(PDF) Generations, intergenerational relationships, generational policy: A multilingual compendium

GENERATIONES International Network for the Study of Intergenerational Issues [INSII] Kurt Lüscher, Andreas Hof, Gil Viry & Eric Widmer, Mariano Sánchez, Giovanni Lamura & Marta Renzi, Andrzej Klimczuk, Paulo de Salles Oliveira, Ágnes Neményi, Enikő Veress, Cecilia Bjursell & Ann-Krisin Boström, Gražina Rapolienė & Sarmitė Mikulionienė, Sema Oğlak & Ayşe Canatan Generaionen, Generaionenbeziehungen, Generaionenpoliik Generaions, intergeneraional relaionships, generaional policy Généraions, relaions intergénéraionelles, poliiques de généraions Generaciones, relaciones intergeneracionales, políica generacional Generazioni, relazioni intergenerazionali, poliica generazionale Pokolenia, relacje międzypokoleniowe, polityka relacji międzypokoleniowych Gerações, relações intergeracionais, políica geracional Nemzedékek, nemzedékek közöi kapcsolatok, nemzedéki poliika Generații. Poliici generaționale și relații intergeneraționale Generaion, relaioner mellan generaioner, generaionspolicy Kartos, kartų santykiai, kartų poliika Kuşaklar, kuşaklararası ilişkiler, kuşak poliikası Ein mehrsprachiges Kompendium A mulilingual compendium Un abrégé mulilingue Un compendio mulilingüe Un compendio mulilingue Wielojęzyczne kompendium Um compêndio mulilíngue Többnyelvű kompendium Un compendiu mulilingvisic Et mångspråkigt kompendium Daugiakalbis kompendiumas Çok dilli bir Rehber Ediion 2016 © Universität Konstanz 2016 This book is distributed under the terms of the Creaive Commons Atribuion 4.0 Internaional License (htp://creaivecommons.org/licenses/by/4.0/), which permits use, duplicaion, adaptaion, distribuion and reproducion in any medium or format, as long as you give appropriate credit to the original author(s) and the source, provide a link to the Creaive Commons license and indicate if changes were made. ISBN 978-3-89318-074-5 Downloads: www.generaionen-compendium.de Unterstützt von: Vorwort „Generationes“: International – interkulturell – interdisziplinär Wir alle leben in Generationenbeziehungen. Sie sind uns vertraut. Doch wenn wir uns in der Forschung, im Unterricht, in der praktischen Arbeit und in der Politik näher damit befassen, brauchen wir allgemein verständliche Konzepte. Damit sind nicht deinitive oder dogmatische Deinitionen gemeint. Wünschenswert sind Umschreibungen, die explizit genug sind, um uns zu verständigen, also um die Gemeinsamkeiten und Unterschiede zwischen verschiedenen Disziplinen und Arbeitsfeldern zu erkennen. Das ist besonders wichtig, wenn Texte in verschie- denen Sprachen genutzt und wenn Übersetzungen vorgenommen werden. Hier setzen wir mit unserem Projekt ein. Den Anfang bildete die Publikation eines kleinen Vokabulars in deutscher Sprache im Bulletin des Deutschen Jugendinstitutes (Edition 2009). Es bot Anstoß für eine erweiterte, koordinierte und synchronisierte Fassung in Deutsch, Französisch und Englisch, herausgegeben von der Schweizerischen Akademie der Geistes- und Sozialwissenschaften (Edition 2010). Bei den Übersetzungen stießen wir auf wichtige kulturelle Unterschiede in der Verwendung der Begrif- fe im Französischen und Englischen im Vergleich zur ursprünglichen deutschen Fassung. Diese Beobachtungen regten wiederum vertiefte konzeptuelle Arbeiten an, schufen indessen auch das Interesse an weiteren Übersetzungen (Edition 2014/15; Edition 2016). Um diese Arbeiten zu koordinieren, gründeten wir ein kleines internationales Netzwerk. In der Absicht seine interkulturelle Ausrichtung und seinen europäischen Ursprung zu dokumentie- ren, wählten wir dafür einen Namen, der an das Latein als historische Wissenschaftssprache erinnert: „generationes“, erläutert mit dem Zusatz „International Network for the Study of Intergenerational Issues“ („INSII“). Gleichzeitig ist es uns wichtig, die modernen Mittel der Kommunikation zu nutzen. Darum entschlossen wir uns zu einer allgemein zugänglichen Veröffentlichung im Internet um so den interkulturellen Austausch über Themen der Genera- tionenanalyse zu erleichtern. Wir hoffen auf diese Weise nicht nur Nutzerinnen und Nutzer in anderen Kontinenten zu inden, sondern auch Adaptionen in weiteren Sprachen anzuregen. Die formale Besonderheit der Publikation liegt im Layout. Die Texte in den einzelnen Sprachen sind in der Nummerierung der Absätze so aufeinander abgestimmt, dass direkte Vergleiche möglich sind. In einer kurzen allgemeinen Einleitung skizzieren wir die wissenschaftliche Perspektive, auf die wir uns in dieser Phase der Zusammenarbeit geeinigt haben. Wir beabsichtigen sie weiter zu entwickeln. Anregungen dazu bieten die speziischen Probleme, die sich bei der Übertragung in einzelne Sprachen stellten. Sie zeigen, dass den Prozessen der Übersetzung und der Adap- tion speziische heuristische Potentiale eigen sind. So dokumentieren sie die Mannigfaltigkeit der Kulturen und Sprachen. Ihr Wert wird unterschätzt, wenn man sich nur auf eine Sprache konzentriert. Die Verfasser gehen in einer speziischen Einleitung zu den einzelnen Versionen kurz darauf ein. I Foreword “Generationes“: International – intercultural – interdisciplinary We are all enmeshed in intergenerational relationships. We are familiar with them. However, when we deal with these relationships in research, in teaching, in practical work or in politics we need generally intelligible key concepts. These are not meant to be deinitive or dog- matic deinitions, but explicit descriptions that acknowledge commonalities and differences between various disciplines and working ields. This is particularly important when texts are being used in different languages and are thus being translated. This is the point of departure of our project „Generationes“. The publication of a small glossary in the Bulletin of the German Youth Institute (Deutsches Jugendinstitut) (Edition 2009) marked the beginning. As researchers on intergenerational relations we work in different cultural contexts. We noticed subtle differences in the use of generational concepts in French and English compared with the original German version. This realization initiated an extended, coordinated and synchronized version in German, French and English published by the Swiss Academy of Humanities and Social Sciences (Edition 2010). These differences motivated our interest in more conceptual work and in additional translations (Edition 2014/15; Edition 2016), which resulted in the current revisions. A small international network was established to coordinate this work. In order to document its intercultural focus and its European origins we have chosen a name reminding us of Latin as historical common language of science: “Generationes”, complemented with the addi- tion “International Network for the Study of Intergenerational Issues” (INSII). We consider it important to make our deliberations generally accessible and hope to encourage intercultural exchange about intergenerational issues this way. As the internet is the means of communi- cation par excellence we decided to publish the present version in electronic format. Further- more, we do not only hope to reach users on other continents, we also hope to encourage translations and adaptations into other languages and cultural contexts. A definitive characteristic of this publication is its layout. The texts in the various languages are synchronized according to the numbering of paragraphs, which eases direct comparison. A brief introduction outlines the academic perspective for this phase of collaboration. The intention is to develop it continuously. The motivation for collaboration results from speciic problems in translation to other languages. It shows that processes of translation and adap- tation have a speciic heuristic potential in that the diversity of cultures and languages are documented. The virtue of diversity is underestimated when focusing on a speciic language. Therefore, a speciic foreword for each language section is included. II Préambule « Generationes »: International – interculturel – interdisciplinaire Nous nous inscrivons tous dans des relations intergénérationnelles. Ces relations nous sont familières. Pourtant, lorsque nous voulons nous y pencher et les explorer dans le cadre d’une recherche, d’un enseignement, d’un travail pratique ou de la mise en place d‘une politique, des conceptualisations générales et compréhensibles deviennent nécessaires. Celles-ci ne doivent pas être des déinitions déinitives ou dogmatiques, mais des descriptions explicites qui prennent en compte les similitudes et les différences existant entre les diverses disciplines et champs d’études concernés par la question intergénérationnelle. Cet aspect est particuliè- rement important quand des textes de différentes langues sont utilisés, puis traduits. Ceci est le point de départ du projet « Generationes ». La publication d’un petit glossaire dans le bulletin de l’Institut allemand de la jeunesse (Deutsches Jugendinstitut) a marqué le début du projet (Edition 2009). Cela a donné l’impulsion pour une version élargie, coordonnée et synchronisée en allemand, français et anglais (Edition 2010). Dans la phase de traduction, d’importantes différences culturelles sont apparues dans l’utili- sation des concepts de génération en français et en anglais par rapport à la version originale allemande. Ces observations ont motivé notre intérêt pour un travail conceptuel et pour des traductions en d‘autres langues (Edition 2014/15; Edition 2016). Un petit réseau a été mis sur pied pour coordonner ce travail. Ain d’illustrer la dimension interculturelle et les origines européennes du projet, nous avons choisi un nom qui nous rappelle l‘importance historique du latin comme langue scientiique commune : « Genera- tiones », complété par le sous-titre « International Network for the Study of Intergenerational Issues » (INSII). Il nous a semblé également important d’utiliser les canaux modernes de com- munication. Puisque le world wide web est devenu un moyen de communication par excel- lence, nous avons décidé de publier la présente version en format électronique sur Internet. Nous espérons, de cette façon, non seulement atteindre les utilisateurs d’autres continents, mais également encourager les traductions et adaptations de ce document dans de nouvelles langues. La particularité de cette publication réside dans sa mise en forme. Les textes dans les diffé- rentes langues sont synchronisés en fonction de la numérotation des paragraphes, ce qui facilite la comparaison directe. Une brève introduction souligne la perspective académique pour cette phase de collaboration. Notre intention est de continuellement mettre à jour et développer ce travail. Nos intérêts de collaboration résultent du problème spéciique de la traduction dans d’autres langues. Les processus de traduction et d’adaptation ont ainsi un potentiel heuristique dans lequel la diversité des cultures et des langues sont documentés. La vertu de la diversité est sous­estimée quand on se centre spéciiquement sur une seule langue. De ce fait, un préambule spéciique pour chaque langue est inclus. III Prefacio “Generationes”: Internacional – intercultural – interdisciplinario Todos estamos inmersos en relaciones intergeneracionales, estamos familiarizados con ellas. Sin embargo, cuando abordamos estas relaciones en investigaciones, docencia, en trabajos prácticos o en política necesitamos utilizar conceptos claves sobre este tema, que además sean inteligibles de modo general. No estamos hablando de deiniciones deinitivas o dog- máticas sino de descripciones explícitas que reconozcan los puntos en común y las diferencias existentes entre distintas disciplinas y campos de trabajo. Esto resulta especialmente relevan- te cuando los textos se utilizan en distintos idiomas y, por tanto, tienen que traducirse –de hecho, ésa es la razón de partida de nuestro proyecto “Generationes”. Todo comenzó con la publicación de un pequeño glosario en el Boletín del Instituto Alemán de la Juventud (Deutsches Jugendinstitut) (Edition 2009). Como investigadores de las relacio- nes intergeneracionales, trabajamos en contextos culturales distintos y somos conscientes de las sutiles diferencias a la hora de utilizar conceptos generacionales en francés y en inglés, en comparación con la versión original en alemán (Edition 2010). Esta constatación nos llevó a producir una versión del glosario en alemán, francés e inglés, sincronizada, coordinada y más extensa, que fue publicada por la Academia Suiza de Ciencias Sociales y Humanidades. Dichas diferencias suscitaron nuestro interés en torno al trabajo conceptual y a la ampliación de las versiones del glosario a otros idiomas (Edition 2014/15; Edition 2016). Para coordinar todo este trabajo pusimos en marcha una pequeña red internacional. Y para mostrar el tono intercultural de esta red y sus orígenes europeos hemos escogido como nom- bre de la misma “Generationes”, que nos recuerda el papel histórico del latín como lenguaje cientíico común. A este nombre le hemos añadido, como complemento, “Red internacional para el estudio de cuestiones intergeneracionales” (INSII). Los miembros de esta Red creemos que es importante que nuestras deliberaciones sean accesibles de manera generalizada por- que, de este modo, esperamos ser capaces de incentivar el intercambio intercultural de ideas acerca de las temáticas intergeneracionales. Dado que Internet es el medio de comunicación por excelencia, hemos decidido publicar únicamente en versión electrónica online la presente versión de nuestro trabajo. Esto nos permite abrir una plataforma de discusión internacional. Más aún, nosotros no sólo esperamos que nuestro trabajo llegue a usuarios en otros con- tinentes sino que también deseamos animar a que se traduzca y adapte a otros idiomas y contextos culturales. Una característica definitoria de esta publicación es su formato. Las versiones en sus distintos idiomas están sincronizadas entre sí mediante la numeración de sus párrafos, lo que facilita la comparación directa entre ellas. Además, una breve introducción presenta la perspectiva académica de esta fase de colabo- ración. Nuestra intención es seguir desarrollando esa perspectiva. La motivación para esta colaboración surge de los problemas concretos que se plantean cuando traducimos de un IV idioma a otro. Hemos comprobado que los procesos de traducción y adaptación tienen un potencial heurístico especíico porque sacan a la luz la diversidad existente entre culturas e idiomas. Cuando nos centramos en un solo idioma, esa diversidad queda minusvalorada. Por tanto, hemos incluido una nota introductoria, en su propio idioma, en cada una de las versiones del compendio. V Prefazione „Generationes“: Internazionale – interculturale – interdisciplinare Tutti noi viviamo all’interno di rapporti intergenerazionali, a noi ben famigliari. Ciononostante, nel momento in cui dobbiamo trattarne più da vicino per motivi di ricerca, di insegnamento, di lavoro o per questioni politiche, dobbiamo far riferimento a concetti generali comprensi- bili. Con ciò non intendiamo deinizioni deinitive o dogmatiche; quanto piuttosto parafrasi suficientemente esplicite da farci capire, tali cioè da far riconoscere gli elementi comuni e le differenze esistenti tra discipline ed ambiti di attività diversi. Questo è particolarmente rilevan- te quando i testi sono tradotti e utilizzati in diverse lingue. Ed è proprio questo il punto di partenza del nostro progetto, il quale ha preso avvio dalla pubblicazione di un piccolo vocabolario in lingua tedesca, che a sua volta è stato di stimolo per la redazione di una versione estesa, coordinata (Edition 2009) e sincronizzata in inglese, francese e tedesco (Edition 2010). In sede di traduzione sono emerse rilevanti differenze culturali nell’impiego di diversi concetti in francese ed inglese rispetto alla versione originale tedesca. Queste osservazioni hanno a loro volta sollecitato un ulteriore approfondimento concettuale, e stimolato l’interesse per altre traduzioni (Edition 2014/15; Edition 2016). Al ine di coordinare questi lavori, abbiamo fondato un piccolo network internazionale. Nell’intento di documentare il suo orientamento interculturale e la sua origine europea, lo abbiamo denominato con un termine – “generationes” – che ricordare il latino quale lingua scientiica storica, precisato dall’integrazione “International Network for the Study of Inter- generational Issues” (“INSII”) (“Network Internazionale per lo Studio delle Questioni Interge- nerazionali”). Allo stesso tempo abbiamo ritenuto importante sfruttare le opportunità offerte dai moderni mezzi di comunicazione, e deciso pertanto di rendere i risultati del nostro lavoro accessibili al più vasto pubblico, tramite la loro collocazione su internet. Speriamo così non solo di trovare lettori in altri continenti, ma anche di stimolare ulteriori adattamenti in altre lingue. La particolarità formale della pubblicazione risiede nel suo layout. I testi tradotti nelle varie lingue sono coordinati tra loro nella numerazione dei singoli capoversi, in modo da consentire comparazioni dirette ed immediate. In una breve introduzione generale forniamo inoltre le linee principali dell’approccio scien- tiico da noi concordato per questa fase della collaborazione, con l’intenzione di svilupparlo ulteriormente in futuro. Stimoli in tal senso sono stati offerti dagli speciici problemi emersi in sede di traduzione del testo nelle diverse lingue. Tali dificoltà evidenziano come i processi della traduzione e dell’adattamento linguistico abbiano di per sé stessi anche uno speciico potenziale euristico, documentando la multiformità delle culture e delle lingue. Tale valore viene sottovalutato, se ci si concentra su un’unica lingua. Questo aspetto viene approfondito brevemente dagli autori nell’introduzione speciica alle singole versioni. VI Przedmowa „Generaiones“: międzynarodowe – międzykulturowe – interdyscyplinarne Wszyscy jesteśmy uwikłani w relacje międzypokoleniowe. Jesteśmy z nimi zaznajomieni. Jednak, gdy mamy do czynienia z tymi relacjami w badaniach, w nauczaniu, w miejscu pracy lub w polityce zazwyczaj potrzebujemy zrozumiałych kluczowych koncepcji. Nie oznacza to, że muszą to być osta- teczne lub dogmatyczne deinicje, lecz wyraźne opisy, które potwierdzają podobieństwa i różnice z różnych dyscyplin i obszarów badań. Jest to szczególnie ważne, gdy wykorzystywane są teksty dostępne w różnych językach, a zatem gdy są tłumaczone. Jest to punkt wyjścia dla naszego projektu „Generaiones”. Początek stanowiła publikacja małego słowniczka w Biuletynie Instytutu Młodzieży Niemieckiej (Deutsches Jugendinsitut) (Ediion 2009). Jako badacze relacji międzypokoleniowych pracujemy w różnych kontekstach kulturowych. Zauważyliśmy subtelne różnice w wykorzystywaniu koncepcji pokoleniowych w języku francuskim i angielskim w porównaniu z oryginalną wersją niemiecką. Ta obserwacja dała początek pracom nad rozszerzoną, skoordynowaną i zsynchronizowaną wersją w języku niemieckim, francuskim i angielskim, opublikowaną przez Szwajcarską Akademię Nauk Huma- nistycznych i Społecznych w 2010 roku (Ediion 2010). Różnice te motywowały nasze zainteresowa- nie dalszą, bardziej koncepcyjną pracą oraz nad dodatkowymi tłumaczeniami, które doprowadziły do aktualizacji dotychczasowych ustaleń (Ediion 2014/15; Ediion 2016). W celu koordynacji tych prac powstała mała sieć międzynarodowa. Celem udokumentowania jej międzykulturowego podejścia i europejskich korzeni wybraliśmy nazwę, przypominającą nam o łaci- nie, jako historycznym wspólnym języku nauki: „Generaiones”, z dopiskiem „Internaional Network for the Study of Intergeneraional Issues” („INSII”). Uważamy za istotne by nasze rozważania były ogólnodostępne i mamy nadzieję, że zachęcimy w ten sposób do wymiany międzykulturowej w kwesiach międzypokoleniowych. Jako, że sieć Internet jest doskonałym środkiem komunikacji zde- cydowaliśmy się na publikację niniejszej wielojęzycznej wersji wyłącznie w formie elektronicznej za pośrednictwem sieci Internet. W ten sposób otwieramy międzynarodową plaformę dyskusyjną. Ponadto mamy nadzieję, nie tylko na dotarcie do czytelników na innych kontynentach, ale też że zachęcimy do tworzenia tłumaczeń i adaptacji w innych językach i kontekstach kulturowych. Istotną cechą tej publikacji jest jej układ. Teksty w różnych językach są zsynchronizowane według numeracji akapitów, co ułatwia bezpośrednie porównania. Krótkie wprowadzenie przedstawia akademicką perspektywę tego etapu współpracy. Naszą intencją jest jej rozwijanie w sposób ciągły. Motywacja do współpracy wynika z konkretnych problemów w tłumaczeniu tekstów na inne języki. To pokazuje, że procesy tłumaczenia i adaptacji mają pewien potencjał heurystyczny, w którym jest udokumentowana różnorodność kultur i języków. Zaleta róż- norodności jest niedoceniana, gdy skupia się uwagę na wybranym języku. Dlatego też każda sekcja językowa zawiera dodatkowe uwagi we wprowadzeniu. VII Prefácio “Gerações”: Internacional – intercultural – interdisciplinar Estamos todos imersos em relações intergeracionais; familiarizamo-nos com elas. Todavia, quando lidamos com esses relacionamentos em pesquisas, na docência, em trabalhos práicos ou mesmo na políica necessitamos de conceitos-chave que sejam, de modo geral, inteligíveis. Não signiica postular conceitos deiniivos ou dogmáicos e sim descrições explícitas, capazes de reconhecer tanto os pontos em comum quanto as diferenças entre várias disciplinas e campos de trabalho. Isso se torna paricularmente importante para textos que estão sendo uilizados em diferentes idiomas e, portanto, sendo traduzidos. Esse é o ponto de parida de nosso projeto “Generaiones”. O início de tudo foi a publicação de um pequeno glossário no Boleim do Insituto Alemão da Juven- tude (Deutsches Jugendinsitut) (Ediion 2009). Como pesquisadores de relações intergeracionais, trabalhamos em diferentes contextos culturais. Percebemos suis diferenças no uso de conceitos geracionais em francês e inglês se comparados com a versão original alemã. Essa constatação nos levou a preparar uma versão coordenada, ariculada e mais extensa do glossário, em alemão, fran- cês e inglês, publicado pela Academia Suíça de Humanidades e Ciências Sociais em 2010 (Ediion 2010). Tais diferenças moivaram nosso interesse por mais trabalhos conceituais e pela ampliação das versões do glossário em outros idiomas (Ediion 2014/15; Ediion 2016). Para coordenar todo esse trabalho, criamos uma pequena rede internacional e, para documen- tar a natureza intercultural dessa rede e suas origens europeias, elegemos nomeá-la “Genera- iones”, retomando o laim como língua historicamente universal da ciência. A essa designação acrescentamos como complemento: “Rede Internacional para Estudo de Questões Intergera- cionais” (INSII). Consideramos importante que nossas deliberações sejam, em geral, acessíveis e esperamos esimular desse modo intercâmbios culturais em assuntos intergeracionais. Como a internet é hoje o meio de comunicação por excelência, decidimos publicar a presente versão mulilíngue apenas no formato eletrônico on-line. Abrimos, assim, uma plataforma internacio- nal de discussão. Além disso, esperamos não somente que os usuários de outros coninentes tenham a ela acesso como também almejamos incenivar traduções e adaptações para outros idiomas e contextos culturais. A característica marcante desta publicação é seu formato. As versões em diferentes idiomas estão articuladas entre si graças à numeração de seus parágrafos, o que facilita a comparação direta entre elas. Uma breve introdução apresenta a perspeciva acadêmica dessa fase de colaboração. O objeivo é desenvolvê-la coninuadamente. A moivação maior de colaboração decorre dos problemas espe- cíicos da tradução para outras línguas. Os processos de tradução e adaptação têm o potencial heurísico de captar a diversidade de culturas e idiomas. O valor da diversidade ica subesimado quando nos atemos a uma língua especíica. Por isso, incluímos um comentário em cada um dos idiomas. VIII Előszó „Nemzedékek”: nemzetközi – kultúrközi – interdiszciplináris megközelítés Mi mindannyian nemzedékek közöi viszonyokba kapcsolódunk. Számunkra ez ismerős. Ezért, ami- kor e kapcsolatokkal szembesülünk a tanításban, a gyakorlatban vagy a poliikában, érthető fogal- makra van szükségünk. Ezek a fogalmak viszont nem végleges vagy dogmaikus jellegűek, hanem érthető leírások, amelyek felvilágosítanak a különböző diszciplinákban használt közös és eltérő voná- sok tekintetében. Ez nagyon fontos, amikor ugyanazon szöveget használunk különböző nyelvekben és azokra fordítunk. Ez a „nemzedékek” nevű projekt kiindulópontja. A Német Ijúsági Kiadványban (Deutsches Jugendinsitut) egy kis szótár jelent meg (Ediion 2009), ez volt a kezdet. A nemzedékek közöi viszonyok kutatóiként mi különböző kulturális környezetben dolgozunk. Érzékeny különbségeket észleltünk a nemzedékek fogalmának francia és angol haszná- latában, összevetve a német eredeivel. Ez az összehasonlítás egy bővebb német, francia és angol változatot eredményezet, melyet a Svájci Humán és Társadalomtudományok Akadémiája jelente- tet meg 2010-ben (Ediion 2010). Ezen eltérések az okai annak, hogy több igyelmet szenteltünk a fogalmi isztázásnak és a további fordításoknak, ami folyamatos átdolgozást, valamint a spanyol és olasz nyelvű változatok kidolgozását eredményezte (Ediion 2014/15; Ediion 2016). Ezen tevékenységek összehangolására egy szerény nemzetközi kapcsolatháló jöt létre. A kultúrák közöi viszonyok és európai eredet bizonyítására olyan elnevezést választotunk, ami a lainra, mint közös tudományos forrásra emlékeztet: “nemzedékek”, „generációk”, amit kiegészít a „Nemzedé- kek közöi viszonyok nemzetközi kapcsolathálója” (INSII). Fontosnak tartjuk vitánk közzétételét és bátorítjuk ez úton is a kultúrák közöi kapcsolatot a nemzedékek kapcsolatáról. Mivel az internet a kommunikáció legfontosabb formája, elhatároztuk egy ötnyelvű változat kizárólag elektronikus verziójának internetes közlését. Ezzel nemzetközi vitát kezdeményeztünk. A következőkben további felhasználókat remélünk más koninensekről is és bátorítjuk újabb nyelvekre való fordítását, vala- mint újabb kulturális összefüggések felderítését. Ezen kiadvány végső sajátossága a bemutatkozás. A paragrafusok számozása tekintetében a külön- böző nyelvű szövegeket összehangoltuk, ami megkönnyíi a szövegek közvetlen összehasonlítását. A bevezető tudományos szempontból kiemeli az együtműködés fázisait. A cél a folyamatos fejlesztés. Együtműködésünknek az oka, hogy a különböző nyelvekre való forditás kérdéseket vetet fel. A for- ditás folyamata jellegzetes megismerési lehetőségeket rejt a kultúrák és nyelvek sokfélesége folytán. Ezért minden nyelv számára saját bevezetőt iktatunk. IX Prefață “Generații”: Internațional – intercultural – interdisciplinar Toți suntem implicați în relații intergeneraționale. Suntem familiarizați cu ele. Totuşi, atunci când avem de a face cu aceste relații în cercetare, în învățământ, în acivități pracice sau în poliică avem nevoie de concepte-cheie inteligibile. Acestea nu sunt menite să ie deiniive sau deiniții dogma- ice, ci descrieri explicite care conirmă punctele comune şi diferențele între diversele discipline şi câmpurile de lucru. Acest lucru este important în special atunci când sunt uilizate în diferite limbi şi sunt asfel în curs de traducere. Acesta este punctul de plecare al proiectului nostru “Generații” (Generaiones). Publicarea unui mic glosar de termeni în buleinul de Insitutul German al Tineretului (Deuts- ches Jugendinsitut) (Ediion 2009) a marcat începutul. Ca cercetători în domeniul relațiilor intergeneraționale lucrăm în diferite contexte culturale. Am observat diferențe subile în uilizarea de concepte ale generațiilor şi în franceză şi engleză în comparație cu versiunea germană originală. Această realizare a dus la o coordonate şi sincronizate cu versiunea în limba germană, franceză şi engleză publicate de către Confederația Academiei de Şiințe socio-umane în 2010 (Ediion 2010). Aceste diferențe interesul nostru moivat în mai multe lucrări conceptuale şi în traduceri suplimen- tare (Ediion 2014/15; Ediion 2016). Acest glosar a fost coordonat de o mică echipă internațională. Având în vedere caracterul inter- cultural şi originile sale europene am ales un nume care ne reaminteşte de limba laină ca limba istorică a şiinței: “Generaiones”, completat prin adăugarea “Rețeaua Internațională pentru Studi- erea Problemaicii Intergeneraționale” (în engleză INSII). Considerăm că este important să păstrăm un caracter accesibil deliberărilor noastre şi sperăm ca asfel să încurajăm schimbul intercultural despre problemele intergeneraționale. Având în vedere că internetul este mijlocul de comunicare prin excelență am decis să publicăm prezenta versiunea exclusiv în format electronic pe internet. Inițiem asfel o plaformă de discuții internaționale. Mai mult, noi sperăm să ajungem la uilizatori de pe alte coninente, sperăm şi să încurajăm traduceri şi adaptări în alte limbi şi contexte culturale. O caracterisică deinitorie a acestei publicații este conigurația acesteia. Textele în diferitele limbi sunt sincronizate în funcție de numerotarea alineatelor, care uşurează compararea directă. Succinta introducere evidențiază perspeciva academică pentru această fază de colaborare. Inten- ția este de a o dezvolta înconinuu. Moivația pentru colaborare rezultă din existența anumitor probleme de traducere în alte limbi. Acesta este dovada că procesele de traducere şi adaptare au un potențial eurisic speciic în diversitatea de culturi şi limbi. Virtutea diversității este subesimată când ne concentrăm pe o singură limbă. Prin urmare, este inclusă o prefață speciică iecărei limbi. X Förord ”Generationes”: internationellt – interkulturellt – interdisciplinärt Vi ingår alla i relationer mellan generationer. Vi är vana vid dem. När det kommer till att han- tera dessa relationer i forskning, utbildning, praktiskt arbete eller politik så behöver vi dock allmänt vedertagna begrepp. Det behöver inte handla om deinitiva eller dogmatiska deinitio- ner utan utförliga beskrivningar som tillvaratar likheter och skillnader mellan olika discipliner och fält. Det är speciellt viktigt när texter används och översätts mellan olika språk. Det här är utgångspunkten för projektet ”Generationes”. Startskottet var publiceringen av ett litet lexikon i en rapport från det tyska ungdomsinstitutet (Deutsches Jugendinstitut) (Edition 2009). Som forskare om relationer mellan generationer arbetar vi i olika kulturella sammanhang. Vi fann subtila skillnader i hur begreppen användes på franska och engelska i jämförelse med den tyska originalversionen. Denna insikt medförde en utökad, koordinerad och synkroniserad version på tyska, franska och engelska som publi- cerades av den Schweiziska akademin för humaniora och samhällsvetenskap (the Swiss Aca- demy of Humanities and Social Science) (Edition 2010). De här skillnaderna ökade vårt intresse för en begreppslig utveckling och ytterligare översättningar, vilket resulterade i en revidering (Edition 2014/15; Edition 2016). Ett internationellt nätverk skapades för att koordinera arbetet. För att betona ett interkulturellt fokus och det europeiska ursprunget har vi valt ett namn som ska påminna oss om latin som det historiska, gemensamma språket för vetenskapen: ”Generationes”. Namnet kompletteras med ”International Network for the Study of Intergenerational Issues” (INSII). Vi anser att det är viktigt att detta betänkande inns allmänt tillgängligt och hoppas på detta sätt uppmuntra till interkulturellt utbyte om generationsöverskridande frågor. Eftersom internet är ett överläg- set medium för kommunikation beslöt vi att publicera den femspråkiga versionen enbart på internet. Genom detta har vi skapat en internationell plattform för diskussion. Utöver att nå ut till andra kontinenter, hoppas vi uppmuntra översättning och anpassning till andra språk och kulturella sammanhang. Det som karaktäriserar den här publikationen är dess struktur. Texterna på olika språk är syn- kroniserade enligt numrering i paragrafer som underlättar en direkt jämförelse. En kort introduktion beskriver det akademiska perspektivet för den här fasen av samarbetet. Avsikten är att kontinuerligt utveckla den. Anledningen till samarbetet härstammar ur de speciika problem som uppstår vid översättning till andra språk. Processen att översätta och anpassa en mångfald av språk och kulturer har en heuristisk potential. Fördelen med mångfald är underskattad när man fokuserar enbart ett enda språk. På grund av detta inns ett speciikt förord till varje översättning. XI Pratarmė “Generaiones“: tarptauinės – tarpkultūrinės – tarpdisciplininės Mes visi pairiame kartų santykius. Mums jie pažįstami. Tačiau kai su šiais santykiais susiduriame tyrimuose, dėstyme, prakiniame darbe ar poliikoje, mums reikia visuoinai suprantamų sąvokų. Turimi galvoje ne galuiniai ar dogmainiai apibrėžimai, bet ikslūs apibūdinimai, kurie pripažįsta įvairių disciplinų ir darbo sričių bendrumus bei skirtumus. Tai ypač svarbu, kai naudojami skiringų kalbų tekstai ir imamasi verimų. Čia prasideda mūsų projektas „Generaiones“. Mažo specialiųjų terminų žodyno publikavimas Vokieijos jaunimo insituto (Deutsches Jugendins- itut) biuletenyje (Ediion 2009) ženklino šio projekto pradžią. Kaip kartų santykių tyrėjai dirbdami skiringuose kultūriniuose kontekstuose, mes pastebėjome svarbius kultūrinius sąvokų vartojimo skirtumus prancūzų ir anglų kalbose, lyginant su originalia vokiečių kalbos versija. Šis supraimas paskaino parengi išplėstą, koordinuotą ir sinchronizuotą teksto versiją vokiečių, prancūzų ir anglų kalbomis, kurią publikavo Šveicarijos humanitarinių ir socialinių mokslų akademija 2010 metais (Edi- ion 2010). Šie skirtumai vėlgi skaino gilesnius konceptualius darbus ir susidomėjimą tolesniais verimais (Ediion 2014/15; Ediion 2016). Šiam darbui koordinuoi mes sukūrėme nedidelį tarptauinį inklą. Siekdami dokumentuoi jo tarpkultūriškumą ir europinę kilmę, pasirinkome pavadinimą, kuris primena lotynų kalbą kaip istori- nę mokslo kalbą: “Generaiones”, papildant priedu “Tarptauinis inklas kartų santykių klausimų stu- dijoms” (Internaional Network for the Study of Intergeneraional Issues, INSII). Manome, jog svar- bu, kad mūsų svarstymai taptų visuoinai prieinami, ir ikimės taip paskaini tarpkultūrinius mainus kartų klausimais. Kadangi internetas yra pai geriausia komunikavimo priemonė, mes nusprendėme publikuoi šią penkiakalbę versiją ik elektroniniu formatu internete. Tuo mes atveriame tarptauinę diskusijų plaformą. Be to, mes ikimės ne ik pasieki vartotojus kituose žemynuose, bet ir paskaini verimus ir adaptacijas į kitas kalbas bei kultūrinius kontekstus. Išskirinė šio leidinio savybė yra jo išdėstymas. Tekstai įvairiomis kalbomis yra sinchronizuoi sunu- meruojant paragrafus, kas palengvina iesioginį palyginimą. Trumpas įvadas nusako šio bendradarbiavimo tarpsnio akademinę perspektyvą. Jį keinama nuolat plėtoi. Motyvacija bendradarbiavimui kyla iš speciinių problemų verčiant į kitas kalbas. Jos rodo, kad verimo ir adaptavimo procesai turi ypaingą eurisinį potencialą, dokumentuojant kalbų ir kul- tūrų įvairovę. Įvairovės privalumas yra nuverinamas, kai susitelkiama ies tam ikra kalba,todėl kiek- vienos kalbos daliai įtraukta atskira pratarmė. XII Önsöz “Kuşaklar”: Uluslararası – kültürlerarası – disiplinlerarası Hepimiz kuşaklararası ilişkiler sarmalı içindeyiz. Onlara yabancı değiliz. Ancak, herhangi bir araştırma, eğitim, uygulamalı bir çalışma veya siyaset gibi ne zaman bu konu ile ilişkili çalışma- lar ele alındığında genel anlamda anlaşılabilir anahtar kavramlara ihtiyaç duyarız. Bunlar kesin veya dogmatik tanımlar değildir, aksine çeşitli disiplinler ve çalışma alanları arasındaki ortaklık ve farklılıkları gösteren açık tanımlamaları ifade etmektedir. Bu özellikle, metinlerin farklı dil- lerde kullanıldığı ve de çevrildiği durumlarda daha da önem kazanmaktadır. İşte “Kuşaklar” projemizin asıl çıkış noktası budur. Alman Gençlik Enstitüsü’nün Bülteni (Deutsches Jugendinstitut) içinde yayınlanan kısa bir sözlük (Edition 2009), bu çalışmamız için bir başlangıç olmuştur. Bizler, kuşaklararası iliş- kiler araştırmacıları olarak, farklı kültürlerde kuşaklararası kavramlar üzerinde çalışmaktayız. Orjinal Almanca Versiyonu ile karşılaştırldığında İngilizce ve Fransızcada kullanılan kuşaklarla ilgili kavramlar arasında çok bariz olmayan bir farklılığın olduğu dikkatimizi çekti. Bu gerçek- ten hareketle, genişletilmiş, koordine edilmiş ve birbirleriyle uyumlu hale getirilmiş Almanca, Fransızca ve İngilizce versiyonu, İsviçre İnsani ve Sosyal Bilimler Akademisi tarafından 2010 yılında basılmıştır (Edition 2010). Bu farklılıklar, bizi daha fazla kavramsal çalışmalar yapmaya ve mevcut çevirilere ek olarak İspanyolca ve İtalyanca yorumlarının da yapılması konusunda yüreklendirmiştir (Edition 2014/15; Edition 2016). Bu çalışmaları koordine edebilmek amacıyla küçük bir uluslararası ağ oluşturduk. Kültürlerarası bir konu olması ve Avrupa orijinli olması nedeniyle geçmişte bilimin ortak dili olan Latincede kullanılan bir isim seçtik: “Kuşaklar” (Generationes) ve buna ek olarak “Kuşaklararası Konuları Çalışan Uluslararası Ağ” (KKÇUA, INSII) oluşturduk. Kuşaklararası konularla ilgili genel olarak erişilebilirliğin sağlanması ve kültürlerarası değişimin teşvik edilmesi ve umuduyla böyle bir ağ kurulmasının çok önemli araç olduğunu birlikte müzakere ederek değerlendirdik. Kuşkusuz ki, internet en mükemmel iletişim aracı olduğu için beş dildeki mevcut yorumları özellikle elektro- nik formatta, internet üzerinden yayınlamaya karar verdik. Böylelikle uluslararası bir tartışma platformunu da açmış olduk. Dahası, amacımız yalnızca diğer kıtalardaki kullanıcılara ulaşmayı değil, aynı zamanda farklı dil ve farklı kültürel/geleneksel bakışaçıları olan ülkelerin çevirilerine ve uyumlaştırma çabalarına da yol açmaktır. Bu yayının belirleyici bir özelliği, düzenidir. Çeşitli dillerdeki metinler paragrafların numaralanı- şına göre senkronize edilmiştir ki bu da doğrudan karşılaştırmayı kolaylaştırmaktadır. Kısa bir giriş, işbirliğinin bu aşamasında akademik bakış açısını ortaya koymaktadır. Buradaki amaç, işbirliğini sürekli olarak geliştirmektir. İşbirliğine duyulan ihtiyaç, diğer dillere yapılan çevirilerdeki sorunlardan kaynaklanmaktadır. Çeviri ve uyarlama süreçlerinin, kültürlerin ve dil- lerin çeşitliliğini belgeleyen keşfedici bir potansiyelinin de bulunduğu görülmektedir. Yalnızca belirli bir dile odaklanıldığında çeşitliliğin yararı göz ardı edilebilmektedir. Dolayısıyla da her bir dil için ayrı bir önsöze yer verilmiştir. XIII Edition 2009 – „Bausteine zur Generationenanalyse“. In: Deutsches Jugendinstitut: Bulletin plus, Heft 86, 2009. (Verfasser: Kurt Lüscher, Ludwig Liegle and Andreas Lange) Edition 2010 – „Generationen, Generationenbeziehungen, Generationenpolitik: Ein dreisprachiges Kom- pendium. – Générations, Relations intergénérationelles, Politique de générations. Un abré- gé trilingues. Generations, intergenerational relationships, generational policy. A trilingual compendium. Bern: Schweizerische Akademie der Geistes- und Sozialwissenschaften, 2010. (Verfasser: Kurt Lüscher, Ludwig Liegle, Andreas Lange, Andreas Hoff, Martine Stoffel, Gil Viry and Eric Widmer) Edition 2014/15 Editoren: Kurt Lüscher und Andreas Hoff Edition 2016 Editoren: Kurt Lüscher, Andrzej Klimczuk and Mariano Sánchez Autoren / Authors / Auteurs / Autores / Autori / Autorzy / Autores / Szerzők / Autori / Förfatare / Autoriai / Yazarlar Deutsche Basisversion: Kurt Lüscher, Prof. em., Universität Konstanz, Fach 33, D­78457 Konstanz Privat: Humboldtstr. 15, CH-3013 Bern

