosy
beteken "eiland" in Malgassies
Madagaskar is teenoor Mosambiek geleë, net suidoos van die
Comore-eilande
en
Mayotte
, en wes van
Mauritius
en
Réunion
. Dit word deur die
Mosambiekkanaal
van Mosambiek geskei.
Die land bestaan uit Madagaskar, die wêreld se vierde grootste
eiland
, en talle klein eilandjies. Ná die
prehistoriese
verbrokkeling van die
superkontinent
Gondwana
het Madagaskar sowat 88
miljoen jaar gelede geskei geraak van die
Indiese subkontinent
. Dit het tot gevolg gehad dat die eiland se
diere
en
plante
in redelike isolasie ontwikkel het – meer as 90% van die natuurlewe word nêrens anders op
aarde
aangetref nie. Die eiland se uiteenlopende
ekostelsels
en unieke natuurlewe word bedreig deur die vinnige uitbreiding van die bevolking en ander omgewingsfaktore.
Die eerste
argeologiese
bewyse van menslike lewe op Madagaskar dateer van 2000
v.C.
Austronesiese volke
het tussen 350
v.C. en 550
n.C. in
vlerkproue
van
Borneo
af gekom. Omstreeks 1000
n.C. het
Bantoevolke
van
Oos-Afrika
die Mosambiekkanaal oorgesteek na Madagaskar. Mettertyd het nog volke hulle op die eiland gevestig, wat elk ’n blywende invloed op die Malgassiese
kultuurlewe
gehad het. Die bevolking word dikwels in 18 of meer subgroepe verdeel waarvan die grootste die
Merina
van die sentrale hoogland is.
Tot in die laat
18de eeu
is die eiland regeer deur ’n gefragmenteerde verskeidenheid sosiopolitieke bondgenootskappe. Aan die begin van die
19de eeu
is die grootste deel van die eiland verenig en deur ’n reeks Merina-adellikes regeer as die
Koninkryk Madagaskar
. Die monargie het in 1897 tot ’n einde gekom toe die eiland in die
Franse koloniale ryk
opgeneem is. Madagaskar het in 1960 sy onafhanklikheid van
Frankryk
verkry. Die outonome staat Madagaskar het sedertdien deur vier groot konstitusionele tydperke gegaan wat as republieke bekend staan.
Sedert 1992 is die nasie amptelik as ’n konstitusionele demokrasie vanaf sy hoofstad,
Antananarivo
, regeer. In 2009 is president Marc Ravalomanana egter in ’n volksopstand gedwing om te bedank en in Maart 2009 het Andry Rajoelina president geword. Die konstitusionele regering is in Januarie 2014 herstel nadat
Hery Rajaonarimampianina
die vorige jaar in ’n verkiesing as president verkies is. Madagaskar is lid van die
Verenigde Nasies
, die
Afrika-unie
, die
Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap
en die Organisation Internationale de la Francophonie.
Madagaskar is volgens die VN een van die wêreld se mins ontwikkelde lande.
Malgassies en Frans is albei amptelike tale. Die grootste deel van die bevolking volg tradisionele gelowe,
Christenskap
of ’n mengsel van die twee. Ekotoerisme en landbou, wat gepaardgaan met groter beleggings in opvoeding, gesondheid en privaat ondernemings, is sleutelelemente van Madagaskar se ontwikkelingstrategie. Onder Ravalomanana het hierdie beleggings tot aansienlike ekonomiese groei gelei, maar die voordele is nie eweredig onder die bevolking versprei nie en die toenemenede lewenskoste en dalende lewenstandaarde het spanning veroorsaak onder die armes en sekere dele van die middelklas. Sedert 2017 het die ekonomie agteruitgegaan weens die politieke krisis van 2009 tot 2013, en die grootste deel van die bevolking se lewensgehalte bly laag.
Etimologie
wysig
wysig bron
In
Malgassies
, die taal van Madagaskar, is die eiland se naam
Madagasikara
. Die mense word
Malgasse
genoem. Die naam "Madagaskar" is nie van plaaslike oorsprong nie, maar is in die
Middeleeue
deur Europeërs gebruik en gevestig.
Die naam
Madageiscar
het die eerste keer in die memoires van die 13de-eeuse
Venesiese
verkenner
Marco Polo
voorgekom.
Op Sint Lawrence-dag in 1500 het die
Portugese
verkenner Diogo Dias op die eiland geland en dit
São Lourenço
gedoop. Polo se naam is egter verkies op kaarte van die
Renaissance
. Dit lyk nie of enige ander naam voor
Madagasikara
in Malgassies gebruik is nie, hoewel sommige gemeenskappe hul eie name het vir die grond of dele van die grond wat hulle bewoon.
Geografie
wysig
wysig bron
Die terasse met rysvelde van die sentrale hoogland van Madagaskar (links), die tropiese reënwoud aan die ooskus (middel) en die kus van die
Indiese Oseaan
(regs).
Nasa
-satellietbeeld van Madagaskar
Teen 592
800
km²
is Madagaskar die 49ste grootste land
en die vierde grootste eiland
ter wêreld. Die land lê hoofsaaklik tussen die
breedtegrade
12°S en 26°S, en die
lengtegrade
43°O en 51°O.
Naburige eilande sluit in die Franse Réunion en die land Mauritius in die ooste, en die staat Comore en die Franse gebied Mayotte in die noordweste. Die naaste land op die vasteland is
Mosambiek
in die weste.
Met die prehistoriese verbrokkeling van die superkontinent Gondwana is die landmassa Madagaskar-Antarktika-Indië sowat 135
miljoen jaar gelede geskei van die landmassa Afrika-Suid-Amerika. Madagaskar het sowat 88
miljoen jaar gelede wegbeweeg van Indië. Dit het meegebring dat die eiland se plante en diere in taamlike isolasie ontwikkel het.
10
Aan die ooskus loop ’n smal, steil
platorand
met ’n groot deel van die eiland se oorblywende tropiese laaglandwoud.
Wes hiervan lê ’n plato in die middel van die eiland wat in hoogte wissel tussen 750 en 1
500
m bo die seevlak. Hierdie sentrale hoogland is tradisioneel die tuiste van die Merina-volk en die ligging van hul historiese hoofstad,
Antananarivo
; dit is die digs bevolkte deel van die eiland en word gekenmerk deur terrasse met
ryslande
wat lê tussen grasbedekte heuwels en kolle van die grasveldwoude wat voorheen die hooglandstreek bedek het. Wes van die hoogland loop die al hoe droër terrein geleidelik af na die Mosambiekkanaal en wortelboomvleie aan die kus.
11
Die grasvlaktes van die westelike landskap bevat klipmassiewe (links) en kolle bladwisselende woude en kremetartbome (middel), terwyl die suide gekenmerk word deur woestyne en doringboomwoude (regs).
Madagaskar se hoogste pieke kom in drie prominente hooglandmassiewe voor: Maromokotro (2
876
m) in die Tsaratanana-massief is die eiland se hoogste punt, gevolg deur Boby Peak (2
658
m) in die Andringitra-massief en Tsiafajavona (2
643
m) in die Ankaratra-massief. In die ooste is die
Canal des Pangalanes
, ’n ketting mensgemaakte en natuurlike mere wat deur kanale verbind word wat die Franse ’n ent van die ooskus gebou het en 600
km ver parallel met die kus loop.
12
Die westelike en suidelike dele, wat in die reënskadu van die sentrale hoogland lê, is die tuiste van droë, bladwisselende woude en woestyne. Omdat die gebied minder dig bevolk is, het die droë woude beter bewaar gebly as die oostelike reënwoude of die oorspronklike boslande van die sentrale plato. Die weskus het baie beskermde hawens, maar aanslikking is ’n groot probleem. Dit word veroorsaak deur
sediment
weens die hoë vlak van binnelandse erosie wat in die riviere beland wat die breë westelike vlaktes deurkruis.
12
Klimaat
wysig
wysig bron
’n Kaart van Madagaskar se
Köppen-klimaatklassifikasie
’n Biologiese tydlyn van Madagaskar oor die afgelope 200
miljoen jaar.
Die kombinasie van suidoostelike
passaatwinde
en noordwestelike
moesonwinde
lei tot ’n warm reënseisoen (November-April) met gereelde vernietigende
siklone
, en ’n relatief koeler, droë seisoen (Mei-Oktober). Reënwolke wat oor die
Indiese Oseaan
ontstaan, bring neerslae oor die eiland se ooskus; die swaar neerslae ondersteun die gebied se
reënwoudekostelsel
. Die sentrale hoogland is droër, asook koeler, terwyl die weste nog droër is. ’n Halfdroë klimaat heers in die suidweste en suidelike binneland.
11
Tropiese siklone veroorsaak elke jaar skade aan die infrastruktuur en plaaslike ekonomieë asook lewensverlies.
13
In 2004 was sikloon Gafilo die sterkste sikloon wat nog in Madagaskar aangeteken is. Die storm het 172 mense gedood, 214
260 dakloos gelaat
14
en miljarde rande se skade aangerig.
15
Ekologie
wysig
wysig bron
Die
ringstertlemur
is een van die meer as 100 bekende spesies en subspesies van die
lemur
wat net op Madagaskar aangetref word.
16
Die eiland se ikoniese reisigerspalm (
Ravenala madagascariensis
) kom in die land se nasionale embleem voor
Vanweë die eiland se lang isolasie van naburige kontinente word talle plante en diere op Madagaskar nêrens anders ter wêreld aangetref nie.
17
18
Sowat 90% van die spesies is
endemies
19
insluitende die
lemur
(’n soort
halfaap
), die
karnivore
fossa
(of fretkat) en baie
voëls
. Hierdie eiesoortige ekologie maak dat sommige ekoloë na Madagaskar verwys as "die agtste kontinent",
20
en Conservation International noem die eiland ’n bioversiteitswarmkol.
17
Meer as 80
persent van die 14
883 plantspesies word nêrens anders op aarde aangetref nie; dit sluit vyf plantfamilies in.
21
Die
familie
Didiereaceae
, wat uit vier
genera
en 11
spesies
bestaan, is beperk tot Suidwes-Madagaskar se doringboomwoude.
11
Viervyfdes van die wêreld se
Pachypodium
-spesies is endemies op die eiland.
22
Driekwart
23
van die 860
21
orgideespesies
word net hier aangetref, asook ses van die wêreld se nege
kremetartboomspesies
24
Sowat 170
palmspesies
word hier aangetref – drie keer soveel as op die hele vasteland van
Afrika
; 165 van hulle is endemies.
23
Baie inheemse plantspesies word gebruik as kruiemedisyne vir ’n verskeidenheid kwale. Die middels vinblastine
25
26
en vincristine
25
27
is
vinca
alkaloïedes
28
29
wat gebruik word vir die behandeling van Hodgkinsiekte,
30
leukemie
31
en ander soorte
kanker
32
Dit word gemaak van die
Malgassiese kanniedood
33
34
Die
reisigerspalm
, wat plaaslik as
ravinala
bekend is
35
en endemies in die oostelike reënwoude is,
36
is baie ikonies van Madagaskar en kom voor in onder meer die nasionale embleem.
37
Nes sy
flora
, is Madagaskar se
fauna
uiteenlopend en ’n groot deel daarvan is endemies. Conservation International het die
lemur
al Madagaskar se vlagskip-soogdierspesie" genoem.
17
In die afwesigheid van
ape
en ander mededingers het hierdie
primate
aangepas by ’n groot verskeidenheid
habitats
en in verskeie spesies ontwikkel. In 2012 was daar amptelik 103 spesies en subspesies,
38
waarvan 39 tussen 2000 en 2008 beskryf is.
39
Hulle is feitlik almal geklassifiseer as seldsaam, kwesbaar of bedreig. Minstens 17 spesies het uitgesterf sedert die mens op die eiland aangekom het – hulle was almal groter as die bestaande spesies.
40
’n Paar ander
soogdiere
, onder meer die katagtige
fossa
, is endemies op Madagaskar. Meer as 300 voëlspesies is op die eiland aangeteken, waarvan meer as 60
persent (insluitende vier families en 42 genera) endemies is.
17
Die paar families en genera van
reptiele
wat Madagaskar bereik het, het in meer as 260 spesies gediversifiseer; van hulle is meer as 90
persent endemies
41
(insluitende een endemiese familie).
17
Die eiland is die tuiste van tweederdes van die wêreld se
verkleurmannetjiespesies
41
insluitende die kleinste bekende spesie,
Brookesia micra
42
Navorsers het al voorgestel dat verkleurmannetjies in geheel op Madagaskar ontstaan het.
Endemiese
vissoorte
sluit in twee families, 15 genera en meer as 100 spesies. Hulle kom veral voor in die eiland se
varswatermere
en
riviere
. Hoewel
ongewerweldes
op Madagaskar nie goed bestudeer is nie, glo navorsers daar is ook ’n groot mate van endemisme onder die bekende spesies. Al 651 spesies van die
aardslakke
is endemies, asook baie van die eiland se
skoenlappers
miskruiers
Gaasvlerkiges
spinnekoppe
en
naaldekokers
17
Omgewingskwessies
wysig
wysig bron
Madagaskar se verskeidenheid fauna en flora word deur menslike aktiwiteit bedreig.
43
Sedert die aankoms van die
mens
sowat 2
350
jaar gelede het meer as 90
persent van die eiland se oorspronklike woude verlore gegaan. Dit is hoofsaaklik te wyte aan die tradisionele afbrand van woude vir landboudoeleindes.
44
Malgassiese boere pas nie net die metode toe ter wille van die voordele daarvan as ’n landboutegniek nie, maar ook oor die kulturele verbintenisse daarvan met vooruitgang, gesondheid en gebruike om eerbied aan voorouers te betoon (
fomba malagasy
).
45
Die afbrand van woude kom algemeen voor (links), en dit veroorsaak erosie (middel) en die aanslikking van riviere (regs).
Namate die digtheid van die bevolking op die eiland toegeneem het, het ontbossing sedert sowat 1
400 jaar gelede begin toeneem.
46
Teen die 16de eeu was daar min woude op die sentrale hoogland oor.
44
Meer onlangse faktore wat tot ontbossing bygedra het, sluit in die toename in die grootte van beeskuddes vandat hulle sowat 1
000 jaar gelede na die eiland gebring is, ’n toenemende behoefte aan
steenkool
as ’n brandstof vir kook, en die toenemende belangrikheid van
koffieverbouing
in die afgelope eeu.
47
Volgens ’n konserwatiewe raming het sowat 40
persent van die eiland se oorspronklike woude tussen die 1950's en 2000 verdwyn, met ’n uitdunning van sowat 80
persent van die oorblywende woudgebiede.
48
Daarbenewens word die bewaring van die natuurlewe bemoeilik deur die onwettige verwydering van hout uit beskermde woude en die wettige bymekaarmaak van hout in nasionale parke vir uitvoer. Hoewel dit van 2000 tot 2009 onwettig was onder oudpresident Marc Ravalomanana, is die beperkte versameling van hout uit nasionale parke weer in Januarie 2009 toegelaat en dit het onder president Andry Rajoelina drasties toegeneem as ’n sleutelbron van staatsinkomste om op te maak vir die afname in internasionale skenkings ná Ravalomanana se afsetting.
49
Daar word verwag al die eiland se reënwoude buiten dié in beskermde gebiede en aan die steilste oostelike berghange, sal teen 2025 weg wees.
