Índia — Wikipèdia

Mapa topografica d'Índia
Índia ocupa la porcion pus granda dau
soscontinent indian
que troba subre la
placa tectonica indiana
, una placa menora de la
placa indoaustraliana
. Lei procès
geologics
de la formacion d'Índia an setanta-cinc milions d'ans, quand lo soscontinent indian, alavetz part dau supercontinent de
Gondwana
, comencèt de se desplaçar en un procès que triguèt cinquanta milions d'ans per l'ocean fins a produire una collision ambé la
placa eurasiatica
e una subduccion per dejos d'aquela, formant aital
Imalaia
, lei montanhas pus autas de la planeta, que fan frontiera de la Republica d'Índia au nòrd e au nòrd-èst. Au sud d'
Imalaia
, lo movement tectonic creèt una vasta
depression
, que s'empliguèt de sediments fluviaus e forma uèi la
Plana Indogangetica
. A l'oèst d'aqueu plan, e copat per la cadena
Aravalli
, s'espandís lo
Desèrt de Thar
L'Índia peninsulara representa ara la placa indiana originala, part geologica d'Índia pus vièlha e pus establa, e s'espandís au nòrd duscas a la sèrra
Satpura
Vindhya
en Índia centrala. Aquelei cadenas parallèlas s'estendon dempuèi la còsta de la Mar d'Arabia en Gujarat a l'oèst fins au replanat de
Chota Nagpur
en Jharkhand a l'èst
Au sud, la rèsta day territòri peninsular, lo
Replanat de Deccan
, es bordat a senèstra e a drecha per lei sèrras costièras,
Ghats occidentals
Ghats orientals
respectivament
; lo replanat conten lei pus vièlhas formacions rocassosas d'Índia, d'unei de mai d'un miliard d'annadas. Índia s'estend au nòrd de l'
eqüator terrèstre
entre los 6° 44' e 35° 30' de latitud nòrd.
Clima d'Índia.
En causa de sa superficia importanta e de son relèu variat, Índia presenta una diversitat climatica de remarca que va de l'existéncia de climas tropicaus au sud e de climas temperaus fòrça influenciat per l'altitud dins lo nòrd. Au mens tres paramètres principaus an un ròtle major sus aquelei climas. Lo premier es la preséncia dei
montanhas
d'
Imalaia
qu'empachan la circulacion dei
vents
fregs e secs venguts dau nòrd vèrs la peninsula. Aquò entraïna lo mantenement d'una temperatura temperada au sud dei montanhas en comparason. Lo segond es l'existéncia d'una sason de mosson dins lei regions litoralas. Enfin, lo tresen es lo
desèrt de Thar
que, dins lo corrent de la mosson, atira de precipitacions dins sa region.
Se definís quatre regions climaticas principalas en Índia. Au sud, s'estend un clima tropicau marcat per una sason de mosson. Lei precipitacions son pus importantas lòng dau litorau sud-oèst e dins lei bocas de Ganges. Forma un clima tropicau de savana dins lei regions interiors onte lei precipitacions son mens importantas. Au nòrd, magerament lòng de la Vau de Ganges, lo clima es de tipe temperat amb un ivèrn sec e un estiu caud. A l'oèst, lo clima vèn desertic ò semi-arid ambé la preséncia d'estèpas ò de
desèrt
rocassós e sec. Enfin, dins lei zònas montanhosas, lo clima presenta una diversitat gròssa (continentau, semi-arid, desertic) segon lo nivèu de precipitacions e de temperaturas frejas. Evoluciona vèrs un clima de tipe alpin ambé l'aumentacion de l'
altitud
Índia es caracterizada per una populacion fòrça importanta que forma un
fogau de pòblament
principau de la
planeta
. En
2011
, lo nombre d'abitants dau país èra estimat a 1,21 miliards (còntra 361 milions en
1951
), ço que representava 17,5% de la populacion
umana
. Segon lei ritmes de creissença demografica actuaus, se considera qu'Índia serà lo país pus poblat dau monde vèrs
2025
. Divèrsei politicas dau govèrn centrau encoratja la baissa dau taus de fertilitat dempuei de decennis ambé de campanhas de promoccion de la contraconcepcion. A permes de demenir aqueu taus de 5,3 a 2,7 de
1950
2010
. Aquò entraïnèt l'aplant de l'aumentacion demografica fòrça dei premiereis annadas après la colonizacion mai permet lo mantenement d'una creissença significativa (1,5% en
2009
).
Aquela populacion se situa magerament lòng de Ganges e lòng dei zònas litoralas. Es fòrça jova en causa dau nombre encara significatiu de naissenças e d'una
esperança de vida
egala a 68,9 ans en
2009
. Ansin, en
2009
, 31% de la populacion aviá un temps inferior a 15 ans e 64% compres entre 15 e 64 ans. Lei personas de 65 ans e mai representavan solament 5% deis abitants. L'urbanizacion es limitada amb un taus d'urbanizacion de 31,3%. Pasmens, es a aumentar rapidament car la creissença de la populacion indiana vivent en vila aumenta de 2,5%/an. Lei centres urbans principaus an donc un desvolopament rapide e tres vilas indianas son lo centre d'aglomeracions majoras au nivèu mondiau
Bombai
(18,2 milions d'abitants, 7
en
reng mondiau),
Delhi
(17,5 milions, 10
en
) e
Calcuta
(14,3 milions, 17
en
).
Lengas principalas d'Índia.
Índia presenta una gròssa diversitat linguïstica ambé l'existéncia d'unei centenaus de
lengas
diferentas sus son territòri. En
2001
, 30 èran parladas per mai d'un milion de personas e 122 per mai de
10 000
. Fasián partida de dos grops principaus qu'èran lei
lengas indoarianas
(74% de la populacion) dins lo nòrd e lei
lengas dravidas
(24%) dins lo sud. Lo rèsta èra compausat per de
lengas tibetobirmanas
, lòng de la frontiera ambé
China
Nepal
Botan
, per de
lengas austroasiaticas
(devesidas entre de
lengas mòn-khmers
e de
lengas munda
) e d'isolats. Enfin, la
colonizacion
foguèt lo vector d'implantacion de lengas europèas coma l'
anglés
, lo
portugués
ò lo
francés
L'
indi
e l'
anglés
an l'estatut de lenga oficiala d'Índia. La premiera es fòrça utilizada dins lo nòrd de la peninsula per una populacion estimada entre 258 e 422 milions de personas. Segon la constitucion de
1950
, lo ròtle de l'anglés coma lenga oficiala èra provisòri e deviá disparéisser en
1965
. Pasmens, en causa de l'oposicion d'estats de lenga dravida que consideravan l'utilizacion unica de l'
indi
coma un imperialisme dau nòrd, lo desclassament de l'
anglés
foguèt remandat mai d'un còp. A l'ora d'ara, aquela lenga es totjorn una lenga veïcula importanta qu'es fòrça utilizada dins l'administracion indiana.
En fòra d'aquelei lengas, cada estat e territòri de l'Union Indiana a lo drech d'adoptar lei lengas oficialas sieunas. En
2013
, 22 lengas avián ansin un estatut oficiau au sen d'un estat ò d'un territòri indian. Lei pus importantas èran lo
bengali
(84 milions de locutors), lo
telogo
(73 milions), lo
marata
(71 milions) e lo
tamil
(63 milions). Dins aquò, maugrat aquela autonòmia linguïstica, existís encara de lengas, de còps fòrça importantas ambé mai de 5 milions de locutors, qu'an ges d'estatut.
Índia es lo territòri d'aparicion de quatre
religions
majors que son l'
indoïsme
, lo
bodisme
, lo
jaïnisme
e lo
sikhisme
. La peninsula conoguèt tanben una crestianizacion precòça qu'acomencèt segon la tradicion en
52
. Dins lo corrent de l'istòria indiana, lei questions aguèron sovent un ròtle primordiau dins lei relacions entre lei comunautats ò dins la legitimacion dau poder en plaça. De mai, la proporcion d'Indians cresents d'una
religion
representa la màger part de la populacion.
En
2001
, la principala èra l'
indoïsme
que gropava 80,5% deis abitants. Franc de certanei regions perifericas, es presenta sus lo territòri. La segonda religion pus importanta èra l'
islam
que representava 13,4% de la populacion magerament situada dins la region de Cachemire, dins la zòna de
Bengala
, dins la Vau de Ganges e dins lo sud-oèst de la peninsula. Levat de Cachemire e de zònas frontalieras de
Bangladèsh
, aquela populacion forma generalament de minoritats. Lo
cristianisme
representava la tresena religion indiana ambé 2,3% de la populacion. Èran magerament situats dins lo sud-oèst de la peninsula e dins lei regions dau Nòrd-Èst Indian onte gropavan de còps la majoritat deis abitants. 70% dei crestians indians èran de fidèus de la Glèisa Catolica. Lo rèsta se devesiá entre divèrsei glèisas protestantas e la Glèisa de Sant Tòmas que foguèt la premiera glèisa crestiana indian fondat au sègle I. Puei, la quatrena religion èra lo
sikhisme
que comptava 19 milions de cresents siá 1,9% de la populacion. Vivián subretot dins la region de Pendjab onte representavan la màger part de la populacion. Lo
bodisme
èra la cinquena religion indiana ambé 0,8% de la populacion vivent principalament lòng dei frontieras ambé d'estats bodistas (
Nepal
China
...). Enfin, lo
jaïnisme
èra la seisena religion dau país e la darriera que representava una minoritat de remarca (0,4% de la populacion siá 4,2 milions de personas). Sei fidèus son magerament implantats dins l'oèst.
En fòra d'aquelei sièis religions, Índia teniá tanben de comunautats
jusieva
zoroastriana
, animistas ò de
bahaistas
. Gropavan solament quauquei milièrs de personas. Aquò es fòrça feble a respèct de la populacion indiana mai pòu representar un grop important dins lo cas de certanei religions amb un nombre limitat de cresents.