Adaptation in English: Andreas Hoff Fakultät für Sozialwissenschaften Zittau-Görlitz University of Applied Sciences, Germany

Adaptation de la version française: Gil Viry University of Edinburgh, UK

Eric Widmer XIV Département de sociologie, Université de Genève

Adaptación de la versión española: Mariano Sánchez Departamento de Sociología Universidad de Granada, España

Adattamento della versione italiana: Giovanni Lamura / Marta Renzi INRCA – National Institute of Health & Science on Ageing Ancona, Italy

Adaptacja do wersji w języku polskim: Andrzej Klimczuk Warsaw School of Economics Warsaw, Poland

Adaptação para o português: Paulo de Salles Oliveira Instituto de Psicologia – Departamento de Psicologia Social e do Trabalho Universidade de São Paulo – Brasil

Magyar nyelvre átültetve: Agnes Neményi Partium Keresztény Egyetem, Nagyvárad

Adaptarea în limba română: Enikö Veress Asociația Kolozsvár Társaság Facultatea de Sociologie şi Asistență Socială Universitatea Babeş-Bolyai, Cluj-Napoca, Romania

Översättning till svenska: Cecilia Bjursell & Ann­Kristin Boström Encell – The National Centre for Lifelong Learning School of Education and Communication, Jönköping University, Sweden XV

Verimas į lietuvių kalbą: Gražina Rapolienė Vilniaus universiteto Filosoijos fakultetas

Sarmitė Mikulionienė Lietuvos socialinių tyrimų centro Sociologijos insitutas

Türkçeye çevirenler: Sema Oğlak Adnan Menderes Üniversitesi Nazilli İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü, Aydın, Turkey

Ayşe Canatan Gazi Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü, Ankara, Turkey