50
Mense het ook indringerspesies na die eiland gebring. Ná die ontdekking in 2014 op die eiland van die Asiatiese padda, ’n verwant van die paddaspesie wat sedert die 1930's groot skade aan
Australië
se natuurlewe aangerig het, het navorsers gewaarsku die padda "kan verwoesting saai onder die land se unieke fauna".
51
Die vernietiging van habitats en jag het daartoe gelei dat baie endemiese spesies bedreig word of uitgesterf het. Die eiland se
olifantvoëls
, ’n familie endemiese reuseloopvoëls, het in die 17de eeu of vroeër uitgesterf, waarskynlik omdat mense die volwasse voëls gejag en hul groot eiers bymekaargemaak het om te eet.
52
Baie groot lemurspesies het verdwyn met die aankoms van die mens, terwyl ander deur die eeue uitgesterf het weens die druk wat die groeiende bevolking op hul habitats geplaas het en omdat sekere bevolkings al hoe meer jag op die lemurs gemaak het vir kos.
53
In ’n opname in Julie 2012 is bevind die ontginning van natuurlike hulpbronne sedert 2009 het groot nadelige gevolge vir die natuurlewe gehad: 90
persent van die lemurspesies word bedreig, die hoogste persentasie van enige soogdiergroep. Van hulle word 23 spesies kritiek bedreig. In teenstelling hiermee het ’n studie in 2008 bevind net 38
persent van die lemurspesies word bedreig.
38
In 2003 het Ravalomanana die Durbanvisie aangekondig, ’n inisiatief om die eiland se beskermde natuurgebiede meer as te verdriedubbel tot 60
000
km², of 10
persent van Madagaskar se grondoppervlakte. In 2011 het gebiede wat deur die staat beskerm is, ingesluit vyf integrale natuurreservate (
Réserves Naturelles Intégrales
), 21 spesiale reservate (
Réserves Spéciales
) en 21 nasionale parke (
Parcs Nationaux
).
54
In 2007 het ses van die nasionale parke ’n
wêrelderfenisgebied
geword met die naam "Reënwoude van die Atsinanana".
55
Om die publiek bewus te maak van Madagaskar se omgewingsuitdagings, het die Natuurlewebewaringsvereniging in Junie 2008 ’n uitstalling met die naam Madagascar! by die Bronxdieretuin in
New York
gehou.
56
Geskiedenis
wysig
wysig bron
Vroeë tydperk
wysig
wysig bron
Die Malgasse se gelaatstrekke weerspieël ’n vermenging van
Austronesiese
(Suidoos-Asiatiese) en
Bantoe-
(Oos-Afrikaanse) wortels
Navorsing en debatte duur voort oor die aanvanklike inwoners van Madagaskar.
Argeologiese
vondste soos snymerke aan bene wat in die noordweste ontdek is en steengereedskap uit die noordooste dui daarop plunderaars het Madagaskar omstreeks 2000
v.C. al besoek.
57
58
Argeoloë het tradisioneel geraam die eerste setlaars het in die tydperk tussen 350
v.C. en 550
n.C. in vlae na die eiland gekom, terwyl ander glo dit was nie voor 250
n.C. nie. Madagaskar is in elk geval een van die laaste groot landmassas op aarde waar mense gaan woon het.
59
Die vroeë setlaars het vermoedelik in
vlerkproue
uit Suid-
Borneo
gekom. Hier het hulle reënwoude aan die kus afgebrand om plek te maak vir landbou. Hulle het ’n oorvloed fauna aangetref, insluitende reuselemurs, olifantvoëls, reusefossa en die Malgassiese seekoei – dié het almal intussen uitgesterf omdat hulle gejag en hul habitats vernietig is.
60
Teen 600
n.C. het groepe setlaars begin om die woude van die sentrale hoogland af te brand.
61
Arabiese
handelaars het tussen die 7de en 9de eeu op die eiland aangekom.
62
’n Vlaag
Bantoesprekende
migrante uit Suidoos-Afrika het omstreeks 1000
n.C. hierheen gekom. Hulle het die
seboe
, ’n soort bees met ’n boggel en lang horings, saamgebring wat hulle in groot kuddes aangehou het.
44
Teen 1600 is rysvelde aangelê in die Betsileo-koninkryk van die sentrale hoogland. Die terasse het ’n eeu later uitgebrei tot deur die naburige Imerina-koninkryk.
61
Die toename in landbou en aanvraag na weiveld vir die seboes het die sentrale hoogland teen die 17de eeu verander van ’n woud-ekostelsel in ’n grasland.
44
In die mondelinge geskiedenis van die Merinavolk, wat moontlik tussen 600 en 1
000 jaar gelede op die hoogland begin aankom het, word vertel van ’n gevestigde bevolking met die naam Vazimba wat hulle op die hoogland aangetref het. Hulle was waarskynlik die afstammelinge van ’n vroeëre en tegnologies minder gevorderde Austronesiese setlaarsvlaag en is in die 16de en 17de eeu óf in die Merina opgeneem óf deur konings
Andriamanelo
Ralambo
en
Andrianjaka
verdryf.
63
Vandag verwys baie tradisionele Malgassiese gemeenskappe na die Vazimba se geeste as
tompontany
(voorouermeesters van die land).
64
Arabiese en Europese kontak
wysig
wysig bron
’n Seerowersbegraafplaas op Île Sainte-Marie
Madagaskar was ’n belangrike transoseaniese middelpunt vir handel wat die hawens van die Indiese Oseaan in die vroeë eeue van menslike besetting verbind het. Die eiland se aangetekende geskiedenis begin by die Arabiere, wat omstreeks die 10de eeu handelsposte aan die noordweskus opgerig het. Hulle het
Islam
, die
Arabiese skrif
(wat gebruik is om Malgassies te skryf in ’n alfabet bekend as
Sorabe
), Arabiese
astrologie
en ander kultuurelemente ingevoer.
13
Kontak deur
Europeërs
het in 1500 begin nadat die
Portugese
seekaptein Diogo Dias die eiland gesien het.
Die
Franse
het in die laat 17de eeu handelsposte aan die ooskus opgerig.
13
Van omstreeks 1774 tot 1824 het Madagaskar die aandag getrek van seerowers en Europese handelaars, veral dié wat betrokke was by die
Transatlantiese slawehandel
. Sommige historici het al die klein eiland
Île Sainte-Marie
(Nosy Boroha) aan die noordooskus van Madagaskar voorgestel as die terrein van die legendariese seerower-
utopie
Libertalia
65
Baie Europsese matrose het aan die eiland se kus gestrand, onder andere Robert Drury, wie se joernaal een van die min geskrewe uitbeeldings van die lewe in die 18de eeu in Suid-Madagaskar is.
66
Die rykdom wat deur die handel meegebring is, het gelei tot die opkoms van georganiseerde
koninkryke
op die eiland, waarvan sommige teen die 17de eeu taamlik magtig was.
67
Onder hulle was die Betsimisaraka-bondgenootskap van die ooskus en die Sakalava-hoofskappe van Menabe en Boina aan die weskus. Die Imerina-koninkryk in die sentrale hoogland, met sy hoofstad by die
koninklike paleis
van Antananarivo, het min of meer in dié tyd tot stand gekom onder koning
Andriamanelo
68
Koninkryk Madagaskar
wysig
wysig bron
Koning Andrianampoinimerina (1787–1810)
Toe die hooglandkoninkryk Imerina in die vroeë 17de eeu tot stand kom, was dit aanvanklik ’n klein mag in vergelyking met die groter koninkryke aan die kus.
68
Dit het in die vroeë 18de eeu nog verder verswak toe koning
Andriamasinavalona
dit tussen sy vier seuns verdeel. Ná byna ’n eeu van
oorlogvoering
en
hongersnood
is Imerina in 1793 deur koning
Andrianampoinimerina
(1787–1810) herenig.
69
Uit sy aanvanklike hoofstad, Ambohimanga,
70
en later uit die
Rova van Antananarivo
, het hierdie Merina-koning sy heerskappy vinnig oor naburige koninkryke uitgebrei. Sy ambisie om die hele eiland onder sy beheer te verenig is grootliks bereik deur sy seun en opvolger,
Radama I
(1810-'28), wat deur die Britse regering erken is as die koning van Madagaskar. Radama het in 1817 ’n verdrag met die Britse goewerneur van
Mauritius
gesluit om die winsgewende slawehandel af te skaf in ruil vir Britse militêre en finansiële bystand. Afgesante van die
Londense Sendinggenootskap
het in 1818 op die eiland begin aankom en het sulke belangrike figure soos James Cameron, David Jones en David Griffiths ingesluit – hulle het skole opgerig, Malgassies in die
Latynse alfabet
getranskribeer
, die
Bybel
vertaal en verskeie nuwe
tegnologieë
bekend gestel.
71
Radama se opvolger, koningin
Ranavalona I
(1828-'61), het op toenemende politieke en kulturele inmenging deur die Britte en Franse gereageer deur ’n koninklike edik uit te vaardig wat die beoefening van die
Christelike geloof
op Madagaskar verbied het, en druk op die meeste buitelanders geplaas het om die gebied te verlaat. Sy het gebruik gemaak van
fanompoana
(dwangarbeid as ’n manier om belasting te betaal) om openbare projekte te voltooi en het ’n vaste weermag van tussen 20
000 en 30
000 Merina-soldate opgebou wat sy gebruik het om vrede in afgeleë streke te handhaaf en die Merina-koninkryk verder uit te brei tot oor die grootste deel van die eiland. Inwoners van Madagaskar kon mekaar van ’n verskeidenheid misdade aankla, insluitende diefstal, die beoefening van die Christelike geloof en veral heksery, waar iemand se skuld dikwels deur ’n soort beproewing, bekend as
tangena
, bepaal is. Tydens haar bewind van 33 jaar het ’n kombinasie van gereelde oorlogvoering, siektes, dwangarbeid en streng regsmaatstawwe gelei tot ’n hoë sterftesyfer onder soldate sowel as burgerlikes.
72
Tussen 1828 en 1861 het
tangena
jaarliks tot sowat 3
000 sterftes gelei. In 1838 is geraam dat tot 100
000 mense in Imerina dood is as gevolg daarvan – dit was rofweg 20% van die bevolking.
73
Onder die buitelanders wat in Imerina gebly het, was Jean Laborde, ’n
entrepreneur
wat munisie en ander nywerhede namens die monargie ontwikkel het, en Joseph-François Lambert, ’n Franse avonturier en slawehandelaar, met wie die destydse prins Rakoto ’n omstrede handelsooreenkoms, bekend as die Lambert-charter, onderteken het. Rakoto het sy ma as
Radama II
(1861-'63) opgevolg en probeer om haar streng beleide te verslap, maar sy bewind is twee jaar later omvergewerp deur die
eerste minister
, Rainivoninahitriniony (1852–1865), en ’n bondgenootskap van die
andriana
(adellikes) en
hova
(burgerlikes) wat ’n einde aan die absolute mag van die monarg wou bring.
13
Ná die staatsgreep is Radama se koningin,
Rasoherina
(1863-'68), die geleentheid gebied om te regeer as sy sou instem om mag te deel met die eerste minister, in ’n nuwe sosiale kontrak wat behels het dat sy ’n politieke huwelik met hom aangaan.
74
Sy het dit aanvaar. Sy het eers met Rainivoninahitriniony getrou, maar later van hom ontslae geraak en met sy broer, eerste minister Rainilaiarivony (1864-'95), getrou. Dié het later ook met koninginne
Ranavalona II
(1868-'83) en
Ranavalona III
(1883-'97) getrou.
75
Tydens Rainilaiarivony se ampstydperk van 31 jaar as eerste minister is talle beleide aanvaar om die mag van die sentrale regering te moderniseer en konsolideer.
76
Skole is dwarsoor die eiland gebou en bywoning was verpligtend. Die weermag is verbeter en Britse konsultante is aangestel om die soldate op te lei.
77
Poligamie
is verbied en die Christelike geloof, wat in 1869 die amptelike godsdiens geword het, is naas tradisionele gelowe deur baie mense aanvaar.
76
Regskodes is hervorm, geskoei op Britse
gemene reg
, en drie howe in die Europese styl is in die hoofstad opgerig.
77
In sy rol as bevelvoerder het Rainilaiarivony Madagaskar ook suksesvol teen verskeie Franse invalle verdedig.
77
Franse kolonisasie
wysig
wysig bron
’n
Obligasie
van die Franse kolonie Madagaskar (7 Mei 1897)
’n Franse plakkaat oor die Frans-Hova-oorlog
Hoofsaaklik op grond daarvan dat die Lambert-charter nie eerbiedig is nie, het Frankryk Madagaskar in 1883 binnegeval in wat bekend geword het as die eerste
Frans-Hova-oorlog
78
Aan die einde van die oorlog het Madagaskar die noordelike hawestad Antsiranana (Diego Suarez) aan Frankryk afgestaan en 560
000 frank aan Lambert se erfgename betaal.
79
In 1890 het die Britte ’n volle, amptelike instelling van ’n Franse
protektoraat
op die eiland erken, maar die Malgassiese regering het nie Frankryk se gesag aanvaar nie. Om ’n voorwaardelike oorgawe af te dwing het Frankryk die hawe Toamasina aan die ooskus en Mahajanga aan die weskus onderskeidelik in Desember 1894 en Januarie 1895 gebombardeer en beset.
80
’n Franse kolon het na Antananarivo opgeruk, maar baie soldate is aan
malaria
en ander siektes dood. Versterkings het uit
Algerië
en
Afrika suid van die Sahara
gekom. Toe die kolon die stad in September 1895 bereik, het hulle die paleis met swaargeskut gebombardeer en talle sterftes veroorsaak. Koningin Ranavalona III het toe oorgegee.
81
Die Franse het Madagaskar in 1896 geannekseer en die eiland die volgende jaar tot ’n kolonie verklaar. Die Merina-monargie is afgeskaf en die koninklike familie is na
Réunion
en Algerië verban. ’n Twee jaar lange rebellie teen die Franse is einde 1897 onderdruk.
82
Onder koloniale heerskappy is plantasies aangeplant vir die vervaardiging van ’n verskeidenheid uitvoergewasse.
83
Slawerny is in 1896 afgeskaf en sowat 500
000 slawe is vrygelaat; baie het in hul voormalige eienaars se huis as diensknegte aangebly.
84
Vandag is daar in baie dele van die eiland steeds sterk diskriminasie teenoor die afstammelinge van slawe.
85
Breë, geplaveide boulevards en vergaderplekke is in die hoofstad aangelê
86
en die Rova-paleiskompleks is in ’n museum omskep.
87
Nog skole is gebou, veral in plattelandse en kusgebiede. Opvoeding vir kinders tussen 6 en 13 jaar het verpligtend geraak en het hoofsaaklik op
Frans
en ’n praktiese aanleg gefokus.
88
Die Merina-tradisie van belasting wat in die vorm van arbeid betaal word, is onder Franse heerskappy voortgesit en gebruik om ’n spoorlyn en
padverbindings
te bou wat belangrike kusstede met Antananarivo verbind.
89
Malgassiese troepe het in die
Eerste Wêreldoorlog
vir Frankryk geveg.
In die 1930's het
Nazi
-politieke denkers die
Madagaskarplan
ontwikkel waarvolgens die eiland geïdentifiseer is as ’n moontlike plek om Europa se
Jode
heen te deporteer.