Extension de la
civilizacion de la Vau d'Indus
Lei vestigis umans pus ancians descubèrts dins la Peninsula Indiana datan de
30 000
avC. La premiera installacion
neolitica
coneguda data de
5 000
avC dins lo centre dau
Paquistan
actuau a
Mehrgarh
. D'autrei vilatges d'aqueu periòde se formèron tanben per la seguida dins l'oèst d'aqueu país. A partir de 2500 avC, formèron la
civilizacion de la Vau d'Indus
qu'existiguèt fins a 1900 avC dins lo nòrd-oèst de la peninsula. Dins lo corrent de son desvolopament, diversifiquèt sei
produccions agricòlas
, realizèt de progrès artesanaus nombrós, inventèt la sieuna
escritura
e participèt a divèrsei rets comerciaus ambé d'autrei
civilizacions
. Sei centres urbans principaus èran
Mohenjo-daro
Harappa
Dholavira
Kalibangan
Lei causas dau declin e de la disparicion de la
civilizacion de la Vau d'Indus
son mau conegudas. L'ipotèsi pus anciana èra una destruccion causada per de migracions de pòbles arians. Pasmens, a l'ora d'ara, aquela ipotèsi es venguda mens populara dins la comunautat scientifica. En plaça, apareguèt d'ipotèsis basadas sus una disparicion entraïnada per de cambiaments climatics causant una crisi agricòla. Una autra possibilitat estudiada es un cambiament major de l'idrografia de la vau de l'Indus entraïnant un assecament de certanei regions. Una combinason d'uneis ipotèsis es tanben possibla.
Lei migracions arianas dins lo nòrd-oèst de la Peninsula Indiana acomencèron vèrs
1500 avC
. Èran de cavaliers e de
norriguiers
seminomadas d'origina
indoeuropèa
que venián d'
Asia
Centrala. L'utilizacion dau chivau representava un avantatge militar important còntra lei populacions localas mai la lentor de la penetracion ariana dins la peninsula — mai de cinc sègles — suggerís que lo procediment d'installacion foguèt pas unicament guerrier. De mai, i demorèt finalament limitat a la mitat nòrd ont apareguèt una cultura novèla dicha
cultura vedica
La societat ariana èra devesida entre divèrsei tribús regularament en guèrra entre elei e compausadas de quatre castas — lei bramans (prèires), lei kshatriya (guerriers), lei vaishya (marchands, païsans) e lei shudra (benlèu d'autoctòns somes) — qu'anavan pauc a pauc aparéisser dins lo corrent dei migracions vèrs Índia. Dins aquel encastre, l'organizacion politica se fondèt sus la formacion de confederacions ò de reiaumes gropant una partida dei tribús arianas, magerament dins la vau de
Ganges
que foguèt quasi totalament ocupada per leis Arians vèrs
1000 avC
. En particular, se destrian la tribú Baratha que son nom es a l'origina dau mòt Índia (Bharat en
indi
) e lo
reiaume de Magadha
que venguèt lo principat pus poderós de la region au sègle VI avC.
Un trach major de la progression ariana dins lo monde indian
antic
foguèt l'emergéncia progressiva d'una cultura religiosa novèla basada sus la division en castas e lei cresenças arianas ò autoctònas. Tres etapas marquèron aquela evolucion qu'anava formar unei religions majoras dau monde contemporanèu. D'efèct, la religion ariana èra inicialament basada sus lei
Veda
que l'escritura acomencèt vèrs lo sègle XV avC. Dins lo corrent de la progression ariana, lei bramans desvolopèron de rites pus complèxs que foguèron gropats dins lei
Brahmana
escrichs entre lei sègles X e VII avC. Puei, dau sègle VI au sègle IV avC, l'influéncia dei
religions
localas e la complexificacion dau vedisme entraïnèron la formacion d'una religion novèla, que sei rites foguèron descrichs dins lei
Upanishad
. Aquelei tèxtes compausèron la basa teorica de l'
indoïsme
qu'anava aparéisser dins lei sègles seguents e marcar la tresena etapa de l'evolucion de la religion ariana. D'aqueu temps, lo sistèma eissit dei
Upanishad
favorizèt tanben l'aparicion de religions novèlas (
Bodisme
Jaïnisme
) a partir de movements de contestacion intèrne au sen de l'
indoïsme
Empèri Maurya vèrs 265 avC.
A partir de la fin dau sègle VII, de migracions de
pòbles nomadas
asiatics
vèrs l'
Orient Mejan
— especialament lei Medes qu'aguèron un ròtle decisiu dins la destruccion de l'
Empèri Assirian
— entraïnèron la formacion la formacion de l'Empèri Mede puei
Aquemenida
sus lo plan
iranian
. Aquò permetèt de cambis culturaus importants entre aquelei regions e la peninsula indiana que foguèron per la seguida renfòrçats après la conquista de l'
Empèri Pèrsa
per lei
Macedònians
d'
Alexandre lo Grand
de
334
323 avC
. D'efèct, maugrat sa
victòria sus lo riu Hidaspes
, l'armada d'Alexandre refusèt de contuniar sa campanha còntra Índia.
Après sa mòrt, una guèrra novèla se debanèt de
308
303 avC
entre
Seleuc Nicator
, generau macedonian fondator de l'
Empèri Seleucida
a partir de
Mesopotamia
e de
Pèrsia
, e l'
Empèri Maurya
fondat vèrs
322 avC
per
Chandragupta Maurya
322
298 avC
). S'acabèt per una patz negociada a l'avantatge de Chandragupta qu'obtenguèt divèrsei territòris fins a l'
Afganistan
actuau en cambi de 500 elefants. A la fin de son rèine, lei Maurya èran lei senhors de la Vau de
Ganges
e de la màger part dau
Paquistan
actuau. Son successor,
Bindusara
298
274 avC
) menèt divèrsei campanhas dins la region de Deccan. Pasmens, son òbra pus importanta foguèt l'organizacion d'una administracion e d'un govèrn solids que permetèron de consolidar l'empèri fondat per son paire.
Après quatre annadas de guèrra civila entre leis eiretiers de
Bindusara
Ashoka
269
232 avC
) li succediguèt. La premiera partida de son rèine foguèt marcada per la conquista saunosa dau principat de Kalinga acabada vèrs
260 avC
. D'efèct, après leis atrocitats d'aquela guèrra, Ashoka decidiguèt d'adoptar una politica pus pacifica basada sus lei principis dau
bodisme
e de la tolerància deis autrei religions. Completada per una armada permanenta poderosa e un ret important d'espions, permetèt la formacion d'una administracion establa e lo renfòrçament de la poissança de l'Empèri Maurya. Ansin, a la mòrt d'
Ashoka
, sa capitala
Pataliputra
èra probablament la vila pus poblada dau monde. Pasmens, sei successors poguèron pas contuniar de mantenir son poder sus la totalitat de l'empèri que se devesiguèt entre divèrsei divèrsei principats rivaus après la mòrt dau darrier sobeiran de la dinastia en
184 avC
Division de la peninsula indiana au sègle I.
Au sègle III avC, lei reiaumes dau sud d'Índia èran somés a l'Empèri Maurya. Pasmens, gardèt una autonòmia qui li permetèt de desvolopar la sieuna cultura. Après l'afondrament maurya, aqueleis estats restaurèron son independéncia. Au sègle I avC, se desvolopèt lei premiers estats dravidians qu'ocupèron lo centre de la peninsula fins au sègle III.
Dins lo nòrd, a partir dau sègle II avC, la peninsula conoguèt una tièra de migracions entraïnadas per l'agitacion dins lo centre dau continent
asiatic
. D'efèct, entre
190
180
, lo reiaume ellenic de
Bactriana
conquistèt unei regions meridionalas ont una partida de son aristocràcia se convertiguèt au bodisme. Pasmens, vèrs la mitat dau sègle, Bactriana foguèt menaçada per de movements de
pòbles nomadas
. Premier, d'
escitas
— menaçats per lei
yuezhi
— intrèron en Bactriana puei ocupèron una partida dau nòrd-oèst de la peninsula ont son coneguts jos lo nom d'
indoescitas
. Puei, lei yuezhis prenguèron lo contraròtle de Bactriana a la fin dau sègle II avC e dau nòrd de la peninsula dins lo corrent dau sègle I avC. Lo clan dei koshans capitèt d'impausar sa dominacion ais autrei tribús yuezhis vèrs la mitat dau sègle I avC e de fondar son empèri en Bactrina e dins lei vaus d'Indus e de Ganges.
Durant sei migracions vèrs Índia, lei koshans adoptèron pauc a pauc lei culturas ellenicas e indianas. Ansin, venguèron rapidament de protectors de la
religion
bodista
e l'
Empèri koshan
foguèt una poissança majora dau continent asiatic fins au sègle III. Son apogèu se debanèt durant lo rèine de
Kanishka
(vèrs
127
147
). Après son rèine, lo territòri koshan demeniguèt pauc a pauc. Après
225
, se devesiguèt entre dos estats que perdiguèron Bactriana vèrs
240
e la vau de Ganges vèrs
270
. Leis invasions dei Huns Blancs entraïnèron la destruccion dei darriers estats koshans ai sègles IV e V.
Empèri Gupta vèrs 400.
L'
Empèri Gupta
se formèt a partir de
320
a partir de la vila de
Pataliputra
sota la direccion de
Chandragupta I
èr
(vèrs
319
335
) que fondèt la
dinastia Gupta
. Son fiu
Samudragupta
(vèrs
335
375
) conquistèt la màger part de la vau de
Ganges
e lo nòrd-oèst de la peninsula indiana. Enfin,
Chandragupta II
380
415
) agantèt lei ribas de la
Mar d'Oman
marcant l'apogèu territòriau de la dinastia.
Son successor
Kumaragupta I
èr
415
455
) conoguèt un començament de rèine sensa guèrra importanta e poguèt renfòrçar l'estabilitat intèrna de l'empèri. Pasmens, durant sei darriereis annadas, deguèt faciar de menaças exterioras que la pus importanta èra leis invasions dei Huns Blancs — installats en Bactriana durant la premiera mitat dau sègle V — a partir de
450
. Son fiu
Skandagupta
455
467
) contunièt de resistir au prètz d'un afebliment de la dinastia. Après sa mòrt, l'Empèri Gupta comencèt de declinar. Vèrs 500, lei Huns ocupèron lo nòrd dau bacin de Ganges. Puei, dins lo corrent dau sègle VI, s'avancèron pauc a pauc lòng de sa vau entraïnant la fragmentacion e la disparicion de l'Empèri Gupta a la fin dau sègle. Pasmens, lo succès dei Huns Blancs foguèt provisòri
: en
Asia
, foguèron anientats per lei Tujues e lei Pèrsas e, en Índia, foguèron rapidament assimilats per lei populacions localas.