Layout: Norbert Bethge­Zahn, WWA­Graik

Christoph Sinz

Die Reihung der Kompendien entspricht der Abfolge ihres Entstehens. – The sequence of the compendia is corresponding with the sequence of their development. – L’ordre d’appariion des diférentes noions développées dans cet abrégé correspond à l’ordre chronologique de leur élaboraion. – La secuencia de aparición de las disintas versiones lingüísicas del compendio se corresponde con el orden en que fueron creadas. – L’ordine dei compendi nelle diverse lingue rilete la successione in cui sono stai redai. – Kolejność umieszcze- nia poszczególnych wersji językowych kompendium odpowiada kolejności, w której zostały utworzone. – A sequência das diferentes versões linguísicas do compêndio corresponde à ordem em que foram elaboradas. – A kompendium részlete megfelel a megfelelő rész kifej- tésének. – Secvența compendiului corespunde nivelului actual al dezvoltării lor. – Kompen- diets kapitel presenteras i den ordning som de har utvecklats. – Kompendiumų įvairiomis kalbomis seka aiinka jų parengimo eiliškumą. – Birbirini izleyen kısa ve detaylı özet, kendi gelişim sırasına göre takip etmektedir. XVI 01 deu Kurt Lüscher, Andreas Hof, Gil Viry & Eric Widmer, Mariano Sánchez, Giovanni Lamura & Marta Renzi, Andrzej Klimczuk, Paulo de Salles Oliveira, 01 Ágnes Neményi, Enikő Veress, Cecilia Bjursell & Ann-Krisin Boström, Gražina Rapolienė & Sarmitė Mikulionienė, Sema Oğlak & Ayşe Canatan 1. Generaionen, Generaionenbeziehungen, Generaionenpoliik Generaions, intergeneraional relaionships, generaional policy Généraions, relaions intergénéraionelles, poliiques de généraions Generaciones, relaciones intergeneracionales, políica generacional Generazioni, relazioni intergenerazionali, poliica generazionale Pokolenia, relacje międzypokoleniowe, polityka relacji międzypokoleniowych Gerações, relações intergeracionais, políica geracional Nemzedékek, nemzedékek közöi kapcsolatok, nemzedéki poliika Generații. Poliici generaționale și relații intergeneraționale Generaion, relaioner mellan generaioner, generaionspolicy Kartos, kartų santykiai, kartų poliika Kuşaklar, kuşaklararası ilişkiler, kuşak poliikası Ein mehrsprachiges Kompendium A mulilingual compendium Un abrégé mulilingue Un compendio mulilingüe Un compendio mulilingue Wielojęzyczne kompendium Um compêndio mulilíngue Többnyelvű kompendium Un compendiu mulilingvisic Et mångspråkigt kompendium Daugiakalbis kompendiumas Çok dilli bir Rehber GENERATIONES 01 „Generationes“ ist ein freies Netzwerk von Wissenschaftlerinnen und Wissenschaftlern, in unterschiedlichen Ländern und Disziplinen, die sich mit aktuellen Fragen der Generatio- nenanalyse in Theorie, Methodologie, Empirie und Politik beschäftigen. Es wird vom Exzel- lenzcluster „Kulturelle Grundlagen von Integration“ der Universität Konstanz gefördert. “Generationes” is a free network of scholars from different countries and disciplines con- cerned with the analysis of intergenerational issues in theory, methodology, research and policy. It is financially supported by the Center of Excellence „Cultural Foundations of Social Integration“, University Konstanz Edition 2016 © Universität Konstanz 2016 This book is distributed under the terms of the Creaive Commons Atribuion 4.0 Internaional License (htp://creaivecommons.org/licenses/by/4.0/), which permits use, duplicaion, adap- taion, distribuion and reproducion in any medium or format, as long as you give appropriate credit to the original author(s) and the source, provide a link to the Creaive Commons license and indicate if changes were made. ISBN 978-3-89318-074-5 Downloads: www.generaionen-compendium.de Unterstützt von: Einleitung Wie wir im Vorwort schreiben, nehmen wir in diesem Projekt eine unter mehreren mögli- 01 chen Perspektiven zur Analyse von Generationen ein. Wir sehen eine fruchtbare Möglich- keit darin, Folgendes hervorzuheben: Wenn Menschen sich selbst oder wenn andere sie in bestimmten Situationen als Angehörige von Generationen verstehen, dann ist damit die Vorstellung verbunden, dass diese Generationenzugehörigkeit für ihre soziale Identität und folglich für ihr Handeln bedeutsam ist. In welchem Ausmaß das der Fall ist, hängt von der Situation, den Aufgaben und der sozialen Umwelt ab. Diese Sichtweise scheint uns gerade im Blick auf das Leben in „postmodernen“ Gesellschaften hilfreich, wird doch mit besonderer Dringlichkeit gefragt, wie Menschen ihre persönliche und soziale Identität entfalten können. Mit diesem Ausgangspunkt entwerfen wir ein Begriffsraster für die Generationenanalyse. Er ist unserer Ansicht bei näherer Betrachtung nach anschlussfähig an den bekannten auf Karl Mannheim zurückgehenden Begriffsraster von „Generationenlagerung – Generatio- nenzusammenhang – Generationeneinheit“. Auch dort wird letztlich auf die Relevanz von Bewusstsein und Identität hingewiesen, wenngleich auch unter anderen Prämissen. In dieser Perspektive liegt es nahe, den Beziehungen zwischen den Angehörigen verschie- dener Generationen und der Dynamik dieser Beziehungen primäre Aufmerksamkeit zu schenken. Das erfordert einen besonderen Blick auf Sozialisation und Generativität. Dafür schlagen wir speziische Umschreibungen vor. Stets im Spiel ist dabei das Erleben mensch- licher Zeitlichkeit, das Verständnis von Generativität sowie letztlich die Suche nach Sinnge- bungen des Lebens. Darum sind die Themen historisch und aktuell. Die widersprüchliche Dynamik der Gegenwart und die Ungewissheit der Zukunft verstärken das Interesse an den aktuellen „Problemen der Generationen“ (um nochmals an Karl Mannheim, den Begründer der Generationentheorie, zu erinnern.) Diese Perspektive unterscheidet sich von derjenigen, die Generationen als gesellschaftli- che Kategorien oder „Gruppierungen“ versteht, vergleichbar sozialen Klassen (historische Generationendeinition). Dabei ist allerdings skeptisch zu fragen, ob solche „Erlebnis­ gemeinschaften“ überhaupt beobachtet werden können. Eine andere Perspektive kon- zentriert sich auf „Generationen“ in der Familie (genealogische Generationendeinition). Unsere Perspektive ermöglicht es, das Gemeinsame dieser beiden Verständnisse heraus- zuarbeiten. Weil Generationenbeziehungen organisiert werden müssen, verweist sie auf die strukturellen und die sozio-demographischen Rahmenbedingungen. Auf diese Weise kommen wiederum die politischen Dimensionen in Blick. Darauf gehen wir ein, indem wir das neue Konzept der Generationenpolitik erläutern. Wir sehen darin die Herausforderung, das Postulat der „Generationengerechtigkeit“ zu verwirklichen. Wenn wir unterstreichen, dass wir eine unter möglichen Perspektiven darstellen, dann heißt das auch, das Ausweitungen des Horizonts möglich und zu explorieren sind. Wir 5 beabsichtigen, in der weiteren Arbeit insbesondere auf die sozio-strukturellen Aspekte 01 sowie die Orientierung am Lebenslauf einzugehen. Andere Anregungen sind willkommen. Warum ein mehrsprachiges Kompendium? Die Globalisierung umfasst bekanntlich auch die Wissenschaft und das lässt sich bis in die letzte „Bachelor-Arbeit“ verfolgen. Der Pri- mat des Englischen ist dabei offensichtlich. Doch die Einheitlichkeit, die dadurch erzielt wird, ist oft eine trügerische. Sie verdeckt die Subtilitäten, die den einzelnen Kulturen und dementsprechend auch den einzelnen Sprachen eigen sind. Gleichermaßen können die zunehmende Angleichung institutioneller und rechtlicher Regelungen auf europäischer Ebene oder ähnliche gesellschaftliche Trends in verschiedenen europäischen Ländern den Blick verstellen für die Kontinuität solcher kulturellen Unterschiede, die sich in einem unter- schiedlichen Verständnis der (scheinbar) selben Generationenbegriflichkeit oder sogar in unterschiedlichen Begriffen äußert. Wir sind darum der Meinung, dass das Verständnis der Phänomene und ihrer theoreti- schen Durchdringung im Feld der Generationenanalyse – und nicht nur dort – gefördert wird, wenn die Mehrsprachigkeit im Auge behalten wird. Subtile Unterschiede regen zu weiterem Nachdenken an. Besondere Herausforderungen bieten Begriffe, die sich nicht in einem Wort übersetzen lassen. Auf solche Eigenheiten verweisen wir kurz in einer zusätz- lichen Einleitung zu jeder Sprachversion. 6 Erläuterungen zur deutschen Version Da die deutsche Übersetzung den Ausgangspunkt des Kompendiums bildet, ergaben sich 01 zunächst keine offensichtlichen Sprachprobleme. Indessen stießen wir auf solche, als uns die Kollegen in anderen Ländern auf Schwierigkeiten bei der Übertragung aufmerksam machten. Sie ergaben sich, was allgemein bekannt ist, aus den speziischen Möglichkeiten, in der deutschen Sprache neue Subjektformen und lange Satzkonstruktionen zu bilden. Unter inhaltlichen Gesichtspunkten stießen wir auf einige Fragen, wenn für einen einzel- nen Begriff kein prägnantes Wort in der einen und der anderen Sprache zu inden war. Ein bekanntes Beispiel ist “Care” bzw. “caring”. Es umfasst – wie uns scheint – Plege, Fürsorge und Zuwendung. Man denke ferner – um nur zwei, drei Beispiele zu nennen – an Begriffe wie „Bildung“, „Staat“, „Humanvermögen“ oder „policy“. In der Deinition von Ambivalenz übernehmen wir aus den anderen Sprachen zur Kennzeichnung der Bewe- gung des Hin und Her das Wort vaszillieren, das in deutschen Fremdwörterbüchern noch nicht enthalten ist. Umgekehrt wiederum ist es schwierig zu vermitteln, was mit “Bildung” gemeint ist (wobei hinzu kommt, dass auch im Deutschen der Begriff mehrdeutig ist). Unserer Ansicht lässt sich Bildung als umfassender Begriff verstehen. In gewisser Weise ist dementsprechend damit “Sozialisation” gemeint. Davon zu unterscheiden sind folglich “Erziehung” und Lernen. Das ist insbesondere für die Überlegungen zu “generativer Sozialisation” wichtig. Kurt Lüscher 7 Annäherung an den Begrif der Generaionen 01 Zur Aktualität der Generationenfrage 1.01 Schlagwörter wie „Krieg der Generationen“, „Generationendialog“ und „Gene- rationensolidarität“ oder auch Buchtitel wie „Die Alterslast“ zeigen, wie sehr die Gene- rationenfrage heute die Öffentlichkeit beschäftigt. Sie sind Ausdruck einer eigentlichen Generationenrhetorik. Diese lässt sich deinieren als das öffentliche Reden und Schreiben darüber, wie die Beziehungen zwischen Generationen gelebt und beurteilt werden oder wie sie gestaltet werden sollen. Kennzeichnend für die Generationenrhetorik ist ihre anta- gonistische Struktur zwischen Idealisierung (Solidarität) und Gefährdung (Konlikt). Häuig werden die Generationendifferenzen dramatisch überzeichnet. Ein wichtiges Element der Generationenrhetorik sind Metaphern. Dabei lassen sich (im Anschluss an J. Bilstein 1996. Metaphorik des Generationenbegriffs. In Liebau/Wulf: Generation. Weinheim) folgende Figuren unterscheiden: Varianten der Generationenmetaphern Beispiele Entwicklung Erschaffung eines „Neuen Menschen“ Zyklizität und Prozess Jahreszeiten Recht Generationenvertrag Melioration Lehrer als Gärtner, Jugend als unsere Zukunft Fremdheit und Bruch Krieg der Generationen 1.02 Gemäß L.L. Nash (1978. Concepts of existence. In: Daedalus 107, 1) liegt dem grie- chischen Wort „genos“ das Verb „genesthai“ zugrunde; es meint „to come into existence“ oder ins Dasein gelangen und umschreibt das Überschreiten der – sich stets verschieben- den – Schwelle zum Leben. Durch die Geburt von Kindern wird eine neue Generation gebil- det, die sich von jener der Eltern unterscheidet. Dies geschieht immer wieder von Neuem, doch der Sachverhalt als solcher bleibt derselbe. In der römischen Antike bedeutet der aus dem Griechischen übersetzte Begriff „generatio“ Entstehung, Erzeugung, Zeugung. Dabei bringt das Erzeugende etwas hervor, das ihm der Form nach ähnlich ist, wobei im Falle des Menschen das Erzeugte vom Erzeugenden individuell und nicht gattungsmäßig verschieden ist. – J. Bilstein macht überdies darauf aufmerksam, dass dem Begriff zwei grundlegende Ideen eigen sind, die sich auch in der Metaphorik niederschlagen, nämlich Hervorbringen und Herstellen sowie Kontinuität und Zyklität, m. a. W. Schöpfertum und Mitgliedschaft. Diese grundlegenden Spannungsfelder verweisen auf Potenziale der Zwie- spältigkeit und der Erfahrung von Ambivalenzen in Generationenbeziehungen. Sie inden sich wieder in den Polarisierungen der Generationenrhetorik. – S. Weigel (2006. Genea- Logik) sieht Generation als Schlüsselbegriff unterschiedlicher Disziplinen im Schnittpunkt zwischen Evolution und Tradition, auch im Sinne einer Ausdifferenzierung zwischen Natur- und Geisteswissenschaften. Das setzt sich bis in die Methoden der aktuellen Forschung fort. Generationen werden erzählt und gezählt 8 1.03 Um sich der Bedeutung des Konzepts der Generation anzunähern, empiehlt es sich, kurz die Geschichte des Begriffs und die aktuelle Vielfalt seiner Verwendung zu betrachten. Im Wortstamm von Generation ist die Vorstellung der Entwicklung eines „Neuen“ aus dem 01 Bestehenden enthalten. Entscheidend ist dabei, dass dieses Neue eine Differenz zum Bis- herigen und gleichzeitig Gemeinsamkeiten mit diesem beinhaltet. Die Begriffsgeschichte lässt sich – vereinfachend – in Phasen unterteilen. Dabei sind auch die Verknüpfungen des Konzepts im Schnittpunkt von Anthropologie, Biologie, Geschichte und Soziologie bedeutsam. 1.04 Die drei Phasen der Begriffsgeschichte 1. Die erste Phase umfasst das Altertum und das Mittelalter und ist geprägt vom Bemü- hen, die Gegenwart aus der Vergangenheit beziehungsweise der Tradition heraus zu begreifen. Zwischen der Zeitstruktur des individuellen Lebensverlaufs und jener der gesellschaftlichen Entwicklung werden Analogien angenommen, die durch Familie und Verwandtschaft vermittelt werden. Bereits in dieser Phase wird überdies die Weitergabe von Wissen in der Generationenfolge bedacht und die Grundlage für ein pädagogi- sches Verständnis von Generationenbeziehungen gelegt. 2. Eine zweite Phase beginnt mit der Neuzeit. Sie ist dadurch gekennzeichnet, dass der Begriff der Generation überwiegend dazu verwendet wird, den Aufbruch in eine neue und offene Zukunft zu signalisieren. Generationen gelten als Impulsgeber des Fortschritts. Daher richtet sich die Aufmerksamkeit auf die Künste und die Wissenschaf- ten. An die Seite dieser Akzentuierung des Begriffs tritt die am Generationenmodell Lehrer–Schüler orientierte Vermittlung von Wissen aller Art. Die familiale Generationen- folge indet demgegenüber weniger Beachtung, wird als gegeben vorausgesetzt und im Ideal der bürgerlichen Familie kultiviert. Wie in der ersten Phase beziehen sich die meisten Darstellungen nur auf Männer. 3. Eine dritte Phase des Generationenverständnisses beginnt mit der jüngeren Gegen- wart, in der der Begriff der Generationen zeitdiagnostisch verwendet wird. Dies ist Aus- druck einer veränderten Sichtweise auf das Verhältnis von Vergangenheit, Gegenwart und Zukunft. Letztere wird als ebenso ungewiss betrachtet wie die Orientierungen an der Vergangenheit beziehungsweise an der Tradition, auch wenn diese nach wie vor wirksam sind. Diese innere Widersprüchlichkeit kommt auch in den Analysen über das Postmoderne in gegenwärtigen Gesellschaften zum Ausdruck. Der Verlust von Gewiss- heit hat aber auch zu einer Ausweitung der Horizonte im Generationenverständnis beigetragen: Die Generationenfolge in der Familie und jene in der Gesellschaft werden zueinander ins Verhältnis gesetzt. Am offensichtlichsten ist dies im Bereich der Sozial- politik. Daraus ergeben sich Fragen der Verteilungsgerechtigkeit zwischen den Genera- tionen unter den Bedingungen des Wohlfahrtsstaates (und seines Umbaus). 1.05 Besondere Aufmerksamkeit inden im Postmodernismus die Konstruktionen der Differenz zwischen den Geschlechtern. Daraus ergeben sich wichtige Anstöße auch für 9 gesellschafts-politische Analysen. Die Rolle der Frauen wird gewürdigt und das Verhältnis 01 der Geschlechter thematisiert. Diese Diskurse werden maßgeblich durch die Allgegenwart der Medien und den Umgang mit ihnen beeinlusst. Das wiederum ist für die enge Ver- lechtung von Generation und Geschlecht von Belang, wie sie sich beispielsweise in den Aufgaben des „Caring“ zeigt. Orientierung in der aktuellen Begriffsvielfalt 1.06 Das aktuelle Interesse an der Generationenfrage schlägt sich in einer Vielzahl von Publikationen nieder, die – zum Teil mit neuen Etiketten – um Aufmerksamkeit buhlen. Unter Einbezug der Begriffsgeschichte versuchen wir im Folgenden eine Systematik zu erstellen, veranschaulicht mit Titeln neuerer Veröffentlichungen. (Da es sich um bekannte Publikationen handelt, verweisen wir für die vollständigen bibliographischen Angaben auf die Quellen im Internet). 1. Kategorie: Genealogische Generationen beziehen sich auf Verwandtschaft, Ahnen, Umschreibung von Familienrollen. Literaturbeispiele: Borchers (1997). Die Sandwich­Generation: Ihre zeitlichen und inanziellen Leistun- gen und Belastungen. Klein (1995). Die geschwisterlose Generation: Mythos oder Realität? 2. Kategorie: Pädagogische Generationen beziehen sich auf Erziehungsverhältnisse und Erziehungsrollen. Literaturbeispiele: Ecarius (1998). Was will die jüngere mit der älteren Generation? Generationenbezie- hungen in der Erziehungswissenschaft. Liebau (1997). Generation. Versuch über eine pädagogisch- anthropologische Grundbedingung. Schelsky (1957). Die skeptische Generation. Eine Soziologie der deutschen Jugend. 3. Kategorie: Soziokulturelle historische Generationen beziehen sich auf … a) Ereignisse wie Kriege, wirtschaftliche und politische Umwälzungen und sich dar- aus ergebende kollektive Identitätsvorstellungen. Literaturbeispiele: Busche (2003). Die 68er: Biographie einer Generation. Generation Praktikum (allgemeine Redeweise). Dischner (1982). Eine stumme Generation berichtet: Frauen der 30er und 40er Jahre. Eisenberg (1982). The lost generation: Children in the holocaust. 10 b) tonangebende kulturelle Bewegungen, Stile und Werke. Literaturbeispiele: Campbell (1999). This is the beat generation. 01 Coupland (1998). Generation X: Tales for an accelerated culture. c) wohlfahrtsstaatliche Regelungen zur sozialen Sicherheit. Literaturbeispiele: Thomson (1996). Selish generations? How welfare grows old. 4. Kategorie: Zeitdiagnostische Generationen beinhalten Thesen zur aktuellen Befind- lichkeit spezifischer Populationen mit einem Schwerpunkt auf idealtypischen jugend- lichen Generationengestalten. Literaturbeispiele: Böpple/Knüfer (1998). Generation XTC: Techno und Ekstase. Illies (2000). Generation Golf: Eine Inspektion. Illies (2003). Generation Golf zwei. Kullmann (2002). Generation Ally. Warum es heute so kompliziert ist, eine Frau zu sein. Weitere Umschreibungen nutzen den Begriff in einem übertragenen Sinne, zum Beispiel als Generationen eines Medikaments, von Geräten (Autos, Computer) und von Techniken. 11 Konzeptuelle Grundlagen 01 Ausgangspunkt 1.07 Der Begriff der Generation wird oft als Deutungsmuster verwendet. Hierbei wird angenommen, dass das inhaltliche Verständnis bekannt ist oder aus dem Kontext erschlos- sen werden kann. Soll der Begriff jedoch der Forschung und Analyse dienen, ist es not- wendig, das Gemeinte zu umschreiben und theoretisch zu verankern. Beim Versuch, die begrifliche Vielfalt mittels kompakter Deinitionen zu ordnen, haben wir eine modiizierte Form des sogenannten „semiotischen Dreiecks“ vor Augen. Sie besagt: Die „Bedeutung“ eines Konzepts ergibt sich, indem einerseits ein Begriff, andererseits ein Sachverhalt in einer interpretierenden Perspektive verknüpft werden (der theoretische Annahmen und prakti- sche Absichten zugrunde liegen). – Aus dieser Sicht lassen sich Deinitionen als Erkenntnis leitende, also heuristische Hypothesen verstehen. Konzepte beinhalten somit theoretisch begründbare Annahmen darüber, dass etwas vorkommen kann. Die Empirie rechtfertigt somit die Arbeit mit dem Konzept. Unter Umständen muss es verändert, verfeinert oder ergänzt werden. 1.08 Grundlegend für unsere Sichtweise ist der aus der Etymologie und der Begriffsge- schichte ableitbare Zusammenhang zwischen Generationenzugehörigkeit und Identitäts- zuschreibung. Wir weisen in der Einleitung darauf hin. Das lenkt die Aufmerksamkeit auf die sozialen Beziehungen zwischen Individuen und Gruppen, denn über diese konstituieren sich – soziologisch betrachtet – Identitäten. Das kann in privaten und öffentlichen Lebens- bereichen der Fall sein und sich in individuellen und kollektiven Lebensstilen ausdrücken. Die Gestaltung von Generationenbeziehungen in Brauch und Sitte sowie ihre rechtliche Regelung weist auf eine immer wieder neu zu schaffende Generationenordnung hin, also auf die politischen Dimensionen von Generationen. – Der innere Zusammenhang zwischen den elementaren Sachverhalten legt nahe, von einem Begriffsraster zu sprechen. Wir schla- gen dafür drei Basisdeinitionen vor, nämlich: Generationen und Generationenidentität, Generationenbeziehungen sowie Generationenordnung und -politik. Diese können dann die Bezugspunkte für die abgestufte Umschreibung weiterer Sachverhalte sein. Generationen und Generationenidentität Basisdefinition 1.09 Das Konzept der Generation dient dazu, das identitäts-relevante Zusammenspiel von Handeln und sozialen Beziehungen mit der Zugehörigkeit zu spezifischen demogra- phischen Kohorten, der verwandtschaftlichen Stellung, der Mitgliedschaft in einer Organi- sation oder des Erlebens historischer Ereignisse zu analysieren. Die Aufmerksamkeit richtet sich auf das Denken, Fühlen, Wollen und Handeln, die Lebensformen und Lebensverläufe von Individuen ebenso wie von kollektiven Akteuren. 12 1.10 Von Generationenzugehörigkeiten als Zuschreibung sozialer Identitäten ist die Rede, um die Fallstricke einer essentialistischen Deinition zu vermeiden und stattdessen den Blick auf empirisch beobachtbares Handeln zu richten. Dies geschieht bisweilen auch 01 im übertragenen Sinne, wenn vom Handeln kollektiver Akteure, also gesellschaftlicher Gruppierungen oder Erlebnisgemeinschaften (ganzer Generationen), die Rede ist. Auch hier sind Identitätsvorstellungen von Belang. 1.11 Im Sinne einer selbstrelexiven Zuschreibung von Generationenidentitäten kann man – mit einem Satz aus Johann Wolfgang von Goethes Autobiographie „Dichtung und Wahrheit“ – sagen, ein jeder, nur zehn Jahre früher oder später geboren, dürfte, was seine eigene Bildung und die Wirkung nach außen betrifft, ein ganz anderer geworden sein. Geburtsjahrgang, Alter, Dauer einer Mitgliedschaft und historische Ereignisse beinhalten soziologische Umschreibungen von Zeit. Generationendifferenz 1.12 Die Annahme, dass es eine benennbare Generation gibt, beinhaltet notwendiger- weise die Unterscheidung von anderen Generationen. Es lassen sich somit Generationen- differenzen in Bezug auf prägende Erfahrungen sowie Umbrüche der Lebens- und der Gesellschaftsgeschichte und dementsprechend im Fühlen, Denken, Wissen und Handeln ausmachen. Den Hintergrund gesellschaftlicher Generationendifferenzen bildet indes- sen die übergreifende Gemeinsamkeit der Zugehörigkeit zu einer Gesellschaft und deren Geschichte. Generationendifferenzen lassen sich sowohl zwischen Individuen als auch Generationen als Erlebnisgemeinschaften feststellen. Zugehörigkeit zu mehr als einer Generation: Mehrgenerationalität 1.13 Tendenziell kann ein Individuum gleichzeitig mehreren Generationen angehören. Daraus können sich sowohl Chancen als auch Belastungen für die sozialen Beziehungen ergeben. Zum Beispiel können ältere Geschwister elterliche Aufgaben (Betreuung, Erzie- hung) gegenüber jüngeren Geschwistern wahrnehmen. Die genealogisch junge Genera- tion kann aufgrund ihrer Technik- oder Medienkompetenz gegenüber der mittleren und alten Generation gelegentlich in der Rolle von Lehrenden auftreten, während sie etwa beim Lebensunterhalt oder in der Betriebshierarchie weiter ihre Abhängigkeit von den älteren Generationen erlebt. Oder: Studierende Eltern nehmen zu bestimmten Zeiten die Rolle der Schüler ihrer akademischen Lehrenden ein, zu anderen Zeiten die Rolle der Eltern ihrer Kinder. 1.14 Im Allgemeinen ist für jedes Individuum somit Mehrgenerationalität kennzeich- nend. Dabei vermischen sich genealogische, soziale und kulturelle Einlüsse. Daraus kön- nen sich Rollenkonlikte und Ambivalenzerfahrungen ergeben. 13 Sozialisation im Generativenverbund: Generative Sozialisation 01 1.15 Worin besteht die Spezifik der persönlichen und kollektiven Generationenbezie- hungen? Eine mögliche Antwort lautet, dass sie in der Regel mit Prozessen des Lernens einhergehen, die bei der gemeinsamen Erfüllung von Aufgaben sowie bei den Bemühun- gen zur Erhaltung und Entwicklung der Generationenbeziehungen in einer Generatio- nenfolge stattinden. Diese Annahme wird mit folgenden Umschreibungen verdeutlicht. – Wenn Alt und Jung oder zum Beispiel Großeltern und Enkel miteinander etwas tun, ist das häuig mit Lernen verbunden. Umgekehrt ist für viele Formen des Lernens der Bezug auf das Lebensalter beziehungsweise die Generationenzugehörigkeit relevant. Dabei ist in der Regel ein Drittes im Spiel: die Vermittlung, Aneignung und Weiterentwicklung des materiellen, sozialen und kulturellen Erbes. Das sind speziische Sozialisationsprozesse. 1.16 Generative Sozialisation lässt sich definieren als der Erwerb von Facetten sozialer Identität in den Prozessen des Lernens zwischen Angehörigen unterschiedlicher Genera- tionen und der kritischen Auseinandersetzung mit dem gemeinsamen wirtschaftlichen, sozialen und kulturellen Erbe. Generativität 1.17 Generativität ist in der Demographie oft synonym mit dem generativen Verhalten. In der Psychologie wird darunter seit Erikson die Bereitschaft zur Sorge der alten Menschen um die Jüngeren verstanden. Wir schlagen in drei Schritten ein erweitertes Verständnis vor. – Die Idee der Generativität lässt sich in einer ersten Verallgemeinerung mit der Vorstellung verknüpfen, dass Menschen die Fähigkeit haben, die Existenz nachfolgender Generatio- nen in ihr Denken und Handeln mit einzubeziehen. Sie können in einem hohen Masse ihr generatives Verhalten steuern. Die meisten haben die Möglichkeit, sich für oder gegen Elternschaft zu entscheiden. – Zweitens können die Menschen das Wohl nachfolgender Generationen relektieren und entsprechend handeln. Dies lässt sich als Verplichtung und Verantwortlichkeit für den Einzelnen und sinngemäß auch für soziale Institutionen postulieren. – Eine dritte Verallgemeinerung, die in jüngster Zeit in die Diskussion eingebracht worden ist, trägt der Erfahrung beziehungsweise der Einsicht Rechnung, dass auch die Jüngeren individuell und kollektiv ein Bewusstsein für das Wohl der Älteren entwickeln können. 1.18 Dementsprechend schlagen wir als Deinition vor: Generativität bezeichnet die menschliche Fähigkeit, individuell und kollektiv um das gegenseitige Angewiesensein der Generationen zu wissen, dies im eigenen Handeln bedenken zu können und zu sollen. – Darin liegen speziische Potenziale der Sinngebung für das individuelle und gemeinschaft- lich-gesellschaftliche Leben. 14 Dimensionen der Generationenbeziehungen Basisdefinition 01 1.19 Zwischen den Angehörigen von zwei und mehr Generationen sowie innerhalb ein und derselben Generation gibt es soziale Beziehungen, die durch das Bewusstsein der Generationenzugehörigkeit und der sich daraus ergebenden Gemeinsamkeiten und Diffe- renzen geprägt sind (inter- und intragenerationelle Beziehungen). 1.20 Generationenbeziehungen konkretisieren sich in wechselseitigen, rückbezüglichen Prozessen der Orientierung, der Beeinlussung, des Austausches und des Lernens. Form und Dynamik von Generationenbeziehungen sind unter anderem von der Erfüllung ins- titutionell vorgegebener Aufgaben (Existenzsicherung, „Caring“, Erziehung) abhängig. Zugleich gilt es, die Beziehungen als solche zu erhalten und zu entwickeln. 1.21 Unsere Deinition beruht auf der Umschreibung sozialer Beziehungen als (indivi- duelle oder kollektive) Interaktionen, die nicht einmalig sind, sondern wiederholt wech- selseitig aufeinander verweisen und so „gerahmt“ werden. Häuig ist dieser Rahmen von Vornherein gegeben durch die Aufgaben, die gemeinsam anzugehen sind, oder durch die sozialen Rollen, in denen man sich begegnet. Am meisten interessieren die Beziehungen zwischen den Angehörigen einander nachfolgender Generationen. 1.22 In den differenzierten theoretischen und empirischen Analysen geht es unter anderem um die Frage, ob sich so etwas wie eine „soziale“ Logik hinsichtlich der Gestal- tung der Generationenbeziehungen ausmachen lässt. Inwiefern gelten die allgemeinen Regeln des Tausches, der Reziprozität? Liegt hier ein weiteres Merkmal der Speziik der Generationenbeziehungen? 1.23 Von Interesse ist in diesem Zusammenhang der Aufschub von Gegenleistungen oder die Verlagerung auf Angehörige nachfolgender Generationen. Wie schlagen sich diese Regeln in den Daten über die Transfers unterschiedlicher Leistungen zwischen Ange- hörigen unterschiedlicher Generationen nieder? Wie ist dabei das Verhältnis von privaten zu öffentlichen Leistungen? – Die Trias Generationenkonlikt, Generationensolidarität und Generationenambivalenz bietet sich als übergreifende Orientierung zur Annäherung an diese Fragen an. Generationenkonflikt 1.24 Dem Begriff des Generationenkonflikts liegt die Vorstellung zugrunde, dass die dynamische Differenz zwischen Generationen notwendigerweise Konflikte provozieren. 1.25 Bekanntlich überwiegt in der traditionellen und der populären Literatur die Vor- stellung, Konlikte zwischen Jung und Alt seien gewissermaßen in der (sozialen) Natur dieses Verhältnisses angelegt. In der Art und Weise, wie sie zugelassen und ausgetragen werden, wird ein Antrieb zur systemerhaltenden Entwicklung der Gesellschaft gesehen. 15 Die Autoritätsverhältnisse in Familie und Verwandtschaft gelten hierfür als „natürlicher“ Ausgangspunkt. In neuerer Zeit werden Konlikte zwischen Jung und Alt hinsichtlich der 01 Verteilung der gesellschaftlichen Ressourcen und der Teilhabe an wohlfahrtsstaatlichen Einrichtungen geortet. Generationensolidarität 1.26 Generationensolidarität lässt sich als Ausdruck unbedingter Verlässlichkeit zwischen den Angehörigen einer oder mehrerer Generationen umschreiben. 1.27 Das Konzept Generationensolidarität hat sich vor allem auf dem Weg über die US-amerikanische Alters- und Generationenforschung eingebürgert, teilweise als Abwehr gegen Vorstellungen einer isolierten Kernfamilie, eines generellen Zerfalls von Familie und Verwandtschaft sowie eines einseitigen, lediglich die Hilfsbedürftigkeit betonenden Ver- ständnisses des Alterns. Häuig wird dabei auf das Modell von Bengtson/Roberts verwiesen (1991. Intergenerational solidarity in aging families. In: Journal of Marriage and Fami- ly: 856–870). Darin werden sechs Dimensionen unterschieden: 1. Assoziative Solidarität (Häuigkeit und Muster der Interaktion), 2. Affektive Solidarität (Art, Ausmaß und Rezipro- zität gegenseitiger Gefühle), 3. Konsensuelle Solidarität (Ausmaß der Übereinstimmung in Einstellungen, Werten und Überzeugungen), 4. Funktionale Solidarität (Art und Ausmaß gegenseitiger Unterstützung), 5. Normative Solidarität (Stärke der Bindung an familiale Rollen und Verplichtungen) sowie 6. Strukturelle Solidarität (Gelegenheitsstrukturen zur Plege intergenerationeller Beziehungen wie Familiengröße und räumliche Nähe). 