90
Tydens die
Tweede Wêreldoorlog
was Madagaskar die terrein van die
Slag van Madagaskar
tussen Frankryk en Brittanje.
91
Die beleg van Frankryk tydens WOII het die aansien van die koloniale administrasie op Madagaskar geknou en gelei tot ’n groeiende onafhanklikheidsbeweging en die
Malgassiese Opstand
van 1947.
92
Die gevolg was dat Frankryk in 1956 hervormde instellings gevestig het onder die
Loi Cadre
(Oorsese Hervormingswet), en Madagaskar het vreedsaam na onafhanklikheid beweeg.
93
Die
Malgassiese Republiek
is op 14 Oktober 1958 afgekondig as ’n outonome staat in die
Franse Gemeenskap
. ’n Tydperk met ’n tussentydse regering het geëindig met die aanvaarding van ’n
grondwet
in 1959 en volle onafhanklikheid op
26 Junie
1960
94
Onafhanklike staat
wysig
wysig bron
Philibert Tsiranana, die eerste president van Madagaskar (1960-'72)
Sedert Madagaskar onafhanklik geword het, het dit deur ’n tydperk van vier republieke gegaan met ooreenstemmende hersienings van sy grondwet. Die Malgassiese Republiek (1960-'72) onder president
Philibert Tsiranana
, wat deur Frankryk aangestel is, is gekenmerk deur die voortsetting van sterk ekonomiese en politieke bande met Frankryk. Baie tegniese poste op hoë vlak is deur Franse gevul en Franse onderwysers, handboeke en leerplanne is in skole gebruik. ’n Algemene afkeer van Tsiranana se verdraagsaamheid teenoor hierdie "neokoloniale" reëling het gelei tot ’n reeks opstande deur boere en studente en die omverwerping van sy regering in 1972.
13
Gabriel Ramanantsoa, ’n generaal-majoor in die weermag, is aangestel as tussentydse president en eerste minister, maar sy ongewildheid het daartoe gelei dat hy in 1975 bedank het. Kolonel Richard Ratsimandrava, wat aangestel is om hom op te volg, is ná ses dae in die amp in ’n
sluipmoordaanval
dood. Generaal Gilles Andriamahazo was daarna vier maande lank aan die bewind voordat hy deur ’n ander militêre aanstelling, viseadmiraal
Didier Ratsiraka
, vervang is. Hy het die
sosialisties
Marxistiese
Tweede Republiek gestig wat van 1975 tot 1993 geduur het.
Hierdie tydperk is gekenmerk deur ’n politieke verbond met die
Oosblok
en ’n beweging na ekonomiese isolasie. Hierdie beleide, tesame met ekonomiese druk weens die oliekrisis van 1973, het gelei tot die vinnige ineenstorting van Madagaskar se ekonomie en ’n sterk daling in lewenstandaarde.
13
Teen 1979 was die land heeltemal bankrot. Die Ratsiraka-administrasie het die voorwaardes van deursigtigheid, maatreëls teen korrupsie en ’n vryemarkstelsel aanvaar wat deur die
Internasionale Monetêre Fonds
, die
Wêreldbank
en verskeie bilaterale skenkers gestel is in ruil vir hul redding van die land se ekonomie.
95
Ratsiraka se dalende gewildheid in die laat 1980's het in 1991 ’n kritieke punt bereik toe presidensiële wagte losbrand op ongewapende betogers. Binne twee maande is ’n oorgangsregering aangestel onder
Albert Zafy
(1993-'96), wat in 1992 die presidentsverkiesing gewen en die Derde Republiek (1992–2010) ingelui het.
96
Die nuwe grondwet het ’n veelpartydemokrasie daargestel asook ’n skeiding van mag wat aansienlike beheer in die hande van die Nasionale Vergadering geplaas het. Klem is ook gelê op
menseregte
, sosiale en politieke vryhede en vrye handel.
13
Zafy se termyn is egter gekenmerk deur ekonomiese agteruitgang, bewerings van korrupsie en sy instelling van wette waardeur hy groter mag gekry het. Hy is in 1996 in ’n staat van beskuldiging geplaas en ’n tussentydse president, Norbert Ratsirahonana, is aangestel vir die drie maande tot die volgende presidentsverkiesing. Ratsiraka is toe herverkies vir ’n tweede termyn van 1996 tot 2001.
95
Die betwiste verkiesing van 2001 waarin die destydse burgemeester van Antananarivo,
Marc Ravalomanana
, eindelik geseëvier het, het in 2002 ’n sewe maande lange dooie punt tussen ondersteuners van Ravalomanana en van Ratsiraka veroorsaak. Die negatiewe ekonomiese uitwerking van die politieke krisis is geleidelik oorkom deur Ravalomanana se progressiewe ekonomiese en politieke beleide, wat beleggings in opvoeding en ekotoerisme aangemoedig, buitelandse direkte beleggings vergemaklik en nasionale sowel as internasionale handelsooreenkomste tot stand gebring het. Die
bruto binnelandse produk
het gegroei teen ’n gemiddelde koers van 7
persent per jaar. In die laaste helfte van sy tweede termyn is Ravalomanana gekritiseer deur binne- en buitelandse waarnemers, wat hom beskuldig het van toenemende
outoritarisme
en
korrupsie
95
Die opposisieleier en destydse burgemeester van Antananarivo, Andry Rajoelina, het vroeg in 2009 ’n beweging gelei waarin Ravalomanana uitgedwing is in ’n ongrondwetlike proses wat algemeen as ’n staatsgreep veroordeel is. In Maart 2009 is Rajoelina deur die hooggeregshof tot president verklaar van ’n oorgangsregering wat die land na presidentsverkiesings moes lei. In 2010 is die Vierde Republiek gestig met ’n nuwe grondwet wat deur ’n referendum bepaal is. Dit het die demokratiese veelpartystelsel behou wat in die vorige grondwet gevestig is.
96
Hery Rajaonarimampianina
is aangewys as wenner van die 2013-presidentsverkiesing, wat die internasionale gemeenskap bepaal het regverdig en deursigtig was.
97
In Junie 2025 sal die Frans-Malgassiese Gesamentlike Kommissie vergader. Hierdie kommissie is verantwoordelik vir die besluit oor die soewereiniteitsoordrag van die
Verspreide Eilande
aan Madagaskar.
98
Regering
wysig
wysig bron
Struktuur
wysig
wysig bron
Antananarivo is die politieke en ekonomiese hoofstad van Madagaskar
Madagaskar is ’n semipresidensiële veelpartyrepubliek waar die verkose
president
die
staatshoof
is; hy kies ’n
eerste minister
, wat kandidate voorstel vir die vorming van ’n
kabinet
. Volgens die land se
grondwet
is die uitvoerende gesag in die hande van die
regering
, terwyl die wetgewende gesag by die kabinet, senaat en nasionale vergadering lê, hoewel die laasgenoemde twee liggame baie min mag het en ’n klein wetgewende rol vervul. Die grondwet maak voorsiening vir onafhanklike uitvoerende, wetgewende en geregtelike takke asook ’n verkose president wat beperk is tot drie termyne van vyf jaar elk.
Die 127 lede van die nasionale vergadering se termyn is ook vyf jaar en dié van die 33 lede van die senaat ses jaar – 22 senatore word deur plaaslike amptenare gekies en 11 word deur die president aangestel. Die laaste verkiesing vir die nasionale vergadering is op 20 Desember 2013 gehou
en die laaste senaatsverkiesing op 30 Desember 2015.
99
Op plaaslike vlak word die eiland se 22 provinsies deur ’n goewerneur en ’n provinsiale raad geadministreer. Provinsies word verder verdeel in streke en kommunes. Die geregtelike gesag is geskoei op die
Franse
stelsel.
100
Die howe is nie in staat om sake vinnig en met deursigtigheid af te handel nie en dit lei daartoe dat aangeklaagdes dikwels voor hul verskyning lang tye in onhigiëniese en oorvol tronke deurbring.
101
Antananarivo
is die administratiewe
hoofstad
en grootste stad van Madagaskar.
Dit is in die hooglandstreek geleë, naby die geografiese middelpunt van die eiland. Koning Andrianjaka het Antananarivo omstreeks 1610 of 1625 as die hoofstad van sy Imerina-koninkryk gestig op die terrein van die verowerde Vazimba-hoofstad op die heuweltop van
Analamanga
63
Toe die Merina se heerskappy vroeg in die 19de eeu na naburige volke versprei het en die Koninkryk Madagaskar gestig is, het Antananarivo die administratiewe hoofstad van feitlik die hele eiland geword. In 1896 het die Franse kolonialiste die Merina-hoofstad aanvaar as hul administratiewe hoofstad. Dit het die hoofstad van Madagaskar gebly ná onafhanklikwording in 1960. In 2017 is die hoofstad se inwonertal geraam op 1
391
433.
102
Die ander groot stede is Antsirabe (500
000), Toamasina (450
000) en Mahajanga (400
000).
Politiek
wysig
wysig bron
Die Senaat van Madagaskar
Michael Randrianirina dien sedert 2025 as president van Madagaskar
Sedert Madagaskar in 1960 sy onafhanklikheid van Frankryk verkry het, is die eiland se politiek gekenmerk deur verskeie opstande, betwiste verkiesings, ’n staat van beskuldiging, twee militêre
staatsgrepe
en een
sluipmoord
. Die politieke krisisse is dikwels uitgerek, met nadelige gevolge vir die plaaslike ekonomie, internasionale betrekkinge en plaaslike lewenstandaarde. Die agt maande lange dooie punt tussen oudpresident Didier Ratsiraka en sy teenstander, Marc Ravalomanana, ná die presidentsverkiesing van 2001 het Madagaskar miljoene dollars gekos weens die verlies aan toerisme- en handelsinkomste en skade aan die infrastruktuur, soos brûe wat met bomme bestook is en geboue wat aan die brand gesteek is.
103
’n Reeks opstande vroeg in 2009 onder Andry Rajoelina teen Ravalomanana het gewelddadig geraak en meer as 170 mense is dood.
104
Die moderne politiek op Madagaskar word beïnvloed deur die geskiedenis van die Merina se onderwerping van die kusgemeenskappe in die 19de eeu. Die gevolglike spanning tussen die hoogland- en kusgemeenskappe vlam soms weer op in geïsoleerde gevalle van geweld.
105
Madagaskar is histories beskou as uitgesluit van belangrike Afrika-sake ondanks die feit dat dit ’n stigterslid was van die
Organisasie vir Afrika-eenheid
, wat in 1963 gestig is en in 2002 deur die
Afrika-unie
(AU) vervang is. Madagaskar is nie toegelaat om die eerste AU-beraad by te woon nie weens ’n dispuut oor die uitslae van die 2001-presidentsverkiesing. Die land het egter in Julie 2003 weer by die AU aangesluit ná ’n afwesigheid van 14 maande. Lidmaatskap is weer in Maart 2009 deur die AU opgeskort ná die ongrondwetlike oorname van gesag deur Rajoelina in daardie jaar.
106
Altesaam 11 lande het ambassades op Madagaskar, onder meer Frankryk, Brittanje, die VSA, China en Indië.
107
Menseregte
in die land word beskerm onder die grondwet en Madagaskar het verskeie internasionale ooreenkomste onderteken, insluitende die
Universele Verklaring van Menseregte
en die Kinderregtekonvensie.
108
Godsdienstige, etniese en seksuele minderhede word regtens beskerm. Vryheid van assosiasie en byeenkomste word ook deur die reg beskerm, hoewel toestemming vir politieke opstande soms geweier word.
49
108
Marteling deur die veiligheidsmagte is seldsaam en onderdrukking deur die staat kom min voor in vergelyking met ander lande met net so min geregtelike beskermingsmaatreëls, hoewel arbitrêre inhegtenisnemings en korrupsie in die weermag en polisie soms ’n probleem is. Ravalomanana se stigting in 2004 van Bianco, ’n teenkorrupsiediens, het gelei tot minder korrupsie onder veral Antananarivo se laervlakburokrate, hoewel hoërvlakamptenare nog nie deur die diens vervolg is nie.
49
Administratiewe verdeling
wysig
wysig bron
’n Kaart van Madagaskar se streke
Madagaskar word in 22 streke (
faritra
) verdeel.
Die streke word verder verdeel in 119 distrikte, 1
579 kommunes en 17
485
fokontany
109
Streke en voormalige provinsies
110
Nuwe streke
Voormalige
provinsies
Oppervlakte
(in km²)
Inwoners
(2013-raming)
111
Diana (1)
Antsiranana
19
266
700
021
Sava (2)
Antsiranana
25
518
980
807
Itasy (3)
Antananarivo
993
732
834
Analamanga (4)
Antananarivo
16
911
348
794
Vakinankaratra (5)
Antananarivo
16
599
803
307
Bongolava (6)
Antananarivo
16
688
457
368
Sofia (7)
Mahajanga
50
100
247
037
Boeny (8)
Mahajanga
31
046
799
675
Betsiboka (9)
Mahajanga
30
025
293
522
Melaky (10)
Mahajanga
38
852
289
594
Alaotra Mangoro (11)
Toamasina
31
948
027
110
Atsinanana (12)
Toamasina
21
934
270
680
Analanjirofo (13)
Toamasina
21
930
035
132
Amoron'i Mania (14)
Fianarantsoa
16
141
715
027
Haute-Matsiatra (15)
Fianarantsoa
21
080
199
183
Vatovavy-Fitovinany (16)
Fianarantsoa
19
605
416
459
Atsimo-Atsinanana (17)
Fianarantsoa
18
863
898
702
Ihorombe (18)
Fianarantsoa
26
391
312
307
Menabe (19)
Toliara
46
121
592
113
Atsimo-Andrefana (20)
Toliara
66
236
316
756
Androy (21)
Toliara
19
317
733
933
Anosy (22)
Toliara
25
731
671
805
Totaal
587
295
21
842
167
Ekonomie
wysig
wysig bron
Geborduurde tafeldoeke word op die eiland Nosy Komba aan toeriste verkoop
In die tyd van die Eerste Republiek het Frankryk Madagaskar se ekonomiese beplanning en beleid grootliks beïnvloed en was hy die eiland se belangrikste handelsvennoot. Regeringsinisiatiewe soos ’n plattelandse ontwikkelingsprogram en staatsplase is in werking gestel om die vervaardiging van produkte soos rys, koffie, sy en palmolie aan te moedig. Ontevredenheid met hierdie beleide was ’n belangrike faktor in die stigting van die sosialisties-Marxistiese Tweede Republiek, toe die voorheen private bank en die versekeringsbedryf genasionaliseer is; staatsmonopolieë is daargestel vir nywerhede soos tekstiel, katoen en elektrisiteit; en invoer-uitvoer-handel en skeepvaart is onder staatsbeheer geplaas. Madagaskar se ekonomie het vinnig agteruitgegaan en uitvoer het afgeneem, nywerheidsproduksie het met 75% gedaal, inflasie het die hoogte ingeskiet en die regering se skuld het toegeneem; die plattelandse bevolking het gou onder die broodlyn gelewe. Meer as 50% van die nasie se inkomste uit uitvoer is gebruik om skuld af te betaal.