Au nivèu culturau, lo periòde Gupta definís l'Índia Classica. Es caracterizat per l'adopcion quasi definitiva dei rites principaus de la
religion
indoïsta
— religion oficiala dei sobeirans — que veguèt son nombre de fidèus au detriment dau
bodisme
. Pasmens, aquela religion conoguèt tanben un vam importanta gràcias a la tolerància e a la proteccion de la dinastia. Enfin, se desvolopèt tanben una literatura profana remarcabla ambé d'autors coma
Kalidasa
Après la disparicion de l'Empèri Gupta, se formèt l'Empèri de Harsha (
590
647
) au començament dau sègle VII. Capitèt d'ocupar lo nòrd-oèst de la peninsula. Pasmens, son estat dispareguèt rapidament après sa mòrt.
Empèri Pratihara vèrs 900.
Après la disparicion de l'Empèri de Harsha, la fragmentacion politica de la peninsula demorèt fins a la formacion dau
Sultanat de Delhi
. Leis eveniments majors d'aqueu periòde i foguèron l'arribada de l'
islam
au començament dau sègle VIII e l'evolucion distinta deis estats dau nòrd e dau sud.
Au nòrd, la vila de Kanyakubja venguèt l'objècte de luchas entre divèrsei principats desirós d'establir sa preeminéncia sus la region. Au sègle VIII, foguèt conquistada per l'
Empèri Pratihara
. Aquel estat conoguèt son apogèu vèrs
910
mai son declin foguèt rapide car dispareguèt en
1036
. Puei, la vila passèt sota la contraròtle de la
dinastia Pala
que demorèt poderosa dins la vau de Ganges fins au sègle XII. D'aqueu temps, d'autrei principats avián una poissança remarcabla dins la region coma l'estat Chandula a l'entorn de sa capitala Khajuraho. Enfin, a l'oèst de Deccan, se formèt l'estat dei Rashtrakutas que favorizèt lo comèrci dins la region fins a sa disparicion dins leis annadas 970.
Au sud, lei sègles XI-IX foguèron marcadas per la lucha entre lei Chalukyas, lei Pallavas e lei Cholas. Lei premiers se formèron au sègle V e venguèron la poissança principala de la region durant la segonda mitat dau sègle VI. Se turtèron ai Pallavas e ai Rashtrakuta que leis eliminèron en
753
. Lei Pallavas venguèron alora la poissança dominanta dau sud d'Índia fins a sa desfacha de
888
còntra lei Cholas. En
949
, foguèron somes per lei Rashtrakutas. Dins leis annadas 1070, aprofichèron lo declin de l'estat de Deccan per restaurar son independéncia dins lo sud-èst de la peninsula fins a sa disparicion en
1279
. Aquelei reiaumes meridionaus desvolopèron lo comèrci ambé l'Asia dau Sud-Èst e
Ceilan
e protegiguèron la difusion de l'indoïsme sus sei territòris.
Sultanat de Delhi vèrs 1310.
Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle X, la vila
afgana
de
Gazni
venguèt lo sèti d'una dinastia turca fondada per
Alptegin
qu'èra un cap militar au servici de l'
Empèri Samanida
. Aprofichant lo declin de la dinastia samanida — que dispareguèt en
1005
— sei successors venguèron lei senhors d'un estat independent poderós en
Asia Centrala
. Vèrs lo començament dau sègle XI,
Mahmud
997
1030
) acomencèt d'organizar d'expedicions de pilhatge regularas còntra lei principats dau nòrd d'Índia. Aqueleis atacas se transformèron en operacions d'annexion e lo nòrd-oèst de la peninsula foguèt conquistat. La vila de Lahore i venguèt un centre politic e culturau major. Quand lei Gaznevides acomencèron de faciar la pression militara d'autrei pòbles
asiatics
en Asia Centrala (
desfacha de Dandanakan
en 1039, pèrda de Gazni en
1149
), la capitala de l'Empèri i foguèt transferida fins a la disparicion de l'empèri en
1186
après sa conquista per lei Gurides.
Lei Gurides installèron un generau turc dich
Qutb ud Din Aibak
coma governador de Lahore. A partir de
1199
, acomencèt de conquistar la region orientala dau Bacin de Ganges e se proclamèt independent tre
1206
fondant lo
sultanat de Delhi
. Aprofichant sa cavalariá e aguent la possibilitat de recrutar de soudats novèus gràcias ai butins dei pilhatges dei tesaurs dei senhors indians, leis armadas
musulmanas
prenguèron l'avantatge e conquistèron lo nòrd de la peninsula. Leis estats dau centre e dau sud capitèron en revènge de resistir gràcias a una organizacion militara melhora. Un autre trach caracteristic d'aqueu periòde foguèt la quasi abséncia
d'invasions mongòlas
dins la peninsula. D'efèct,
Genghis Khan
e son armada agantèt
Indus
en
1221
mai lo clima indian li semblèt tròp e preferiguèt orientar sei fòrças vèrs d'autrei regions d'
Asia
. Ansin, aquò permetèt au sultanat de se renfòrçar.
Maugrat la patz — fòrça relativa car Lahore foguèt pilhada mai d'un còp — sus la frontiera ambé lei Mongòls, l'abséncia de reglas de succession au sen de la monarquia turca entraïnèt de crisis militaras importantas entre leis eiretiers potenciaus a la fin de cada rèine. A partir de
1249
Balban
, ministre puei sultan a partir de
1266
, adoptèt unei tradicions indianas per legitimar son poder e li donar una origina divina (prosternacion obligatòria davant lo sultan... etc.), eliminèt unei senhors menaçant l'autoritat centrala e capitèt d'arrestar leis incursions mongòlas dins lo nòrd-èst. Sa mòrt entraïnèt un novèu periòde d'anarquia politica fins a la presa dau poder per
Jalal ud-Din
que fondèt la
dinastia Khaldji
qu'anava dirigir lo sultanat fins a
1320
. Foguèt rapidament assassinat per
Ala ud-Din
1296
1316
) que conquistèt lei regions de Gujarat e de Deccan, vassalizèt lei reiaumes dau sud e resistiguèt ais atacas dau Khanat de Djagataï. Après sa mòrt, quatre annadas de guèrra civila s'acabèron per la fondacion de la
dinastia tughluquida
per
Ghiyath al-Din
1320
1325
).
Lo segond sultan de la dinastia tughluquida
Muhammad bin Tughluq
1325
1351
) assaièt de sometre lei regions de centre d'Índia. Per aquò, desplacèt la capitala, compres seis abitants, de Delhi a Devagiri dins lo Deccan. Aquela decision mau capitèt en causa de la manca d'aiga e entraïnèt la roïna dei finanças publicas. Divèrseis aumentacions d'
impòsts
causèron de revòutas e de secessions dins lei regions perifericas coma lo reiaume Bamhani. Son successor
Firuz Shah Tughluq
1351
1387
) capitèt de redreiçar la situacion e d'empachar la disparicion dau sultanat gràcias a sei competéncias d'administrator. Pasmens, foguèt obligat d'abdicar en
1387
entraïnant una crisi politica (sièis sultans de
1387
1398
) qu'afebliguèt la dinastia. Ansin, en
1398
Tamburlan
poguèt atacar e pilhar Delhi causant la començament d'un periòde de declin dau sultanat car unei vassaus musulmans se declarèron alora independents.
Division de la peninsula indiana vèrs 1520.
Après d'annadas de caòs politic, la
dinastia dei Sayyid
prenguèt lo poder de
1414
1451
dins un sultanat reduch ai regions a l'entorn de sa capitala e que demorèt vassau l'
Empèri Timurida
. En
1451
, lo cap
afgan
Bahlul Lodi
1451
1489
) conquistèt Delhi e lo darrier sobeiran Sayyid abdiquèt en sa favor. Aquò foguèt lo començament de la
dinastia dei Lodi
qu'anava dirigir lo sultanat fins a sa disparicion en
1526
. Fins a sa mòrt en
1489
, Bahlul capitèt de conquistar lo sultanat de Jaunpur (
1479
) e d'establir una politica de tolerància religiosa que li donèt lo sostèn de mai d'un cap indoïsta. Son fiu e successor
Sikandar Lodi
1489
1517
) contunièt l'expansion dau sultanant mai mau capitèt de sometre lei Rajputs. Melhorèt tanben l'administracion de sei possessions e l'obeïssença de sa noblesa. Ansin, dins lo corrent de son rèine, lo sultanat venguèt tornarmai un estat prospèr. Pasmens, son fiu
Ibrahim Lodi
1517
1526
) venguèt rapidament fòrça impopular en causa de sa crenhença permanenta d'un complòt còntra eu. S'alienèt donc la màger part de son aristocràcia. En
1526
, quand lo rèi afgan
Babur
ataquèt lo sultanat, Ibrahim foguèt abandonat per sei tropas e tuat sus lo
prat batalhier de Panipat
. Lo venceire fondèt l'
Empèri Mogòl
Lo
Sultanat de Bengala
se formèt a la fin au sègle XIV quand lo prince
musulman
Shamsuddin Ilyas Chah
qu'aviá unificat la region en
1339
, se proclamèt independent dau
sultanat de Delhi
. Maugrat una estabilitat politica mau segura — cinc
dinastias
en dos sègles d'existéncia — lo sultanat demorèt independent fins a son annexion au sen de l'
Empèri Mogòl
en
1576
. Un trach caracteristic d'aquel estat foguèt l'adopcion de la lenga locala per l'aristocràcia
musulmana
. Aquò permetèt lo desvolopament d'una literatura richa e favorizèt l'islamizacion dei regions orientalas dau sultanat.