1.28 Festzuhalten ist, dass dieses Verständnis von Solidarität lediglich familiale Genera- tionenbeziehungen im Blick hat. Dabei kann kritisch eingewendet werden, es bleibe außer Acht, dass Geben und Nehmen oder gemeinsame Aktivitäten auch erzwungen und nur widerwillig erbracht werden können. Zudem besteht die Gefahr einer normativen Ideali- sierung der Generationenbeziehungen. Darum liegt es nahe, die Typologie eher als einen Vorschlag zur Dimensionierung dieser Generationenbeziehungen zu verstehen. Problema- tisch ist die gesellschaftliche Verallgemeinerung. – Ganz allgemein beruht das an sich viel- deutige Konzept der Solidarität auf der weitverbreiteten Vorstellung, die Bedeutung von Generationenbeziehungen messe sich vorrangig an ihrem Beitrag zu einem einvernehm- lichen gesellschaftlichen Zusammenhalt. Dadurch bleiben wichtige Aspekte der inneren Dynamik von Generationenbeziehungen außer Acht. Ebenso werden die sie prägenden gesellschaftlichen Bedingungen unterschätzt. Das zeigt sich auch in der Anlage, Ermitt- lung und Auswertung empirischer Daten. Generationenambivalenz 1.29 Das Konzept der Generationenambivalenz verweist auf den Umstand, dass in mikro- und makrosozialen Generationenbeziehungen gleichzeitig konlikthafte und soli- darische Einstellungen sowie Verhaltensweisen vorkommen können, so Liebe und Hass, Eigenständigkeit und Abhängigkeit, Nähe und Distanz. Sie haben ihre Wurzeln in der 16 Einsicht gleichzeitiger Zusammengehörigkeit und Verschiedenheit. Unser Vorschlag einer Deinition lautet: 01 1.30 Das Konzept der Ambivalenz, allgemein verstanden, umschreibt Erfahrungen des „Vaszillierens“ (Oszillierens) zwischen polaren Gegensätzen des Fühlens, Denkens, Wollens und sozialen Strukturen in der Suche nach der Bedeutung sozialer Beziehungen, Fakten und Texten, die für Facetten des Selbst und für das Handlungsvermögen wichtig sind. 1.31 Das Konzept der Ambivalenz hat seine Wurzeln in der Psychotherapie sowie in der Simmel’schen Sicht von Individualität und Gesellschaftlichkeit. Zu unterstreichen ist, dass im wissenschaftlichen Verständnis (im Unterschied zum Alltagsverständnis) Ambivalenzen nicht von Vornherein negativ konnotiert sind, sondern dass diese Erfahrungen und der Umgang damit als eine Herausforderung für die Gestaltung von Beziehungen gesehen werden können.. Das kann auch in einer sozial-kreativen und innovativen Weise gesche- hen. Dabei können Einluss, Macht und Autorität wichtig sein. Dementsprechend lassen sich Typen des Umgangs mit Ambivalenzen unterscheiden, so „Solidarität“, „Emanzipati- on“, „Rückzug“ sowie „Verstrickung“. 1.32 In der Etymologie des Begriffs der Generation lässt sich bereits ein erkennbares Spannungsfeld von Kontinuität und Neuartigkeit ableiten. Ein solches ergibt sich auch aus der für viele Generationenbeziehungen kennzeichnenden Gleichzeitigkeit von Intimität und Abstand. 1.33 Als allgemeine heuristische Hypothese lässt sich postulieren: Generationenbe- ziehungen weisen aus strukturellen Gründen – nämlich ihrer Intimität und prinzipiellen Unkündbarkeit – ein hohes Potenzial für Ambivalenzerfahrungen auf. Sie „sind“ indessen nicht immer und in jedem Fall ambivalent. Generationenbeziehungen und soziale Strukturen 1.34 Die Zuschreibung von Generationenidentitäten ist eingebettet in demographische, soziale und kulturelle Strukturen. Sie bilden den Rahmen der konkreten Generationenbe- ziehungen zwischen Individuen, Gruppen, Organisationen und anderen sozialen Einheiten. – Diese strukturellen Bedingungen lassen sich als Generationenverhältnisse bezeichnen. 1.35 Diese Umschreibung weicht von jenen ab, die von Beziehungen lediglich in Bezug auf mikrosoziale Interaktionen und von Verhältnissen als makrosoziale Gegebenheiten sprechen. Zu bedenken ist demgegenüber, dass auch zwischen makrosozialen Einhei- ten (abstrakte) Beziehungen bestehen können, die sich in den konkreten Interaktionen zwischen ihren Angehörigen/Mitgliedern konkretisieren. Das Konzept der Generation ist geeignet, zwischen der Gegenüberstellung von Mikro- und Makrosystemen zu vermitteln. Ansätze dazu lassen sich in dem von K. Mannheim vorgeschlagenen Begriffsraster Gene- rationenlage – Generationenzusammenhang – Generationeneinheit inden. 17 1.36 Unter demographischen Gesichtspunkten sind Kohorten die wichtigsten struktu- rellen Einheiten. Sie sind deiniert als Gesamtheit der Menschen, die innerhalb eines Zeit- 01 raums geboren wurden. Übertragen auf Organisationen sind Kohorten alle Personen, die innerhalb eines bestimmten Zeitraums Mitglieder wurden. 1.37 Kohorten werden gemäß der oben vorgeschlagenen Deinition zu Generationen, wenn die Beteiligten oder Dritte den Zeitpunkt der Geburt, das Alter oder den Beitritt in eine Organisation in Verbindung mit biographischen und historischen Erfahrungen aller Art als relevant für ihre Identität und ihr Handeln erachten. 1.38 Die Analyse der strukturellen Verhältnisse und die Dynamik zwischen Angehörigen unterschiedlicher Generationen lassen sich ferner zeitlich unterscheiden. Zum einen gibt es gleichzeitig lebende (synchronische) Generationen, zum anderen ungleichzeitig lebende (diachronische) Generationen sowie Interdependenzen zwischen synchronischen und dia- chronischen Generationen-Erfahrungen. 1.39 Generationen bilden ein komplexes System miteinander verschachtelter sozial- zeitlicher Strukturen und Beziehungen. Sie können in den multiplen Generationenzuge- hörigkeiten der Individuen und in intergenerationellen Beziehungen beobachtet werden. Sie können in der Erfahrung von Ambivalenzen kulminieren, insofern diese eine Phase der Relexion gegensätzlicher Optionen beinhalten. Hinzu kommt die Einbettung in vergange- ne Generationenfolgen sowie deren Ausweitung in die Zukunft. Die Analyse der Zeitdimen- sionen von Generationen und Generationenbeziehungen ist ein noch wenig bearbeitetes und dementsprechend vielversprechendes Feld der Generationentheorie und -forschung. Elemente der Generationenordnung und Generationenpolitik 1.40 Angesichts des sich über Jahre erstreckenden Angewiesenseins des menschlichen Nachwuchses auf „Ältere“ sowie des Angewiesenseins alter Menschen auf die Plegeleis- tungen von „Jüngeren“ wird die Gestaltung der Generationen gewissermaßen zu einer „in der Natur des Menschen angelegten soziokulturellen Aufgabe“, die Regelungen und Ord- nungen erfordert. Diese drücken ihrerseits das Verständnis dieser Aufgaben sowie die Aus- einandersetzungen um unterschiedliche Spielarten und um Einlussnahme aus. Beispiels- weise verweist die Ablösung des Konzepts der elterlichen „Gewalt“ durch das Konzept der elterlichen „Sorge“ auf einen zeitgeschichtlichen Wandel der Generationenordnung. 1.41 Der Begriff „Beziehungslogik“ bezeichnet die etablierten Formen der Gestaltung sozialer Beziehungen, deren Einbettung in ökonomische und politische Machtverhältnisse und deren Begründung durch Brauch, Sitte und Normen. Eingebettet in soziale Strukturen verweisen diese Regeln auf eine Generationenordnung. 18 Basisdefinition 1.42 Die Gesamtheit der in einer Gesellschaft und ihren Teilbereichen in Brauch, Sitte und Recht bestehenden Regelungen für die Gestaltung von Generationenbeziehungen 01 bildet eine Generationenordnung. Sie findet ihren Ausdruck im Recht sowie in den Figu- ren einer sozialen Beziehungslogik. Beides ist auch Ausdruck bestehender Macht- und Herrschaftsverhältnisse. Generation und Geschlecht 1.43 Sowohl in analytischer als auch empirischer Hinsicht sind Generation und Geschlecht eng miteinander verknüpft. Beide Kategorien rekurrieren auf biologische Gegebenheiten, die der sozialen, politischen und kulturellen Gestaltung bedürfen. Generativität ist maß- geblich vom Verhältnis der Geschlechter bestimmt. Im historischen Rückblick zeigt sich, dass der Begriff der Generation überwiegend männlich geprägt ist. – Dies indet seinen Niederschlag in den rechtlichen Regelungen sowie in der Asymmetrie der Verteilung der (alltäglichen) Aufgaben. Die Dynamik des postulierten und des gelebten Wandels der Geschlechterrollen der letzten Jahrzehnte ist somit eng mit der Gestaltung der Generati- onenbeziehungen verwoben. Das treffendste Beispiel ist die Gestaltung der mit „Caring“ umschriebenen Aufgaben. Generationengerechtigkeit 1.44 Die Idee der Gerechtigkeit beinhaltet sowohl eine soziale Regel als auch eine indivi- duelle Tugend. Das gilt ebenso hinsichtlich der Gestaltung von Generationenbeziehungen. In diesem Sinne sind Gerechtigkeitsvorstellungen sowohl mikrosozial (etwa im Erziehungs- alltag) als auch makrosozial (beispielsweise hinsichtlich der Verteilung von gesellschaftlichen Ressourcen) von Belang. Unter Bezugnahme auf die bis heute wegweisenden Vorschläge von Aristoteles lassen sich dabei zwei Dimensionen der Gerechtigkeit unterscheiden. – Die erste ist die Verfahrensgerechtigkeit. Sie erfordert, dass die Regeln gesellschaftlicher Ordnung in Bezug auf alle Beteiligten fair und in diesem Sinne gleich angewendet wer- den, also auch hinsichtlich des Verhältnisses der Generationen. – Die zweite Dimension zielt auf die Inhalte. 1.45 Hier postuliert Tauschgerechtigkeit, es sei die Gleichwertigkeit des Guten in Bezug auf die Leistungen der Beteiligten anzustreben. In der politikwissenschaftlichen und öko- nomischen Literatur wird diese auch als Leistungsgerechtigkeit bezeichnet. Weiterhin spricht man von einer Verteilungsgerechtigkeit, nach der sich der Staat entsprechend der Stellung, dem „Wert“ oder Verdienst der entsprechenden Person orientiert. Hierfür hat sich auch der Begriff der Bedarfsgerechtigkeit eingebürgert. 1.46 In neuerer Zeit ist in den philosophisch-ethischen Diskursen eine pragmatische Wende zu beobachten. Sie besteht im Kern darin, das Handeln in sozialen Kontexten 19 in den Blick zu nehmen. Das führt zum Postulat der Beteiligungsgerechtigkeit oder 01 Teilhabegerechtigkeit. 1.47 Übertragen auf die Gestaltung der Generationenbeziehungen heißt dies: Eltern erbringen materielle und immaterielle Leistungen für ihre Kinder, die nicht unmittelbar und häuig überhaupt nicht vollständig „zurückbezahlt“ werden, soweit dies überhaupt möglich ist. Es gilt also nicht nur Tauschgerechtigkeit. Es soll auch den unterschiedlichen Bedürfnissen von Kindern und Eltern Rechnung getragen werden. In beiden Formen kann überdies die Vorstellung von Belang sein, dass Kinder das Erhaltene, oft auch in Form einer materiellen und einer immateriellen Erbschaft, an die Kindeskinder weitergeben. Gleichzei- tig kann gefordert werden, dass die Leistungen, die in den Familien und durch sie für das gesellschaftliche Wohlergehen und die Bildung von Humanvermögen erbracht werden, gesellschaftlich anerkannt werden, beispielsweise in der Rentenversicherung. 1.48 Vorstellungen von Gerechtigkeit sind überdies in Bezug auf das Verhältnis zwischen heute und zukünftig lebenden Generationen von Belang, so hinsichtlich des Umgangs mit natürlichen Ressourcen, des Ausmaßes der öffentlichen Verschuldung und in der Wert- schätzung des kulturellen Erbes. Um der Mehrdimensionalität von Generationengerechtig- keit kompakt Rechnung zu tragen, schlagen wir eine normative Umschreibung von Gene- rationenpolitik vor, die sich an allgemeinen menschenrechtlichen Postulaten orientiert und die zugleich auf die wechselseitige Angewiesenheit der Generationen und die sich daraus ergebenden Verantwortlichkeiten hinweist. 1.49 Gerechtigkeitsvorstellungen spielen jedoch auch in der alltäglichen Lebensführung eine Rolle. Sie verbinden sich dort u. a. mit Vorstellungen von Fairness und Billigkeit. Ein wichtiges Kriterium ist das Verhältnis von Gleichheit und Ungleichheit, wie es in der weit- verbreiteten Maxime zum Ausdruck kommt: Gerechtigkeit gebiete, Gleiches gleich und Ungleiches ungleich zu behandeln. 1.50 In den Vorstellungen von Gerechtigkeit ist immer auch das Verständnis zwischen Vergangenheit, beispielsweise erworbenem Besitz, Gegenwart, dessen aktueller Mehrung und Nutzung, sowie Zukunft, seiner Weitergabe von Belang. Dementsprechend indet auch die Frage der Generationengerechtigkeit – parallel zum steigenden Interesse an der Generationenfrage – große Aufmerksamkeit. Generationengerechtigkeit ist überdies ein wichtiges Anliegen politischer Initiativen. In diesen wird oft auf die philosophischen und politischen Abhandlungen Bezug genommen. Diese beschäftigen sich ausschließlich mit Generationen als gesellschaftlichen Kollektiva (und oft sogar lediglich im Sinne von Alterskohorten). 1.51 Im Weiteren nimmt die Frage der Abgrenzung zwischen intra- und intertemporaler Generationengerechtigkeit einen großen Raum ein. Damit ist zum Ersten das Verhältnis unter gleichzeitig lebenden Generationen (bzw. Altersgruppen), zum Zweiten zwischen heute lebenden und zukünftigen Generationen gemeint. Hier wiederum wird u.a. die Frage diskutiert, wie weit in die Zukunft gedacht werden muss und ob gegebenenfalls 20 heute lebende Generationen eine Diskontierung ihrer Verplichtungen gegenüber den in ferner Zukunft Lebenden vornehmen können. Ebenfalls einen breiten Raum nimmt das Problem ein, wie das Verhältnis heute lebender Generationen zu jenen künftig lebender 01 Generationen zu verstehen ist, deren Existenz jedoch direkt oder indirekt von den genera- tiven Entscheidungen heute lebender Generationen abhängt. Dabei wird vorgeschlagen, die Sichtweise auf die Abfolge von mindestens drei Generationen auszuweiten (Laslett: „intergenerational tri-contract“). Generationenvertrag 1.52 Generationenvertrag ist eine metaphorische Umschreibung des Umlageverfahrens im System der Rentenversicherung, nach dem die jeweils erwerbstätige Generation über die von ihr aufzubringenden Rentenversicherungsbeiträge für die Alterssicherung der nicht mehr erwerbstätigen Generation aufkommt. – Dabei kommt der wohlfahrtsstaatli- che Generationenbegriff zum Tragen. Angesichts der demographischen Entwicklung wird das etablierte Umlageverfahren einer harten Probe ausgesetzt und löst Debatten über die Gewährleistung von Gerechtigkeit zwischen den Generationen aus. Humanvermögen 1.53 Die Bildung dieses Humanvermögens umfasst zum einen die Weitergabe und den Aufbau von Daseinskompetenzen, also von allgemeinen Fähigkeiten, sich in der Welt zurechtzuinden und mit anderen Menschen umzugehen. Dafür bietet sich die Bezeich- nung Vitalvermögen an. Zum anderen gehören dazu jene Kenntnisse und Fertigkeiten, welche den Einzelnen befähigen zu arbeiten, also das Arbeitsvermögen in einem weiten Sinne des Wortes. Beides zusammen bildet die Voraussetzung, damit in einer Gesellschaft wirtschaftliches, soziales und kulturelles Handeln überhaupt möglich ist. – Die in dieser Ableitung zum Ausdruck kommende Doppeldeutigkeit des (deutschen) Wortes „Vermö- gen“ ist durchaus beabsichtigt und erwünscht. Wenn wir davon sprechen, dass wir etwas zu tun „vermögen“, dann können damit sowohl die materiellen Mittel und Ausstattungen als auch Fähigkeiten und Kenntnisse gemeint sein. Zwischen beiden Arten von „Vermö- gen“ bestehen wechselseitige Abhängigkeiten. Generationenpolitik 1.54 Die Idee der Generationenpolitik – in einem weiten Sinne des Wortes – ergibt sich aus der Einsicht in die Notwendigkeit einer gesellschaftlichen Ordnung der Generatio- nenbeziehungen. Man kann von einer impliziten Generationenpolitik sprechen. Davon zu unterscheiden ist die Idee einer expliziten Generationenpolitik. 1.55 Beim heutigen Stand der Analysen und im Hinblick auf die gesellschaftspolitische Praxis schlagen wir als These vor: „Generationenpolitik“ ist ein Ausdruck der aktuellen Bemühungen über Generationen- gerechtigkeit und der staatlichen sowie der nichtstaatlichen Institutionen, welche die Res- 21 sourcen zwischen den Generationen verteilen. Es bieten sich zwei deinitorische Umschrei- 01 bungen an: 1.56 Deskriptive Generationenpolitik: Generationenpolitik umfasst alle Bemühungen um eine institutionalisierte Ordnung der individuellen und kollektiven Beziehungen zwischen Generationen im Spannungsfeld zwischen Privatsphären und Öffentlichkeit. Überdies ist zu klären, inwiefern Maßnahmen anderer Politikbereiche beabsichtigt oder unbeabsichtigt dafür von Belang sind. 1.57 Programmatische Generationenpolitik: Generationenpolitik betreiben heißt, gesell- schaftliche Bedingungen zu schaffen, die es ermöglichen, in Gegenwart und Zukunft die privaten und öffentlichen Generationenbeziehungen so zu gestalten, dass sie zum einen die Entfaltung zu einer eigenverantwortlichen und gemeinschaftsfähigen Persönlichkeit, zum anderen die gesellschaftliche Weiterentwicklung gewährleisten. 1.58 Ein zunehmend wichtiger Bereich praktischer Generationenpolitik sind die Projekte unter der allgemeinen Bezeichnung Generationendialog. Angehörige von zwei und mehr Altersgruppen und entsprechend unterschiedlicher gesellschaftlicher Generationen inden sich in gemeinsamen Tätigkeiten und engagieren sich in Projekten, die für das Gemein- wesen nützlich sind. Gleichzeitig geht es den Beteiligten in der Regel darum, sich selbst als Persönlichkeit einzubringen und weiterzuentwickeln. Entsprechend der Annahme, dass eine Speziik von Generationenbeziehungen in damit einhergehenden Lernprozes- sen (generative Sozialisation) gesehen werden kann, lassen sich diese Aktivitäten als Bil- dungsprojekte verstehen. – Zusätzliche politische Bedeutung erlangen sie, weil sie häuig auf zivilgesellschaftlichen Initiativen beruhen. Soweit ihnen staatliche Unterstützung zuteil wird, hat diese meistens subsidiären Charakter. Diagramm einer integralen Generationenpolitik 1.59 Das folgende Diagramm fasst das Verständnis von Generationenpolitik zusam- men. Im Zentrum steht die Schaffung gesellschaftlicher Bedingungen zur freiheitlichen, zukunftsoffenen Gestaltung der Generationenbeziehungen. Sie sind eine wesentliche Vor- aussetzung zur Entfaltung des Einzelnen zu einer eigenständigen und gemeinschaftsfä- higen Persönlichkeit. Darauf beziehen sich weitere gesellschaftspolitische Begründungen. Sie bedürfen einer immerwährenden Relexion angesichts der faktischen und wünschbaren gesellschaftlichen Dynamik. Da es um die Entfaltung der „ganzen Person“ geht, ist auf der Seite der sozialen Strukturen und Institutionen eine Zusammenschau aller jener staatlichen und nichtstaatlichen Organisationen notwendig, die direkt oder indirekt die Gestaltung der Generationenbeziehungen beeinlussen. Diese stützen sich auf speziische normative Begründungen, die in einem inneren Zusammenhang zu den allgemeinen Begründungen stehen (Pfeil-Verweise). Dieses Verständnis beinhaltet somit mehr als eine bloße Quer- schnittaufgabe. Es geht nicht lediglich um Abstimmung und Koordination, sondern um die intensive und aktive Kooperation im steten Blick auf gemeinsame übergreifende Aufgaben. Dies erfordert den sozial-kreativen Umgang mit den dabei wirksamen Spannungsfeldern, 22 sozialen Verwerfungen und Interessen. Eine so konzipierte integrale Generationenpolitik schafft somit wichtige Impulse für die allgemeine Gesellschaftspolitik. 01 Zusammenschau generationenspeziischer Politikbereiche  Kindheit / Jugend / „Familie“ / Alter / Bildung u. a. Tätigkeiten / Aufgaben: Wirtschaften – „Caring“ – Sozialisation Gestaltung der Beziehungen zwischen Generationen in unterschiedlichen Lebensbereichen in Gegenwart und Zukunft  Persönlichkeitsentfaltung – Identität – Handlungsbefähigung Allgemeine politische und ethische Begründung Menschenwürde Gerechtigkeitspostualte Verantwortlichkeit Verlässlichkeit Generativität „Gendering“ Ausblick 1.60 „Generationen werden erzählt und gezählt“ (S. Weigel). Die Ubiquität der mit Gene- rationen und Generationenbeziehungen umschriebenen Sachverhalte erfordert interdiszi- plinäre Sichtweisen. Sie ermöglicht zugleich den Brückenschlag zwischen Theorie, Praxis und Politik. Dieser erfordert die Nutzung unterschiedlicher Methoden der Forschung sowie der Wissensvermittlung. Sie in der angemessenen Differenziertheit darzustellen, erfordert ein eigenes Kompendium. Doch bereits die hier versuchte konzeptuelle Skizze lässt erken- nen, dass die Generationenfrage ein Feld ist, das zu bearbeiten sowohl wissenschaftlich faszinierend als auch praktisch geboten ist. 23 02 eng Kurt Lüscher, Andreas Hof, Gil Viry & Eric Widmer, Mariano Sánchez, Giovanni Lamura & Marta Renzi, Andrzej Klimczuk, Paulo de Salles Oliveira, Ágnes Neményi, Enikő Veress, Cecilia Bjursell & Ann-Krisin Boström, Gražina Rapolienė & Sarmitė Mikulionienė, Sema Oğlak & Ayşe Canatan 02 Generaionen, Generaionenbeziehungen, Generaionenpoliik 2. Generaions, intergeneraional relaionships, generaional policy Généraions, relaions intergénéraionelles, poliiques de généraions Generaciones, relaciones intergeneracionales, políica generacional Generazioni, relazioni intergenerazionali, poliica generazionale Pokolenia, relacje międzypokoleniowe, polityka relacji międzypokoleniowych Gerações, relações intergeracionais, políica geracional Nemzedékek, nemzedékek közöi kapcsolatok, nemzedéki poliika Generații. Poliici generaționale și relații intergeneraționale Generaion, relaioner mellan generaioner, generaionspolicy Kartos, kartų santykiai, kartų poliika Kuşaklar, kuşaklararası ilişkiler, kuşak poliikası Ein mehrsprachiges Kompendium A mulilingual compendium Un abrégé mulilingue Un compendio mulilingüe Un compendio mulilingue Wielojęzyczne kompendium Um compêndio mulilíngue Többnyelvű kompendium Un compendiu mulilingvisic Et mångspråkigt kompendium Daugiakalbis kompendiumas Çok dilli bir Rehber GENERATIONES “Generationes” is a free network of scholars from different countries and disciplines con- cerned with the analysis of intergenerational issues in theory, methodology, research and policy. It is inancially supported by the Center of Excellence „Cultural Foundations of Social 02 Integration“, University Konstanz „Generationes“ ist ein freies Netzwerk von Wissenschaftlerinnen und Wissenschaftlern, in unterschiedlichen Ländern und Disziplinen, die sich mit aktuellen Fragen der Generatio- nenanalyse in Theorie, Methodologie, Empirie und Politik beschäftigen. Es wird vom Exzel- lenzcluster „Kulturelle Grundlagen von Integration“ der Universität Konstanz gefördert. Edition 2016 © Universität Konstanz 2016 This book is distributed under the terms of the Creaive Commons Atribuion 4.0 Internaional License (htp://creaivecommons.org/licenses/by/4.0/), which permits use, duplicaion, adap- taion, distribuion and reproducion in any medium or format, as long as you give appropriate credit to the original author(s) and the source, provide a link to the Creaive Commons license and indicate if changes were made. ISBN 978-3-89318-074-5 Downloads: www.generaionen-compendium.de Unterstützt von: 28 Introducion As mentioned in the foreword we adopt one of several possible perspectives on the analy- sis of ‘generations’ in this project. It is opportune to note at the onset the following: when people perceive themselves—or when others perceive them—as members of a generation, they acknowledge that generational membership is important for their social identity and thus for their actions. To what extent this is the case will depend on their particular situa- 02 tion, tasks and social environment. This viewpoint can be particularly helpful in regard to life in “postmodern” societies, where the question of how people develop their personal and social identity is of particular importance. This point of departure offers a conceptual frame of reference for generational analysis. It relates to Karl Mannheim’s well-known heuristic tool of “Generational status—genera- tion as actuality—generational unit” where the relevance of consciousness and identity is indicated albeit under different assumptions. Such a perspective draws particular attention to relationships between members of differ- ent generations and the dynamics of these relationships, which requires a speciic focus on socialization and generativity. We propose a speciic terminology to this end. The experience of human temporality, the comprehension of generativity and inally the search for meaning is always relevant. These are both historical and current themes. The con- tradictory dynamic of the present and the uncertainty of the future reinforce the interest in current “problems of generations” (thus referring to Karl Mannheim, the founder of generational theory). This perspective is different from one that perceives generations as social categories or “groups”, comparable to social classes (historical deinition of generations). However, the question to be considered is whether such “shared experience communities” can be observed in the irst place. Another perspective focuses on family generations (genealogi- cal deinition of generations). Our perspective allows for an exploration of commonalities between these two percep- tions. However, since intergenerational relations need to be organized, structural and socio-demo-graphic conditions also need to be considered. Thus, political dimensions come into view, elucidated by the new concept of generational policy. This also offers the opportunity to further advance the concept of “intergenerational justice1”. In emphasizing that one of several possible perspectives is presented. It implies that it is possible to extend the horizon which ought to be further explored. We intend to look more closely at socio-cultural aspects as well as life-course orientations in future. Comments would be more than welcome. 1 Depending on context and academic discourse alternative translations of the German original term ‘Gene- rationengerechtigkeit’ are in use: ‘intergenerational justice’, ‘intergenerational equity’ or ‘intergeneratio- nal fairness’. 29 Why such a multilingual compendium? It is a well-known fact that science is globalized, which is evident in almost every Bachelor degree. The primacy of English is obvious. How- ever, the resulting uniformity is often deceptive as it hides the subtle differences found in different cultures and languages. Moreover, an increasing convergence of institutional and legal regulations at European level or increasingly similar social trends in various European 02 countries masks the continuity of cultural differences. These differences are expressed in diverging understandings of (seemingly) the same intergenerational terminology or even in the usage of different terms. In our opinion multilingualism supports a better understanding of phenomena and their theoretical exploration in the ield of intergenerational research. Subtle differences pro- voke further contemplation. Particularly challenging are terms that cannot be easily trans- lated like ‘state/government’ or ‘policy’. 30 Comments on the English version Translating and adapting the German original into English was a very special journey for me. Therefore, I would like to start with a few personal comments. Unlike the authors of the German, French, Italian and Spanish version of this compendium I cannot claim that English is my mother tongue. When I began to get involved in this project—which coin- cided with publication of the German original in autumn 2009—I was based at Oxford. 02 Living bilingually in two countries (Germany, UK) has been ‘the story of my life’ for almost my entire academic career, beginning with a year of my undergraduate studies spent in Manchester in the early/mid 1990s, continuing with a doctoral degree in London (LSE) and later working as Senior Researcher at Oxford University. While living abroad I also developed a keen interest in cross-nationally and cross-culturally comparative research, which is evident in my research, publications and lectures—a fact which also inspired my participation in the present multilingual compendium on intergen- erational relations. Two years ago I returned to my native Germany after six years in Oxford. The two phases of ‘living abroad’ and ‘returning home’ had fascinating implications for working on this compendium as I re­gained my former proiciency in German at the almost inevitable expense of losing part of my proiciency in English, which resulted in the need to consult an English native speaker later in the process with once again fascinating differences, and misunderstandings, of language and terminology use. Finding an appropriate native proof reader turned out to be a challenge since s/he had to be familiar with the intergenerational research literature too. Getting the balance right between literal and ‘liberal’ translation was another aspect of the process I found challenging. Initially, I tried to stick closely to the German original only to ind that the result did not ‘sound right’ in English. This ‘Germanic English’ version thus became an intermediate step, which had to be translated into proper English by allowing greater freedom in translating contents rather than wording. Moreover, it turned out that in several instances there was no unequivocal translation: Sometimes a particular German phrase had several meanings in English, such as ‘Genera- tionengerechtigkeit’ which translates into ‘intergenerational justice’, ‘intergenerational fairness’ or ‘intergenerational equity’, depending on context and academic discourse, or vice versa an English term had more than one meaning in German—for example ‘inter- generational relations’ which translates into ‘Generationenbeziehungen’ when referring to concrete interpersonal relationships within the family and into ‘Generationenverhält- nisse’ when referring to abstract intergenerational relations at societal level, such as the intergenerational contract (‘Generationenvertrag’). Certain English terms did not translate well into German, for example ‘policy’ or ‘care’. The German equivalent of the former—‘Politik’—implies the meanings of both ‘policy’ and 31 ‘politics’. Some would argue that the meaning of ‘Politik’ is much closer to ‘politics’ and therefore suggest using the English term ‘policy’ in German when referring to policies. In turn, the English word ‘care’ has several meanings in German—the act of care-giving (‘Pflege’) as well as ‘caring for someone’ (‘Sorge’). 