12
Die
Internasionale Monetêre Fonds
(IMF) het Madagskar gedwing om hul beleide aan te pas en die ekonomie vry te maak toe die staat in 1982 bankrot speel. Deur die loop van die 1980's is staatsbeheerde nywerhede geleidelik geprivatiseer. Die politieke krisis van 1991 het gelei tot die opskorting van hulp van die IMF en
Wêreldbank
. Voorwaardes vir die hervatting van hulp is nie onder Zafy nagekom nie; hy het onsuksesvol probeer om ander inkomstebronne vir die staat te kry voordat hulp hervat is onder die tussentydse regering wat ná Zafy se staat van beskuldiging ingestel is. Die IMF het in 2004 onder die Ravalomanana-administrasie ingestem om die helfte van Madagaskar se skuld af te skryf. Dit het gelei tot streng maatstawwe vir ekonomiese, regerings- en menseregtehervormings.
Madagaskar se
bruto binnelandse produk
(BBP) is in 2015 op 9,98
miljard dollar geraam, met ’n per capita-BBP van $411,82.
112
113
Sowat 69% van die bevolking lewe onder die nasionale broodlyn van ’n dollar per dag.
114
Oor die afgelope vyf jaar was die gemiddelde groeikoers 2,6%, maar daar is verwag dat sou toeneem danksy openbarewerkprogramme en die groei van die dienssektor.
115
Die landbousektor het in 2011 altesaam 29% van die BBP bygedra en vervaardiging 15%. Madagaskar se ander bronne van groei is toerisme, landbou en die natuurproduktebedryf.
116
Toerisme fokus op die ekotoerismemark en steun op die eiland se unieke
biodiversiteit
, ongerepte natuurhabitats, nasionale parke en
lemurspesies
117
’n Geraamde 365
000 toeriste het Madagaskar in 2008 besoek, maar dit het afgeneem tydens die politieke krisis van 2009, met 180
000 toeriste in 2010.
116
Die afgelope paar jaar groei die bedryf weer stelselmatig; in 2016 het 293
000 toeriste die eiland besoek. Die regering se doelwit teen 2018 is 500
000 toeriste per jaar.
118
Natuurlike hulpbronne en handel
wysig
wysig bron
Speelgoeddiere word van raffia, die vesel van ’n inheemse
palm
, gemaak.
119
Madagaskar se hulpbronne sluit ’n verskeidenheid ongeprosesseerde landbou- en minerale bronne in.
Landbou
(insluitende
raffia
),
vissery
en
bosbou
is van die belangrikste bedrywe. Madagaskar is die wêreld se grootste verskaffer van
vanielje
en
naeltjies
120
Ander belangrike uitvoerprodukte sluit in
koffie
lietsjies
en
garnale
. Belangrike minerale bronne sluit verskeie soorte edel- en halfedelstene in. Madagaskar voorsien in die helfte van die wêreld se aanvraag na
saffiere
, wat in die laat 1990's naby Ilakaka, ’n dorpie in die suidweste van die eiland, ontdek is.
121
Madagaskar het ook groot neerslae van
ilmeniet
(titaanerts),
chromiet
steenkool
yster
kobalt
koper
en
nikkel
12
Verskeie groot projekte in die
mynbou
-,
olie
- en
gassektore
sal Madagaskar se ekonomie na verwagting in die toekoms ’n aansienlike inspuiting gee.
122
122
123
Uitvoer het in 2009 altesaam 28% van die BBP uitgemaak.
Die grootste deel van die land se inkomste uit uitvoer kom van die tekstielbedryf, vissery, vanielje, naeltjies en ander kosprodukte.
116
Frankryk
is die grootste handelsvennoot, hoewel die
VSA
Japan
en
Duitsland
ook sterk ekonomiese bande met Madagaskar het.
12
Die invoer van kosprodukte,
brandstof
, kapitaalgoedere,
voertuie
verbruikersgoedere
en
elektronika
sluk ’n geraamde 52% van die BBP in. Die belangrikste bronne van die eiland se invoerprodukte is
China
, Frankryk,
Iran
Mauritius
en
Hongkong
Infrastruktuur en media
wysig
wysig bron
’n Koerantstalletjie in Antananarivo.
In 2010 het Madagaskar sowat 7
617
km gestrate paaie, 854
km spoorlyne en 432
km bevaarbare waterweë gehad.
124
Die meeste paaie op die eiland is ongestraat en baie raak onbegaanbaar in die reënseisoen. Nasionale roetes verbind die ses grootste streeksdorpe met Antananarivo.
13
Antananarivo word per spoor verbind met Toamasina, Ambatondrazaka en Antsirabe, en nog ’n spoorlyn verbind Fianarantsoa met Manakara. Die meeste belangrike seehawens lê aan die ooskus by Toamasina. Die nuutste hawe, by Ehoala, is in 2008 gebou en word privaat deur Rio Tinto besit; dit sal onder staatsbeheer kom sodra die maatskappy se mynprojek naby Tôlanaro omstreeks 2038 voltooi is.
122
Air Madagascar
verbind die eiland se baie klein streekslughawens en is die enigste praktiese manier om die meer afgeleë gebiede te bereik, veral in die reënseisoen wanneer baie paaie verspoel.
13
Lopende
water
en
elektrisiteit
word op nasionale vlak deur die regering se diensverskaffer, Jirama, verskaf, maar hulle kan nie die hele bevolking bedien nie. In 2009 het net 6,8% van Madagaskar se
fokontany
toegang tot Jirama se water gehad, terwyl 9,5% elektrisiteit gehad het.
109
Altesaam 56% van die krag word deur
hidroëlektriese
kragsentrales
verskaf en die res deur dieselenjinopwekkers.
125
Baie mense in die stede het toegang tot
mobiele telefone
en die
internet
, maar dit is beperk in plattelandse gebiede. Sowat 30% van die distrikte het toegang tot die land se verskeie privaat
telekommunikasienetwerke
deur ’n selfoon of landlyn.
109
Die
radio
is die manier waarop die meeste mense plaaslike, landwye of internasionale nuus kry. Die hele eiland vang staatsbeheerde radio-uitsendings op. Honderde openbare of privaat stasies met plaaslike of streeksdekking bied alternatiewe dienste.
101
Benewens die staatstelevisiekanaal beeldsend ’n verskeidenheid privaat beheerde
TV-stasies
plaaslike en internasionale programme oor die hele eiland. Verskeie mediamaatskappye word besit deur politici, soos die mediagroepe MBS (onder besit van Ravalomanana) en Viva (besit deur Rajoelina),
49
en dit lei tot politieke polarisasie in verslaggewing.
Die media het al in verskillende mates druk ondervind om hul kritiek van die regering te sensor. Verslaggewers is al gedreig en mediamaatskappy moet soms noodgedwonge sluit.
101
Beskuldigings van mediasensuur het sedert 2009 gestyg.
108
Internettoegang het oor die laaste dekade drasties toegeneem – 352
000 inwoners het in Desember 2011 toegang tuis of danksy die land se baie internetkafees gehad.
101
Gesondheid
wysig
wysig bron
Sterftes onder vroue tydens swangerskap het ná 1990 afgeneem, maar weer ná 2009 gestyg weens politieke onstabiliteit.
109
Mediese sentrums,
apteke
en
hospitale
word dwarsoor die eiland aangetref, hoewel hulle in stedelike gebiede, veral Antananarivo, gekonsentreer is. Toegang tot mediese sorg bly buite die bereik van baie Malgasse, veral op die platteland, en baie wend hulle tot tradisionele helers.
126
Benewens die groot koste van mediese sorg in vergelyking met die gemiddelde inkomste, is daar min professionele medici. In 2010 het Madagaskar gemiddeld drie hospitaalbeddens per 10
000 mense gehad, en altesaam 3
150
dokters
, 5
661
verpleegsters
, 385 gemeenskapsgesondheidswerkers, 175
aptekers
en 57
tandartse
vir ’n bevolking van meer as 22
miljoen. Altesaam 14,6% van die regering se uitgawes was in 2008 vir die gesondheidsektor. Sowat 70% van mediese uitgawes is deur die regering bygedra en die res deur internasionale skenkers en ander privaat bronne.
127
Die regering verskaf minstens een basiese gesondheidsentrum per kommune. Privaat gesondheidsentrums is gekonsentreer in stedelike gebiede, veral dié op die sentrale hoogland.
109
Ondanks dié beperkings lyk dit of gesondheidsdienste die afgelope 20 jaar verbeter het. Inentings vir kinders teen siektes soos
hepatitis B
witseerkeel
en
masels
het in dié tyd met gemiddeld 60% toegeneem, wat daarop dui dat basiese mediese dienste en behandelings min is, maar al hoe meer beskikbaar raak. Die Malgassiese vrugbaarheidsyfer was in 2009 net 4,6 kind per vrou, ’n afname van 6,3 in 1990. Tienerswangerskappe van 14,8% in 2011, veel hoër as die gemiddeld in Afrika, dra by tot die vinnige bevolkingsaanwas.
127
In 2010 was daar 440 sterftes onder swanger ma's per 100
000 geboortes, in vergelyking met 373,1 in 2008 en 484,4 in 1990, wat dui op ’n afname in perinatale sorg (kort voor, tydens of kort ná geboorte) ná die staatsgreep van 2009. Die sterftesyfer onder babas was in 2011 41 per 1
000 geboortes
en onder kinders jonger as vyf jaar 61 per 1
000 geboortes.
128
Skistosomiase
malaria
en
seksueel oordraagbare infeksies
is algemeen, hoewel
vigs
min voorkom in vergelyking met ander lande in Afrika; dit raak net 0,2% van die volwasse bevolking. Die sterftesyfer weens malaria is ook van die laagstes in Afrika.
127
Die lewensverwagting in 2009 was 63 jaar vir mans en 67 jaar vir vroue.
127
In 2017 was daar ’n uitbraak van
builepes
in Madagaskar, veral in stedelike gebiede.
129
Opvoeding
wysig
wysig bron
Madagaskar se Departement van Onderwys
Klem is onder Ravalomanana geplaas op toegang tot onderwys en die gehalte daarvan
Voor die 19de eeu was alle opvoeding op Madagaskar informeel en hoofsaaklik daarop gemik om praktiese aanleg en sosiale en kulturele waardes te bevorder, insluitende respek vir voorvaders en ouer persone.
13
Die eerste amptelike skole in die Europese styl is in 1818 by Toamasina gebou deur lede van die Londense Sendinggenootskap. Die genootskap is deur koning Radama I (1810-'28) genooi om skole in Imerina uit te brei en kinders van die
aristokrasie
basiese geletterdheid en syferkundigheid te leer. Die skole is in 1835 deur Ranavalona I gesluit,
130
maar in die dekades ná haar dood heropen.
Teen die einde van die 19de eeu het Madagaskar die bes ontwikkelde en modernste skolestelsel in die voorkoloniale
Afrika suid van die Sahara
gehad. Toegang tot skole is in die koloniale tydperk in die kusstreke uitgebrei, met die klem op Frans en basiese werkvaardighede. Tydens die postkoloniale Eerste Republiek is steeds gebruik gemaak van Franse burgers as onderwysers en was Frans die onderrigtaal, en dit het ontevredenheid veroorsaak onder Malgasse wat ’n algehele skeiding van die voormalige koloniale mag voorgestaan het.
13
In die tyd van die Tweede Republiek is Franse onderwysers en burgers verban, Malgassies het die taal van onderrig geword en baie jong Malgasse is vinnig opgelei om in afgeleë plattelandse gebiede onderwys te gee onder die beleid van verpligte twee jaar lange nasionale diens.
131
Die beleid, bekend as
malgachization
, het gepaardgegaan met kwaai ekonomiese agteruitgang en ’n drastiese afname in die gehalte van onderwys. Leerlinge kon in dié tyd nie Frans of ander vakke baasraak nie en het gesukkel om ná skool werk te kry. Baie moes noodgedwonge werke met ’n lae salaris in die informele of swartmark aanvaar wat hulle verder in armoede gedompel het. Buiten die kort tyd van Zafy as president, van 1992 tot 1996, was Ratsiraka van 1975 tot 2001 aan die bewind en hy kon nie daarin slaag om die onderwys veel te verbeter nie.
132
Onder die Ravalomanana-administrasie (2002-'09) is klem op onderwys gelê – dit is tans gratis en verpligtend vir kinders tussen 6 en 13 jaar oud.
133
Primêre opvoeding duur vyf jaar, ’n lae sekondêre vlak vier jaar en ’n hoër sekondêre vlak drie jaar.
13
Tydens Ravalomanana se eerste termyn is duisende nuwe laerskole en bykomende klaskamers gebou, ouer geboue is gerestoureer en tienduisende laerskoolonderwysers is opgelei. Laerskoolopvoeding is gratis gemaak en stelle met basiese skoolbehoeftes is in die laerskole uitgedeel.
133
Eindelik was daar minstens een primêre skool per
fokontany
, een laer sekondêre skool per kommune en een hoër sekondêre skool in al die stedelike gebiede.
109
Die drie kampusse van die nasionale openbare universiteit is geleë in Antananarivo (in 1961 gestig), Mahajanga (1977) en Fianarantsoa (1988). Daar is ook verskeie kolleges en privaat universiteite en tegniese kolleges.
13
Danksy die groter beskikbaarheid van onderwysinstellings het studentetalle tussen 1996 en 2006 meer as verdubbel. Die gehalte is egter swak en baie studente moet jare herhaal of skop op.
133
Opvoedingsbeleide tydens Ravalomanana se tweede termyn het gefokus op gehalte, insluitende hoër minimum opvoedingstandaarde vir voornemende laerskoolonderwysers, van die besit van ’n sertifikaat van ’n middelbare skool tot dié van ’n hoërskool. Die opleidingsprogram vir onderwysers is ook verbeter.
134
In 2008 was die regering se besteding aan die onderwys 13,4% van sy totale uitgawes en 2,9% van die BBP. Laerskoolklasse is oorvol, met ’n verhouding van leerling tot onderwyser van 47:1 in 2008.
135
Demografie
wysig
wysig bron
In 2016 is Madagaskar se bevoling op 25
miljoen geraam, teenoor 2,2
miljoen in 1900.
13
Die jaarlikse bevolkingsaanwas was in 2009 sowat 2,9%.
Sowat 42,5% van die bevolking is jonger as 15 jaar, terwyl 54,5% tussen 15 en 64 jaar oud is. Dié wat 65 en ouer is, is 3% van die bevolking.
116
Net twee
sensusopnames
, in 1975 en 1993, is gedoen sedert onafhanklikwording. Die digs bevolkte gebiede is die oostelike hoogland en die ooskus, terwyl die westelike vlaktes die yls bewoonde dele is.
13
Etniese groepe
wysig
wysig bron
Die streeksverspreiding van etniese subgroepe op Madagaskar
Die Malgasse maak meer as 90% van die eiland se bevolking uit en word gewoonlik in 18 subgroepe verdeel.
Onlangse
DNS
-navorsing het getoon die genetiese samestelling van die gemiddelde Malgas is min of meer ’n gelyke mengsel van Suidoos-Asiatiese en Oos-Afrikaanse gene,
136
137
hoewel die genetika van sommige gemeenskappe ’n groter oorsprong van een van dié twee groepe toon of tekens van Arabiese, Indiese of Europese afkoms.
138
Suidoos-Asiatiese kenmerke, veral van Suid-Borneo, is veral oorheersend in die
Merina
van die sentrale hoogland.
105
Hulle is die grootste Malgassiese subgroep, sowat 26% van die bevolking, terwyl sekere kusvolke sterker Oos-Afrikaanse eienskappe het. Die grootste etniese kusgroepe is die
Betsimisaraka
(14,9%) en die
Tsimihety
en
Sakalava
(6% elk).