Lo Sultanat de Bahmani se formèt en
1347
quand lo governador de la vila de Daulatabad venguèt independent sota lo nom de
Bahman Chah
. Aprofichèt lei dificultats economicas de la fin dau rèine de
Muhammad bin Tughluq
1325
1351
) per conquistar unei regions dins lo centre de la peninsula. Pasmens, de conflictes ambé l'Empèri de Vijanayagar e de rivalitats entre lei diferentei faccions musulmanas de l'elèit dau sultanat (Sunitas/Chiitas, Iranians/Turcs/Indians) entraïnèron son esclatament a partir de la fin dau sègle XV (independéncia de Berar, d'Ahmadnagar e de Bijapur vèrs
1490
, independéncia de Golconde en
1512
). La dinastia bahmanida gardèt lo contraròtle de la region de Bidar fins au sègle XVII.
L'
Empèri de Vijayanagar
se formèt dins lo sud de la peninsula en
1336
après una revòuta victoriosa dirigida per
Harihara I
èr
1336
1356
) e son fraire
Bukka I
èr
1356
1377
). Capitèron de formar una dinastia
indoïsta
que limitèt l'expansion de l'influéncia de l'islam dins lo sud d'Índia. Venguèt una crosiera comerciala importanta entre
China
, l'
Asia
dau Sud-Èst, la peninsula Aràbia, l'Africa Orientala e
Portugal
L'apogèu de l'Empèri aguèt luòc vèrs
1425
. En
1565
, son armada foguèt anientada a la
batalha de Talikota
son sobeiran i foguèt capturat e executat. Sa mòrt entraïnèt una crisi de succession e la scission de l'Empèri entre uneis estats rivaus.
L'arribada dei
Portugués
dins la peninsula indiana aguèt luòc en
1498
durant l'expedicion de
Vasco de Gama
. Aquò representèt una rompedura deis equilibris comerciaus de l'
Edat Mejana
e lei relacions ambé lei princes musulmans venguèron rapidament marridas. Una aliança
musulmana
dirigida per lei Mamelocs d'
Egipte
assaièt d'eliminar la preséncia portuguesa dins l'
Ocean Indian
mai foguèt vencuda e sa
flòta destrucha a Diu
en
1509
. Puei, lei Portugués conquistèron Goa en
1510
e Malacca en
1511
. Aquela implantacion foguèt renfòrçada ambé la presa de Diu en
1535
e de Daman en
1539
e aquel ensems de vilas formèt una Vice Reiautat que son sèti foguèt installada a Goa. Permetèt ai Portugués de s'enriquir gràcias au comèrci d'espècias a destinacion d'
Euròpa
Empèri Mogòl au sègle XVII.
L'
Empèri Mogòl
foguèt fondat per
Babur
après sa victòria còntra lo
Sultanat de Delhi
. Pasmens, l'afondrament dau sultanat meridionau causèt l'aparicion de trèbols dins tota la peninsula e fins a sa mòrt en
1530
, Babur deguèt luchar còntra leis ambicions dei Rajputs ò de caps afgans revòutats. Son fiu
Humayun
li succediguèt mai perdiguèt rapidament lo poder après un còp d'estat dau senhor
afgan
Sher Khan
que se proclamèt sultan de Bengala e conquistèt Delhi e Agra en
1540
. Renforcèt sa posicion gràcias a una politica de tolerància fins a sa mòrt en
1545
. Son fiu
Islam Shah
1545
1554
) li succediguèt e contunièt sa politica. Pasmens, après sa mòrt, son fiu laissèt lo poder a un ministre indó entraïnant una revòuta dei senhors. Humayun aprofichèt lo caòs per tornar prendre lo poder en
1555
Après la mòrt de
Humayun
, son fiu
Akbar
1556
1605
) foguèt impausat per lo generau
Bairam Khan
coma successor. A partir de
1562
, acomencèt una tièra de campanhas militaras per estendre son territòri. Dins leis annadas 1560, capitèt de sometre lei Rajputs que demorèron per la seguida de vassaus fidèus de la dinastia. Puei, entre
1572
1573
, menèt la conquista dau
sultanat de Gujarat
que permetèt a l'Empèri d'agantar l'Ocean. Après aqueu succès, contunièt de sometre leis autrei principats dau nòrd de la peninsula (Bengala, Cachemire, Sind, Balotchistan) avans de dirigir sei tropas vèrs lo sud. I conquistèt lei regions de Khandesh, de Berar e d'Ahmadnagar. En parallèl d'aquelei guèrras,
Akbar
s'ocupèt de l'organizacion de l'administracion e d'encoratjar la tolerància religiosa dins l'Empèri. Una aristocràcia non ereditària foguèt creada e recebiguèt de fèus de dirigir en cambi d'un sostèn militar en cas de conflicte. Aquelei senhors foguèron chausits au sen dei princes
musulmans
indós
raliats au poder coma lei Rajputs.
A la mòrt d'
Akbar
en
1605
, li succediguèt son fiu
Jahangir
1605
1627
) que son rèine foguèt marcat per una epidemia de
pèsta
importanta de
1616
1624
Shah Jahan
1627
1658
) adoptèt tornarmai una politica d'expansion militara. Obtenguèt divèrsei succès dins lo sud de la peninsula. En revènge, dins lo nòrd, mau capitèt de reconquistar la vila de Kandahar tenguda per l'
Empèri Safavida
e lo nòrd de l'
Afganistan
actuau tengut per lei
Ozbècs
. Aquelei reviradas causèron una crisi financiera de l'estat puei una guèrra civila entre lei quatre fius de l'emperaire a partir de
1657
. Gràcias a divèrsei complòts e victòrias,
Aurangzeb
1658
1707
) eliminèt son paire e sei fraires e venguèt lo cap de l'Empèri entre
1658
1661
Aurangzeb
aguèt un rèine lòng que permetèt a l'Empèri Mogòl d'agantar son apogèu territòriau. En
1669
, deguèt faciar una revòuta indó dins la region de
Delhi
. Aquel eveniment lo decidiguèt d'adoptar una politica religiosa en favor dau sunisme per dispausar de sostèns militars còntra lei princes indós e chiitas. Aquò causèt de tensions religiosas importantas e una resisténcia acarnada deis estats dau sud de la peninsula ai temptativas de conquista organizadas a partir de
1680
. Ansin, maugrat unei victòrias e l'ocupacion de la màger part dau sud d'Índia, la preséncia de l'Empèri Mogòl demorèt totjorn mau segura e dispareguèt rapidament après la mòrt d'
Aurangzeb
en
1707
En particular, tres factors apareguts dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XVII anavan entraïnar lo declin de l'
Empèri Mogòl
. Lo premier èra lo
movement maratha
format dins leis annadas 1650 per un cap indó desirós de luchar còntra lo poder dei princes musulmans indians. Après mai d'un succès militar dins lo centre, lei Marathes foguèron desfachs en
1689
per lei Mogòls mai l'organizacion foguèt pas anientada e contunièt sa guerilha. Lo segond èra secte religiosa dei Sikhs que se formèt au començament dau sègle XVI dins la region de Pendjab. Foguèt a l'origina d'unei revòutas dins lo corrent dau sègle XVII e acomencèt de s'organizar d'un biais militar a partir de
1699
. Enfin, lo tresen factor foguèt l'arribada de marchands europèus novèus venguts dei
Províncias Unidas
, de
França
e subretot dau
Reiaume Unit
. Leis Olandés capitèron de conquistar lei posicions portuguesas de Malacca (
1641
), de Colombo (
1658
) e de Cochin (
1663
) e venguèron la poissança europèa dominanta dns lo sud de la peninsula. Incapables de s'i opausar, lei Britanics deguèron donc s'installar au nòrd a Madras (
1639
), a Bombay (
1674
) e a
Calcuta
1690
).
Après la mòrt d'
Aurangzeb
, l'
Empèri Mogòl
conoguèt una tièra de crisis que causèron son declin rapida dins lo corrent dau sègle XVIII e menacèron son estabilitat. En parallèl d'aquelei dificultats, de poders regionaus novèus apareguèron dins la peninsula que conquistèron unei províncias de l'Empèri. Enfin, en causa dau començament de la colonizacion europèa, leis influéncias estrangieras, especialament
britanica
, acomencèron de venir un factor major d'afebliment deis estats indians.
Lo successor d'
Aurangzeb
Bahadur Shah I
èr
1707
1712
), aguèt encara un rèine calme mai sa mòrt marquèt lo començament d'una
guèrra civila
per sa succession qu'entraïnèt l'execucion deis emperaires
Jahandar Shah
en
1713
Farrukhsiyar
en
1719
. Après aquelei trèbols,
Muhammad Shah
reinèt fins a
1748
mai sa politica fòrça prudenta prenguèt finalament ges d'iniciativa. En
1739
Delhi
foguèt ocupada e pilhada per lei tropas
persas
de
Nadir Chah
. Aquò foguèt lo començament de dètz expedicions de pilhatge dau nòrd d'Índia per d'armadas afganas (de
1747
1769
). Dins leis annadas 1750, aquelei reviradas militaras acomencèron de se tradurre per de pèrdas territòrialas
: leis
Afgans
conquistèron Pendjab, Multan e Cachemire mentre que de conflictes acomencèron ambé lei Rohillas e lei Marathes. En
1757
, Delhi foguèt tornarmai pilhada per l'Afgan
Ahmad Shah
. Aquò entraïnèt l'afondrament de l'Empèri que venguèt l'enjòc de luchas entre leis Afgans e lei Marathes. En
1761
, la
la victòria afgana de Panipat
empachèt lei Marathes de conquistar Delhi e mantenguèt un
Empèri Mogòl
independent mai d'ara endavant reduch a la region de sa capitala. Aquò permetèt tanben de limitar l'influéncia dei Marathes que capitèt de dominar lo centre de la peninsula.
Division de la peninsula indiana vèrs 1765.
La formacion de l'Índia Britanica se debanèt dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XVIII quand lo ret de comptadors de la
Companha Anglesa deis Índias Orientalas
establits lòng dei costats se transformèt en un empèri poderós que vendrà la basa dau futur
Empèri Britanic
. La premiera etapa d'aquela evolucion foguèt l'eliminacion de la preséncia
francesa
en
1763
. Per aquò, lo governador britanic
Robert Clive
s'inspirèt de la politica dau Francés
Joseph François Dupleix
qu'èra vengut un senhor indian per legitimar sa preséncia e formar divèrseis alianças ambé lei princes indians dau centre. Puei, après la victòria anglesa, la
Companhiá
conquistèt la supremàcia economica dins la region ambé l'ocupacion dei centres economics principaus e poguèt finançar sa politica militara gràcias ai beneficis comerciaus. Enfin, lei Britanics entretenguèron lei divisions e lei rivalitats indianas per empachar d'un frònt antibritanic gropant una coalicion importanta. Ansin, en
1805
, lei Britanics alinhavan
155 000
soudats ben equipats e ben comandats e èran venguts la premiera poténcia de la peninsula.