02 When at last all of these issues were sorted out similar questions arose when comparing the English version with the French, Italian or Spanish one—and the process of mutual adaptation had to start all over again. Perhaps most challenging of all was the process of synchronization: changes in any language version had to be mirrored by equivalent changes in the other languages. Andreas Hoff 32 Approaching generaions Timeliness of intergenerational relations 2.01 Buzzwords like “intergenerational conlict”, “intergenerational dialogue” and “intergenerational solidarity” or “the age burden” show how the general public is involved with an intergenerational discourse today. These are expressions of an intergenerational 02 rhetoric reflecting public discourse on how intergenerational relations ought to be lived and assessed. A characteristic of intergenerational rhetoric is its antagonistic structure between idealization (solidarity) and threat (conlict) where intergenerational differences are often dramatized. Metaphors are important elements of this intergenerational rhetoric. Thereby, the following metaphors can be distinguished (according to J. Bilstein’s “Metaphoric of the Term of Generation”. In Liebau/Wulf: Generation. Weinheim 1996)—see Table 1: Variants of intergenerational metaphors Examples Development Creation of a “New Man” Cyclicity and Process Chain of generations, seasons of life Law Intergenerational contract Melioration Teacher as gardener, youth are our future Foreignness and severance War of the generations 2.02 According to L.L. Nash (1978. Concepts of existence. In: Daedalus 107, 1) the Greek word “genos” is based on the verb “genesthai”, which means “to come into existence” and describes stepping over the ever-changing threshold to life. Through the birth of children a new generation is formed, which is different from that of its parents. This is repeated with the emergence of each new generation. This is happening all over again, but the fact as such remains the same. In ancient Rome the translation of the Greek term “generatio” means “genesis”, “creation”, “procreation”. Thereby, the creator creates something that is similar to himself/herself in form, though in case of humans the creation is different from its creator individually, and not as a species. Furthermore, J. Bilstein points out that the term is based on two fundamental ideas—genesis and creation as well as continuity and cyclicity, in other words creation and membership—which are also relected in its metaphorical use. These fundamental tensions refer to the potential of ambivalence and the experience of ambivalence in intergenerational relationships, which are manifested in the polarization of the intergenerational rhetoric - S. Weigel (2006. Genea-Logik) regards generation as a key concept in various academic disciplines at the intersection between evolution and tradition, also in the sense of differentiating between the sciences and the humanities. This continues to be relected in current research methods where generations are “counted” and “narrated”. 2.03 In order to understand the importance of the concept of ‘generation’ it is necessary to briely consider its history and the diversity of its use. The belief that something “new” might evolve / be generated from something existing is at the heart of the word “genera- 33 tion”. Crucial is that this “new” generation of something is distinct from the previously existing and at the same time shares common characteristics with the latter. The concept history can then—with some simpliication—be separated into phases (Intersecting the concept with Anthropology, Biology, History, and Sociology is important.) 02 2.04 The three phases of the history of the concept 1. The irst phase includes the ancient world and the dark ages and is characterized by ef-forts to understand the present based on the past and tradition respectively. Analo- gies are assumed between the temporal structure of individual life course and that of societal devel-opment, which are mediated through family and kinship. This early phase already acknow-ledges transmission of knowledge from generation to genera- tion, thereby laying down the foundation for a pedagogical understanding of intergen- erational relations. 2. A second phase begins with modern age. This phase is characterized by the predomi- nant use of the concept of generation for signaling the departure into a new and open future. Generations are seen as a trigger of progress. The focus is on the arts and the sciences. The pre-emphasis of the concept goes hand-in-hand with a model of inter- generational relations focused on the teacher-student model of knowledge transfer. In contrast, the succession of generations within the family is taken for granted and is cul- tivated in the ideal of the bour­geois family. Similar as in the irst phase most examples refer to men. 3. A third phase of the understanding of generations begins with the more recent past, in which the generational concept is used as a diagnostic tool for characterizing a period of time. This expresses a changed perspective on the relationship between past, present and fu-ture. The future is seen as uncertain despite orientations rooted in past and tra- dition respect-ively, even if they are still effective. This inner contradiction is also evident in the analyses of “the postmodern” in contemporary societies. But the loss of certainty has also contributed to a broadening of the horizon in understanding generations: the succession of generations in family and in society is set in relation to each other. This is most obvious in the ield of social policy regarding questions of redistributive justice between the generations in the context of the welfare state (and its reform). 2.05 In post-modernity particular attention is given to gender differences with subse- quent important implications for socio-political analyses. The role of women is recognized and the relationship of the two genders is discussed. These discourses are signiicantly inluenced through the omnipresence of the mass media and how we deal with them. This again has implications for close interdependence between generations and gender, as the example of “caring” shows. 34 Orientation in the current diversity of concepts 2.06 The current interest in intergenerational issues is relected in a variety of publica- tions—partly using new labels—which are competing for attention. In the following, we are trying to systematize these with respect to the concept’s history, using titles of recent publications. (Since these publications are well known we refer readers to the complete bibliographical references on the Internet). 02 In sum, we identify at least the following categories of intergenerational topics and discourses 1. Genealogical generations relate to kinship, ancestry and family roles: Examples from the literature: Bengtson and Robertson (1985). Grandparenthood. Cherlin and Furstenberg Jr. (1986). The New American Grandparent. Rossi and Rossi (1990). Of human bonding: parent-child relationships across the life course. Szinovacz (1998). Handbook on Grandparenthood. 2. Pedagogical generations refer to educational relationships and roles in schools, firms (e.g. mentoring) and in society and culture at large. Examples from the literature: Ecarius (1998). Was will die jüngere mit der älteren Generation? Generationenbeziehungen in der Erziehungswissenschaft [What does the younger generation want to do with the older generation? Intergenerational relations in pedagogics]. Liebau (1997). Generation. Versuch über eine pädagogisch- anthropologische Grundbedingung [Generation. Essay about a pedagogical- anthropological basic requirement]. Mead (1972). Culture and Commitment: A Study of the Generation Gap. Schelsky (1957). Die skeptische Generation. Eine Soziologie der deutschen Jugend [The sceptical generation. Sociology of the German youth]. 3. Socio-cultural historical generations refer to… a) wars, economic and political unrest and resulting collective identities. Examples from the literature: Eisenberg (1982). The lost generation: Children in the holocaust. Elder Jr. (1974). Children of the Great Depression. Easterlin et al. (1990). Retirement prospects of the baby-boom generation. 35 b) trend-setting cultural movements, styles and work. Examples from the literature: Campbell (1999). This is the beat generation. Coupland (1991). Generation X: Tales for an accelerated culture. 02 Jones (1986). Great expectations: America and the baby boom generation. c) welfare state regulations, benefits and obligations (e.g. financing of old-age- security) Examples from the literature: Arber and Attias­Donfut (2000). The myth of generational conlict: The family and state in ageing societies. Daatland and Lowenstein (2005). Intergenerational solidarity and the family- welfare state balance. Kohli (1999). Private and public transfers between generations: Linking the fam- ily and the state. Willetts (2010). The Pinch. How the baby boomers took their children’s future— and why they should give it back. 4. Time-diagnostic generations include propositions on the current state of specific sub- groups emphasizing ideal-typical adolescent generations: Examples from the literature: Böpple and Knüfer (1998).GenerationXTC: Technound Ekstase [Generation XTC: techno and ecstasy]. Epstein (1998). Youth culture: Identity in a postmodern world. Illies (2000). Generation Golf. Tapscott (2009). Grown up digital—How the next generation is changing your world. Other expressions use the term in a metaphorical sense, for example as generations of pharmaceuticals, devices (cars, computers) and of techniques. 36 Conceptual Foundaions Point of departure 2.07 The term “generation” is often used as an interpretative framework and it is there- fore assumed that its meaning is known or can be concluded from the context. However, if the concept is to be used in research it is necessary to describe what is meant and to 02 anchor it theoretically. In an attempt to systematize the conceptual diversity by using com- pact deinitions, we apply a modiied version of the so­called “semiotic triangle”. Accord- ing to this, the “meaning” of a concept is the result of linking the particular term with the evidence in an interpretative manner (which is based on theoretical assumptions and practical aims). From this perspective deinitions can be interpreted as heuristic hypoth- eses. Concepts contain theoretically-based assumptions that something might occur. If this is the case working with the concept is justiied. However, the concept may need to be changed, reined or supplemented. 2.08 Our point of departure is the interrelationship between generational membership and identity ascription, which can be looked at from etymology and the concept of the history of generations, as highlighted in the introduction. This draws attention to social relations between individuals and groups since they–from a sociological perspective–con- stitute identities. It furthermore can apply to the private and public spheres of life and can be conveyed in individual and collective lifestyles. The coniguration of intergenerational relations in traditions and customs as well as their legal agreement indicates the neces- sity for continuously creating a new generational regime, i.e. the political dimensions of generations. The inner correlation between these elementary facts suggests referring to this as a conceptual pattern. We therefore propose three basic deinitions: generations and intergenerational identity, intergenerational relations, and intergenerational regime and policy. These could then become reference points for a gradual deinition of other facts. Generations and generational identity Basic definition 2.09 The ‘generation concept’ serves the purpose of analyzing the identity-relevant interplay of actions and social relations with the affiliation to specific demographic cohorts, kinship relations, organizational membership or the experience of historical events. The focus is on thinking, feeling, wanting and acting, on life forms and life courses of individual as well as collective actors. 2.10 We speak of generational membership as ascription of social identity to avoid the trap of an essentialist deinition and focus on actions that can be empirically observed instead. From time to time this happens in a transferred sense when referring to actions 37 of collective actors, i.e. social groups or ‘joint experience communities’ (of entire genera- tions). Ideas of identity are also relevant in this respect. 2.11 In the sense of a self­relexive ascription of generational identities, one could say– paraphrasing Johann Wolfgang Goethe in his autobiography “Poetry and Truth”–that eve- 02 rybody who was born ten years earlier or later would have become a completely different person in regard to his/her education and effect on the outside world. Birth cohort, age, duration of membership and historical events include sociological deinitions of time. Intergenerational difference 2.12 The notion that there is an identiiable generation necessarily implies its distinction from other generations. Intergenerational differences can thus be identiied in terms of formative experiences as well as changes in life and societal history, and thus in terms of feeling, thinking, knowledge, and action. The background of intergenerational distinc- tions, however, is generated by the predominant common feature of joint membership of a society and its history. Intergenerational distinctions can be identiied between individu- als as well as between generations as ‘joint experience communities’. Belonging to more than one generation: Multigenerationality 2.13 In principle each individual can belong to several generations at the same time. This may result in opportunities as well as burdens within social relationships. For instance, older siblings can assume parental tasks (care, upbringing) towards younger siblings. The genealogically younger generation can occasionally assume the teacher role towards the middle and the older generations based on their higher competence in using communica- tion technology, while they continue to be dependent on the older generations in terms of their livelihood or in company hierarchies. Parents studying for a degree may at certain times assume the role of a student while at other times assuming the parental role towards their children. 2.14 In general, “multigenerationality” is thus characteristic for each individual. Thereby, genealogical, social and cultural inluences are mixed. This can result in role conlicts and the experience of ambivalences. Socialization in generational associations: Generative socialization 2.15 What is distinctive about personal and collective intergenerational relations? As a rule they go hand in hand with learning processes that are associated with the joint fulill- ment of tasks as well as efforts to maintain and to develop intergenerational relationships in genealogical succession. This assumption is illustrated as follows: When old and young, for example grandparents and grandchildren, are doing something together it is often associated with learning. Reference to age or generational membership is however also relevant for many forms of learning. In so doing, a third factor can come into play, namely 38 the transfer, adoption and development of material, social and cultural inheritance. These are speciic processes of socialization. 2.16 Generative socialization can be defined as the development of facets of social identity in the processes of learning between members of different generations and critical consideration of their shared economic, social and cultural inheritance. 02 Generativity 2.17 Generativity is often used a synonym for generative behavior in demography. In Psychology it is since Erikson understood as the willingness of the older generation to care for the younger ones. We propose a more comprehensive understanding in three steps: – In a first generalization the notion of generativity can be linked to the idea that humans have the ability to contemplate the existence of subsequent generations in their thinking and actions. They are able to control their generative behavior to a high degree. Most are able to decide for or against parenthood. – Secondly, humans have the capacity to consider the wellbeing of subsequent generations and act accordingly. This can be postulated as an obligation of and a responsibility for the individual and for social institutions alike. – A third generalization, recently introduced to the debate, takes into consideration the experience or insight that the young can individually and collectively also develop an awareness for the wellbeing of the old. 2.18 Accordingly, we propose the following deinition: generativity refers to the human ability to be individually and collectively aware of the mutual dependency of genera- tions and to consider this in their actions. —This interpretation of generativity emphasizes potentials for the quest for meaning of the individual and communal-societal life. Dimensions of intergenerational relations Basic definition 2.19 Social relations between members of two and more generations as well as within one and the same generation are characterized by an awareness of generational member- ship with its resulting commonalities and differences (intergenerational and intragenera- tional relations). 2.20 These relations are made concrete in mutual and relexive orientation, persuasion, exchange, and learning processes. The structure and dynamics of intergenerational rela- tions are, amongst others, dependent on institutional tasks (securing livelihoods, caring, upbringing). At the same time it is important to maintain and develop relationships as such. 2.21 Our deinition is based on the description of social relations as (individual or col- lective) interactions that repeatedly relate to each other and are “framed” this way, thus 39 not being unique. In many cases this frame is set from the outset by tasks that need to be undertaken together or through social roles in which we meet each other. Most interest- ing, however, are relationships between members of successive generations. 2.22 In differentiated theoretical and empirical analyses it is queried whether a “social 02 logic” for building intergenerational relations can be identiied. To what extent do the gen- eral rules of exchange and reciprocity apply? Is this another characteristic of the distinctive features of intergenerational relationships? 2.23 Of particular interest in this context is the postponement of reciprocity or the realization of reciprocity by members of succeeding generations. How do these rules play out in data about transfers of different kinds between members of different generations? What is the relationship between private and public transfers? Three concepts, namely intergenerational conlict, intergenerational solidarity and intergenerational ambivalence provide a comprehensive orientation to approach these questions. Intergenerational conflict 2.24 The concept of intergenerational conflict is based on the belief that dynamic dif- ferences between the generations inevitably provoke conflicts. 2.25 It is a common belief in the traditional and popular literature that conlicts between young and old are more or less inherent to the (social) nature of these relationships. How they play out is seen as a driver of system-immanent development of society. Power relations in family and kinship networks are seen as “natural” point of departure. More recently conlicts between young and old are discussed in relation to the distribution of societal resources and participation in welfare state institutions. Intergenerational solidarity 2.26 Intergenerational solidarity can be described as an expression of unconditional trustworthiness between members of the same or of different generations. 2.27 The concept of intergenerational solidarity has become popular primarily through research on ageing and intergenerational relations in the United States, partly in reaction against the notion of an isolated nuclear family, a general decline of family and kinship and a one-sided perception of the need of old age support. Frequently, the model by Bengtson/ Roberts (Intergenerational solidarity in aging families. Journal of Marriage and Familiy, 1991: 856-870) is referred to, in which six dimensions are distinguished: (1) associational solidarity (frequency and patterns of interaction), (2) affectual solidarity (type, degree or reciprocity of positive sentiments), (3) consensual solidarity (degree of agreement on atti- tudes, values and beliefs), (4) functional solidarity (degree and amount of give and take of support/resources), (5) normative solidarity (strength of commitment to familial roles 40 and obligations) and (6) structural solidarity (opportunity structure for intergenerational relationships, such as family size or geographical proximity). 2.28 It has to be noted that this notion of solidarity refers to intergenerational relations within the family context only. Critics of the concept argue that to give and to receive or to be involved in joint activities can also be forced or done unwillingly. Moreover, there is a risk of normative idealization of intergenerational relations. Hence, it could be suggested 02 to see the typology as a proposal for a dimensioning of intergenerational relations. Societal generalization would however be problematic. Generally speaking the multidimensional concept of solidarity rests on the common belief that the importance of intergenerational relations is primarily deined through its contribution to conjoint social cohesion. Thus, crucial aspects of the inner dynamic of intergenerational relations are disregarded. Like- wise, social conditions shaping them are underestimated. This becomes evident in the design, collection and analysis of empirical data. Intergenerational ambivalence 2.29 The concept of intergenerational ambivalence refers to the fact that micro-soci- ological and macro-sociological intergenerational relations can at the same time express conlicting and solidary attitudes and behaviors, such as love and hatred, independence and dependence, closeness and distance. It has its origins in the recognition of parallel togetherness and variation. Our deinition proposal is: 2.30 The concept of ambivalence in its general meaning refers to the experience of vacil- lating (“oscillating”) between polar contradictions of feeling, thinking, wanting or social structures in the search for the meaning of social relationships, facts and texts, which are important for facets of the self and agency. 2.31 The concept of ambivalence has its origins in psychotherapy as well as in Simmel’s concept of individuality and sociality. It has to be emphasized that the scientiic notion of ambivalence (in contrast to the everyday concept) does not have a per se negative con- notation–experience of and dealing with ambivalence can thus be seen as a challenge for maintaining relationships. This can be done in a socially creative and innovative manner. Also, personal inluence, power or authority can be important. Accordingly, different ways of dealing with ambivalences can be distinguished, such as “solidarity”, “emancipation”, “withdrawal” and “enmeshment”. 2.32 Already the etymology of the generational concept refers to the tension between continuity and innovation. Such tensions also are a result of the parallel intimacy and dis- tance characteristic of many intergenerational relations. 2.33 A general heuristic hypothesis for this perspective can be postulated as follows: intergenerational relations for structural reasons—namely their intimacy and irrevocabil- 41 ity—imply a high potential for experiencing ambivalence. However, they “are” not always and in any case ambivalent. Intergenerational relations and social structures 02 2.34 The ascription of intergenerational identities is embedded in demographic, social and cultural structures. They frame concrete relationships of intergenerational relations between individuals, groups, organizations and other social units. These structural units can be referred to as intergenerational relations at societal level (“Generationenverhältnisse”). 2.35 This description differs from those that refer to “relations” (“Beziehungen”) only with regard to micro-social interactions and to “societal relations” (“Verhältnisse”) as macro-social conditions. We need to consider that there can also be (abstract) relations between macro-social units, which are manifested in concrete interactions between their members. The generational concept is thus suitable to mediate between the contrasts of micro and macro level. Indications for this can be found in Mannheim’s conceptual pat- tern, namely “generational location—actual generation—generational unit”. 2.36 From a demographic perspective, birth cohorts are the most important structural units. They are deined as all people who were born in a given time period. In the context of organizations, cohorts are all people who became members of that organization within a given period. 2.37 According to the generational deinition suggested above, birth cohorts become generations if their members or others link that date of birth, that age or entry into an organization with biographical and historical experiences of any kind relevant for their identity and their actions. 2.38 The analysis of structural relations and the dynamics between members of differ- ent generations can also be discerned by time. On the one hand, there are generations living at the same time (synchronic). There are, however, also those generations not shar- ing lives (diachronic), as well as the interdependencies between synchronic and diachronic generational experiences. 2.39 Generations build a complex system of convoluted socio-temporal structures and relations. These can be observed in the multiple generational memberships of individuals and in intergenerational relations. They may culminate in the experience of ambivalence if the latter includes a phase of relection on contrasting options. This is complemented with their embededness in past generation succession and their extension into the future. The analysis of the time dimensions of generations and intergenerational relations is still under- researched and thus a promising ield of intergenerational theory building and research. 42 Elements of generational order and generational policy 2.40 In the light of the long-term dependency of human offspring on “the old” as well as older people’s dependency on care-giving by “the young”, arranging intergenerational relationships becomes a “socio-cultural task of human nature” that requires rules and regulations. These are expressions of the understanding of these tasks and negotiations about variations and inluences. For example, the replacement of the concept of parental “authority” with the concept of parental “care” indicates a historical change in the gen- 02 erational order. 2.41 The term “relational logic” refers to the established forms of arranging social rela- tions, their institutional embeddedness in economic and political power relations and their justification through tradition, custom and norms. Embedded in social structures these rules refer to a “generational regime” Basic definition 2.42 An intergenerational regime can be defined as the sum of existing rules for arrang- ing intergenerational relations in a society and its subdivisions in tradition, custom and law. This is expressed in law and as elements of a relational logic. Both are also expressions of existing power and authority structures. Generation and gender 2.43 Generation and gender are both analytically and empirically closely bound togeth- er. Both of these categories refer to biological facts that require social, political and cultural organization. Generativity is crucially determined by gender relations. A historical retro- spective shows that the generational concept was mainly used in its male interpretation. This is expressed in legal regulations as well as in the asymmetrical assignment of (day- to-day) tasks. The dynamics of postulated and real change of gender roles over the past decades is thus closely related to the arrangement of intergenerational relations. The best example is the arrangement of “caring tasks”. Intergenerational justice/fairness/equity2 2.44 The notion of justice includes a social norm as well as an individual virtue. This is also the case for arranging intergenerational relations. In this sense notions of justice are relevant in micro-social (in everyday life education, for example) as well as in macro-social (e.g. in regard to the distribution of societal resources) contexts. Referring to Aristotle’s propositions that show the way forward until the present day we can distinguish two dif- ferent dimensions of justice. 2 The German term “Generationengerechtigkeit” translates into three different words in English: intergene- rational justice, intergenerational fairness and intergenerational equity. Their use varies depending on the context of the discourse and emphasizes different aspects of the concept – intergenerational equity refers to economic qualities, intergenerational fairness to philosophical interpretations and intergenerational justice has a socio-legal connotation. 43 – The irst one is procedural justice. It requires that rules in societal order are applied to all members fairly and in this sense equally, which applies also to intergenerational relations. – The second dimension aims at contents. 2.45 Here, exchange justice postulates that one should aim for parity of the good in 02 relation to performance of members. In the political science and economic literature this is also referred to as performance justice. Furthermore, distributive justice refers to the position, the “value” or the merit of a person in relation to the state. Needs-based justice is another term for this. 2.46 More recently a pragmatic change can be observed in philosophical-ethical dis- courses. At the heart, it focuses on actions in social contexts, which result in the postulate of participation justice or inclusion justice. 2.47 Applied to arrangements of intergenerational relations this means: parents provide material and non­ material beneits for their children that are not immediately, and often not at all, “repaid”, if this is possible in the irst place. Hence, there is more than merely exchange justice. Nevertheless, it is important to take into consideration the different needs of children and parents. Both forms of justice can be inluenced by the idea that children pass on to their children what they received, often as material or non-material inheritance. At the same time the demand may arise that beneits provided in and by families for societal well-being and their generation of human capital are recognized by society, for example by the pension insurance. 2.48 Furthermore, concepts of justice are relevant for the relationship between genera- tions living now and in the future, e.g. in relation to the use of natural resources, the extent of public debt and the appreciation of cultural inheritance. To address the multidimen- sional nature of intergenerational justice we suggest a normative description of intergen- erational policy that is oriented on general human rights postulates and at the same time points out the mutual interdependence of the generations and resulting responsibilities. The Convention on the Rights of the Child (CRC) is an important document in this respect. 2.49 However, conceptions of justice also play a role in everyday life. There, they are amongst others combined with beliefs on fairness and equitableness. An important crite- rion is the relationship between equality and inequality, as it is expressed in the common dictum that justice demands treating the equal equally and the unequal unequally. 