13
Etniese subgroep
Streeksverspreiding
Antankarana, Sakalava, Tsimihety
Voormalige Antsiranana-provinsie
Sakalava, Vezo
Voormalige Mahajanga-provinsie
Betsimisaraka, Sihanaka, Bezanozano
Voormalige Toamasina-provinsie
Merina
Voormalige Antananarivo-provinsie
Betsileo, Antaifasy, Antambahoaka, Antaimoro, Antaisaka, Tanala
Voormalige Fianarantsoa-provinsie
Mahafaly, Antandroy, Antanosy, Bara, Vezo
Voormalige Toliara-provinsie
Chinese
Indiese
en
Comoraanse
minderhede kom op Madagaskar voor, sowel as ’n klein
Europese
(hoofsaaklik
Franse
) bevolking. Emigrasie in die laat 20ste eeu het hierdie minderhede verder laat afneem, soms in skielike vlae soos met die uittog van Comorane in 1976 ná anti-Comoraanse betogings in Mahajanga.
13
Daarteenoor was daar geen aansienlike emigrasie van Malgasse nie.
12
Die getal Europeërs het afgeneem sedert onafhanklikwording, van 68
430 in 1958
93
tot 17
000 drie dekades later. In die middel 1980's het daar sowat 25
000 Comorane, 18
000 Indiërs en 9
000 Chinese op Madagaskar gewoon.
13
Taal
wysig
wysig bron
’n Malgassiese kind
Malgassies
is van
Maleis-Polinesiese
oorsprong en word algemeen gepraat. Die talle Malgassiese
dialekte
, wat gewoonlik onderling verstaan word,
139
kan in twee hoofgroepe geklassifiseer word: Oos-Malgassies, wat in die oostelike woudstreke en hoogland gepraat word, insluitende die Merina-dialek van Antananarivo; en Wes-Malgassies van die westelike kusvlaktes.
Frans
het tydens die Franse heerskappy die amptelike taal geword, maar volgens die eerste grondwet van 1958 was Malgassies en Frans albei amptelike tale. Frans word veral deur die opgevoede deel van die bevolking gepraat en vir internasionale kommunikasie gebruik.
13
Volgens die grondwet van 2007 het Malgassies die nasionale taal gebly, maar was daar drie amptelike tale: Malgassies, Frans en
Engels
140
Engels is verwyder uit die grondwet wat in 2010 deur kiesers in ’n referendum goedgekeur is.
Vandag word Malgassies en Frans as die twee amptelike tale erken. Albei word in laer- en hoërskole gebruik.
Godsdiens
wysig
wysig bron
Protestants
51.8%
Rooms-Katoliek
38.1%
Ander Christene
1.1%
Islam
3%
Volksgelowe
5.4%
Godsdiens op Madagaskar
141
Volgens die Amerikaanse departement van buitelandse sake was 41% van Malgasse in 2011 Christene en 52% het tradisionele godsdienste aangehang
wat gewoonlik klem lê op die lewendes en die
razana
(voorouers). Volgens die Pew-navorsingsentrum was 85% van die bevolking egter in 2010 Christene en net 4,5% het tradisionele godsdienste beoefen. Onder die Christene was daar meer
Protestante
as
Rooms-Katolieke
141
’n Famadihana-herbegrafnis
Eerbetoon aan voorouers het gelei tot die tradisie om graftombes te bou, sowel as die hooglandse praktyk die
famadihana
, waar ’n afgestorwe familielid se oorskot opgegrawe en in skoon sydoeke toegdraai word voordat dit in die graf teruggeplaas word. Die
famadihana
is ’n geleentheid waarop die geliefde voorouer geëer, daar met familie en die gemeenskap herenig en ’n feesatmosfeer geniet kan word. Inwoners van omringende dorpe word ook dikwels genooi na die geleentheid, waar
kos
en
rum
gewoonlik voorgesit en musiek gemaak word.
142
Agting vir voorouers word ook dikwels gewys deur die handhawing van
fady
taboes
wat gerespekteer word tydens die lewe en ná die dood van die persoon wat dit ingestel het. Daar word geglo as respek aan voorouers betoon word, sal hulle die lewendes help. Net so word ongelukke dikwels toegeskryf aan voorouers wie se wense verwaarloos is. Die offering van ’n
seboe
is ’n tradisionele manier om voorouers te paai of eer. Die Malgasse glo ook tradisioneel in ’n skeppergod, wat Zanahary of Andriamanitra genoem word.
143
In 1818 het die
Londense Sendinggenootskap
die eerste Christelike sendelinge na Madagasar gestuur. Hulle het kerke gebou, die Bybel in Malgassies vertaal en mense bekeer. Van 1835 af het koningin Ranavalona I hierdie bekeerdes vervolg as deel van ’n poging om die Europese kulturele en politieke invloed op die eiland stop te sit. In 1869 het ’n opvolger van haar, koningin Ranavalona II, die Christelike geloof teruggebring en sendingwerk aangemoedig.
144
Vandag meng baie Christene hul godsdiens met tradisionele gelowe vir die verering van voorouers. Hulle sal byvoorbeeld iemand uit die kerk begrawe en daarna tradisonele begrafnisrituele hou, of ’n Christelike predikant nooi om ’n
famadihana
-herbegrafnis te seën.
142
Islam
word ook beoefen. Dit is in die
Middeleeue
na die eiland gebring deur handelaars uit Arabië en
Somalië
wat verskeie Islamitiese skole aan die ooskus geopen het. Terwyl die Arabiese skrif, leenwoorde en Islamitiese astrologie oor die eiland versprei het, het die Islamitiese godsdiens nie veel byval gevind nie, behalwe by ’n klompie gemeenskappe aan die suidooskus. Vandag maak
Moslems
3-7% van die bevolking uit en is hulle hoofsaaklik in die noordwestelike provinsies Mahajanga en Antsiranana gekonsentreer. Die meerderheid van hulle is
Soenni
Hindoeïsme
is meer onlangs, in die laat 19de eeu, aan die eilandbewoners bekend gestel deur mense uit
Indië
Kultuur
wysig
wysig bron
Hiragasy musikante geklee in tradisionele
Lambas
Elk van die baie etniese subgroepe op Madagaskar het sy eie gelowe, gebruike en lewenswyse wat histories bygedra het tot ’n eie identiteit. Daar is egter ’n aantal eienskappe wat algemeen voorkom en ’n sterk verenigde Malgassiese kultuur skep. Benewens ’n gedeelde taal en gedeelde tradisionele godsdienste wat sentreer om ’n skeppergod en die verering van voorouers, word die tradisionele Malgassiese opvattings gevorm deur waardes wat klem lê op
fihavanana
(solidariteit),
vintana
(bestemming),
tody
(karma) en
hasina
, ’n heilige lewenskrag wat tradisionele gemeenskappe glo magsfigure in die gemeenskap of familie vul en dus wettigheid aan hulle verleen. Ander kultuurelemente wat algemeen voorkom is, is manlike
besnydenis
; sterk familiebande; ’n geloof in toorkrag, wiggelaars, astrologie en toordokters; en ’n tradisionele verdeling van die sosiale klasse in adellikes, vrye burgers en slawe.
13
143
Hoewel sosiale
kastes
nie meer wetlik erken word nie, raak die kasteverbintenisse van die voorvaders steeds sosiale status, ekonomiese geleenthede en rolle in die gemeenskap.
145
Malgasse raadpleeg tradisioneel
Mpanandro
("Makers van die Dae") om die beste dae vas te stel vir belangrike geleenthede soos troues of
famadihana
; dit word bepaal met ’n tradisionele
astrologiestelsel
wat die Arabiere na die eiland gebring het.
Die uiteenlopende oorspronge van die Malgassiese kultuur is duidelik. Die gewildste instrument, die
valiha
, is ’n bamboesbuis-
siter
wat vroeë setlaars uit Suid-Borneo met hulle saamgebring het. Die vorm daarvan stem baie ooreen met instrumente wat vandag in
Indonesië
en die
Filippyne
aangetref word.
146
Tradisionele huise op Madagaskar lyk ook soos dié in Suid-Borneo wat betref
simbolisme
en voorkoms, met ’n reghoekige uitleg, spitsdak en sentrale steunpilaar.
147
’n Weerspieëling van die algemene verering van voorvaders is die graftombes wat van beter materiaal gebou en mooier versier is as die huise van die lewendes.
148
Die vervaardiging en weef van
sy
kan teruggevoer word na die eerste setlaars en die eiland se nasionale drag, die geweefde
lamba
, het ontwikkel in ’n fyn kuns.
149
Die
Suidoos-Asiatiese
invloed is ook duidelik in Madagaskar se kos, wat bestaan uit ’n verskeidenheid geurige
groentes
of
vleisgeregte
en altyd saam met
rys
geëet word.
150
Die
Afrika
-invloed word weerspieël deur die heilige belangrikheid van die
seboes
en hul verpersoonliking van hul eienaar se rykdom – tradisies wat op die vasteland van Afrika ontstaan het. Beesdiefstel, oorspronklik ’n
deurgangsrite
vir jong mans op die vlaktes waar die grootste beeskuddes voorkom, het ’n gevaarlike en soms dodelike misdaadbedryf geword; beeswagters in die suidweste probeer hul beeste met tradisionele spiese beskerm teen professionele veediewe wat al hoe swaarder gewapen is.
61
Kunste
wysig
wysig bron
’n Hiragasy-danser
’n Groot verskeidenheid mondelinge en geskrewe
letterkunde
het op Madagaskar ontwikkel. Een van die eiland se gewildste
kunstradisies
is die redenaarskuns, soos uitgedruk in die verskillende vorme van
hainteny
poësie
),
kabary
(openbare redevoering) en
ohabolana
spreekwoorde
).
151
152
’n Epiese gedig, die
Ibonia
, is deur die eeue in verskillende vorme oorgedra en gee ’n insig in die uiteenlopende
mitologieë
en gelowe van die tradisionele Malgassiese gemeenskappe.
153
Hierdie tradisie is in die 20ste eeu voortgesit deur sulke kunstenaars soos Jean-Joseph Rabearivelo, wat beskou word as Afrika se eerste moderne digter,
154
en Elie Rajaonarison, ’n digter van die nuwe vlaag Malgassiese poësie.
155
Madagaskar het ook ’n ryk
musiekerfenis
, en dit is duidelik uit die tientalle streekmusiekgenres soos die kusstreke se
salegy
en die hoogland se
hiragasy
wat lewe gee aan dorpsbyeenkomste, plaaslike dansvloere en nasionale radio.
156
’n Dag lange byeenkoms met
hiragasy
, danse en
kabary
word veral deur die Merina gehou, met groepe wat teen mekaar meeding. Daar is ook ’n groeiende kultuur van
klassieke musiek
, met jongmense wat onderrig word in jeugakademies en orkeste wat die jeug se betrokkenheid by klassieke musiek bevorder.
Saam met syweefwerk en
lamba
-vervaardiging word die weef van
raffia
en ander plaaslike plantmateriaal gebruik om ’n groot verskeidenheid praktiese items soos matte, mandjies, beursies en hoede te maak.
157
Houtsneewerk is ’n goed ontwikkelde kunsvorm, en streekstyle kan gesien word in die versierings van balkonrelings en ander
argitektoniese
elemente. Beeldhouers skep ’n verskeidenheid meubels en huishoudelike items, begrafnispilare en beeldhouwerke, waarvan baie vir die plaaslike
toeristemark
gemaak word.
158
Die versierende en funksionele houtwerktradisies van die Zafimaniry-volk van die sentrale hoogland is in 2008 opgeneem in
Unesco
se lys van ontasbare kulturele erfenisgoed.
159
Onder die Antaimoro-volk is die vervaardiging van
papier
met ingelegde blomme en ander natuurlike materiale ’n tradisie wat die gemeenskap begin het om ekotoerisme te bevorder.
158
Borduur- en ander naaldwerk word gebruik in die vervaardiging van klere, tafeldoeke en ander huishoudelike materiaalitems, asook vir plaaslike kunsmarkte.
157
’n Paar kunsgalerye in Antananarivo en ander stadsgebiede verkoop skilderye deur plaaslike kunstenaars en jaarlikse kunsgeleenthede word gehou, soos die Hosotra-opeluguitstalling in die hoofstad.
160
Sport en ontspanning
wysig
wysig bron
Moraingy
is ’n tradisionele gevegskuns
Verskeie tradisionele soorte sport en vermaak bestaan op Madagaskar.
Moraingy
, ’n soort handgevegskuns, is ’n gewilde sportsoort in die kusstreke. Dit word tradisioneel deur mans beoefen, maar vroue het ook onlangs begin deelneem.
161
Stoei met seboes,
tolon-omby
, word ook in baie streke beoefen.
162
Verskeie soorte speletjies word ook gespeel, onder meer
fanorona
, ’n bordspel wat veral op die hoogland gewild is.
Deur die afgelope twee eeue het
Westerse
ontspanningsbedrywighede ook na Madagaskar oorgespoel.
Rugby
word beskou as die eiland se nasionale sportsoort
163
en is tydens die Franse koloniale tydperk deur spoorwegingenieurs, wat in die hoofstad Antananarivo gewerk en rugby gespeel het, na die eilandstaat saamgeneem.
164
Madagaskar
het tot dusver nog nie vir 'n
rugbywêreldbekertoernooi
gekwalifiseer nie. Hulle ding in die Afrikanasiesbeker met ander ontluikende rugbyspanne mee.
Sokker
is ook gewild en Madagaskar het al ’n wêreldkampioen opgelewer in
pétanque
, ’n Franse spel soortgelyk aan
rolbal
wat algemeen in stedelike gebiede en op die hoogland gespeel word.
165
Skoolatletiekprogramme sluit gewoonlik sokker,
baan- en veldnommers
judo
boks
, vroue
korfbal
en vroue
tennis
in. Madagaskar het in 1964 die eerste keer ’n span na die
Olimpiese Spele
gestuur en het ook al aan die Afrikaspele deelgeneem.
12
Verkennerswerk is ook gewild, met drie verkennersklubs wat in 2011 ’n ledetal van 14
905 gehad het.
166
Danksy sy goeie sportgeriewe is verskeie Afrika-basketbal- en korfbalkampioenskappe al in
Antananarivo
gehou.
167
168
169
170
171
Kos
wysig
wysig bron
'n Straathandelaar verkoop vars aartappelskyfies en
kaka pizon
Suurlemoen- en mangoplukkels (achards) word tradisioneel by etes in die noordwestelike kusstreke van Madagaskar bedien
Malgassiese kos weerspieël die uiteenlopende invloede van Suidoos-Asië, Afrika, Indië, China en Europa. Maaltye kan wissel van die eenvoudige, tradisionele geregte wat deur die vroegste setlaars berei is tot die feesgeregte wat aan die 19de-eeuse monarge voorgesit is. Die kos bestaan vandag gewoonlik uit
rys
vary
) as basis saam met
laoka
. Die baie soorte
laoka
sluit
vegetariese
of
vleisgeregte
in en daar is gewoonlik ook ’n sous wat gegeur is met bestanddele soos
gemmer
uie
knoffel
tamaties
vanielje
klappermelk
sout
kerriepoeier
en
groenpeper
en soms ook ander
kruie
en
speserye
. In dele van die droë suide en weste kan boeregesinne rys vervang met
mielies
kassawe
of
wrongel
wat van seboemelk gemaak word.