L'expulsion dei Francés de la region se debanèt de
1740
1763
durant lei guèrras de
Succession d'Àustria
1740
1748
) e de
Sèt Ans
1756
1763
). Dins lo corrent de la premiera, lei Francés capitèron de resistir ais assauts britanics e li causèron de reviradas importantas. En revènge, la segonda s'acabèt per una victòria anglesa totala ambé la
conquista de Pondichéry
en
1761
. En
1763
, la preséncia francesa en Índia foguèt limitada a cinc comptadors. Aquelei conflictes aguèron una importància gròssa per lei Britanics qu'adoptèron lo modèl de colonizacion francés basat sus una integracion dei caps europèus au sen deis afaires indians.
Ansin, de la
Guèrra de Sèt Ans
au començament dau sègle XIX, la
Companha Anglesa deis Índias Orientalas
aumentèt pauc a pauc son influéncia dins la peninsula gràcias a sa poissança economica e au contraròtle, sovent indirècte, deis institucions tradicionalas de la societat indiana. L'eveniment decisiu de l'installacion d'aquela dominacion foguèt la guèrra començada en
1756
còntra leis Anglés per lo
nabab
de Bengala que foguèt esquichat en
1757
a la
batalha de Plassey
. Aquò permetèt d'ara endavant a la Companhiá de nomar un
nabab
favorable a seis interès e de s'installar dins un centre economic major de la region. Puei, après una revòuta d'una aristocràcia locala que foguèt vencuda a
Buxar
en
1764
, lei Britanics prenguèron dirèctament lo contraròtle de Bengala. Après aquelei succès, lei regions d'Aoudh e de Benarès passèron tanben sota l'influéncia britanica dins leis annadas 1770-1780.
Puei, lei Britanics aprofichèron lei dificultats intèrnas dei Marates per favorizar lo declin dau poderós empèri situat dins lo centre de la peninsula. Per aquò, foguèron ajudats per la crisi de succession que causèt una guèrra civila lònga (
1772
1778
) entre lei dos pretendants au tròne. La Companhiá sostenguèt lo camp vencut mai capitèt de conquistar l'illa de Salsette en fàcia de
Bombay
. En
1790
1793
, l'Empèri Marate deguèt reprimir de revòutas regionalas importantas e, en
1794
, la mòrt de
Mahadaji Sindhia
entraïnèt una crisi de succession novèla que s'acabèt solament après d'annadas de guèrra en
1802
. D'aqueu temps, l'Empèri aviá perdut divèrsei províncias e deguèt faciar d'ara endavant de temptativas de conquistas dirèctas organizadas per lei Britanics fins a
1804
. Totalament destruch, l'Empèri Marate subreviquèt encara quauqueis annadas car la Companhiá deguèt s'ocupar d'autrei menaças per sa dominacion.
La pus importanta foguèt aquela dau reiaume de Mysore. Gràcias au sostèn francés durant la
Guèrra d'Independéncia deis Estats Units d'America
1776
1783
), se renforcèt dins lo centre de la peninsula e menacèt Madras en
1780
. Pasmens, après la fin de la guèrra, lei Britanics formèron una coalicion importanta gropant l'Empèri Marate, Nizam e divèrsei princes indians qu'impausèt la cession de territòris important au Mysore en
1794
. En
1799
, una guèrra novèla s'acabèt per la quasi destruccion dau reiaume e permetèt ai Britanics d'annexar unei regions dins lo sud d'Índia. Unei senhors aliats de Londres foguèron tanben obligadas de signar de tractats similars a un
protectorat
Enfin, après la somission dau sud e la fin de la guèrra europèa, lei Britanics poguèron tornarmai s'interessar ais estats meridionaus. Entre
1817
1818
, leis estats marates foguèron anientats ò obligats d'acceptar lo protectorat anglés entraïnant la disparicion de l'Empèri Marate. Après aquela guèrra, lei Sikhs dau nòrd-oèst èran la darriera poissança independenta de la peninsula. Pasmens, son mantenement èra tanben una fònt de profiechs per la dominacion britanica car aquel estat representava un barri important còntra lei trèbols venguts d'
Asia Centrala
Division de la peninsula indiana en 1858 après la Revòuta dei Cipayes.
Après aquelei victòrias, lei Britanics establiguèron un òrdre economic favorable au mantenement de son empèri indian e de son esplecha. Sa premiera caracteristica importanta foguèt l'ocupacion dei pòstes principaus de direccion ai Britanics. Sa segonda caracteristica foguèt la formacion d'una classa de proprietaris terrenaus ereditaris cargats de collectar leis
impòsts
per la Companhiá. Aquò anava una elèit fòrça fidèla ais interès anglés. Enfin, son tresen trach foguèt l'instauracion de monopòlis britanics sus certanei produccions rendablas que permetèron de finançar l'administracion coloniala e de son armada. Dins lo domeni politic, Índia foguèt devesida entre lei regions d'administracion britanica dirècta e leis estats dei princes plaçats sota
protectorat
que gardèron seis institucions tradicionalas mai que deguèron s'alinhar sus la politica militara e estrangiera de
Londres
La dominacion britanica permetèt d'instaurar una
pax britanica
sus la peninsula. Après lei conflictes dau sègle XVIII, aquò foguèt un argument en favor de l'òrdre novèu. Pasmens, leis Indians mau acceptèron d'èstre dirigits per d'estrangiers crestians. De mai, l'esplecha coloniala d'Índia entraïnèt l'aparicion de culturas agricòlas destinadas a l'exportacion que causèron lo declin d'activitats artesanalas ò industrialas localas coma la teissedura de
coton
. Dau costat dei
Britanics
, existiguèt tanben unei debats entre lei partisans d'una neutralitat a prepaus dei leis e de costumas indianas e lei partisans de reformas umanitàrias. Fin finala, lei reformas demorèron limitadas e la principala foguèt la creacion d'un sistèma d'educacion segondària que son objectiu èra de formar una classa mejana indiana favorabla a la preséncia de la Companhiá.
A partir deis annadas 1820, lei Britanics assaièron d'aumentar sei possessions en
Asia
dau Sud e de'n assegurar la proteccion dei frontieras, especialament còntra l'expansion russa. Dicha «
Grand Jòc
» aquela rivalitat anglorussa entraïnèt divèrsei campanhas militaras per conquistar ò sometre lei regions vesinas. Anavan definir lei limits de la dominacion britanica dins la region. De
1824
1826
, una guèrra còntra lo reiaume birman s'acabèt per la conquista britanica dau sud de
Birmania
e son afebliment definitiu fins a sa somission totala en
1885
. Dins aquò, aquelei conquistas anavan formar una colonia distinta d'Índia. Puei, a la fin deis annadas 1830, lei fòrças britanicas assaièron de conquistar
Afganistan
. Pasmens, après quauquei succès, lo còrs expedicionari mandat sus lo territòri afgan foguèt chaplat en
1841
e leis autoritats britanicas deguèron negociar ambé
Dost Muhammad
. En cambi d'un sostèn financier, acceptèt d'adoptar una politica estrangiera conforma a aquela de
Londres
Afganistan
èra desenant un estat tampon entre l'
Empèri Britanic
e l'
Empèri Rus
. Enfin, entre
1839
1849
, l'estat dei Sikhs foguèt annexat après una crisi de succession que permetèt ai Britanics d'intervenir dins seis afaires intèrnes. Enfin, fins a
1856
, la Companhiá aprofichèt la disparicion d'uneis ostaus princiers indians per annexar seis estats, especialament aqueu d'Aoudh.
Aquela annexion causèt un maucontentament fòrça important au sen deis unitats de cipais qu'èran de soudats indians au servici de la Companhiá. Foguèt renfòrçat per l'introduccion d'un
fusiu
novèu ambé de
cartochas
lubrificadas per de graissas animalas impuras tant per lei
musulmans
que per lei
indós
. Maugrat una modificacion dei cartochas, la fisança entre militars indians e britanics declinèt. De mai, lo maucontentament foguèt egalament renfòrçat per l'agitacion de la populacion, especialament de l'aristocràcia anciana que s'estimava menaçada per leis annexions de la Companhiá. Enfin, un nombre gròs de cipaies èran originaris de la region d'Aoudh venguda dirèctament dependenta de l'administracion britanica. En mai de
1857
, aquò entraïnèt la
Revòuta dei Cipaies
que s'acabèt solament en
1859
. A l'acomençaça dau conflicte, lei revòutats ocupèron
Delhi
e una partida de la Vau de Ganges. Lei Britanics obtenguèron lo sostèn dei Sikhs e de la màger part dei senhors indians per reprimir l'insureccion e tornar conquistar Delhi en setembre de
1857
. Pasmens, lo centre principau de la revòuta, d'ara situat en Aoudh, foguèt solament vencut dins lo corrent de
1858
e de combats se debanèron fins a
1859
dins certaneis endrechs.
Marcada per d'atrocitats dins lei dos camps, aquela guèrra entraïnèt la disparicion de l'
Empèri Mogòl
e la fin de l'administracion de la peninsula per la Companhiá deis Índias. En vertut de l'
India Act
de
1858
, lo govèrn de
Londres
s'ocupèt d'ara endavant de dirigir espereu lei possessions britanicas d'Índia.
Après la repression de la
Revòuta dei Cipaies
, lo govèrn
britanic
reorganizèt l'administracion de la peninsula e un ministèri especiau ne'n foguèt cargat. Au nivèu politic, un Consèu legislatiu foguèt creat mai aguèt gaire de poder. En revènge, lo ròtle dei foncionaris britanics foguèt renfòrçat. Dins lo domeni militar, lei fòrças armadas presentas dins la region foguèron organizadas entre una armada unicament britanica e una armada unicament indiana e desenant recrutada magerament dins lei regions dau nòrd-èst fidèlas en 1857. Dins lei regions demoradas sota l'autoritat de princes indians, lei Britanics s'ocupèron gaire deis afaires intèrnes. En
1877
, la rèina
Victòria
foguèt coronada emperatritz deis Índias.