2.50 In conceptions of justice the understanding of the past (e.g. acquired assets), the present (current use and increase of assets) and the future (passing it on) are important. Accordingly, the question of intergenerational justice—in parallel to growing interest in intergenerational issues—enjoys great attention. Intergenerational justice is also an impor- tant concern of political initiatives. They often refer to philosophical and political treatises which almost exclusively treat generations as societal collectives (and often merely in the sense of age cohorts). 44 2.51 Furthermore, the question of separating intra-temporal and inter-temporal inter- generational justice is important. That means irstly the relationship between generations (or age groups) living at the same time and secondly the relationship between generations alive today and in the future. Here, it is debated how far into the future we need to think and whether or not today’s living generations can discount their obligations towards a distant future. Also, much attention is paid to the nature of the relationship between today’s generations and future generations whose existence directly or indirectly depends 02 on generative decisions of the former. It is suggested to extend the perspective to include the succession of at least three generations (Laslett: “intergenerational tri-contract”). Intergenerational contract 2.52 Intergenerational contract is a metaphorical description of the “pay-as-you-go” system in public pension systems according to which the currently employed generation pays for the pension beneits of the retired generation through their pension insurance contributions. At this point, the welfare state concept of generations is applied. Fac- ing demographic change the well-established “pay-as-you-go” system is put to the test, prompting discussions of the continued sustainability of intergenerational equity. Human capacity («Humanvermögen») 2.53 The generation of human capacity implies the transfer and generation of life com- petences, i.e. general skills to orientate oneself in the world and to interact with other individuals. The term vital capacity appears to be the most appropriate term denoting this. Another meaning refers to knowledge and skills that enable individuals to work, i.e. work- ing capacity in a wider sense of the word. Both are preconditions for any economic, social and cultural interaction in society in the irst place. The ambiguity of the (German) word “Vermögen3” in this deinition is intentional. If we express our “capacity” to do something this could refer to material means as well as skills and knowledge. Both forms of “capac- ity” are interdependent. Intergenerational policy 2.54 The notion of intergenerational policy—in yet another meaning of the word— results from the recognition of the necessity of having some societal organization of intergenerational relations. Thereby, implicit and explicit intergenerational policies can be distinguished. 2.55 Given the current state of analysis regarding the socio-political practice we suggest the following thesis: Intergenerational policy reflects current efforts on intergenerational justice, both by gov- ernmental and non-governmental institutions that distribute resources between the gen- erations. Two definitions are suggested. 3 The English translation of both meanings would be either “capacity” or “capital”. 45 2.56 Descriptive intergenerational policy: Intergenerational policy includes all efforts to institutionalize individual and collective relations between the generations in the private and public spheres. Furthermore, it needs to be clarified to what extent measures in other policy areas are intentionally or unintentionally relevant. 02 2.57 Programmatic intergenerational policy: The creation of intergenerational policy implies establishing societal conditions that allow the creation of private and public inter- generational relations in the present and future in a way that guarantees the development of a responsible and community-oriented personality on the one hand and of societal progress on the other. 2.58 An increasingly important area of applied intergenerational policy involves projects under the overall heading of intergenerational dialogue. Members of two or more age groups representing different generations engage in joint activities and get involved in projects that are useful for the common good. At the same time many participants are motivated by the opportunity to develop themselves further. According to the assumption that learning processes (“generative socialization”) are a speciic characteristic of intergen- erational relations these activities can be seen as educational projects. These activities gain additional political importance since they often rely on civic engagement initiatives. If they receive state support, this is mostly of subsidiary nature. Diagram of an integral intergenerational policy 2.59 The following diagram summarizes the understanding of intergenerational policy. Establishing societal conditions for liberal, open-minded creation of intergenerational rela- tions is at the heart of this. These conditions are a basic prerequisite for the individual to develop and to become an independent and community-oriented personality. Several other socio-political arguments refer to this. They are a crucial precondition for individu- al self­fulillment to develop an independent and community­oriented personality. They require continuous relection in the light of factual and desired societal dynamics. As this refers to the development of the “whole person”, a synopsis of all those governmental and non­governmental organizations that directly or indirectly inluence the arrangement of intergenerational relations at the level of social structures and institutions is necessary. These are based on speciic normative arguments that are internally connected to more general arguments (arrows). This understanding includes more than a mere “snapshot task”. It involves intensive and active collaboration rather than mere coordination, keep- ing an eye on joint overarching goals. This requires social-creative handling of effective tensions, social inequalities and interests. Thus, an accordingly conceptualized integral intergenerational policy gives important impulses for general societal policies. 46  Synopsis of generation specific policy areas Childhood / adolecence / family / old age / education, etc. Activities / tasks Houskeeping – „Caring“ – Socialization Creation of intergenerational relations in different life arenas in present and future 02  Personality development – Identity – Agency General political and ethical arguments Human rights Justice Responsibility Reliability Generativity “Gendering” Outlook 2.60 “Generations are told and counted” (S. Weigel). The ubiquity of facts commonly referred to as generations and intergenerational relations requires interdisciplinary per- spectives. It allows at the same time bridge building between theory, practice and policy- making. This requires the use of different methods of research and knowledge transfer. To explain them in appropriate detail would require a separate “compendium”. However, even this attempted draft demonstrates that “intergenerational issues” is a ield that is academically fascinating and required in practice. 47 fra 03 Kurt Lüscher, Andreas Hof, Gil Viry & Eric Widmer, Mariano Sánchez, Giovanni Lamura & Marta Renzi, Andrzej Klimczuk, Paulo de Salles Oliveira, Ágnes Neményi, Enikő Veress, Cecilia Bjursell & Ann-Krisin Boström, Gražina Rapolienė & Sarmitė Mikulionienė, Sema Oğlak & Ayşe Canatan Generaionen, Generaionenbeziehungen, Generaionenpoliik 03 Generaions, intergeneraional relaionships, generaional policy 3. Généraions, relaions intergénéraionelles, poliiques de généraions Generaciones, relaciones intergeneracionales, políica generacional Generazioni, relazioni intergenerazionali, poliica generazionale Pokolenia, relacje międzypokoleniowe, polityka relacji międzypokoleniowych Gerações, relações intergeracionais, políica geracional Nemzedékek, nemzedékek közöi kapcsolatok, nemzedéki poliika Generații. Poliici generaționale și relații intergeneraționale Generaion, relaioner mellan generaioner, generaionspolicy Kartos, kartų santykiai, kartų poliika Kuşaklar, kuşaklararası ilişkiler, kuşak poliikası Ein mehrsprachiges Kompendium A mulilingual compendium Un abrégé mulilingue Un compendio mulilingüe Un compendio mulilingue Wielojęzyczne kompendium Um compêndio mulilíngue Többnyelvű kompendium Un compendiu mulilingvisic Et mångspråkigt kompendium Daugiakalbis kompendiumas Çok dilli bir Rehber GENERATIONES « Generationes » est un réseau libre de chercheurs issus de différentes disciplines et pays, qui s’intéressent à l’analyse des questions intergénérationnelles dans un cadre théorique, méthodologique, politique et de recherche. Ce réseau reçoit l’appui inancier du Centre d’Excellence de l’Université de Constance. „Generationes“ ist ein freies Netzwerk von Wissenschaftlerinnen und Wissenschaftlern, in 03 unterschiedlichen Ländern und Disziplinen, die sich mit aktuellen Fragen der Generatio- nenanalyse in Theorie, Methodologie, Empirie und Politik beschäftigen. Es wird vom Exzel- lenzcluster „Kulturelle Grundlagen von Integration“ der Universität Konstanz gefördert. “Generationes” is a free network of scholars from different countries and disciplines con- cerned with the analysis of intergenerational issues in theory, methodology, research and policy. It is financially supported by the Center of Excellence „Cultural Foundations of Social Integration“, University Konstanz Edition 2016 © Universität Konstanz 2016 This book is distributed under the terms of the Creaive Commons Atribuion 4.0 Internaional License (htp://creaivecommons.org/licenses/by/4.0/), which permits use, duplicaion, adap- taion, distribuion and reproducion in any medium or format, as long as you give appropriate credit to the original author(s) and the source, provide a link to the Creaive Commons license and indicate if changes were made. ISBN 978-3-89318-074-5 Downloads: www.generaionen-compendium.de Unterstützt von: 52 Introducion Comme indiqué dans le préambule, nous avons adopté une perspective parmi d’autres possibles pour l’analyse des « générations ». Il est opportun à ce stade de formuler la remarque suivante : quand des individus se perçoivent eux-mêmes, ou quand d’autres les perçoivent, comme membres d’une génération, ils admettent que l’appartenance à une génération est importante pour leur identité sociale et leurs actions. Jusqu’à quel point ceci se vériie dépend de leur situation et rôles particuliers, ainsi que de l’environnement social. Cette perspective est très utile pour les sociétés « post-modernes », où la question de la façon dont les individus développent leur identité personnelle et sociale est de grande importance. 03 Ce point de départ offre un cadre conceptuel de référence pour l’analyse intergénération- nelle. Il est lié à la distinction bien connue de Karl Mannheim entre « statut générationnel – groupe générationnel – unité générationnelle » où la pertinence de la conscience et de l’identité est indiquée, bien que partant de différents prémisses. Une telle perspective se centre sur les relations entre membres de différentes généra- tions et les dynamiques de ces relations, ce qui nécessite une attention particulière à la socialisation et la générativité. C’est cette question que nous nous proposons d’examiner intensivement. L’expérience de la temporalité humaine, la compréhension de la généra- tivité, et inalement la recherche d’un sens, sont toujours pertinentes. Ce sont donc des thématiques à la fois traditionnelles et actuelles. La dynamique contradictoire du présent et l’incertitude du futur renforcent l’intérêt pour l’actuel « problème des générations » (en référence à Karl Mannheim, fondateur de la perspective générationnelle). Au premier abord, cette perspective diffère de celle qui déinit les générations comme des catégories sociales ou « groupes », comparables aux classes sociales (déinition his- torique des générations). Cependant, la question à considérer est de savoir si de telles « expériences communes partagées » peuvent être observées en premier lieu. Une autre perspective se concentre sur les générations familiales, en suivant une déinition généalo- gique des générations. Notre perspective permet une exploration des points communs entre ces deux perspec- tives. Cependant, étant donné que les relations intergénérationnelles doivent être orga- nisées, diverses conditions structurelles et socio-démographiques doivent être prises en considération. Ainsi, les dimensions politiques surgissent. De ce fait, le concept de poli- tique intergénérationnelle est appelé à se développer et, avec lui, le postulat de « l’équité intergénérationnelle ». Souligner que plusieurs perspectives sont possibles dans l’étude des générations implique qu’il est souhaitable d’étendre l’horizon qui devrait être exploré. Nous avons l’intention d›étudier plus attentivement les dimensions socio-culturelles ainsi que les orientations des parcours de vie dans le futur. Tout commentaire sur ces points est le bienvenu. 53 Pourquoi un compendium multilingue ? La globalisation de la science est un fait bien connu, visible jusqu›au dernier travail de bachelor. La primauté de l’anglais est évidente. Cependant, l’uniformité qui en découle est souvent trompeuse, car elle nie les subtilités des différentes cultures et des différentes langues. De plus, la convergence croissante des régulations institutionnelles et légales au niveau européen, ou en lien avec d›autres développements sociaux globalisant, masquent la persistance des différences culturelles. Ces différences s’expriment dans une compréhension divergente de la même terminologie intergénérationnelle ou même dans l’usage de différents termes. 03 Nous sommes d’avis que le multilinguisme permet une meilleure compréhension et explo- ration théorique du phénomène intergénérationnel, et encourage la rélexion. Les termes qui ne peuvent pas être facilement traduits sont particulièrement intéressants de ce point de vue. Nous renvoyons à de telles particularités dans une introduction spéciique à chaque version linguistique. 54 Avant-propos pour la version française La traduction et l’adaptation en français de cet abrégé a nécessité de nombreux aller-retour entre le texte original en allemand et la version française. Un certain nombre d’idées et de concepts théoriques n’était pas simple à traduire sous une forme parfois très condensée et précise. Différentes formulations ont fait l’objet de rélexions et de discussions construc- tives et instructives entre Kurt Lüscher, Eric Widmer et moi-même. La traduction du terme compendium n’allait déjà pas de soi. Bien que le mot français existe et traduise bien l’idée d’une compilation de connaissances, notamment scienti- iques, on lui préfère habituellement les termes de memento, d’abrégé ou de précis, que 03 l’on retrouve dans certains manuels scolaires. Nous avons inalement opté pour le terme abrégé, nous éloignant ici des autres traductions. Le terme Generationengerechtigkeit est un autre exemple de terme qui a fait l’objet de discussions. Fallait-il parler de justice intergénérationnelle comme nous l’entendons souvent dans les discours politiques et les médias ou alors d’équité intergénérationnelle, au sens plus large, et récemment popularisé dans les débats sur le développement durable ? Là où l’anglais ou l’allemand utilisent un terme précis, le français nécessite parfois des tournures de phrase plus longues et des compléments d’objet qui peuvent échapper au traducteur. Le déi fut d’autant plus grand que je ne suis moi­même pas un expert des relations intergénérationnelles, mais des relations familiales. J’espère toutefois que cette version française contribuera à la rélexion sur comment dire les relations intergénération- nelles dans un contexte multilingue et multiculturel, et, par là, à les produire, dans leur contenu pensé et pratique. Gil Viry 55 Approche de la noion de généraion De l’actualité de la question des générations 3.01 Des expressions comme « guerre ou choc des générations », « dialogue intergéné- rationnel » et « solidarité entre générations », mais aussi des titres d’ouvrages polémiques comme « France Anti-jeune. Comment la société française exploite sa jeunesse » (Tirot, 2008, Paris : Max Milo) montrent à quel point la question du rapport entre générations 03 occupe de nos jours la scène publique. Ces termes sont l’expression d’une véritable rhé- torique sur les générations. Celle­ci peut être déinie comme le discours public portant sur la façon dont les relations entre générations sont vécues et jugées, ou sur comment elles devraient être façonnées. Une caractéristique de cette rhétorique est sa structure antagoniste entre idéalisation (solidarité) et menace (conlit). Les différences intergéné- rationnelles sont d’ailleurs souvent dramatiquement exagérées. En outre, la rhétorique sur les générations s’appuie abondamment sur les métaphores. A la suite de J. Bilstein, Metaphorik des Generationenbegriffs (In : Liebau/Wulf : Generation. Weinheim 1996), les igures métaphoriques suivantes peuvent, à ce titre, être distinguées : Variantes de métaphores sur les générations Exemples Développement Création d’un « Homme Nouveau » Cycle et processus Cercle et chaîne, saisons Droit Contrat entre les générations Progrès Les enseignants sont des jardiniers, les enfants notre futur Différences et rupture Guerre intergénérationnelle 3.02 Selon L. L. Nash (1978. Concepts of existence. In : Daedalus 107, 1), le terme grec « genos » est tiré du verbe « genesthai ». Celui­ci signiie « to come into existence » ou « venir à la vie » et décrit le franchissement du seuil de la vie, seuil qui est en perpétuel mouvement. Par la naissance d’un enfant se forme une nouvelle génération, qui se dis- tingue de celle de ses parents. Ce processus de renouveau se répète à chaque fois, bien que le fait reste le même en tant que tel. Dans la Rome antique, le terme « generatio », tiré du grec, signiie « naissance », « engendrement », « procréation ». Au cours de cette « naissance », celui qui génère engendre quelque chose qui lui est semblable au niveau de la forme. Dans le cas des humains, l’être généré est différent du géniteur pris individuelle- ment, mais appartient à la même catégorie, au même genre. – J. Bilstein nous rend attentif au fait que, essentiellement, deux idées sont propres au terme « génération ». Ces idées se retrouvent également dans les procédés métaphoriques, à savoir, engendrer et fabriquer, ainsi que continuité et cyclicité, ou en d’autres termes, créativité et appartenance. Ces oppositions fondamentales renvoient aux potentiels d’ambivalence des sentiments et de l’expérience des ambivalences dans les relations intergénérationnelles. Elles se retrouvent également dans les polarisations de la rhétorique sur les générations. S. Weigel (2006. Genea-Logik) voit les générations comme une notion-clé des différentes disciplines, à l’in- 56 tersection entre évolution et tradition, mais également dans le sens d’une différenciation entre sciences naturelles et sciences humaines. Cette différentiation se déploie jusque dans les méthodes de la recherche contemporaine. Les générations sont à la fois « racontées » et « comptées ». 3.03 Ain de mieux saisir la signiication de la notion de génération, il convient d’exa- miner brièvement l’histoire de celle-ci et la diversité actuelle de son utilisation. Le radical du terme « génération » comporte l’idée du développement d’un « nouveau » à partir de l’existant. Ce nouveau se doit donc de se différencier de l’existant, même s’il en conserve des similitudes. L’histoire de la notion de « génération » peut être – de manière simpliiée – divisée en trois phases. Cette notion prend alors sens à l’intersection et en lien avec l’an- 03 thropologie, la biologie, l’histoire et la sociologie. 3.04 Les trois phases de l’histoire du terme « génération » 1. La première phase, qui comprend l’Antiquité et le Moyen-âge, est caractérisée par l’ef- fort entrepris de comprendre le présent par le passé, c’est-à-dire par la tradition. Des ana- logies, transmises à travers la famille et la parenté, sont faites entre la structure temporelle des biographies individuelles et celle du développement de la société. Déjà durant cette phase, la transmission du savoir dans la succession des générations est prise en compte et les fondements d’une compréhension pédagogique des rapports entre générations sont posés. 2. Une deuxième phase débute avec les temps modernes. Elle est caractérisée par le fait que la notion de génération est principalement utilisée pour signaler un départ dans un futur nouveau et ouvert. Les générations ont pour rôle de promouvoir le progrès. L’attention est alors dirigée vers les arts et les sciences. Parallèlement à l’accentuation du terme, la trans- mission du savoir sur la base du modèle générationnel maître–élève se met en place dans l’ensemble des domaines. En comparaison, la question de la succession entre générations dans la famille ne suscite que peu d’intérêt. Celle-ci est considérée comme donnée et est cultivée dans l’idéal de la famille bourgeoise. Comme dans la première phase, la plupart des représentations font référence uniquement au genre masculin. 3. Une troisième phase dans la compréhension de la notion de génération débute avec l’histoire récente durant laquelle le terme de génération est employé comme diagnostique d’une époque donnée. Elle est l’expression d’une vision modiiée sur le rapport entre passé, présent et futur. Ce dernier est considéré comme tout autant incertain que les orientations vers le passé, c’est­à­dire vers la tradition, même si celles­ci restent inluentes. Cette contra- diction interne peut aussi être constatée dans les analyses sur le « post-modernisme » dans les sociétés contemporaines. La perte de certitude a toutefois contribué à un élargissement des horizons quant à la compréhension des générations : la succession entre générations dans la famille et celle dans la société sont mises en rapport. Ceci est particulièrement visible dans les politiques sociales. Il en résulte des questions de justice redistributive entre les générations dans le cadre de l’Etat-Providence (et de sa transformation). 57 3.05 La construction des différences entre les sexes suscite un intérêt particulier dans le post-modernisme. Il en résulte des dynamiques importantes, en particulier pour les ana- lyses politi­ ques de la société. Le rôle des femmes est reconnu et le rapport entre les sexes est thématisé. Ces discours seront inluencés de façon normative au contact des médias omniprésents. Il s’agit à nouveau d’un élément important marquant l’étroite interdépen- dance entre génération et sexe, comme on peut par exemple le voir dans les tâches de « caring ». 03 Orientation dans la diversité actuelle de la notion de génération 3.06 L’intérêt actuel pour la question des générations se relète dans une multitude de publications qui attirent l’attention – parfois à l’aide de nouvelles étiquettes. En prenant en compte l’histoire du terme, nous visons à établir ci-après une systématique, illustrée par des titres de nouvelles publications. (Comme il s’agit de publications connues, nous renvoyons le lecteur aux sources sur internet). 1re catégorie : Les générations généalogiques font référence aux membres, ascendants et descendants d’une même famille (parenté, aïeux) et à la description des rôles fami- liaux. Exemples de littérature : Fuchs (2001). Questions de grands-parents : comment trou- ver sa place dans la famille et la société d’aujourd’hui. Segalen/Attias-Donfut (2007). Grands-parents : La famille à travers les générations. 2e catégorie : Les générations pédagogiques renvoient aux relations et aux rôles éduca- tifs. Exemples de littérature : Cote/Patsalides (2008). Transmettre et témoigner : les effets de la violence politique sur les générations : hommage à Primo Levi. 3e catégorie : Les générations historiques socio-culturelles désignent des groupes histo- riques ou mouvements sociaux associés à : a) des événements comme des guerres, des changements économiques et poli- tiques et aux représentations identitaires collectives qui en résultent. Exemples de littérature : Barsali (2003). Générations beurs : Français à part entière. Delpart (2001). 20 ans pendant la guerre d’Algérie : générations sacrifiées. Guimier/Charbonneau (2006). Génération 69 : Les trentenaires ne vous disent pas merci. 58 b) des mouvements culturels, styles et œuvres influents d’une époque. Exemples de littérature : Allain (2008). Génération Y : qui sont-ils, comment les aborder ?: un regard sur le choc des générations. Dister (1997). La Beat Generation : La génération hallucinée. c) la réglementation de l’Etat-Providence sur la sécurité sociale. Exemples de littérature : Höpflinger et al. (2001). Une société de longue vie : quel avenir pour la solidari- té des générations ? Véron et al. (2004). Age, générations et contrat social : l’Etat-providence face aux changements démographiques. 03 4e catégorie : les générations comme diagnostique d’une époque, comprenant des thèses sur la situation de populations spécifiques, en particulier sur des représen- tations idéales des jeunes d’aujourd’hui vus comme une génération homogène. Exemples de littérature : Dagnaud (2008). La teuf : essai sur le désordre des générations. Perucca/Pouradier (2000). Générations vache folle : ce que vous devez savoir. D’autres descriptions emploient le terme dans un sens iguré, par exemple en tant que génération d’un médicament, d’un objet (voitures, ordinateur) et de techniques. Principes conceptuels 3.07 La notion de génération est souvent utilisée comme modèle interprétatif. On sup- pose dans ce cas que la compréhension du contenu est soit connue, soit qu’elle peut être déduite du contexte. Toutefois, lorsque la notion doit servir à la recherche et à l’analyse, il est nécessaire de décrire sa signiication et de l’ancrer dans une théorie. Au il de notre travail d’organisation de la diversité de la terminologie au moyen de brèves déinitions, nous avons pu identiier une forme modiiée de ce qui est appelé le « triangle sémiotique »: la « signiication » d’un concept se révèle en combinant d’une part une notion, d’autre part un fait dans une perspective interprétative (à la base de laquelle se trouvent des supposés théoriques et des intentions pratiques). – Dans cette perspective, les déinitions peuvent être comprises comme des connaissances directrices, c’est-à-dire des hypothèses heuris- tiques. Les concepts comprennent ainsi des présupposés justiiables théoriquement, de ce qui peut se produire. Dit autrement, l’empirie justiie le travail sur la base du concept. Suivant les circonstances, ce concept doit être modiié, afiné ou complété. 3.08 Le rapport entre appartenance générationnelle et attribution identitaire issu de l’étymologie et de l’histoire de la notion est tout à fait fondamental dans notre perspective (cf. introduction). L’attention est alors portée sur les relations sociales entre les individus et les groupes, puisque, au-delà de ceux-ci, se constituent – d’un point de vue sociologique – les identités. C’est le cas dans les domaines privés et publics, et peut s’exprimer dans des styles de vie individuels comme collectifs. La conception des relations intergénérationnelles 59 dans les us et coutumes, tout comme leur réglementation juridique, mettent en lumière un ordre générationnel devant sans cesse être nouvellement créé, c’est-à-dire un ensemble de règles formelles et informelles relatives aux relations intergénérationnelles en vigueur dans une société (dimensions politiques des générations). Le rapport interne entre les faits élémentaires suggère de parler d’un « cadre conceptuel » fondé sur trois déinitions : les générations et l’identité générationnelle, dimensions des relations intergénérationnelles et ordre générationnelle et politique de générations. Celles-ci forment des points de repère pour l’inclusion graduelle de nouveaux faits. 03 Les générations et l’identité générationnelle Définition de base 3.09 Le concept de génération sert à analyser les interconnections entre l’identité, les comportements et les relations sociales selon l’affiliation à des cohortes démographiques, selon la position dans la famille, l’appartenance à une organisation, ou le fait d’avoir été confronté à tel ou tel événement historique. L’attention est portée à la pensée, au senti- ment, au vouloir et à l’agir, aux formes de vie et au parcours de vie, non seulement des individus mais également des acteurs collectifs. 3.10 La centration sur l’appartenance générationnelle comme base de l’attribution d’une identité sociale permet d’échapper à une vision essentialiste de la génération et, au contraire, de viser à l’observation empirique des processus. Il s’agit d’être particulièrement attentif aux sens donné à leur action par des acteurs collectifs, groupes sociaux ou com- munautés d’expérience. 3.11 Dans le sens d’une attribution autorélexive des identités intergénérationnelles, on peut dire, en paraphrasant une phrase de l’autobiographie de Johann Wolfgang von Goethe « Poésie et vérité », que toute personne née dix ans plus tôt ou plus tard, serait devenue toute autre, dans sa propre constitution et dans son action vers l’extérieur. L’an- née de naissance, l’âge, la durée d’afiliation et les événements historiques constituent les déinitions sociologiques du temps. Différence intergénérationnelle 3.12 Supposer que l’on peut désigner une génération donnée implique nécessairement une différenciation avec les autres générations. Des différences intergénérationnelles peuvent ainsi être identiiées par rapport à des expériences marquantes, ou encore des bouleversements dans les parcours de vie individuels ou dans l’histoire de la société, et ainsi, dans la façon de ressentir, de penser, de savoir et d’agir. Ces différences sociales entre générations se fondent alors sur le partage d’expériences déterminantes quant à l’appartenance à une société et à son histoire. Les différences entre générations peuvent être observées à la fois entre individus et entre générations, déinies comme communautés constituées à partir d’expériences de vie communes. 60 L’appartenance à plusieurs générations : « plurigénérationalité » 3.13 Un individu appartient simultanément à plusieurs générations. Ceci peut induire des opportunités, mais aussi des contraintes pour les relations sociales. Des frères et sœurs plus âgés peuvent par exemple remplir des tâches parentales (encadrement, éducation) vis-à-vis des membres plus jeunes de la fratrie. La jeune génération (généalogiquement) peut également endosser, à certaines occasions et en raison de ses compétences dans les nouveaux médias et techniques, le rôle d’enseignant par rapport aux générations intermé- diaires et plus âgées, alors qu’elle continue à se situer dans une relation de dépendance par rapport aux générations plus âgées en ce qui concerne la subsistance familiale ou la hiérarchie professionnelle. Enin, les parents étudiants prennent à certains moments le rôle de l’élève face à leurs professeurs, tout en gardant, à d’autres moments, leur rôle de 03 parents face à leurs enfants. 