’n Groot verskeidenheid soet en sout
poffertjies
en ander versnaperinge soos tropiese
vrugte
is dwarsoor die eiland beskikbaar. Plaaslik vervaardigde drankies sluit in vrugtesappe,
koffie
kruietees
en
alkoholiese
dranke soos
rum
wyn
en
bier
150
Die eiland vervaardig ook van die beste
sjokolade
in die wêreld.
172
Verwysings
wysig
wysig bron
fr
Le Comité Consultatif Constitutionnel (1 Oktober 2010).
Projet de Constitution de la Quatrième République de Madagascar
(PDF)
. Madagascar Tribune.
Geargiveer
(PDF)
vanaf die oorspronklike op 19 Mei 2020
. Besoek op
18 April
2016
en
"Madagascar"
Central Intelligence Agency
. Geargiveer vanaf
die oorspronklike
op 14 Februarie 2021
. Besoek op
7 Oktober
2025
en
"Madagascar"
Internasionale Monetêre Fonds
. April 2025
. Besoek op
7 Oktober
2025
en
"Human Development Report 2025"
(PDF)
. United Nations Development Programme. 6 Mei 2025
. Besoek op
7 Oktober
2025
en
"Gini Index – Madagascar"
Wêreldbank
. Besoek op
7 Oktober
2025
en
"About LDCs"
. UN-OHRLLS.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 15 Mei 2020
. Besoek op
22 Februarie
2017
Cousins (1895), pp. 11–12
10
11
12
13
14
15
16
en
Bureau of African Affairs (3 Mei 2011).
"Background Note: Madagascar"
. U.S. Department of State.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 8 Mei 2019
. Besoek op
24 Augustus
2011
Moriarty (1891), bl. 1–2
en
University of Berkeley: Understanding Evolution (Oktober 2009).
"Where did all of Madagascar's species come from?"
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 16 Mei 2020
. Besoek op
19 Maart
2011
en
Vences M, Wollenberg KC, Vieites DR, Lees DC (Junie 2009).
"Madagascar as a model region of species diversification"
(PDF)
Trends in Ecology and Evolution
24
(8):
456–
465.
doi
10.1016/j.tree.2009.03.011
PMID
19500874
Geargiveer
(PDF)
vanaf die oorspronklike op 11 Februarie 2012
. Besoek op
11 Februarie
2012
en
Encyclopædia Britannica (2011).
"Madagascar"
Encyclopædia Britannica
. Eb.com.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 1 April 2009
. Besoek op
25 Augustus
2011
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
en
Metz, Helen Chapin (1994).
"Library of Congress Country Studies: Madagascar"
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 9 April 2020
. Besoek op
1 Februarie
2011
en
International Federation of Red Cross And Red Crescent Societies (25 Februarie 2005).
"Madagascar: Cyclone Gafilo, Final Report, Appeal 08/04"
. ReliefWeb.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 14 April 2008
. Besoek op
31 Maart
2011
en
Integrated Regional Information Networks (2 Julie 2004).
"Madagascar: Saving the children from Gafilo's aftermath"
. ReliefWeb.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 19 Mei 2020
. Besoek op
9 September
2012
en
Mittermeier, R.A.; Wallis, J.; Rylands, A.B.; Ganzhorn, J.U.; Oates, J.F.; Williamson, E.A.; Palacios, E.; Heymann, E.W.; Kierulff, M.C.M.; Yongcheng, Long; Supriatna, J.; Roos, C.; Walker, S.; Cortés-Ortiz, L.; Schwitzer, C., reds. (2009).
"Primates in Peril: The World's 25 Most Endangered Primates 2008–2010"
(PDF)
. Illustrated by S.D. Nash. IUCN/SSC Primate Specialist Group, International Primatological Society, and Conservation International:
1–
92.
{{
cite journal
}}
Cite journal requires
journal=
hulp
en
Conservation International (2007).
"Madagascar and the Indian Ocean Islands"
Biodiversity Hotspots
. Conservation International.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 24 Maart 2012
. Besoek op
24 Augustus
2011
en
Tattersall, Ian (2006).
Origin of the Malagasy Strepshirhine Primates
. Springer. pp.
1–
6.
ISBN
0-387-34585-X
Hobbes & Dolan (2008), bl. 517
Hillstrom & Collier Hillstrom (2003), bl. 50
en
Callmander, Martin (2011).
"The endemic and non-endemic vascular flora of Madagascar updated"
(PDF)
Plant Ecology and Evolution
144
(2):
121–
125.
doi
10.5091/plecevo.2011.513
Geargiveer
(PDF)
vanaf die oorspronklike op 11 Februarie 2012
. Besoek op
11 Februarie
2012
en
Lavranos, John (2004). "Pachypodium makayense: A New Species From Madagascar".
Cactus and Succulent Journal
76
(2):
85–
88.
Bradt (2011), bl. 38
en
Baum DA, Small RL, Wendel JF (1998). "Biogeography and floral evolution of baobabs (Adansonia, Bombacaceae) as inferred from multiple data sets".
Systematic Biology
47
(2):
181–
207.
doi
10.1080/106351598260879
PMID
12064226
en
Keglevich, Péter; Hazai, Laszlo; Kalaus, György; Szántay, Csaba (2012).
"Modifications on the basic skeletons of vinblastine and vincristine"
Molecules
17
(5):
5893–
5914.
doi
10.3390/molecules17055893
PMID
22609781
en
Sears, Justin E.;
Boger, Dale L.
(2015). "Total Synthesis of Vinblastine, Related Natural Products, and Key Analogues and Development of Inspired Methodology Suitable for the Systematic Study of Their Structure-Function Properties".
Accounts of Chemical Research
48
(3):
653–
662.
doi
10.1021/ar500400w
en
Kuboyama, Takeshi; Yokoshima, Satoshi; Tokuyama, Hidetoshi; Fukuyama, Tohru (2004). "Stereocontrolled total synthesis of (+)-vincristine".
Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America
101
(33):
11966–
11970.
Bibcode
2004PNAS..10111966K
doi
10.1073/pnas.0401323101
en
van der Heijden, Robert; Jacobs, Denise I.; Snoeijer, Wim; Hallard, Didier; Verpoorte, Robert (2004). "The
Catharanthus
alkaloids: Pharmacognosy and biotechnology".
Current Medicinal Chemistry
11
(5):
607–
628.
doi
10.2174/0929867043455846
PMID
15032608
en
Raviña, Enrique (2011). "
Vinca
alkaloids".
The evolution of drug discovery: From traditional medicines to modern drugs
. John Wiley & Sons. pp.
157–
159.
ISBN
978-3-527-32669-3
en
"Chemotherapy for Hodgkin Lymphoma"
cancer.org
. American Cancer Society. 29 Maart 2017
. Besoek op
22 Junie
2017
en
"Chemotherapy for Non-Hodgkin Lymphoma"
cancer.org
. American Cancer Society. 31 Mei 2016
. Besoek op
22 Junie
2017
en
"Chemotherapy for Acute Lymphocytic Leukemia"
cancer.org
. American Cancer Society. 18 Februarie 2016
. Besoek op
22 Junie
2017
en
"Chemotherapy for Chronic Myeloid Leukemia"
cancer.org
. American Cancer Society. 22 Februarie 2016
. Besoek op
22 Junie
2017
en
"Chemotherapy for Childhood Leukemia"
cancer.org
. American Cancer Society. 3 Februarie 2016
. Besoek op
22 Junie
2017
en
"Chemotherapy for Neuroblastoma"
cancer.org
. American Cancer Society. 22 Januarie 2016
. Besoek op
22 Junie
2017
en
"Chemotherapy for Brain and Spinal Cord Tumors in Children"
cancer.org
. American Cancer Society. 21 Januarie 2016
. Besoek op
22 Junie
2017
en
"Chemotherapy for Non-Small Cell Lung Cancer"
cancer.org
. American Cancer Society. 16 Mei 2016
. Besoek op
22 Junie
2017
en
Foster, Steven (2010). "From Herbs to Medicines: The Madagascar Periwinkle's Impact on Childhood Leukemia: A Serendipitous Discovery for Treatment".
Alternative and Complementary Therapies
16
(6):
347–
350.
doi
10.1089/act.2010.16609
en
Cooper, Raymond; Deakin, Jeffrey John (2016). "Africa's gift to the world".
Botanical Miracles: Chemistry of Plants That Changed the World
. CRC Press. pp.
46–
51.
ISBN
978-1-4987-0430-4
Ellis (1859), bl. 302
en
McLendon, Chuck (16 Mei 2000).
"Ravenala madagascariensis"
. Floridata.com.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 19 Mei 2020
. Besoek op
14 September
2009
en
Lambahoany Ecotourism Centre (24 Augustus 2011).
"Nature of Madagascar"
. Lambahoany Ecotourism Centre. Geargiveer vanaf
die oorspronklike
op 22 Julie 2015
. Besoek op
24 Augustus
2011
en
Black, Richard (13 Julie 2012).
"Lemurs sliding toward extinction"
BBC News
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 19 Mei 2020
. Besoek op
26 Augustus
2012
en
Mittermeier, R.; Ganzhorn, J.; Konstant, W.; Glander, K.; Tattersall, I.; Groves, C.; Rylands, A.; Hapke, A.; Ratsimbazafy, J.; Mayor, M.; Louis, E.; Rumpler, Y.; Schwitzer, C.; Rasoloarison, R. (Desember 2008). "Lemur diversity in Madagascar".
International Journal of Primatology
29
(6):
1607–
1656.
doi
10.1007/s10764-008-9317-y
{{
cite journal
}}
: AS1-onderhoud: meer as een naam (
link
en
Jungers, W.L.; Godfrey, L.R.; Simons, E.L.; Chatrath, P.S. (1997).
"Phalangeal curvature and positional behavior in extinct sloth lemurs (Primates, Palaeopropithecidae)"
Proceedings of the National Academy of Sciences USA
94
(22):
11998–
2001.
Bibcode
1997PNAS...9411998J
doi
10.1073/pnas.94.22.11998
PMC
23681
PMID
11038588
en
Okajima Y, Kumazawa Y (2009). "Mitogenomic perspectives into iguanid phylogeny and biogeography: Gondwanan vicariance for the origin of Madagascan oplurines".
Gene
441
1–
2):
28–
35.
doi
10.1016/j.gene.2008.06.011
PMID
18598742
en
Glaw, F.; Köhler, J. R.; Townsend, T. M.; Vences, M. (2012). Salamin, Nicolas (red.).
"Rivaling the World's Smallest Reptiles: Discovery of Miniaturized and Microendemic New Species of Leaf Chameleons (Brookesia) from Northern Madagascar"
PLoS ONE
(2): e31314.
Bibcode
2012PLoSO...731314G
doi
10.1371/journal.pone.0031314
PMC
3279364
PMID
22348069
en
"Everglades, Madagascar Rain Forest on Unesco List"
. ABC News. 30 Julie 2010. Geargiveer vanaf
die oorspronklike
op 28 Junie 2011
. Besoek op
11 Februarie
2011
en
Gade, Daniel W. (1996). "Deforestation and its effects in Highland Madagascar".
Mountain Research and Development
16
(2):
101–
116.
doi
10.2307/3674005
JSTOR
3674005
{{
cite journal
}}
Ongeldige
ref=harv
hulp
Kull (2004), bl. 153
en
Campbell, Gwyn (1993). "The Structure of Trade in Madagascar, 1750–1810".
The International Journal of African Historical Studies
26
(1):
111–
148.
doi
10.2307/219188
JSTOR
219188
Emoff (2004), bl. 51–62
en
Harper, Grady J.; Steininger, Marc; Tucker, Compton; Juhn, Daniel; Hawkins, Frank (2007). "Fifty years of deforestation and forest fragmentation in Madagascar".
Environmental Conservation
34
(4). Cambridge Journals:
325–
333.
doi
10.1017/S0376892907004262
en
Bachelard, Jerome; Marcus, Richard (2011).
"Countries at the Crossroads 2011: Madagascar"
(PDF)
. Freedom House.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 7 Maart 2016
. Besoek op
25 Augustus
2012
en
Green GM, Sussman RW (1990). "Deforestation history of the eastern rainforests of Madagascar from satellite images".
Science
248
(4952):
212–
215.
Bibcode
1990Sci...248..212G
doi
10.1126/science.248.4952.212
PMID
17740137
en
Morelle, Rebecca (29 Mei 2014).
"Asian relative of cane toad threatens Madagascar havoc"
. BBC News.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 10 September 2018
. Besoek op
29 Julie
2014
Davies (2003), bl. 99–101
en
Handwerk, Brian (21 Augustus 2009).
"Lemurs Hunted, Eaten Amid Civil Unrest, Group Says"
. National Geographic News. Geargiveer vanaf
die oorspronklike
op 10 Oktober 2017
. Besoek op
15 Maart
2011
en
Madagascar National Parks (2011).
"The Conservation"
. parcs-madagascar.com. Geargiveer vanaf
die oorspronklike
op 6 Mei 2015
. Besoek op
25 Augustus
2011
en
"Rainforests of the Atsinanana"
Unesco
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 19 Mei 2020
. Besoek op
30 April
2011
en
Luna, Kenny.
"Madagascar! to Open at Bronx Zoo in Green, Refurbished Lion House"
. Treehugger. Geargiveer vanaf
die oorspronklike
op 11 September 2011
. Besoek op
11 Junie
2011
en
Gommery, D.; Ramanivosoa, B.; Faure, M.; Guérin, C.; Kerloc'h, P.; Sénégas, F.; Randrianantenaina, H. (2011). "Oldest evidence of human activities in Madagascar on subfossil hippopotamus bones from Anjohibe (Mahajanga Province)".
Comptes Rendus Palevol
10
(4):
271–
278.
doi
10.1016/j.crpv.2011.01.006
en
Dewar, R. E.; Radimilahy, C.; Wright, H. T.; Jacobs, Z.; Kelly, G. O.; Berna, F. (2013).
"Stone tools and foraging in northern Madagascar challenge Holocene extinction models"
Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America
110
(31):
12583–
12588.
Bibcode
2013PNAS..11012583D
doi
10.1073/pnas.1306100110
PMC
3732966
PMID
23858456
en
Crowley, B.E. (2010). "A refined chronology of prehistoric Madagascar and the demise of the megafauna".
Quaternary Science Reviews
29
19–
20):
2591–
2603.
Bibcode
2010QSRv...29.2591C
doi
10.1016/j.quascirev.2010.06.030
en
Virah-Sawmy, M.; Willis, K. J.; Gillson, L. (2010). "Evidence for drought and forest declines during the recent megafaunal extinctions in Madagascar".
Journal of Biogeography
37
(3):
506–
519.
doi
10.1111/j.1365-2699.2009.02203.x
en
Campbell, Gwyn (1993). "The Structure of Trade in Madagascar, 1750–1810".
The International Journal of African Historical Studies
26
(1): 111.
doi
10.2307/219188
JSTOR
219188
Wink (2004), bl. 185
fr
Domenichini, J.P.
"Antehiroka et Royauté Vazimba"
Express de Madagascar
. Madatana.com.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 15 Februarie 2020
. Besoek op
5 November
2010
fr
Razafimahazo, S. (2011).
"Vazimba: Mythe ou Realité?"
Revue de l'Océan Indien
. Madatana.com.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 15 Februarie 2020
. Besoek op
8 November
2010
Oliver (1886), bl. 16
Kent (1976), bl.