Dins la segonda mitat dau sègle XIX, lei fòrças intervenguèron tornarmai dins lei regions frontalieras d'Índia. En
1870
, Balochistan foguèt partejat ambé
Pèrsia
. Puei, en
1878
, una
guèrra novèla acomencèt
en
Afganistan
per empachar l'installacion d'un rèi favorable ais interès
rus
. S'acabèt per una victòria britanica que transformèt lo país en protectorat — fòrça autonòm dins la gestion de seis afaires intèrnes — en
1880
maugrat una resisténcia afgana acarnada. La
linha Durand
foguèt impausada coma frontiera entre l'Índia Britanica e
Afganistan
Lòng dei frontieras nòrd e nòrd-èst, lei frontieras s'estabilizèron tanben durant aqueu periòde. En
1861
, Sikkim venguèt un
protectorat
britanic entraïnant una tièra de guèrras entre Reiaume Unit e
Tibet
que s'acabèron per la desfacha de Lhassa. Puei, en
1886
Birmania
foguèt totalament conquistada. Enfin, en
1910
Botan
venguèt tanben un
protectorat
e en
1914
, la
linha Mac Mahon
foguèt impausada coma frontiera ambé
China
dins la region d'
Assam
Pasmens, en parallèl d'aqueu renfòrçament de la preséncia britanica, apareguèron lei premiers movements nacionalistas indians a partir deis annadas 1850. La premiera fònt d'aquela emergéncia foguèt lo sistèma universitari destinat ais Indians. Refusats dins l'administracion auta qu'èra reservada ai Britanics, lei diplomats formèron una elèit intellectuala (jutges, mètges...) qu'anava formar la basa d'un movement revendicant l'adopcion de reformas permetent ais Indians de participar ai decisions regardant la politica dau país ò demandant una reduccion dei despensas militaras e certaneis impòsts (especialament aqueu sus lo
sau
). En
1885
, formèron lo Congrès Nacionau Indian qu'assaièt de gropar
musulmans
indós
. Dins aquò, tre sa fondacion, lo movement nacionalista indian se devesiguèt segon una linha religiosa, especialament dins lei regions onte lei musulmans èran majoritaris.
La segonda fònt foguèt la decision britanica de devesir la region de Bengala entre doas regions distintas en
1904
. Aquò causèt de tensions importantas ambé leis indós de la region que venguèron minoritaris dins lei doas zònas novèlas. Un boicòt dei produchs britanics foguèt organizat e de trèbols aguèron luòc entraïnant una repression britanica violenta. En fàcia d'aqueleis eveniments, de corrents radicaus dau Congrès formèron lo
New Party
que comencèt de desvolopar d'idèas revolucionàrias. En
1907
, aquò causèt la scission dau Congrès entre lei doas tendàncias. De son caire, la comunautat musulmana de Bengala fondèt en
1906
una Liga musulmana per defendre la division administrativa novèla. Ansin, quand en
1911
, lei Britanics decidiguèron de restaurar l'unitat de Bengala per calmar la situacion, aquela Liga encoratjèt lo maucontentament dei musulmans que revendiquèron un govèrn autonòm (
self government
) a partir de
1913
Division de la peninsula indiana en 1939.
Quand la
Premiera Guèrra Mondiala
1914
1918
), lei nacionalistas indians tant musulmans qu'indós demorèron fidèus a la corona britanica. En cambi, esperavan obtenir lo contentament dei revendicacions d'autonòmia aparegudas dins leis annadas 1900-1910. Un milion de soudats indians foguèron ansin mobilizats sensa dificultat. Pasmens, lei dificultats militaras e economicas de la guèrra aumentèron tornarmai lo maucontentament de la populacion e, en
1919
, doas decisions britanicas contradictòrias demeniguèron lo crèdit de
Londres
. La premiera foguèt l'adopcion de mesuras favorablas a l'autonòmia politica mai la segonda foguèt la confirmacion dei mesuras de seguritat adoptada dins lo corrent de la guèrra.
Mohandas Karamchand Gandhi
, un avocat vengut un cap major dau movement nacionalista durant lo conflicte, organizèt una grèva nacionala. Dins la region de Pendjab, la tension aumentèt rapidament — que Pendjab aviá mobilizat un nombre important de soudats durant la guèrra — e l'
armada tirèt sus una manifestacion pacifica a Amritsar
lo 13 d'abriu (379 mòrts,
1 200
bleçats).
En
1920
, lo movement se generalizèt e Gandhi capitèt de convéncre leis indós de jónher un movement de
desobeïssença
iniciat per lei movements musulmans (boicòt dei produchs britanics). Son objectiu èra la reconóissança de l'autonòmia indiana. La non-violéncia ne'n foguèt la regla fins a d'accions terroristas en
1922
que causèron la fin dau movement. Gandhi foguèt arrestat e estremat per leis autoritats colonialas. Pasmens, maugrat sa revirada, aquela campanha aviá permes lo raliment deis elèits indianas au nacionalisme. Per la seguida, après sa liberacion en
1924
, Gandhi reorganizèt lo Congrès que revendiquèt oficialament l'independéncia e preparèt una campanha novèla de
desobeïssença
. Dins aquò, dins lo corrent d'aqueu procès, lei tensions ambé lei musulmans aumentèron tornarmai e leis indós refusèron lei revendicacions presentadas per
Muhammad Jinnah
. Ansin, en
1930
, lei musulmans participèron plus ais accions iniciadas per Gandhi e lei movements indós.
A partir de
1930
, après lo començament d'una campanha còntra lo pagament de l'impòst sus lo sau, acomencèt una tièra de conferéncias entre lei movements nacionalistas e lo govèrn de
Londres
. Pasmens, mau capitèron en causa dau refús de la formacion de collègis electoraus separadas entre lei comunautats qu'èra la revendicacion centrala dei musulmans. En parallèl, lo Reiaume Unit donèt mai de drechs ais Indians e permetèt entre
1919
1935
la formacion de govèrns locaus elegits — ai poders e ressorsas limitats — e una aumentacion dau còrs electorau. Leis eleccions veguèron la victòria dau Congrès e la desfacha de la Liga Musulmana. Pasmens, lei govèrns elegits foguèron rapidament accusats de corrupcion e de nepotisme. Ansin, Jinnah poguèt denonciar l'egemonia indoïsta sus aqueleis institucions e la marginalizacion dei musulmans. De mai, en
1930
, apareguèt l'idèa de formar dos estats diferents per lei musulmans e leis indós. Aquela idèa, fòrça minoritària dins leis annadas 1930, anava entraïnar lo partiment deis Índias après la
Segonda Guèrra Mondiala
1939
1945
).
D'efècte, au començament de la guèrra, lei camps diferents assaièron magerament de negociar son sostèn en cambi de concessions britanicas
. D'un caire, lo Congrès demandèt una promessa d'independéncia e de son caire, la Liga musulmana demandèt d'asseguranças sus l'avenir dei musulmans. A partir de
1940
, aqueleis asseguranças prenguèron pauc a pauc la forma d'una demanda de creacion de dos estats separats dins lo cas d'una independéncia. Lei dificultats britanicas de
1941
1942
causèron una repression importanta dau Congrès mentre que la Liga demorèt passiva aumentant la separacion dei doas comunautats que venguèt quasi definitiva ais eleccions de
1945
quand la Liga averèt la màger part dei sufragis musulmans.
Partiment de la peninsula indiana en 1947.
Après
1945
, lei dificultats economicas britanicas e sa pèrda de poder sus lo continent
asiatic
après sei desfachas còntra lei
Japonés
convenquèron lo govèrn de
Londres
de laissar son independéncia ais Índias. De
1945
1947
, de negociacions entre Britanics, Indós e Musulmans se debanèron per definir lo procès d'independéncia e l'organizacion futur de la peninsula. Mau capitèron en causa dei divergéncias entre Indós e Musulmans
: lei premiers èran partisans d'una direccion centrala ai poders importants mentre que lei segonds èran desirós de crear una mena de cogestion dau país entre lei doas comunautats e de drechs importants per lei províncias (ò au mens per lei províncias musulmanas). Enterin, de violéncias mai e mai grèvas leis opausèron dins certanei regions coma Bengala en
1946
. En
1947
, d'autrei afrontaments aguèron luòc dins la region de Pendjab onte lei Sikhs s'opausèron a la presa dau poder per la Liga.
Ansin, lei doas comunautats acceptèron finalament l'idèa de fondar dos estats separats e Londres decidèt de fixar la data de l'independéncia au 30 de junh de
1948
. Aquò marquèt lo començament de la partença d'unei milions de personas, especialament en Pendjab onte lei Musulmans abandonèron lei regions orientalas e leis Indós e Sikhs lei regions occidentalas. Puei, aquelei movements de refugiats se generalizèron dins la region de Sind, la Vau de Ganges e Bengala. Entre
1947
1950
, aperaquí quatorze milions de personas migrèron en direccion de l'estat correspondent a sa
religion
dins de condicions fòrça malaisats. Pasmens, aquela partiment de la peninsula entre lei doas comunautats anava rapidament entraïnar un conflicte per la definicion dei frontieras novèlas.
Division de Cachemire après 1963.
La causa ne'n foguèt la chausida deis estats princes (n'aviá aperaquí 500 en 1947) de raliar un estat ò un autre. Dins la màger part dei cas, aquò se debanèt sensa dificultat vertadiera car lei senhors decidiguèron segon de critèris geografics. Pasmens, tres estats venguèron una fònt de tension. La mens importanta èra lo prince de Hyderabad qu'èra desirós de venir independent e que foguèt annexat per fòrça a Índia (13-18 de setembre de
1948
). Mai grèu èra lo cas dau prince de Junagadh que se prononcièt per
Paquistan
avans l'organizacion d'una revòuta que lo reversèt per Índia. Enfin, la situacion pus perilhosa èra aquela de Cachemire region magerament musulmana dirigida per un prince indó que chausiguèt d'integrar
Índia
. Enterin, doas insureccions avián començat, especialament dins lei regions vesinas de
Paquistan
. Lei revoutats refusèron de jónher Índia e de combats comencèron ambé l'armada indiana. En
1948
, l'armada paquistanesa venguèt lei sostenir entraïnant la
Premiera Guèrra Indopaquistanesa
que s'acabèt per lo partiment
de facto
de Cachemire entre lei dos país que contunian de'n revendicar la totalitat. D'autrei conflictes s'i debanèron en
1965
, en
1971
, en
1984
e en
1999
sensa resòuvre la situacion e permetre un acòrd frontalier. Au contrari, en
1962
, l'ocupacion de certanei partidas dau Cachemire indian per la
China Populara
compliquèt mai la situacion qu'es totjorn a l'ora d'ara una zòna de tension internacionala majora.