3.14 En général, la « plurigénérationalité » est caractéristique de tout individu, étant donné que des inluences généalogiques, sociales et culturelles se mélangent. Il peut en résulter des conlits de rôle. La socialisation à travers la chaîne générationnelle : « socialisation générative » 3.15 En quoi consiste la spécificité des relations intergénérationnelles personnelles et collectives ? Une réponse possible est que ces relations s’accompagnent, en règle générale, de processus d’apprentissage, se produisant dans l’exécution commune de tâches, ainsi que dans l’effort de conservation et de développement des relations intergénérationnelles au sein d’une chaîne générationnelle. Cette proposition va être explicitée à l’aide des descriptions qui vont suivre. – Lorsque des personnes âgées et des jeunes, comme par exemple des grands-parents et des petits-enfants, participent à une activité commune, il est souvent question d’apprentissage. Inversement, le rapport à l’âge, respectivement à l’appartenance générationnelle, est important pour de nombreuses formes d’apprentis- sage. Un troisième fait peut être en jeu : la transmission, l’acquisition et la progression de l’héritage matériel, social et culturel. 3.16 Nous proposons de définir la socialisation générative comme constituée des divers processus d’apprentissage qui mènent à l’acquisition de différentes dimensions de l’iden- tité sociale entre les membres de générations différentes, dans une attitude critique envers l’héritage commun économique, social et culturel. Générativité 3.17 En démographie, la générativité est souvent synonyme de comportement procréa- tif, c’est­à­dire de la décision de devenir parent. En psychologie, celle­ci est déinie, depuis Erikson, comme la bonne volonté dont font preuve des personnes, à partir d’un certain âge, dans leurs préoccupations à l’égard des jeunes. Nous proposons une compréhension plus large de cette notion en trois points. 61 – Premièrement, l’idée de générativité peut être mise en relation avec la conception que les êtres humains ont la faculté de prendre en compte l’existence de générations futures dans leur façon de penser et d’agir. Dans une large mesure, ils peuvent décider de leur fertilité en ayant la possibilité de devenir ou ne pas devenir parents. – Deuxièmement, les êtres humains peuvent réléchir de façon critique au bien­être des générations à venir et agir en conséquence. Ceci peut être conçu comme le devoir et la responsabilité de tout un chacun, respectivement des institutions sociales, à penser l’avenir des générations futures. 03 – Une troisième généralisation qui a récemment été intégrée dans les discussions, concerne l’expérience, respectivement le postulat, que les plus jeunes peuvent également dévelop- per une conscience pour le bien-être des plus âgés, individuellement ou collectivement. 3.18 Par conséquent, nous proposons de déinir la générativité comme la compétence humaine, individuelle ou collective associée à la prise de conscience de la dépendance mutuelle existant entre les générations, et la capacité de pouvoir et de devoir réfléchir à cet aspect dans ses propres actions. – Il réside en cette générativité des potentiels spéciiques de donner un sens à la vie individuelle, communautaire et sociale. Dimensions des relations intergénérationnelles Définition de base 3.19 Entre les membres de deux ou plusieurs générations, tout comme au sein d’une même génération, ils existent des relations sociales qui sont marquées par la conscience de l’appartenance à une même génération et des similitudes et différences qui en résultent (relations inter- et intragénérationnelles). 3.20 Ces relations intergénérationnelles se concrétisent dans des processus réciproques et rélexifs d’orientation, d’inluence, d’échange et d’apprentissage. La forme et la dyna- mique des relations intergénérationnelles sont dépendantes, entre autres, de l’accomplis- sement de tâches ixées institutionnellement (sécurité de l’existence, « caring », éducation). De même, il s’agit de préserver et de développer ces relations en tant que telles. 3.21 Notre déinition repose sur la description de relations sociales en tant qu’inte- ractions (individuelles ou collectives) qui ne sont pas uniques, mais qui se répètent et se déinissent mutuellement les unes avec les autres, de sorte que ces interactions sont « cadrées ». Ce cadre est souvent donné à priori par les tâches auxquelles il faut s’atteler ensemble ou par les rôles sociaux à travers lesquels on interagit. 3.22 La question est de savoir si une certaine logique « sociale » peut être identiiée par des approches théoriques et empiriques, en ce qui concerne le façonnement des relations intergénérationnelles. Dans quelles mesures les règles générales de l’échange et celles de la réciprocité sont­elles suivies ? Y a­t­il d’autres spéciicités des relations intergénérationnelles ? 62 3.23 Dans ce contexte, le délai pour que le don soit rendu ou transmis vers des membres des générations futures est intéressant. Comment ces règles concernant le transfert de diverses prestations entre membres de différentes générations se manifestent-elles ? Quel est le rapport entre prestations privées et prestations publiques ? – Le trio « conlit inter- générationnel », « solidarité intergénérationnelle » et « ambivalence intergénérationnelle » offre une orientation globale pour approcher ces questions. Conflit intergénérationnel 3.24 La notion de conflit intergénérationnel se fonde sur la conception que la dynamique entre générations provoque nécessairement des conflits. 03 3.25 Dans la littérature traditionnelle et populaire prédomine la représentation selon laquelle les conlits entre jeunes et âgés font en quelque sorte partie de la nature de ce rap- port. La manière dont ces conlits sont tolérés ou réglés est perçue comme un signal vers un développement social contribuant au maintien de la société. Les rapports d’autorité au sein de la famille et de la parenté sont ainsi considérés comme point de départ « naturel ». Plus récemment, les conlits entre jeunes et âgés ont pour cadre la redistribution des res- sources sociales et la participation aux institutions de l’Etat-Providence. Solidarité intergénérationnelle 3.26 La solidarité intergénérationnelle peut être décrite comme l’expression de confiance absolue entre les membres d’une ou de plusieurs générations, c’est-à-dire lorsque les membres d’une ou de plusieurs générations peuvent et doivent totale- ment compter sur les membres d’une autre génération. 3.27 Institué principalement à partir des recherches anglo-saxonnes sur l’âge et les géné- rations, le concept de solidarité intergénérationnelle se présente parfois comme arme de défense face aux représentations d’une famille nucléaire isolée, d’un déclin généralisé de la famille et de la parenté ou encore face à la menace de pauvreté d’une vieillesse à aider de façon unilatérale. Cette conception renvoie souvent au modèle de Bengtson/Roberts (Intergenerational solidarity in aging families. Journal of Marriage and the Family, 1991 : 856-870). Dans celui-ci, six dimensions sont distinguées : 1. La solidarité associative (fré- quence et modèle d’interaction), 2. La solidarité affective (forme, intensité et réciprocité de sentiments mutuels, 3. La solidarité consensuelle (intensité du consensus en termes de position, valeurs et convictions), 4. La solidarité fonctionnelle (forme et intensité du soutien mutuel), 5. La solidarité normative (force de l’attachement aux rôles et aux devoirs familiaux) et 6. La solidarité structurelle (facteurs structurels associés aux opportunités d’entretenir des relations intergénérationnelles comme la taille de la famille ou la proximité géographique). 3.28 Il faut noter que cette conception de la solidarité se centre uniquement sur les relations intergénérationnelles familiales. D’un point de vue critique, il pourrait également 63 être avancé que cette conception ne tient pas compte du fait que donner et recevoir, ainsi que pratiquer des activités ensemble, peut aussi être contraint et réalisé contre la volonté des acteurs. De sur- croît, le risque existe d’une idéalisation normative des relations inter- générationnelles. De par ce fait, il est préférable de comprendre la typologie plutôt comme une proposition de dimensionnement des relations intergénérationnelles. Généraliser la solidarité familiale à toute forme de solidarité au sein de la société est problématique. – De façon générale la polysémie du concept de solidarité de Bengtson/Roberts repose sur la conception largement répandue que l’importance des relations intergénérationnelles 03 se mesure prioritairement à sa contribution à la cohésion sociale. Des aspects importants de la dynamique interne des relations intergénérationnelles sont alors laissés de côté. De même, les conditions sociales qui les inluencent sont sous­estimées. Ceci se relète aussi dans la récolte et l’exploitation des données empiriques. Ambivalence générationnelle 3.29 Le concept d’ambivalence générationnelle renvoie au fait que des attitudes et des comportements à la fois conlictuels et solidaires peuvent survenir simultanément dans des relations intergénérationnelles au niveau micro comme macro-social, comme par exemple l’amour et la haine, la dépendance et l’indépendance, la proximité et la distance. Ces attitudes et comportements ambivalents tirent leur origine de la perception de sentiments concurrents entre afinité et différence. 3.30 Le concept d’ambivalence réfère à l’expérience d’oscillation entre deux contra- dictions opposées du sentiment, de la pensée, du désir et des structures sociales dans la recherche de la signification des relations sociales, des faits et textes, qui sont importants pour les facettes du soi et de l’action. 3.31 Le concept d’ambivalence tire son origine à la fois de la psychothérapie et de la perspective de Georg Simmel d’individualité et de « sociation »: la nature à la fois indivi- duelle et sociale de l’être humain. Il faut souligner que dans la compréhension scientiique (contrairement à la compréhension profane), les ambivalences ne sont pas connotées négativement à priori. Ces expériences et la façon de les gérer sont davantage considérées comme un déi pour la constitution des liens sociaux. Ceci peut également se faire d’une manière sociale­ ment créative et innovante. De ce fait l’inluence, le pouvoir et l’autorité sont importants. On peut alors différencier plusieurs types de gestion des ambivalences, comme par exemple « la solidarité », « l’émancipation », « le repli sur soi », ou encore « l’implication ». 3.32 On peut concevoir cette hypothèse comme résultant de l’opposition entre continui- té et nouveauté, déjà identiiable dans l’étymologie du terme « génération ». Elle provient égale- ment de l’existence simultanée d’intimité et de distance, caractéristique de nom- breuses relations intergénérationnelles. 64 3.33 Une hypothèse heuristique peut donc être formulée de la manière suivante : les relations intergénérationnelles présentent, pour des raisons structurelles, à savoir leur inti- mité et leur permanence, un potentiel élevé d’expériences ambivalentes. Elles ne « sont » toutefois pas toujours, ni dans chaque cas, ambivalentes. Les relations intergénérationnelles et les structures sociales 3.34 L’attribution d’une identité générationnelle est inscrite dans les structures démo- graphiques, sociales et culturelles. Celles-ci forment le cadre des relations intergénéra- tionnelles concrètes entre les individus, les groupes, les organisations et les autres unités sociales. Ces conditions structurelles peuvent être désignées comme les rapports intergé- 03 nérationnels (« Generationenverhältnisse »). 3.35 Cette description diverge de celle déinissant les « relations » uniquement en lien avec les interactions micro-sociales et les « rapports » comme des réalités macro-sociales données. Il faut néanmoins remarquer que des relations (abstraites) peuvent également exister entre unités macro-sociales, qui se concrétisent dans les interactions concrètes entre leurs membres. Le concept de « génération » permet de relier les niveaux micro et macro. Une approche de base peut être trouvée dans la matrice déinitionnelle proposée par K. Mannheim « positionnement – rapport et unité des générations ». 3.36 D’un point de vue démographique, les cohortes sont les plus importantes unités structurelles. Elles sont déinies comme l’ensemble des personnes nées au cours d’une période donnée. Si l’on parle de cohortes au sein d’organisations (entreprises, administra- tions, etc.), elles comprennent tous les individus étant entré dans l’organisation au même moment. 3.37 Selon la déinition des générations proposée, les cohortes sont assimilées à des générations lorsque les per- sonnes concernées elles-mêmes, ou des personnes tiers, consi- dèrent le moment de leur naissance ou leur âge, ou par exemple leur entrée dans une organisation en lien avec les expériences biographiques et historiques de toutes sortes, comme importantes pour leur identité et leur action. 3.38 L’analyse des rapports structurels et la dynamique entre les membres de différentes générations peuvent être, de plus, différenciés au niveau temporel (par une sociologie du temps). Il existe d’une part des générations qui vivent simultanément (synchroniques), et d’autres qui ne vivent pas au cours de la même période (diachroniques), tout comme il existe des inter- dépendances entre des expériences de générations synchroniques et diachroniques. 3.39 Les générations forment un système complexe de structures socio-temporelles et de relations imbriquées les unes aux autres. Cette complexité s’exprime tant dans la multipli- cité des appartenances générationnelles d’un individu que dans les relations intergénéra- tionnelles. Elles peuvent culminer dans l’expérience des ambivalences, dans la mesure où 65 celles­ci contiennent une phase de rélexion d’options opposées. A cela s’ajoute l’inscrip- tion dans la lignée générationnelle passée, ainsi que son extension dans le futur. L’analyse de la dimension temporelle des générations et des relations intergénérationnelles est un champ théorique et de recherche sur les générations encore peu investi et donc prometteur. Eléments d’un ordre générationnel et d’une politique des générations 3.40 Devant l’état de dépendance croissante, au il des années, des jeunes envers les 03 « plus âgés », tout comme l’état de dépendance des personnes âgées envers les prestations de soins des « plus jeunes », la structuration des relations intergénérationnel- les devient d’une certaine façon « un devoir socio-culturel » ancré dans la nature de l’être humain, qui exige des règles et de l’ordre. Ces règles expriment de leur côté la compréhension de ces devoirs tout comme les démêlés autour des différentes variantes et inluences. Par exemple, le remplacement du concept « d’autorité parentale » par le concept du « soin parental » démontre un changement historique de l’ordre intergénérationnel. 3.41 Le terme « logique relationnelle » désigne les formes établies de la constitution des relations sociales et de leur justification à travers les coutumes et les normes. Intégrées dans les structures sociales, ces règles renvoient à un « ordre des générations ». Définition de base 3.42 L’ensemble des règles existantes pour la constitution des relations intergénération- nelles au sein d’une société et de ses sous-ensembles, à travers ses us et coutumes et le droit, forme un ordre intergénérationnel. Celui-ci s’exprime dans le droit tout comme dans les formes d’une logique sociale relationnelle. Les deux sont aussi l’expression de rapports de pouvoir et de domination. Génération et genre 3.43 D’un point de vue analytique tout comme empirique, les générations et le genre sont intimement liés l’un à l’autre. Les deux catégories ont recours à des données biolo- giques qui sont structurées socialement, politiquement et culturellement. La pratique de la générativité est inluencée de façon déterminante par la relation entre les genres. Sur un plan historique, on peut constater que la notion de génération est inluencée princi- palement par les hommes. – Ceci se relète dans les règles juridiques, ainsi que dans la répartition asymétrique des tâches quotidiennes. La dynamique du changement postulé et vécu des rôles entre les sexes durant les dernières décennies est ainsi étroitement liée à la constitution des relations intergénérationnelles. On peut citer par exemple la division genrée des différentes tâches regroupées sous l’appellation anglo-saxonne du « caring ». 66 Equité intergénérationnelle 3.44 Les représentations du juste comportent aussi bien une règle sociale qu’une vertu individuelle. Ceci est également vrai en ce qui concerne la structuration des relations inter- générationnelles. Dans ce sens, les représentations du juste jouent un rôle important non seulement sur un plan micro-social (par exemple dans le quotidien de l’éducation), mais aussi sur le plan macro-social (par exemple en ce qui concerne la répartition de ressources sociales). Sur la base des propositions d’Aristote, qui se sont montrées jusqu’à aujourd’hui pertinentes, on peut distinguer deux catégories de justice. – La première est la justice procédurale. Elle postule que les règles de l’ordre social sont justes pour tous et qu’elles doivent donc être appliquées de la même manière partout et 03 pour tous, y compris en ce qui concerne les rapports intergénérationnels. – La deuxième catégorie de justice concerne les contenus. 3.45 La justice d’échange postule l’équivalence du bien par rapport aux prestations des personnes impliquées. Dans la littérature économique ou de sciences politiques, cette forme de justice est également nommée justice des prestations. De plus, on parle de jus- tice distributive, selon laquelle l’Etat se base conformément à la « valeur » ou le mérite des personnes. On peut également parler ici de justice des besoins. 3.46 Depuis peu, dans les discours philosophiques et éthiques, on constate un change- ment. Il consiste principalement à référer l’action à son contexte social. Ceci conduit au postulat de la justice participative. 3.47 La conséquence de ce changement pour la structuration des relations intergéné- rationnelles est la suivante : les parents fournissent des prestations matérielles et immaté- rielles à leurs enfants, qui ne leur sont pas tout de suite et souvent pas entièrement « rem- boursées », pour autant que cela soit possible. De plus, il faut aussi prendre en compte les différences entre les besoins des enfants et ceux de leurs parents. Dans les deux formes de justice, l’idée suivante est également importante : les enfants transmettent ce qui leur a été donné sous la forme d’héritage matériel et immatériel, à leurs propres enfants. En même temps, les prestations fournies au sein des familles, et par celles-ci, pour le bien-être de la société et pour la formation du potentiel humain, sont parfois reconnues socialement, par exemple dans le cadre de l’assurance sociale. 3.48 De plus, les représentations du juste sont importantes en ce qui concerne le rapport entre les générations actuelles et les générations futures, comme par exemple les questions touchant à la gestion de ressources naturelles, à l’ampleur de la dette publique ou à la conservation du patrimoine culturel. Pour saisir de façon concise la pluridimensionnalité de la justice intergénérationnelle, nous proposons une description normative de la politique des générations qui se base sur des postulats généraux de droits humains et de responsa- bilité individuelle et sociale. 67 3.49 Toutefois, les représentations du juste jouent également un rôle dans la vie quoti- dienne. Elles sont liées en particulier aux représentations du « fair-play », et de l’équité. Un autre critère important s’exprime dans la fameuse maxime que la justice exige de « traiter les choses égales de manière égale et les choses inégales de manière inégale ». 3.50 Dans les représentations du juste, la compréhension entre passé, présent et futur est également importante, comme dans l’exemple des propriétés acquises (passé), leurs fructi- ications et utilisations actuelles (présent) et leur transmission (futur). En conséquence, la question de « l’équité intergénérationnelle » bénéicie également d’une grande attention, 03 parallèlement à l’intérêt croissant pour la question des générations. L’équité intergénéra- tionnelle est le thème de nombreuses initiatives politiques. Celles-ci se réfèrent en effet souvent aux études philosophiques et politiques et s’intéressent presque exclusivement aux générations comme collectif social (et même souvent uniquement dans le sens de cohorte de naissance). 3.51 La question de la délimitation entre équité intergénérationnelle intra- et intertem- porelle a également son importance. On entend par « intratemporelle » le rapport entre des généra- tions vivant simultanément (des groupes d’âge), par « intertemporelle », le rapport entre des générations vivant aujourd’hui et celles à venir. A nouveau, la question est de savoir jusqu’à quel point dans le futur doit-on envisager la question du juste dans les relations intergénérationnelles et, le cas échéant, les générations vivant aujourd’hui peuvent-elles prévoir une déduction (escompte) sur leurs devoirs vis-à-vis des générations qui vivront dans un futur éloigné. Comment comprendre le rapport entre les générations actuelles et toutes celles du futur, dont l’existence dépend, de façon directe ou indirecte, des décisions génératives des premières ? Il a été à ce titre proposé d’étendre la perspective sur une séquence d’au moins trois générations (Laslett : « intergenerational tri-contract »). Contrat intergénérationnel 3.52 La notion de contrat intergénérationnel est une description métaphorique du mécanisme de répartition dans le système de l’assurance vieillesse, selon lequel la géné- ration active professionnellement subventionne, à travers ses contributions à l’assurance vieillesse, la génération qui n’est plus active professionnellement. – Dans ce contexte, le terme de générations de l’Etat-Providence est apparu. Compte tenu des changements démographiques, les mécanismes de répartition subissent des fortes pressions et pro- voquent souvent des débats sur la garantie d’équité entre les générations. Potentiel humain (« Humanvermögen ») 3.53 La création du potentiel humain comprend d’une part la transmission et le dévelop- pement de compétences existentielles, c’est-à-dire des capacités générales permettant de se repérer dans le monde et d’interagir avec les autres êtres humains. Le terme de poten- tiel vital peut ici être utilisé. D’autre part, dans une acception individualisante, le potentiel humain fait référence à toutes les connaissances et les aptitudes permettant à l’individu 68 de travailler. Les deux types de capitaux forment la condition à des actions économiques, sociales et culturelles. – L’ambiguïté du terme « potentiel » est voulue. Si nous déclarons que nous pouvons « potentiellement » faire quelque-chose, il peut tout autant s’agir que nous avons les moyens matériels et techniques de le faire que les capacités et les connais- sances. Ils existent des dépendances mutuelles entre les deux types de « potentiels ». Politique des générations 3.54 L’idée d’une politique des générations – au sens large du terme – résulte de la compréhension qu’un ordre social des relations intergénérationnelles est nécessaire. Il faut alors distinguer une politique des générations implicite d’une politique des générations 03 explicite. 3.55 Dans l’état actuel des analyses et compte tenu de la pratique des politiques sociales, nous proposons la thèse suivante : « La politique des générations » est l’expression des prises de position courantes au niveau du débat éthique sur la « justice intergénérationnelle » et des institutions étatiques et non-étatiques qui redistribue les ressources entre générations. Deux définitions sont alors proposées : 3.56 La politique des générations descriptive : la politique des générations comprend tous les efforts pour établir un ordre institutionnalisé des relations individuelles et col- lectives entre les générations – en équilibre entre la sphère privée et le domaine public constitutionnel. Il faut de plus préciser l’importance des mesures, désirées ou non désirées, provenant d’autres domaines politiques que celle des générations. 3.57 La politique des générations comme programme politique : Mener une politique des générations signifie créer des conditions sociales cadres permettant de façonner, dans le présent et le futur, les relations intergénérationnelles privées et publiques, de telle façon qu’elles garantissent le développement, d’une part, d’une personnalité responsable et intégrée à sa communauté et, d’autre part, le développement de la société. 3.58 Un domaine de plus en plus important de la politique des générations comprend les projets regroupés sous le titre de dialogue intergénérationnel. Les membres de deux groupes d’âge ou plus, et par conséquent de différentes générations sociales, se trouvent dans des activités communes et s’engagent dans des projets pour le bien commun. En même temps, il s’agit, en règle générale, d’impliquer les personnes concernées et d’aider à leur développement personnel. Ces activités peuvent être comprises comme des projets de formation et de « socialisation générative ». Ces projets acquièrent de l’importance poli- tique supplémentaire, car ils reposent fréquemment sur des initiatives issues de la société civile. – Néanmoins, tant qu’ils ne reçoivent pas un soutien étatique, ces projets ont la plupart du temps un caractère secondaire. 69 Conceptualisation d’une politique globale des générations 3.59 Le diagramme suivant résume notre conceptualisation d’une politique des généra- tions. La création de conditions sociales pour l’organisation libre et orientée vers le futur des relations intergénérationnelles se situe au centre. Ces conditions sont un préalable essentiel à l’épanouissement de tout individu en des personnalités autonomes et intégrées à leur communauté. Ceci fait référence à des nouvelles justiications de politiques sociales, qui nécessitent une rélexion permanente face à la dynamique effective et souhaitable de la société. Puisqu’il s’agit du développement « de la personne dans son entier », une vue d’ensemble de toutes les organisations étatiques et non­étatiques, qui inluencent la 03 constitution des relations entre générations, de façon directe ou indirecte, est nécessaire sur le plan des structures sociales et des institutions. Ces organisations s’appuient sur des justiications spéciiques et normatives qui sont dans un rapport intrinsèque avec les justii- cations générales (indiquées par des lèches). Cette conception comporte ainsi plus qu’une simple « tâche transversale » et nécessite aussi des études longitudinales. Il ne s’agit pas exclusivement de concertation et de coordination, mais aussi d’une coopération intense et active, en gardant toujours en vue les tâches globales et communes. Cela demande une gestion sociale et créative avec les champs de force actifs, les contradictions sociales et les intérêts spéciiques des différents groupes et acteurs sociaux. Une politique globale des générations ainsi conçue sera peut-être en mesure de créer un signal important pour une politique sociale générale. Vue d’ensemble des domaines politiques spécifiques aux générations  par ex. Enfance / jeunesse / « famille » / viellesse / formation Activités / tâches: Economies – „Caring“ – socialisation Formations des relations intergénérationnelles dans différents domaines de vie dans le présent et le future  Développement de la personnalité – identité – capacité d’action Justifications générales politiques et éthiques Dignité humaine Postulats du justice Responsabilité Confience Générativité „Gendering“ 70 Synthèse 3.60 « Les générations sont racontées et comptées » (S. Weigel). La pluralité des faits décrits à l’aide des générations et des relations intergénérationnelles exige une perspective interdisciplinaire. Celle-ci permet le rapprochement entre théorie, pratique et politique. Ce rapprochement nécessite toutefois l’utilisation de différentes méthodes de recherche et de transmission du savoir, qui nécessitent leur propre abrégé. A travers cet essai d’esquisse conceptuelle, la « question des générations » apparait d’ores et déjà comme un champ, non seulement fascinant à explorer scientiiquement, mais ayant également des implica- tions pratiques. 03 71 esp 04 Kurt Lüscher, Andreas Hof, Gil Viry & Eric Widmer, Mariano Sánchez, Giovanni Lamura & Marta Renzi, Andrzej Klimczuk, Paulo de Salles Oliveira, Ágnes Neményi, Enikő Veress, Cecilia Bjursell & Ann-Krisin Boström, Gražina Rapolienė & Sarmitė Mikulionienė, Sema Oğlak & Ayşe Canatan Generaionen, Generaionenbeziehungen, Generaionenpoliik Generaions, intergeneraional relaionships, generaional policy Généraions, relaions intergénéraionelles, poliiques de généraions 04 4. Generaciones, relaciones intergeneracionales, políica generacional Generazioni, relazioni intergenerazionali, poliica generazionale Pokolenia, relacje międzypokoleniowe, polityka relacji międzypokoleniowych Gerações, relações intergeracionais, políica geracional Nemzedékek, nemzedékek közöi kapcsolatok, nemzedéki poliika Generații. Poliici generaționale și relații intergeneraționale Generaion, relaioner mellan generaioner, generaionspolicy Kartos, kartų santykiai, kartų poliika Kuşaklar, kuşaklararası ilişkiler, kuşak poliikası Ein mehrsprachiges Kompendium A mulilingual compendium Un abrégé mulilingue Un compendio mulilingüe Un compendio mulilingue Wielojęzyczne kompendium Um compêndio mulilíngue Többnyelvű kompendium Un compendiu mulilingvisic Et mångspråkigt kompendium Daugiakalbis kompendiumas Çok dilli bir Rehber GENERATIONES “Generationes” es una red independiente de investigadores de diferentes países y discip- linas interesados en el análisis de temáticas intergeneracionales en los ámbitos de teoría, metodología, investigación y políticas. Esta red está inanciada por el Centro de Excelencia “Fundamentos Culturales de la Integración Social”, de la Universidad de Constanza. „Generationes“ ist ein freies Netzwerk von Wissenschaftlerinnen und Wissenschaftlern, in unterschiedlichen Ländern und Disziplinen, die sich mit aktuellen Fragen der Generatio- nenanalyse in Theorie, Methodologie, Empirie und Politik beschäftigen. Es wird vom Exzel- lenzcluster „Kulturelle Grundlagen von Integration“ der Universität Konstanz gefördert. 