65–71
en
"Kingdoms of Madagascar: Maroserana and Merina"
. Metmuseum.org.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 19 Mei 2020
. Besoek op
25 April
2010
Ogot (1992), bl. 418
Hodder (1982), bl. 59
en
"Royal Hill of Ambohimanga"
Unesco
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 19 Mei 2020
. Besoek op
30 April
2011
Ade Ajayi (1998), bl.
413–422
en
Campbell, Gwyn (Oktober 1991). "The state and pre-colonial demographic history: the case of nineteenth century Madagascar".
Journal of African History
23
(3):
415–
445.
en
Campbell, Gwyn (Oktober 1991). "The state and pre-colonial demographic history: the case of nineteenth century Madagascar".
Journal of African History
23
(3):
415–
445.
Oliver (1886), bl. 124–126
Uwechue (1981), bl. 473
Thompson & Adloff (1965), bl. 9–10
Fage, Flint & Oliver (1986), bl. 522–524
Van Den Boogaerde (2008), bl. 7
Randier (2006), bl. 400
Curtin (1998), bl. 186
Oliver, Fage & Sanderson (1985), bl. 529
Oliver, Fage & Sanderson (1985), bl. 532
Campbell (2005), bl. 107
Shillington (2005), bl. 878
Regnier (2015), bl. 152–154
Fournet-Guérin (2007), bl. 45–54
Frémigacci (1999), bl. 421–444
Gallieni (1908), bl. 341–343
Reinsch (1905), bl. 377
Browning (2004), bl. 81–89
Kennedy (2007), bl. 511–512
Lehoullier (2010), bl. 107
Kitchen (1962), bl. 256
Pryor (1990), bl. 209–210
en
Marcus, Richard (Augustus 2004).
"Political change in Madagascar: populist democracy or neopatrimonialism by another name?"
(Occasional Paper no. 89). Institute for Security Studies. Geargiveer vanaf
die oorspronklike
op 7 September 2004
. Besoek op
15 Februarie
2012
{{
cite journal
}}
Cite journal requires
journal=
hulp
fr
"Madagascar: La Crise a un Tournant Critique?"
International Crisis Group
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 7 Maart 2016
. Besoek op
25 November
2010
fr
"Centre d'actualités de l'ONU – Madagascar: l'ONU salue le bon déroulement du deuxième tour des élections présidentielles"
. Un.org
. Besoek op
10 Februarie
2014
fr
"La composition de la commission mixte sur les îles Éparses se dessine"
. Africaintelligence
. Besoek op
15 Junie
2025
en
"Madagascar finally elects Senate after 2009 coup"
. Business Standard. 30 Desember 2015.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 11 April 2019
. Besoek op
27 Februarie
2017
Nalla (2010), bl. 122–128
en
"Madagascar Profile: Media"
. BBC News. 20 Junie 2012.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 6 November 2019
. Besoek op
25 Augustus
2012
en
"Population of Cities in Madagascar (2017)"
worldpopulationreview.com
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 15 Oktober 2019.
en
"Madagascar: Former president sentenced to five years in prison"
. Irinnews.org. 17 Desember 2003.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 10 September 2011
. Besoek op
25 April
2010
en
"Madagascar: Appeal launched despite political uncertainty"
. Irinnews.org. 7 April 2009.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 19 September 2011
. Besoek op
25 April
2010
en
Leithead, Alastair (14 Mei 2002).
"Ethnic strife rocks Madagascar"
BBC News
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 19 Mei 2020
. Besoek op
22 Januarie
2012
en
"Pressure grows on Madagascar coup"
. BBC News. 20 Maart 2009.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 24 Maart 2009
. Besoek op
30 Maart
2009
fr
"Numéros utiles"
. AirMadagascar.com. 28 Januarie 2012.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 11 November 2017
. Besoek op
28 Januarie
2012
en
Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor (8 April 2011).
"2010 Human Rights Report: Madagascar"
(PDF)
. U.S. Department of State.
Geargiveer
(PDF)
vanaf die oorspronklike op 2 Mei 2017
. Besoek op
10 Julie
2011
{{
cite web
}}
: AS1-onderhoud: meer as een naam (
link
fr
Institut nationale de la statistique (INSTAT), Government of Madagascar
(2010).
"Presentation des resultats de la cartographie numerique en preparation du troisieme recensement generale de la population et de l'habitation"
Persberig.
Archived
from
the original
on 16 Januarie 2012
Besoek op 15 Januarie 2012
fr
Ralison, Eliane; Goossens, Frans (Januarie 2006). World Food Programme (red.).
Madagascar: profile des marches pour les evaluations d'urgence de la securite alimentaire
(PDF)
. Strengthening Emergency Needs Assessment Capacity. Rome, Italië: Katholieke Universiteit Leuven. p.
3.
Geargiveer
(PDF)
vanaf die oorspronklike op 16 Januarie 2012
. Besoek op
14 Januarie
2012
Institut National de la Statistique, Madagaskar.
en
"World Bank"
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 29 Oktober 2019
. Besoek op
27 Februarie
2017
en
"World Development Indicators – Google Public Data Explorer"
www.google.com
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 29 Oktober 2019
. Besoek op
22 Februarie
2017
en
"Madagascar at a glance"
(PDF)
. World Bank. 25 Februarie 2011. Geargiveer vanaf
die oorspronklike
(PDF)
op 6 Julie 2014
. Besoek op
4 Februarie
2012
en
"Madagascar Overview"
www.worldbank.org
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 9 April 2020
. Besoek op
22 Februarie
2017
en
AFDB, OECD, UNDP, UNECA (2011).
"African Economic Outlook 2011: Madagascar"
(PDF)
. AfricanEconomicOutlook.org.
Geargiveer
(PDF)
vanaf die oorspronklike op 11 Mei 2020
. Besoek op
28 Januarie
2012
{{
cite web
}}
: AS1-onderhoud: meer as een naam (
link
en
Christie, Iain; Crompton, Elizabeth (November 2003).
"Republic of Madagascar: Tourism Sector Study"
(PDF)
. Africa Region Working Paper No. 63. Antananarivo: World Bank.
Geargiveer
(PDF)
vanaf die oorspronklike op 28 Januarie 2012
. Besoek op
28 Januarie
2012
{{
cite journal
}}
Cite journal requires
journal=
hulp
500 thousand visitors-in-the-2018
Rodd & Stackhouse (2008), bl. 246
en
United Nations (2013).
"FAO Stat"
. Food and Agriculture Organization.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 16 Oktober 2016
. Besoek op
13 April
2013
Pezzotta (2001), bl. 32
en
"About QMM"
. Rio Tinto. 2009.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 19 Mei 2020
. Besoek op
19 September
2012
en
"Madagascar's oil fortunes evolving slowly"
. PennWell Corporation. 6 Februarie 2012.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 16 Januarie 2018
. Besoek op
19 September
2012
Bradt (2011), bl. 2.
fr
"Production Electricité"
. Jirama. 2011. Geargiveer vanaf
die oorspronklike
op 16 Augustus 2013
. Besoek op
28 Augustus
2013
en
Legrip-Randriambelo, Olivia; Regnier, Denis (2014).
"The place of healers-diviners (ombiasa) in Betsileo medical pluralism"
Health, Culture & Society
(1):
28–
37.
doi
10.5195/hcs.2014.188
en
World Health Statistics 2011
(PDF)
. Paris: World Health Organization. 2011.
ISBN
978-92-4-156419-9
Geargiveer
(PDF)
vanaf die oorspronklike op 21 Januarie 2012
. Besoek op
21 Januarie
2012
en
"The State Of The World's Midwifery"
. United Nations Population Fund. Augustus 2011.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 21 Januarie 2012
. Besoek op
22 Januarie
2012
{{
cite journal
}}
Cite journal requires
journal=
hulp
en
Beaumont, Peter (19 Oktober 2017).
'It is a dangerous moment': Madagascar plague death toll reaches 74"
The Guardian
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 19 Mei 2020
. Besoek op
21 Oktober
2017
Ralibera (1993), bl. 196
fr
Ranaivoson, Samuel (1980).
"La formation du personnel enseignant de l'éducation de base à Madagascar: Une etude de cas. Quelques reflections intéressant la programmation de l'assistance de l'UNICEF"
(PDF)
. Parys: UNESCO.
Geargiveer
(PDF)
vanaf die oorspronklike op 10 Julie 2011
. Besoek op
10 Julie
2011
{{
cite journal
}}
Cite journal requires
journal=
hulp
en
Mukonoweshuro, E.G. (1990). "State "resilience" and chronic political instability in Madagascar".
Canadian Journal of African Studies
24
(3):
376–
398.
doi
10.2307/485627
JSTOR
485627
en
Lassibille, Gerard; Tan, Jee-Peng; Jesse, Cornelia; Nguyen, Trang Van (6 Augustus 2010).
"Managing for results in primary education in Madagascar: Evaluating the impact of selected workflow interventions"
The World Bank Economic Review
24
(2). Oxford University Press:
303–
329.
doi
10.1093/wber/lhq009
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 11 Februarie 2012
. Besoek op
10 Februarie
2012
fr
Ministère de l'Education Secondaire et l'Education de Base (2005). "Curriculum de formation des élèves-maîtres". Antananarivo, Madagascar: Government Printing Office.
{{
cite journal
}}
Cite journal requires
journal=
hulp
en
"Public spending on education; total (percent of government expenditure) in Madagascar"
. TradingEconomics.com. 2011.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 19 Mei 2020
. Besoek op
28 Januarie
2012
en
Hurles ME, Sykes BC, Jobling MA, Forster P; Sykes; Jobling; Forster (2005).
"The dual origin of the Malagasy in Island Southeast Asia and East Africa: evidence from maternal and paternal lineages"
American Journal of Human Genetics
76
(5):
894–
901.
doi
10.1086/430051
PMC
1199379
PMID
15793703
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 20 Maart 2011
. Besoek op
30 April
2011
{{
cite journal
}}
: AS1-onderhoud: meer as een naam (
link
en
Tofanelli S, Bertoncini S, Castrì L, Luiselli D, Calafell F, Donati G, Paoli G.; Bertoncini; Castrì; Luiselli; Calafell; Donati; Paoli (2009). "On the origins and admixture of Malagasy: new evidence from high-resolution analyses of paternal and maternal lineages".
Molecular Biology and Evolution
26
(9):
2109–
2124.
doi
10.1093/molbev/msp120
PMID
19535740
{{
cite journal
}}
: AS1-onderhoud: meer as een naam (
link
Adelaar (2006), bl. 205–235
Rajaonarimanana (2001), bl. 8
en
"Madagascar: 2007 Constitutional referendum"
. Electoral Institute for the Sustainability of Democracy in Africa. Junie 2010. Geargiveer vanaf
die oorspronklike
op 29 Julie 2019
. Besoek op
22 Januarie
2012
en
"Religions in Madagascar
PEW-GRF"
. Globalreligiousfutures.org.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 9 November 2019
. Besoek op
20 September
2017
en
Bearak, Barry (5 September 2010).
"Dead Join the Living in a Family Celebration"
New York Times
. p.
A7.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 5 April 2020
. Besoek op
13 Januarie
2012
Bradt (2011), bl.
13–20
Ade Ajayi (1989), bl. 437
Middleton (1999), bl.
259–262, 272, 309
en
Blench, Roger (1982).
"Evidence for the Indonesian origins of certain elements of African culture"
African Music
(2):
81–
93.
doi
10.21504/amj.v6i2.1118
JSTOR
30249759
en
Kus, Susan; Raharijaona, Victor (2000). "House to Palace, Village to State: Scaling up Architecture and Ideology".
American Anthropologist
. New Series.
(102):
98–
113.
doi
10.1525/aa.2000.102.1.98
Acquier (1997), bl.
143–175
Kusimba, Odland & Bronson (2004), bl. 12
Bradt (2011), bl. 312
Fox (1990), bl. 39
fr
Ravalitera, P.
"Origine Confuse des Vazimba du Betsiriry"
Journal Express
. Madatana.com.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 11 Mei 2020
. Besoek op
11 November
2010
en
Onbekend.
"Ibonia: the text in 17 sections"
. University of Virginia.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 7 Februarie 2019
. Besoek op
15 November
2010
Rabearivelo (2007), bl. x
Auzias & Labourdette (2007), p. 142
Randrianary (2001), bl.
109–137
en
Ashamu, Charlotte; Gomez-Pickering, Diego; Luke, Amanda; Morrison, Paul; Pedersen, Mark; Symes, Mara; Weyandt, Marthe (2005).
"Made in Madagascar: Exporting Handicrafts to the U.S. Market: Final Report"
. United Nations Public-Private Alliance for Rural Development. Geargiveer vanaf
die oorspronklike
(PDF)
op 11 November 2017
. Besoek op
10 Julie
2011
Heale & Abdul Latif (2008), bl.
108–111
en
"Woodcrafting Knowledge of the Zafimaniry"
. Unesco.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 6 November 2015
. Besoek op
24 Augustus
2012
fr
"Des nouveaux talents mis en relief"
L'Express de Madagascar
. l'expressmada.com. 7 Augustus 2009. Geargiveer vanaf
die oorspronklike
op 15 Desember 2014
. Besoek op
24 Augustus
2012
Ratsimbazafy (2010), bl.
14–18
Kusimba, Odland & Bronson (2004), bl. 87
en
"Madagascar take Sevens honours"
. International Rugby Board. 23 Augustus 2007. Geargiveer vanaf
die oorspronklike
op 6 Oktober 2014
. Besoek op
24 Julie
2012
en
"Rugby and the Red Island: an unlikely union"
. The Roar. 16 Januarie 2019
. Besoek op
14 Februarie
2021
en
Vegar, Ness (4 Oktober 1999).
"Madagascar won the World Championship"
. petanque.org.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 10 Oktober 2017
. Besoek op
14 Januarie
2011
en
"Triennal review: Census as at 1 December 2010"
(PDF)
. World Organization of the Scout Movement. 1 Desember 2010. Geargiveer vanaf
die oorspronklike
(PDF)
op 2 September 2013
. Besoek op
13 Januarie
2011
2011 FIBA Africa Championship
Geargiveer
28 Augustus 2011 op
Wayback Machine
, FIBA.com, besoek op 26 Oktober 2015.
2009 FIBA Africa Championship for Women
Geargiveer
4 Maart 2016 op
Wayback Machine
, FIBA.com, besoek op 26 Oktober 2015.
2014 FIBA Africa Under-18 Championship
Geargiveer
12 Augustus 2014 op
Wayback Machine
, FIBA.com, besoek op 26 Oktober 2015.
2013 FIBA Africa Under-16 Championship
, FIBA.com, besoek op 26 Oktober 2015.
2015 FIBA Africa Under-16 Championship for Women
, FIBA.com, besoek op 26 Oktober 2015.
fr
"Un peu d'histoire"
. Chocolaterie Robert. 2016.
Geargiveer
vanaf die oorspronklike op 10 Maart 2018
. Besoek op
26 Februarie
2017
Ander bronne
wysig
wysig bron
fr
Acquier, Jean-Louis (1997).
Architectures de Madagascar
. Berlin: Berger-Levrault.
ISBN
978-2-7003-1169-3
en
Ade Ajayi, Jacob Festus (1989).
General history of Africa: Africa in the nineteenth century until the 1880s
. Paris: UNESCO.