Après son independéncia, Índia adoptèt una organizacion federala que son organizacion foguèt l'objècte de divèrsei movements populars desirós una autonòmia fins ais annadas 1960 gràcias a la creacion d'estats pròpris. Après l'assassinat de Gandhi, opausat ai mesuras anti-musulmanas, per un extremista indó en
1948
, lo govèrn centrau foguèt dominat per
Jawaharlal Nehru
fins a sa mòrt en
1964
. Adoptèt una politica d'inspiracion laïca, egalitària e socialista que li permetèt de marginalizar leis oposicions dei partits politics indós ò liberaus. Dins lo domeni economic, una planificacion economica moderada permetèt de favorizar lo desvolopament dau potenciau industria dau país.
Enfin, dins l'encastre de la
Guèrra Freja
, Nerhu aprofichèt l'importància estrategica d'Índia per establir de bònei relacions ambé l'
Union Sovietica
e leis
Estats Units
. Anticolonialista, lo govèrn indian negocièt tanben ambé
França
lo restacament dei cinc comptadors francés que se debanèt de
1949
1954
. En revènge, lo
Portugal
de
Salazar
refusèt de balhar l'
Índia Portuguesa
entraïnant una
guèrra brèva en 1961
que s'acabèt per una annexion aisada d'aquelei territòris. De mai, una autra dificultat diplomatica — pus importanta — apareguèt après la formacion de la China Comunista que capitèt d'unificar China per lo premier còp dempuei lo decès de
Yuan Shikai
en
1916
. Òr, lo govèrn chinés novèu refusèt de reconóisser la frontiera sinoindiana traçada per lei
Britanics
entraïnant de tensions importantas lòng d'
Imalaia
e una guèrra en 1962 dins lo nòrd de Cachemire. Aquò entraïnèt un raprochament entre
China
Paquistan
d'un caire e entre l'
URSS
e Índia d'autre caire.
Invasion de
Paquistan Orientau
per l'armada indiana e lei nacionalistas bangladeshis en
1971
A la mòrt de
Jawaharlal Nehru
, lo govèrn indian foguèt rapidament dominat per sa filha
Indira Gandhi
, premier ministre de
1966
1977
puei de
1980
1984
. Adoptèt una politica d'inspiracion socialista ambé mai d'una nacionalizacion que causèt una scission au sen dau Congrès Nacionau Indian a la fin deis annadas 1970 entre leis alas senèstra e drecha. En
1971
, Indira Gandhi averèt leis eleccions a la tèsta de l'ala senèstra. Puei, totjorn aquela annada, sostenguèt lei nacionalistas bangladeshis dins sa lucha independentista còntra
Paquistan
. Aquò entraïnèt la
Tresena Guèrra Indopaquistanesa
que s'acabèt per una desfacha de
Paquistan
e per l'independéncia de
Bangladèsh
après l'invasion rapida de
Paquistan Orientau
per l'armada indiana (3 - 16 de decembre de
1971
).
Pasmens, a partir de
1975
, una crisi economica comencèt de demenir lo prestigi dau govèrn e causèt d'agitacions au sen dau país. Una coalicion politica fòrça importanta — dei maoïstas ai conservadors — se formèt per demandar la demission d'Indira Gandhi. Aquela darriera refusèt, arrestèt lei caps principaus de l'oposicion, proclamèt l'estat d'urgéncia e adoptèt una tièra de reformas en favor dei classas popularas e mejanas. Lei resultats foguèron inicialament favorables mai la crisi tornèt rapidament e, en genier, Gandhi deguèt restaurar leis institucions democraticas puei organizar d'eleccions averats per son ancian rivau au sen dau Congrès
Morarji Desai
que venguèt cap dau govèrn de
1977
1980
. Pasmens, sa politica mau capitèt de resòuvre la crisi economica e leis eleccions de 1980 s'acabèron per una victòria novèla d'Indira Gandhi. Deguèt faciar de movements populars dins lo nòrd-èst dau país, especialament dins la region de Pendjab. Lei 3 e 6 de junh de 1984, un assaut còntra lo Temple d'Aur d'Arimtsa ocupat per d'insurgents separatistas sikhs causèt de centenaus de mòrts. Lo chaple aguèt de repercussions prefondas dins la societat indiana e causèt l'assassinat d'Indira Gandhi lo 31 d'octòbre de
1984
per dos de sei gardacòrs sikhs.
Après la mòrt d'Indira Gandhi, son fiu
Rajiv Gandhi
li succediguèt coma cap dau govèrn fins a sa demission en
1989
. Vengut rapidament impopular perdiguèt leis eleccions electivas de 1989 que foguèron averadas per l'oposicion menada per lei nacionalistas indós dau BJP. Foguèt per la seguida assassinat en
1991
per lei Tigres Tamols après l'intervencion de l'armada indiana dins la
Guèrra Civila de Sri Lanka
de
1987
1990
. Son periòde marquèt lo començament de la liberalizacion economica d'Índia que foguèt contuniada per lo
Bharatiya Janata Party
(BJP). Aqueu partit dominèt la politica indiana fins a sa desfacha electorala de
2004
que veguèt lo retorn dau
Congrès
au poder. Dempuei leis annadas 1990, lo país conois una creissença economica importanta e es vengut una poissança economica important au nivèu mondiau.
Índia es reconguda a l'ora coma una poissança asiatica majora e una poissança mondiala emergenta. Fa partida de l'
ONU
, dau
Movement dei Non Alinhats
e revendica un sèti de membre permanent au
Conseu de Seguritat de l'ONU
(coma
Alemanha
Brasil
Japon
). Dempuei la liberalizacion de son economia dins leis annadas 1990, lo govèrn indian assaia tanben de desvolopar sei relacions ambé d'organizacions coma l'
Union Europèa
(UE) e l'Associacion dei Nacions dau Sud-Èst Asiatic (ASEAN). De liames son tanben en cors de formacion ambé leis
Estats Units d'America
, especialament dempuei leis
atempats de 2001
Dins aquò, leis afaires estrangiers indians son totjorn marcats per de conflictes frontaliers ambé
Paquistan
China
Bangladèsh
. Lo pus important es aqueu de Cachemire ambé
Paquistan
que sa possession es revendicat per lei dos estats. A ja entraïnat quatre conflictes majors entre Índia e
Paquistan
e tanben divèrseis insureccions localas còntra l'armada indiana. Maugrat de negociacions regularas, lei dos estats son totjorn enemics e gardan de fòrças importantas lòng de sa frontiera comuna.
La question frontaliera ambé China es tanben un problema regular que causèt una guèrra en 1962 e d'escaramochas frontalieras en 1967 e en 1987. Pasmens, dempuei leis annadas 1990,
Delhi
Pequin
an començat de reglar lei questions pus simplas laissant lei ponchs pus malaisats per de negociacions ulterioras. Ansin, s'un reglament definitiu sembla encara gaire probable, la tension a fòrça demenit entre lei dos estats. Enfin, lo darrier conflicte frontalier opausa Índia a
Bangladèsh
a prepaus dau traçat fòrça complèx dau limit entre lei dos país (176 enclavas). D'escaramochas se debanèron en 2001 entraïnant la dubertura de negociacions per reglar aquela question.
Índia es un estat possessor de l'
arma nucleara
e fa partida dei poissanças militaras mondialas pus importantas. D'efèct, en
2013
, sei fòrças regularas alinhavan
1 325 000
militars (3
en
reng mondiau) amb un budget de 46,1 miliards de dolars (8
en
reng mondiau). Son organizadas en tres brancas principalas que una fòrça terrèstra, una fòrça aeriana e una fòrça navala. Existís de fòrças paramilitaras (certaneis unitats especialas de doana, milícias localas cargadas de luchar còntra una guerilha...) fòrça importantas de mai d'un milion d'òmes. Enfin, lo país a una tradicion militara lònga e son armada conoguèt un nombre important de conflictes majors dempuei l'independéncia dau país especialament còntra
Paquistan
China
e de guerilhas intèrnas.
L'arma nucleara indiana foguèt desvolopada dins leis annadas 1960-1970 après la desfacha de
1962
còntra China. Lo premier assai capitat aguèt luòc en
1974
mai un arsenau permanent foguèt creat solament a partir de la fin deis annadas 1990. Son nombre d'ogivas es estimat entre 80 e 100. A l'ora d'ara, lei vectors principaus son de missils mai divèrseis avions indians son capables de menar una ataca nucleara. Se desvolopa tanben de sosmarins equipats de missils nuclears.
Lei fòrças terrèstras gropavan
1 129 000
militars qu'èran organizats au sen d'unitats importantas (37 divisions e 37 bregadas independentas). Seis equipaments principaus se compausavan de
1 200
carris de combat
, de mai de
3 600
veïculs blindats e de mai de
2 500
sistèmas d'artilhariá. Èran en cors de modernizacion (adopcion en cors dau
T-90
rus) ambé l'introduccion progressiva d'armaments de darriera generacion. Pasmens, la màger part èra encara de segonda generacion. Enfin, l'armada indiana dispausava tanben d'uneis equipaments ancians gardats en resèrva (
T-55
...).
Lei fòrças aerianas gropavan
127 000
militars qu'èran tanben organizats au sen d'unitats importantas (47 escadras). Èran equipats de
1 370
avions que son eissits de diferentei generacions (
Sukhoi Su-30MKI
Mirage 2000
Mig-29
Mig-21
...). D'assais e de negociacions son en cors a l'ora d'ara per comprar d'avions pus modèrnes (probablament de
Dassault Rafale
francés
).
Enfin, lei fòrças navalas gropavan
58 000
militars e alinhavan 86 naviris de superficia (en particular, 1
pòrta-avions
, 1 naviri de transpòrt amfibí, 8
destroièrs
, 15
fregatas
e 24
corvetas
), 14
sosmarins
d'ataca (1 de propulsion nuclear, 13 de propulsion convencionala) e divèrsei naviris de sostèn. Uneis unitats importantas son en cors de produccion coma de
pòrta-avions
. Pasmens, maugrat lo desvolopament de naviris locaus, la màger part deis unitats principalas de la flòta indiana son de naviris de la fin de la
Guèrra Freja
comprats ò arrendats.
Índia es lo teatre de tres conflictes intèrnes ancians dins lei regions de Cachemire, d'Assam e dins l'èst de la peninsula. Lo premier es l'
insureccion de Cachemire
que comencèt en
1989
. Opausa de grops islamistas, sovent sostenguts per
Paquistan
, ai fòrças indianas. Son intensitat despend dau sostèn paquistanés e de l'evolucion deis autrei frònts implicants lei movements islamistas dins la region (
Afganistan
, nòrd de
Paquistan
...). Pasmens, dempuei
2000
, la baissa de l'ajuda paquistanesa a entraïnat la dubertura de negociacions ambé lei grops pus moderats e, maugrat quauquei subersauts de violéncia, aqueu conflicte es en cors de reglament.
Lo segond comencèt en
1964
dins la region isolada d'Assam. Opausèt e opausa totjorn dins certanei regions de grops separatistas variats (en
2002
, existiá 16 guerilhas de remarca dins la region) que sei revendicacions van de la formacion d'un estat sobeiran d'Assam au renfòrçament d'autonòmias localas. De liames complèxs se son estats formats entre lei movements pus importants dins lo corrent dei combats. Lei combats son episodics e l'intensitat dau conflicte es considerada coma bassa ambé
5 300
tuats entre 2005 e 2013 (
3 000
insurgents,
2 000
civius, 300 soudats e policiers indians). Pasmens, de cas regulars de violacion dei drechs de l'òme son una fònt de contuniacion de la guèrra.
Enfin, lo tresen conflicte es lo pus actiu a l'ora d'ara. Acomencèt en
1967
e opausa la rebellion maoïsta naxalita au govèrn centrau. Lei zònas d'activitat principalas de la guerilha son l'èst de la peninsula indiana, especialament a l'entorn dei vilas de Hyderabad e de Calcuta. Militarament, es tanben lo pus equilibrat car la guerilha a demostrat mai d'un còp d'organizar d'emboscadas ò d'attemptats saunós còntra l'armada ò lo govèrn. Per exemple, en
2010
, 76 policiers foguèron tuats per sospressa a Dantewada ò en
2013
, 24 caps dau Congrès Nacionau Indian, compres un ancian ministre, foguèron tanben tuats dins la Vau de Darbha. L'armada, la polícia e de milícias paramilitaras son cargadas de la repression de l'insureccion e un esfòrç important es en cors dempuei
2005
. Pasmens, la pauretat persistenta dei regions tocadas per la guèrra representa un aliat important de la guerilha. De mai, coma en Assam, dins certaneis endrechs, d'atrocitats comesas per lei fòrças centralas renfòrçan lo sostèn a la rebellion.
L'art aguèt una plaça majora dins l'Istòria indiana e la dubertura de la peninsula ai cambis ambé lei regions vesinas permetèt lo desvolopament de formas variadas segon leis epòcas gràcias a l'adopcion d'elements grècs, iranians, romans, islamics... Leis òbras indianas avián sovent de preocupacions religiosas dirèctas (temples) ò indirèctas (respèct de prescripcions religiosas dins sa realizacion). D'efèct, mai d'un tèxte religiós indian ancian tracta de l'art e li donèt un quadre teoric basat sus lo respèct de l'òrdre e de l'armonia establida per lo ò lei dieus. Aquò aguèt per consequéncia de limitar la personalisacion deis òbras mai permetèt l'emergéncia d'uneis escòlas artisticas, de còps fòrça individualizadas, dins l'encastre de la diversitat religiosa de la peninsula.
Divèrsei periòdes artistics se pòdon definir per l'Índia anciana. Lei principaus son lo periòde classic (sègles III-IX), lo periòde medievau (sègles VIII-XVI), lo periòde islamic (sègles XIV-XVII segon lei regions) e lo periòde mogòl (sègles XVI-XVIII). Pasmens, se pòu tanben definir de periòdes pus ancians, en particular dins lo corrent dei sègles d'emergéncia de l'art classic (sègle III avC - sègle III), ò de distincions au sen d'un periòde segon de critèris cronologics ò geografics.
Dempuei lo sègle XIX e l'emergéncia dau sentiment nacionalista indian, Índia acomencèt de participar ai cambis culturaus internacionaus e adoptèt en particular l'art dau cinèma que prenguèt una plaça importanta au sen de la produccion artistica dau país.
L'arquitectura fa partida deis arts indians pus ancians e conoguèt donc diferentei formas dins lo corrent de son existéncia. Se formèt a partir de la
civilizacion de la Vau d'Indus
que desvolopèt d'esquèmas rigorós d'organizacion dei centres urbans. A partir dei periòdes Maurya e Gupta, i foguèt apondut de preocupacions religiosas e comencèt la bastida de complèxs religiós bodistas importants (
temple de Sanchi
). Puei, apareguèt a partir dau sègle X, d'ensems religiós indós (temples de
Chennakesava
, de
Hoysaleswara
ò de
Kesava
). Après l'arribada dei musulmans, s'adoptèt de formas novèlas inspiradas per l'art islamic. Leis òbras pus famós d'aquel estil son aquelei dau periòde mogòl coma lo
Taj Mahal
ò lo
Palais Umaid Bhawan
. Après l'instauracion de la colonizacion britanica, de formas europèas foguèron tanben introduchas au sègle XIX dins l'arquitectura indiana (gara
Chhatrapati Shivaji Terminus
). Enfin, dempuei lo sègle XX, l'arquitectura adoptèt d'estils novèus fòrça inspirats per lei constrenchas d'amenatjament urban dins de zònas fòrça pobladas (
Temple de Lotus
, quartier d'afaire de Nariman).
L'esculputura aguèt una importància gròssa durant lei periòdes antic e classics de l'art indian tre la civilizacion d'Indus. L'influéncia grèga i foguèt majora a partir dau sègle III avC. Divèrsei matèrias foguèron utilizadas segon lei regions (
bronze
argiela
estuc
... etc.). Entre lei sègles IV e VI, l'
Empèri Gupta
desvolopèt una escultura fòrça delicata que venguèt la fònt d'ornaments au sen de l'arquitectura bodista ò indó dau periòde classic. Per la seguida, l'art estatuari indian contunièt d'utilizar de formas delicatas, especialament dins lei regions sud.
Esculptura de bronze de la civilizacion de la Vau d'Indus (milleni III avC).
Pielon d'Ashoka (sègle III avC).
Esculptura dau periòde Gupta (sègle V).
Esculptura dins lo complèx dei
Cròtas d'Ellora
(sègles V-X).
Esculptura bodista dau periòde medievau (sègle XI).
Bronze de l'estat Chola (sègle XI).
La pintura indiana apareguèt, coma son arquitectura ò son art estatuari, avans lo periòde de la civilizacion de la Vau d'Indus. Lei vestigis pus vièlhs coneguts a l'ora d'ara datan de
5 500
avC (
Bhimbetka
). Son desvolopament contunièt durant lei sègles seguents e la
literatura
bodista
depinta mai d'una illustracion pintada situada dins lei palais de l'aristocràcia ò lei complèxs religiós de la peninsula (
Cròtas d'Ajanta
). Unei manuscrits d'aqueu periòde èran tanben ornats de dessenhs pintats. Coma per lo rèsta de l'art indian ancian, lei tematicas principalas èran d'òrdre religiós. Per la seguida, au sègle XVII, après leis invasions musulmanas e l'instauracion de l'
Empèri Mogòl
, la pintura indiana adoptèt de tecnicas e d'influéncias iranianas. Puei, au sègle XIX, foguèt lo torn de la pintura europèa, especialament britanica, d'apondre d'influéncias novèlas a la pintura indiana. Enfin, au sègle XX, la pintura indiana adoptèt divèrseis influéncias internacionalas e acomencèt de diversificar lei tematicas de seis òbras que son plus solament d'inspiracion religiosa.
Pinturas de
Bhimbetka
(milleni VI avC).
Pinturas dins lei
Cròtas d'Ajanta
(sègle V).
Pintura realizada dins la region de Mysore realizada au començament dau periòde coloniau.
Pintura dau periòde mogòl (sègle XVII).
Pintura indiana de la segonda mitat dau sègle XIX.
La literatura indiana apareguèt durant l'
Antiquitat
anciana ambé la formacion progressiva dei tèxtes religiós indós coma lei Veda. En causa de la superficia estentuda de la peninsula e dau nombre important de lengas diferentas, aquela literatura presenta une diversitat gròssa, especialament a partir dau sègle X. Lo periòde coloniau introduguèt l'
anglés
coma lenga de literatura qu'es totjorn fòrça utilizat. Au sègle XX, la literatura indiana venguèt un movement internacionau major ambé mai d'un autor de reputacion mondiala coma Salman Rushdie, Anita Desai, Amitav Ghosh, Vikram Seth, Arundhati Roy, Vijay Singh, Tarun Tejpal, Rohinton Mistry...
Índia es lo premier productor mondiau de film, especialament gràcias a l'industria cinematografica de la region de
Bombai
que realiza unei centenaus de films (magerament en
indi
) cada annada. Pasmens, d'autrei centres existission amb una produccion en indi ò dins una autra lenga. La màger part d'aquela produccion es destinat a una esplecha comerciala corta e rapida. Pasmens, i a tanben de film d'autor e mai d'un autor indian a averat de prèmis internacionaus prestigiós coma
Mira Nair
La musica indiana apareguèt au milleni I avC segon lei conoissenças arqueologicas actuala. Es fòrça diversificada en causa dau nombre important de tradicions diferentas entre lo nòrd e lo sud de la peninsula. Per de rasons similaras, unei danças tradicionalas diferentas existisson sus lo territòri indian.