ISBN
978-0-520-03917-9
en
Adelaar, Alexander
(2006).
Austronesian diaspora and the ethnogeneses of people in Indonesian archipelago
"..
Jakarta, Indonesië:
LIPI Press.
ISBN 978-979-26-2436-6
en
Ames, Glenn Joseph (2003).
Distant lands and diverse cultures: the French experience in Asia, 1600–1700
. New York: Greenwood Publishing Group.
ISBN
978-0-313-30864-2
fr
Auzias, Dominique; Labourdette, Jean-Paul (2008).
Petit Futé: Madagascar 2008
. Paris: Petit Futé.
ISBN
978-2-7469-1982-2
en
Barendse, R.J. (2002).
The Arabian seas: the Indian Ocean world of the seventeenth century
. Berlyn: M.E. Sharpe.
ISBN
978-0-7656-0729-4
en
Bradt, Hilary (2011).
Madagascar, 10th Ed.: The Bradt Travel Guide
. London: Bradt Travel Guides.
ISBN
978-1-84162-341-2
en
Browning, Christopher R. (2004).
The Origins of the Final Solution
. Jerusalem: Martyrs' and Heroes' Remembrance Authority.
ISBN
3-540-63293-X
en
Campbell, Gwyn (2005).
An economic history of Imperial Madagascar, 1750–1895: the rise and fall of an island empire
. Londen: Cambridge University Press.
ISBN
0-521-83935-1
fr
Chapus, G.S.; Mondain, G. (1953).
Un homme d'etat malgache: Rainilaiarivony
. Parys: Editions Diloutremer.
en
Cousins, William Edward (1895).
Madagascar of to-day: A sketch of the island, with chapters on its past history and present prospects
. Londen: The Religious Tract Society.
en
Curtin, Philip D. (1998).
Disease and empire: the health of European troops in the conquest of Africa
. Cambridge, MA: Cambridge University Press.
ISBN
978-0-521-59835-4
en
Davies, S.J.J.F.
(2003).
"Grzimek's Animal Life Encyclopedia".
(2)
Farmington Hills, MI:
Gale Group.
ISBN 0-7876-5784-0
fr
Deschamps, Hubert Jules (1965).
Histoire de Madagascar
. Ann Arbor, MI: Berger-Levrault.
en
Ellis, William (1859).
Three visits to Madagascar during
... 1853-1854-1856
. Londen: Oxford University.
en
Emoff, Ron (2004). "Spitting into the wind: Multi-edged environmentalism in Malagasy song". In Dawe, Kevin (red.).
Island Musics
. New York: Berg.
ISBN
978-1-85973-703-3
en
Fage, J.D.; Flint, J.E.; Oliver, R.A. (1986).
The Cambridge History of Africa: From c. 1790 to c. 1870
. Londen: Cambridge University Press.
ISBN
0-521-20413-5
fr
Fournet-Guérin, Catherine (2007).
Vivre à Tananarive: géographie du changement dans la capitale malgache
. Antananarivo, Madagaskar: Karthala Editions.
ISBN
978-2-84586-869-4
en
Fox, Leonard (1990).
Hainteny: the traditional poetry of Madagascar
. Lewisburg, PA: Bucknell University Press.
ISBN
978-0-8387-5175-6
en
Freeman, Joseph John; Johns, David (1840).
A narrative of the persecution of the Christians in Madagascar: with details of the escape of six Christian refugees now in England
. Londen: J. Snow.
fr
Frémigacci, Jean (1999). "Le Rova de Tananarive: Destruction d'un lieu saint ou constitution d'une référence identitaire?". In Chrétien, Jean-Pierre (red.).
Histoire d'Afrique
. Parys: Editions Karthala.
ISBN
978-2-86537-904-0
fr
Gallieni, Joseph-Simon (1908).
Neuf ans à Madagascar
. Parys: Librairie Hachette.
en
Heale, Jay; Abdul Latif, Zawiah (2008).
Cultures of the World: Madagascar
. Tarrytown, NY: Marshall Cavendish.
ISBN
978-0-7614-3036-0
en
Hillstrom, Kevin; Collier Hillstrom, Laurie (2003).
Africa and the Middle East: a continental overview of environmental issues
. Santa Barbara, CA: ABC-CLIO.
ISBN
978-1-57607-688-0
en
Hobbes, Joseph; Dolan, Andrew (2008).
World Regional Geography
. Belmont, CA: Cengage Learning.
ISBN
978-0-495-38950-7
en
Hodder, Ian (1982).
Symbolic and structural archaeology
. New York: Cambridge University Press.
ISBN
978-0-521-24406-0
en
Kennedy, David (2007).
The Library of Congress World War II companion
. New York: Simon and Schuster.
ISBN
978-0-7432-5219-5
en
Kent, Raymond (1976).
From Madagascar to the Malagasy Republic
. Ann Arbor, MI: Greenwood Press.
ISBN
978-0-8371-8421-0
en
Kitchen, Helen A. (1962).
The Educated African: a Country-by-Country Survey of Educational Development in Africa
. Washington, D.C.: Praeger.
en
Kull, Christian (2004).
Isle of Fire: The Political Ecology of Landscape Burning in Madagascar, Issue 246
. Chicago: University of Chicago Press.
ISBN
978-0-226-46141-0
en
Kusimba, Chapurukha; Odland, J. Claire; Bronson, Bennet (2004).
Unwrapping the textile traditions of Madagascar
. Textile Series. Los Angeles: Regents of the University of California.
ISBN
0-930741-95-1
en
Lehoullier, Sara (2010).
Madagascar: Travel Companion
. New York: Other Places Publishing.
ISBN
978-0-9822619-5-8
en
Middleton, Karen (1999).
Ancestors, Power, and History in Madagascar
. Los Angeles: Brill.
ISBN
978-90-04-11289-6
en
Moriarty, H.A. (1891).
Islands in the southern Indian Ocean, westward of longitude 80 ̊east, including Madagascar
. Londen: J. D. Potter.
en
Nalla, Mahesh (2010).
Crime and Punishment Around the World: Volume 1, Africa
. Los Angeles: ABC-CLIO.
ISBN
978-0-313-35133-4
en
Ogot, Bethwell (1992).
Africa from the Sixteenth to the Eighteenth Century
. Parys: UNESCO.
ISBN
978-92-3-101711-7
en
Oliver, Roland; Fage, John Donnelly; Sanderson, G.N. (1985).
The Cambridge History of Africa
. Vol.
6. Cambridge, VK: Cambridge University Press.
ISBN
978-0-521-22803-9
en
Oliver, Samuel Pasfield (1886).
Madagascar: an historical and descriptive account of the island and its former dependencies, Volume 1
. Londen: Macmillan.
en
Pezzotta, Federico (2001).
Madagascar: a mineral and gemstone paradise
. Ann Arbor, MI: University of Michigan.
ISBN
978-0-9715371-0-1
en
Pryor, Frederic L. (1990).
The political economy of poverty, equity, and growth: Malawi and Madagascar
. Washington, D.C.: World Bank.
ISBN
978-0-19-520823-8
en
Rabearivelo, Jean-Joseph (2007) [1936 (vertaling deur Robert Ziller)].
Translated from the Night
. Pittsburgh, PA: Lascaux Editions.
ISBN
978-1-60461-552-4
fr
Rajaonarimanana, Narivelo (2001).
Grammaire moderne de la langue malgache
. Langues INALCO. Parys: Langues et mondes – l'Asiatheque.
ISBN
2-911053-79-6
fr
Ralibera, Daniel (1993).
Madagascar et le christianisme
. Paris: Editions Karthala.
ISBN
978-92-9028-211-2
fr
Randier, Jean (2006).
La Royale: L'histoire illustrée de la Marine nationale française
. Maîtres du Vent – La Falaise: Babouji.
ISBN
2-35261-022-2
fr
Randrianary, Victor (2001).
Madagascar: les chants d'une île
. Parys: Actes Sud.
ISBN
978-2-7427-3556-3
en
Ratsimbazafy, Ernest (2010). "Moraingy". In Green, Thomas; Svinth, Joseph (reds.).
Martial Arts of the World: An Encyclopedia of History and Innovation, Volume 2
. Santa Barbara, CA: ABC CLIO.
ISBN
978-1-59884-243-2
en
Regnier, Denis (2015). "Clean people, unclean people: the essentialisation of 'slaves' among the southern Betsileo of Madagascar".
Social Anthropology
23
(2):
152–
158.
doi
10.1111/1469-8676.12107
en
Reinsch, Paul Samuel (1905).
Colonial Administration
. New York: Macmillan.
en
Rodd, Tony; Stackhouse, Jennifer (2008).
Trees: A Visual Guide
. Los Angeles: University of California Press.
ISBN
978-0-520-25650-7
en
Room, Adrian (2006).
Placenames of the world: origins and meanings of the names for 6,600 countries, cities, territories, natural features, and historic sites
. Jefferson, NC: McFarland.
ISBN
978-0-7864-2248-7
en
Sharp, Leslie (2002).
The Sacrificed Generation: Youth, History, and the Colonized Mind in Madagascar
. Berkeley, CA: University of California Press.
ISBN
978-0-520-22951-8
en
Shillington, Kevin (2005).
Encyclopedia of African history
. New York: CRC Press.
ISBN
1-57958-453-5
en
Strakes, Jason
(2006).
Encyclopedia of the developing world
".
Taylor & Francis.
ISBN 978-1-57958-388-0
en
Thompson, Virginia; Adloff, Richard (1965).
The Malagasy Republic: Madagascar today
. San Francisco, CA: Stanford University Press.
ISBN
978-0-8047-0279-9
en
Uwechue, Raph (1981).
Makers of modern Africa: profiles in history, Volume 1
. Dearborne, MI: Africa Books Ltd.
ISBN
978-0-903274-14-2
en
Van Den Boogaerde, Pierre (2008).
Shipwrecks of Madagascar
. New York: AEG Publishing Group.
ISBN
978-1-60693-494-4
en
Wink, André (2004).
Volume 3 of Al-Hind: The Making of the Indo-Islamic World: Indo-Islamic society, 14th–15th centuries
. Leiden, Nederland: Brill.
ISBN
978-90-04-13561-1
Eksterne skakels
wysig
wysig bron
en
Country Profile
van
BBC News
en
Madagascar
Geargiveer
29 Augustus 2012 op
Wayback Machine
van
UCB Libraries GovPubs
en
Key Development Forecasts for Madagascar
van International Futures
Wikimedia Commons
het meer media in die kategorie
Madagaskar
en
Toerisme-inligting oor
Madagaskar
op
Wikivoyage
Hierdie artikel is vertaal uit die
Engelse Wikipedia
Comore-eilande
Mayotte
Mosambiekkanaal
Indiese Oseaan
Seychelle
Indiese Oseaan
Mosambiek
Mosambiekkanaal
Indiese Oseaan
Mauritius
Réunion
Madagaskar
Suid-Afrika
Indiese Oseaan
Indiese Oseaan
Indiese Oseaan
20°S
47°O
20°S 47°O
-20; 47
Artikels
oor
Madagaskar
Geskiedenis
Koninkryk Imerina
Monarge
Arabiese slawehandel
Libertatia
Frans-Malgassiese Oorloë
Malgassiese Protektoraat
Frans-Madagaskar
Koloniale goewerneurs
Slag van Madagaskar
Malgassiese Opstand
Onafhanklikheid
Politieke krisis van 2009
Referendum van 2010
Geografie
Biosfeerreservate
Stede
Klimaat
Distrikte
Ekogebiede
Eilande
Beskermde gebiede
Provinsies
Streke
Riviere
Vulkane
Wildlife
Wêrelderfenisgebiede
Politiek
Grondwet
Verkiesings
Buitelandse betrekkinge
Menseregte
LGBT
Wetstoepassing
Weermag
Lugmag
Parlement
Nasionale Vergadering
Senaat
Politieke partye
President
Eerste minister
Deelgebiede
Oorgangsgesag
Ekonomie
Landbou
Ariary (geldeenheid)
Reserwebank
Maatskappye
Voedselsekuriteit
Onwettige houtkappery
Telekommunikasie
Toerisme
Vervoer
Lughawens
Samelewing
Nasionale lied
Seël
Argitektuur
Kultuur
Kookkuns
Demografie
Onderwys
Etniese groepe
Vlag
Tale
Media
Koerante
Radio
TV
Musiek
Mitologie
Openbare vakansiedae
Religie
Sport
Kategorie
Lande en gebiede in
Afrika
Onafhanklike lande
Algerië
Angola
Benin
Botswana
Burkina Faso
Burundi
Comore-eilande
Demokratiese Republiek die Kongo
Djiboeti
Egipte
Ekwatoriaal-Guinee
Eritrea
Eswatini
Ethiopië
Gaboen
Gambië
Ghana
Guinee
Guinee-Bissau
Ivoorkus
Kaap Verde
Kameroen
Kenia
Lesotho
Liberië
Libië
Madagaskar
Malawi
Mali
Marokko
Mauritanië
Mauritius
Mosambiek
Namibië
Niger
Nigerië
Republiek die Kongo
Rwanda
São Tomé en Príncipe
Senegal
Sentraal-Afrikaanse Republiek
Seychelle
Sierra Leone
Soedan
Somalië
Suid-Afrika
Suid-Soedan
Tanzanië
Togo
Tsjad
Tunisië
Uganda
Zambië
Zimbabwe
Omstrede gebiede
Cabinda
Galmudug
) •
Puntland
Somaliland
Wes-Sahara
Afhanklike gebiede
Frankryk
Mayotte
Réunion
Portugal
Madeiraeilande
Spanje
Kanariese Eilande
Ceuta
Melilla
Verenigde Koninkryk
Sint Helena, Ascension en Tristan da Cunha
Lande van
Asië
Europa
Noord-Amerika
Oseanië
Suid-Amerika
1. Land
deels
in
Asië
Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap
(SAOG)
Lidlande
Angola
Botswana
Demokratiese Republiek van die Kongo
Lesotho
Madagaskar
Malawi
Mauritius
Mosambiek
Namibië
Seychelle
Suid-Afrika
Swaziland
Tanzanië
Zambië
Zimbabwe
Leiers
Voorsitters
Levy Mwanawasa
Kgalema Motlanthe
Sekretarisse-Generaal
Kaire Mbuende
Prega Ramsamy
Tomaz Salomão
Sien ook
Suider-Afrikaanse Ontwikkelingskonferensie
Suider-Afrikaanse Doeane-unie (SADU)
Gemeenskaplike Monetêre Gebied (GMG)
Gemeenskaplike Mark vir Oostelike en Suidelike Afrika (GEMOSA)
Normdata
Internasionaal
ISNI
VIAF
FAST
WorldCat
Nasionaal
Duitsland
Verenigde State
Frankryk
BnF-data
Japan
Tsjeggië
Spanje
Noorweë
Swede
Israel
Geografies
MusicBrainz-area
Kunstenaars
KulturNav
Mense
VK-parlement
Ander
Geskiedkundige Woordeboek van Switserland
NARA
Ensiklopedie van Moderne Oekraïne
İslâm Ansiklopedisi
Ontsluit van "
Kategorieë
Madagaskar
Voormalige Franse kolonies
Versteekte kategorieë:
AS1-foute: tydskrif ontbreek
AS1-onderhoud: meer as een naam
AS1-foute: ongeldige parameterwaarde
Koördinate op Wikidata
Voorbladartikels
Madagaskar
Nuwe onderwerp