04 “Generationes” is a free network of scholars from different countries and disciplines con- cerned with the analysis of intergenerational issues in theory, methodology, research and policy. It is financially supported by the Center of Excellence „Cultural Foundations of Social Integration“, University Konstanz Edition 2016 © Universität Konstanz 2016 This book is distributed under the terms of the Creaive Commons Atribuion 4.0 Internaional License (htp://creaivecommons.org/licenses/by/4.0/), which permits use, duplicaion, adap- taion, distribuion and reproducion in any medium or format, as long as you give appropriate credit to the original author(s) and the source, provide a link to the Creaive Commons license and indicate if changes were made. ISBN 978-3-89318-074-5 Downloads: www.generaionen-compendium.de Unterstützt von: 76 Introducción Tal y como se ha adelantado en el prefacio, en este proyecto adoptamos una de las posi- bles perspectivas de análisis de las generaciones. Es conveniente aclarar lo siguiente desde el principio: cuando la gente se percibe a sí misma – o cuando otros la perciben – como miembros de una generación, están admitiendo que la pertenencia generacional es impor- tante para su identidad social y, por ende, en sus actuaciones. El punto hasta el cual esto es así dependerá de su situación particular, de las tareas a realizar y del entorno social. Este punto de vista puede resultar especialmente de ayuda en relación con la vida en sociedades “posmodernas”, en las que la cuestión de cómo la gente desarrolla su identidad personal y social es especialmente importante. Esta posición de partida ofrece un marco conceptual de referencia para el análisis gene- racional. Está relacionada con la muy conocida herramienta heurística propuesta por Karl 04 Mannheim bajo la triple denominación de “posición generacional – conexión generacional – unidad generacional”, que señala la relevancia de la conciencia y la identidad, si bien lo hace a partir de presupuestos diferentes. Una perspectiva como ésa presta especial atención a las relaciones entre los miembros de generaciones distintas y a las dinámicas de esas relaciones, lo que exige centrarse especíicamente en la socialización y en la generatividad. A tal in, proponemos conden- sar dicha perspectiva. La experiencia de la temporalidad humana, la comprensión de la generatividad y, por último, la búsqueda de signiicado son siempre relevantes. Se trata de cuestiones que son tanto históricas como del presente. La dinámica contradictoria del presente y la incertidumbre del futuro refuerzan el interés en torno a los “problemas de las generaciones” (‘en expresión de Karl Mannheim, fundador de la teoría generacional) actuales. Esta perspectiva es diferente de la que considera que las generaciones son categorías sociales o “grupos”, comparables a clases sociales (ésta ha sido la deinición histórica de generaciones). Sin embargo, la cuestión primera a considerar es si tales “comunidades de experiencia compartida” pueden observarse. Otra perspectiva es la que se centra en las generaciones familiares (deinición genealógica de las generaciones). Nuestra posición nos permite explorar lo que tienen en común las dos perspectivas ante- riores. Sin embargo, dado que las relaciones intergeneracionales necesitan organizarse, también hay que considerar las condiciones estructurales y socio­demográicas. Con ello, las dimensiones políticas se hacen patentes, bajo la fórmula de un nuevo concepto de política generacional. Esto también nos plantea un desafío con respecto al postulado de la “justicia intergeneracional”. Enfatizar que sólo adoptamos una de las posibles perspectivas implica que tenemos delan- te un horizonte más amplio que debe explorarse mucho más. En el futuro pretendemos prestar atención tanto a los aspectos socio-culturales como a las orientaciones del curso 77 vital. Cualquier comentario al respecto será muy bienvenido.¿Por qué un compendio mil- tilingüe como este? La globalización de la ciencia constituye un hecho de sobra conocido y puesto de maniiesto en prácticamente cualquier título de grado. Y la primacía del inglés resulta obvia. Sin embargo, a menudo, la uniformidad resultante es engañosa porque esconde las sutiles diferencias existentes entre diferentes culturas e idiomas. Más aún, la creciente convergencia de regulaciones institucionales y legales a nivel europeo y otras tendencias por el estilo en varios países europeos enmascaran que las diferencias culturales siguen existiendo. Estas diferencias se expresan mediante distintas maneras de entender una terminología intergeneracional (aparentemente) igual o incluso a través del uso de términos alternativos. Desde nuestro punto de vista, el multilingüe permite un mejor entendimiento de los fenó- 04 menos propios del campo de la investigación intergeneracional así como una mejor explo- ración teórica de los mismos porque las diferencias sutiles que se ponen de maniiesto animan a profundizar más en su estudio. Al respecto, términos como ‘estado/gobierno’ o ‘política/políticas’, que no son fácilmente traducibles, suponen un reto singular. 78 Nota introductoria a la versión española Como responsable de la versión en español de este documento, antes de que el lector se adentre en el mismo, deseo hacer unas breves aclaraciones sobre el contexto y el proceso de la traducción llevada a cabo. En cuanto al contexto, la traducción ha tomado como punto de partida las versiones ale- mana, inglesa y francesa del documento, que fueron las originales. Las dos últimas de esas tres versiones han sido las que, de hecho, hemos utilizado en mayor medida. La inalidad inicial de la versión española era transmitir lo más ielmente posible los contenidos del tex- to trilingüe preexistente. Además, en algunas secciones se han añadido referencias a obras publicadas en español, no incluidas en las versiones del documento en otros idiomas. En cuanto al proceso, conviene que el lector sepa que el texto inal que tiene delante 04 ha sido resultado no sólo de una labor de traducción sino también de interpretación y revisión. Los investigadores que hemos colaborado en el proceso hemos aprovechado la ocasión que ofrece un proyecto multilingüe como este para revisar, reinterpretar y, en su caso, corregir expresiones conforme avanzaba el minucioso proceso de traducción realiza- do. Creemos que ésta ha sido una de las ventajas implícitas de nuestro objetivo de tratar de ofrecer un mismo texto en siete idiomas distintos. La inalización de las tareas de preparación de la versión española del Compendio se ha llevado a cabo en el marco de una estancia de investigación realizada en la Pennsylvania State University (Estados Unidos), subvencionada por el Plan Propio del Vicerrectorado de Política Cientíica e Investigación de la Universidad de Granada. Por último, deseo agradecer a María Sáez Molero su colaboración en la redacción de la primera versión en español de este documento. Mariano Sánchez Martínez 79 Acercamiento a la noción de generación La actualidad de las relaciones intergeneracionales 4.01 Expresiones de moda como “guerra entre generaciones”, “diálogo intergeneracio- nal” y “solidaridad intergeneracional” o “el lastre de la vejez” demuestran cuán preocupa- da está la gente en la actualidad por las relaciones intergeneracionales. Estas expresiones pertenecen a una retórica intergeneracional reflejo de un discurso público sobre cómo han de vivirse, valorarse y organizarse las relaciones intergeneracionales. Una característica típi- ca de la retórica intergeneracional es su estructura antagonista entre idealización (solidari- dad) y amenaza (conlicto) que, a menudo, dramatiza las diferencias intergeneracionales. Las metáforas son un elemento importante de esta retórica intergeneracional. Así, en la 04 Tabla 1, se pueden distinguir las siguientes variantes metafóricas (según J. Bilstein (1996). Metaphorik des Generationenbegriffs. En Liebau/Wulf: Generation. Weinheim 1996): Variantes de metáforas intergeneracionales Ejemplos Desarrollo Creación de un “hombre nuevo” Ciclos y procesos Estaciones de la vida Ley Contrato intergeneracional Mejora El maestro como jardinero, los niños son nuestro futuro Diferencias y ruptura Guerra entre generaciones 4.02 Según L.L Nash (1978. Concepts of existence. In: Daedalus 107, 1) la palabra griega “genos” viene del verbo “genesthai”, que signiica “pasar a existir” y describe el paso a través del siempre cambiante umbral de entrada en la vida. Al nacer los niños surge una nueva generación, diferente de la de sus padres. Esto se repite una y otra vez, con cada generación, pero el proceso en sí permanece inalterable. En la Roma clásica la traducción del término griego “generatio” signiicaba “génesis”, “creación”, “procreación”. Por ello, el creador crea algo que es similar a sí mismo en forma, si bien, en el caso de los huma- nos, lo creado es diferente a su creador individualmente y no en tanto que especie. – En esta línea, J.Bilstein señala que el término generación se basa en dos ideas fundamentales, genésis y creación, así como en las ideas de continuidad y de ciclo; en otras palabras, crea- ción y pertenencia, dos sentidos que también se relejan en el uso metafórico del término. Estas tensiones semánticas básicas aluden al potencial de ambivalencia y a la experiencia de ambivalencia en las relaciones intergeneracionales, manifestados en la polarización de la retórica intergeneracional. S. Weigel (2006. Genea-Logik) considera la generación como un concepto clave para varias disciplinas académicas, situado en la intersection entre la evolución y la tradición, y también como un punto de diferenciación entre las ciencias y las humanidades. Esto aún se releja en los métodos de investigación actuales, a través de los cuales las generaciones “se cuentan” y “se narran”. 80 4.03 Para entender la importancia del concepto ‘generación’ es necesario considerar brevemente su historia y diversidad de sus usos. En el núcleo de la palabra “generación” se halla la creencia de que algo “nuevo” puede desarrollarse a partir de algo ya existente. Lo relevante es que ese algo “nuevo” es diferente de lo ya existente pero, al mismo tiempo, comparte características comunes con ello. Simpliicando un poco, la historia del concep- to ‘generación’ puede separarse en fases. Es importante coger el concepto y ponerlo en relación con la Antropología, la Biología, la Historia y la Sociología. 4.04 Las tres fases de la historia del concepto 1. La primera etapa incluye la Antigüedad y la Edad Media y se caracteriza por la necesidad de comprender el presente basándose en el pasado y en la tradición, res- pectivamente. Se asume la exisencia de analogías entre la estructura del curso vital del individuo y la del desarrollo de la sociedad, mediadas ambas por la familia y el paren- 04 tesco. Esta etapa temprana ya reconoce la transmisión de conocimiento de generación a generación, sentando las bases de una comprensión pedagógica de las relaciones intergeneracionales. 2. La segunda etapa comienza con la Edad Moderna. Se caracteriza por el uso predo- minante del concepto de generación con el in de señalar el inicio de un futuro nuevo y abierto. Las generaciones son percibidas como detonantes de progreso. De ahí que el arte y las ciencias sean el centro de atención. Este énfasis inicial del concepto va de la mano de un modelo de relaciones intergeneracionales centrado en la imagen de la transferencia de conocimiento maestro-alumno. Por el contrario, la sucesión de gene- raciones en la familia se da por supuesta y se cultiva en el marco ideal de la familia burguesa. Al igual que en la primera etapa, la mayoría de ejemplos se reieren a los varones. 3. La tercera etapa de comprensión de las generaciones arranca del pasado más reciente, cuando el concepto de generación se usa como herramienta de diagnóstico para caracte- rizar un periodo de tiempo. Esto supone un cambio de perspectiva respecto a la relación entre el pasado, el presente y el futuro. El futuro se percibe como algo incierto, a pesar de las orientaciones procedentes tanto del pasado como de la tradición, y aunque estas orientaciones continúen siendo tan efectivas como lo fueron antes. Esta contradicción interior también se hace evidente en el análisis de lo “posmoderno” en las sociedades contemporáneas. Pero la pérdida de certeza también ha contribuido a expandir el hori- zonte de comprensión de las generaciones: la sucesión de generaciones en la familia y en la sociedad se produce por un ajuste mutuo entre ambas. Esto resulta especialmente evidente en el contexto de la política social, cuando surgen cuestiones de justicia distri- butiva entre las generaciones en el contexto del Estado de bienestar (y su reforma). 4.05 En la posmodernidad se presta especial atención a las diferencias de género, lo cual tiene importantes consecuencias en los análisis socio-políticos. Se reconoce el papel de la mujer y se debate la relación existente entre ambos géneros. Estos discursos están 81 inluidos de forma signiicativa por la omnipresencia de los medios de comunicación y por nuestra manera de utilizar esos medios e interactuar con ellos. Todo esto, a su vez, tiene implicaciones en la estrecha interrelación entre las generaciones y el género, tal y como demuestra el ejemplo de los “cuidados”. Orientaciones ante la actual diversidad conceptual 4.06 El interés actual por los asuntos intergeneracionales se releja en una gran cantidad de publicaciones – algunas de ellas incluyen términos novedosos – que compiten por la atención del público. A continuación, y teniendo en cuenta la historia del concepto, trata- mos de sistematizarlas ilustrándolas con títulos de publicaciones recientes (al tratarse de publicaciones conocidas, el lector podrá encontrar en Internet las referencias bibliográicas completas). 04 1ª categoría: Las generaciones genealógicas hacen referencia a los parientes, a los ancestros y a la descripción de los roles familiares. Ejemplos en la literatura: Kertzer (1983). Generation as a sociological problem. [La generación como proble- ma sociológico]. Klein (1995). Die geschwisterlose Generation: Mythos oder Realität? [La generación sin hermanos ¿mito o realidad?]. Tobío Soler (2010). Abuelas y abuelos en la red familiar. Martín Palomo (2010). Los cuidados en las familias: estudio a partir de tres genera- ciones de mujeres en Andalucía. 2ª categoría: Las generaciones pedagógicas hacen referencia a las relaciones y los roles educativos. Ejemplos en la literatura: Ecarius (1998). Was will die jüngere mit der älteren Generation? Generationenbezie- hungen in der Erziehungswissenschaft. [¿Qué quiere hacer la generación joven con la más vieja? Las relaciones intergeneracionales en la pedagogía]. García (2005). Programas de Educación Intergeneracional. Acciones Estratégicas. Liebau (1997). Generation. Versuch über eine pädagogischanthropologische Grund- bedingung. [Generación. Ensayo sobre un requisito pedagógico-antropológico básico]. Mead (1972). Culture and Commitment: A Study of the Generation Gap. [Cultura y Compromiso: Un estudio acerca de la distancia generacional]. Schelsky (1957). Die skeptische Generation. Eine Soziologie der deutschen Jugend. [La generación escéptica. Sociología de la juventud alemana.] Rodríguez y Megías (2005). La brecha generacional en la educación de los hijos. 3ª categoría: Las generaciones socioculturales e históricas en relación con... a) eventos tales como guerras, conflictos económicos y políticos y las identidades colectivas resultantes. 82 Ejemplos en la literatura: Alted (1995). El exilio español en la guerra civil: los niños de la guerra. Busche (2003). Die 68er: Biographie einer Generation. [1968: Biografía de una generación]. Dischner (1982). Eine stumme Generation berichtet: Frauen der 30er und 40er Jahre. [Informe de una generación silenciosa: mujeres de 1930 y 1940]. Eisenberg (1982). The lost generation: Children in the holocaust. [La generación perdida: Los niños en el holocausto]. b) movimientos culturales, estilos y trabajos que marcan tendencia. Ejemplos en la literatura: Bonet (2007). Las metrosesenta: una generación de mujeres a la conquista de su intimidad. Bibb (2009). Generación Y. 04 Campbell (1999). This is the beat generation. [Esta es la generación beat]. Coupland (1991). Generation X: Tales for an accelerated culture. [Generación X: Historias para una cultura acelerada]. c) la regulación de la seguridad social en el Estado de bienestar. Ejemplos en la literatura: García (2004). Las relaciones familiares entre nietos y abuelos según la Ley de 21 de noviembre de 2003. Kohli (1999). Private and public transfers between generations: Linking the fam- ily and the state. [Transferencias privadas y públicas entre generaciones: conec- tando la familia y el Estado]. Langa, Ariza, Martínez y Olid (2009). Las cuidadoras y los cuidadores de depen- dientes en el seno de las redes familiares: una mirada desde la desigualdad. Thomson (1996). Selish generations? How welfare grows old. [¿Generaciones egoístas? Cómo envejece el bienestar]. 4ª categoría: Las generaciones como etiquetas para caracterizar la situación actual de grupos específicos de población, en especial los modelos típico-ideales de las gene- raciones adolescentes. Ejemplos en la literatura: Böpple/Knüfer (1998). Generation XTC: Techno und Ektase [Generación MDMA: techno y éxtasis]. Illies (2000). Generation Golf. [La generación Golf]. Illies (2003). Generation Golf zwei. [La generación Golf II]. Kullmann (2002). Generation Ally. Warum es heute so kompliziert ist, eine Frau zu sein. [Generación Ally: ¿Por qué es tan difícil ser mujer hoy en día?]. García (2006). La generación precaria. Crainer & Dearlove (2001). La generación -e. En otros ámbitos se usa el término generación en sentido igurado; por ejemplo, cuando se habla de generaciones de medicamentos, dispositivos (coches, ordenadores) o técnicas. 83 Fundamentos conceptuales Punto de partida 4.07 El término “generación” se usa a menudo como marco interpretativo y, en con- secuencia, se da por sentado que se conoce su signiicado o que este puede deducirse a partir del contexto. Sin embargo, si el término se usa en investigación es necesario espe- ciicar lo que quiere decir y fundamentarlo teóricamente. En un intento de sistematizar la diversidad conceptual mediante el uso de deiniciones condensadas, vamos a utilizar una versión modiicada del denominado “triángulo semiótico”. Según este, el “signiicado” de un concepto surge al relacionar, de una manera interpretativa (basada en suposicio- nes teóricas y en objetivos prácticos), un término dado y ciertas evidencias. Desde esta perspectiva, las deiniciones pueden entenderse como hipótesis heurísticas. Por tanto, los 04 conceptos contienen ciertas presuposiciones teóricamente fundamentadas de que algo puede suceder. Si este es el caso, el trabajo con conceptos está justiicado. Sin embargo, puede que el concepto necesite ser cambiado, reinado o completado. 4.08 Nuestro punto de partida es la interrelación entre la pertenencia a una generación y la atribución de identidad. Tal y como señalamos en la introducción, podemos aproximar- nos a esta interrelación desde la etimología y desde la historia del concepto de generación. Esto hace que tengamos que prestar atención a las relaciones sociales entre individuos y grupos ya que, desde una perspectiva sociológica, esas relaciones dan lugar a identidades. Esta interrelación es aplicable tanto a esferas de la vida públicas como privadas y puede expresarse en estilos de vida individuales y colectivos. La coniguración de las relaciones intergeneracionales en las tradiciones y costumbres así como su ordenación jurídica indi- can la necesidad de recrear una y otra vez un nuevo orden intergeneracional, es decir, recrear las dimensiones políticas de las generaciones. La correlación interna entre estos elementos fundamentales sugiere que los consideremos un patrón conceptual. En este sentido, proponemos tres deiniciones básicas: generaciones e identidad generacional, relaciones intergeneracionales y, por último, orden y políticas intergeneracionales. Estas deiniciones pueden ser puntos de partida para la gradual inclusión de otros aspectos. Generaciones e identidad intergeneracional Definición básica 4.09 El concepto de generación se utiliza para analizar la interacción -relevante en tér- minos de identidad – de los comportamientos y las relaciones sociales con la afiliación a cohortes demográficas, con las líneas de parentesco, con la pertenencia a una organiza- ción o con la experiencia de acontecimientos históricos. El concepto centra su atención en los pensamientos, los sentimientos, los deseos y comportamientos, las formas de vida y los cursos vitales tanto de individuos como de actores colectivos. 84 4.10 Hablamos de posiciones o ailiaciones generacionales en términos de atribución de identidades sociales para así evitar los peligros propios de una deinición esencialista, reii- cadora de las generaciones, y favorecer, en su lugar, una mirada que preste atención a las actuaciones empíricamente observables. A veces, esta forma de hablar se utiliza también, en un sentido igurado, al referirnos a los comportamientos de actores coletivos, grupos sociales o comunidades de experiencia (generaciones completas). También en estos casos las cuestiones de identidad son importantes. 4.11 En cuanto a la atribución auto­relexiva de las identidades generacionales, podría- mos decir, parafraseando a Johann Wolfgang von Goethe en su biografía “Poesía y Ver- dad”, que si todo el mundo que hubiese nacido diez años antes o después de su auténtica fecha de nacimiento habría sido una persona totalmente diferente en lo que respecta a su educación y a su incidencia sobre el mundo exterior. La cohorte de nacimiento, la edad, la antigüedad de pertenencia (a una organización) y la vivencia de acontecimientos históricos 04 expresan signiicados sociológicos del tiempo, distintos de los cronológicos. Diferencia intergeneracional 4.12 La presuposición de que existe una generación identiicable como tal implica nece- sariamente distinguirla de otras generaciones. En este sentido, las diferencias intergenera- cionales pueden identiicarse en función de las experiencias formativas y de los cambios en la historia vital y de la sociedad y, en paralelo, en sentimientos, pensamientos, conocimien- tos y comportamientos. Sin embargo, el telón de fondo de las diferencias intergeneracio- nales surge por la pertenencia común a una sociedad y a su historia. Se pueden observar diferencias intergeneracionales tanto entre los individuos como entre las generaciones, consideradas como comunidades de experiencia. Pertenecer a más de una generación: Multigeneracionalidad 4.13 En principio, cualquier individuo puede pertenecer a varias generaciones al mismo tiempo. Esto puede dar lugar a oportunidades y a lastres en el marco de las relaciones sociales. Por ejemplo, los hermanos mayores pueden asumir tareas que corresponden a los padres (cuidados, educación) para con sus hermanos pequeños. La generación genea- lógicamente más joven puede asumir ocasionalmente la función de educadora de las generaciones intermedias y mayores al tener más competencia en el uso de las tecnologías de la comunicación, mientras que puede seguir dependiendo de estas últimas en lo que concierne a su sustento diario o a las jerarquías profesionales. Otro caso es el de los padres que estudian una carrera y asumen en unas ocasiones el rol de estudiantes a la vez que, en otras, juegan el papel de progenitores de sus hijos. 4.14 En general, y visto lo anterior, cualquier individuo es sujeto de multigeneracional- idad. Por ende, las inluencias genealógicas, sociales y culturales se mezclan. Esto puede llevar a conlictos de roles o a experiencias de ambivalencia. 85 Socialización en el contexto generacional: Socialización generativa 4.15 ¿Qué hay de específico en las relaciones intergeneracionales personales y colec- tivas? Por norma se considera que las relaciones intergeneracionales van de la mano de procesos de aprendizaje asociados a la realización conjunta de tareas y esfuerzos dirigidos a mantener y desarrollar las relaciones intergeneracionales en el marco de la sucesión genealógica. Esto se puede observar en situaciones como la siguiente: cuando jóvenes y mayores, por ejemplo abuelos y nietos, participan conjuntamente en alguna actividad, lo que hacen suele asociarse con el aprendizaje; en sentido inverso, la referencia a la edad o a la pertenencia a una generación resultan relevantes para muchos tipos de aprendizaje. De esta forma, entra en juego un tercer factor: la transmisión, adquisición y desarrollo de la herencia material, social y cultural. Estos procesos constituyen formas especíicas de socialización. 04 4.16 La socialización generativa se puede definir como la adquisición de facetas de la identidad social a través de los diversos procesos de aprendizaje que se dan entre los miembros de distintas generaciones en los que se produce un análisis crítico de la herencia económica, social y cultural común de esas generaciones. Generatividad 4.17 En el ámbito de la Demografía, el término generatividad se usa a menudo como sinónimo de comportamiento generativo. En Psicología, desde Erikson, se entiende como la voluntad de la generación mayor de cuidar a las generaciones más jóvenes. Proponemos a continuación una visión más amplia del sentido de este concepto, organizada en tres acepciones: – En una primera acepción, más general, el concepto de generatividad puede vincularse a la idea de que los seres humanos, cuando piensan o actúan, tienen la capacidad de tomar en consideración la existencia de futuras generaciones. En gran medida, son capaces de controlar su comportamiento generativo. La mayoría pueden decidir a favor o en contra de la paternidad. – Un segundo sentido del concepto airma que las personas pueden pensar sobre el bienestar de las generaciones futuras y actuar en consecuencia. Esta forma de pensar puede postularse como una obligación y una responsabilidad para los individuos y, por analogía, para las instituciones sociales. – Una tercera interpretación, introducida recientemente en el debate, considera la expe- riencia o la perspicacia que los jóvenes, individual o colectivamente, pueden desarrollar al tomar conciencia de la necesidad de preocuparse por el bienestar de los mayores. 4.18 Según esto, proponemos deinir la generatividad como la capacidad humana de ser individual y colectivamente conscientes de la dependencia mutua entre generaciones, y de tener esto en cuenta a la hora de actuar. En esta capacidad subyace el potencial especíico para la búsqueda de signiicado tanto de la vida individual como de la vida comunitaria y social. 86 Dimensiones de las relaciones intergeneracionales Definición básica 4.19 Relaciones sociales entre los miembros de dos o más generaciones, o de una misma generación, que se caracterizan por la toma conciencia acerca de la pertenencia genera- cional y de las similitudes y diferencias resultantes de dicha pertenencia (relaciones inter- generacionales e intrageneracionales). 4.20 Dichas relaciones se concretan en procesos mutuos y relexivos de orientación, persuasión, intercambio y aprendizaje. El formato y las dinámicas de las relaciones interge- neracionales dependen, entre otras cosas, de tareas institucionales (asegurar el sustento, el cuidado y la educación). Al mismo tiempo, es importante mantener y desarrollar estas relaciones como tales. 04 4.21 Nuestra deinición se basa en la comprensión de las relaciones sociales como inte- racciones (individuales y colectivas) que no son únicas sino que continuamente remiten unas a otras y que son “encuadradas” (en el sentido goffmaniano de marco y esquema) de este modo. En muchos casos este marco se establece desde el inicio a partir de tareas que necesitan abordarse de forma conjunta o mediante roles sociales a través de los cuales nos cruzamos unos con otros. De especial interés son las relaciones que surgen entre los miembros de generaciones consecutivas. 4.22 En los diversos análisis teóricos y empíricos surge la pregunta de si se puede iden- tiicar una “lógica social” para construir relaciones intergeneracionales. ¿En qué medida podrían valer al respecto las reglas generales de intercambio, de reciprocidad? ¿Encon- tramos en esas relgas otra característica especíica de las relaciones intergeneracionales? 4.23 En este contexto parece interesante prestar atención al hecho de que los miembros de generaciones consecutivas aplacen o pongan en práctica sobre la marcha esa reciproci- dad. ¿Cómo se relejan este tipo de reglas en los datos sobre las transferencias de diversa naturaleza entre los miembros de distintas generaciones? ¿Cuál es la relación entre las transferencias privadas y las públicas? La tríada de términos conlicto intergeneracional, solidaridad intergeneracional y ambivalencia intergeneracional nos puede ayudar a enfren- tarnos a esas preguntas de forma exhaustiva. Conflicto intergeneracional 4.24 El concepto de conflicto intergeneracional se basa en la creencia de que las dife- rencias dinámicas entre las generaciones necesariamente generan conflictos. 4.25 En la literatura tradicional popular existe la creencia general de que los conlictos entre los jóvenes y los mayores están de algún modo implícitos en la naturaleza (social) de estas relaciones. La manera en que esos conlictos se despliegan se percibe como parte de un desarrollo sistémico-inmanente de la sociedad. Las relaciones de autoridad en la 87 familia y las redes de parentesco son vistas como el punto de partida “natural” de esos conlictos. Más recientemente se han identiicado conlictos entre jóvenes y mayores en la distribución de los recursos sociales y en la participación en las instituciones del Estado de bienestar. Solidaridad intergeneracional 4.26 La solidaridad intergeneracional puede entenderse como una expresión de confian- za incondicional entre los miembros de una misma generación o de generaciones distintas. 4.27 Este concepto se ha vuelto popular, sobre todo gracias a la investigaciones en tor- no al envejecimiento y a las relaciones intergeneracionales en Estados Unidos, realizadas 04 en parte como reacción en contra de: la idea de familia nuclear aislada, el declive general del parentesco y de las relaciones familiares y una percepción tendenciosa de la necesidad de apoyo que tienen las personas mayores. A menudo, se hace mención al modelo de Bengtson/Roberts (Intergenerational solidarity in aging families. Journal of Marriage and Familiy, 1991: 856-870) en el cual se distinguen seis dimensiones: (1) solidaridad asociativa (frecuencia y patrones de interacción), (2) solidaridad afectiva (tipo, grado y reciprocidad de sentimientos positivos), (3) solidaridad consensual (grado de acuerdo en las actitudes, valores y creencias), (4) solidaridad funcional (grado y cantidad de prestación y recepción de apoyo/recursos), (5) solidaridad normativa (fuerza del compromiso para con los roles y obligaciones familiares) y (6) solidaridad estructural (la estructura de oportunidades para las relaciones intergeneracionales según factores como el tamaño familiar o la proximidad geográica). 4.28 Hay que hacer constar que esta concepción de solidaridad solo se reiere a las relaciones intergeneracionales en el contexto familiar. Los detractores de la misma argu- mentan que tanto esa prestación y recepción de recursos como otras actividades conjuntas también pueden forzarse o hacerse de mala gana. Además, existe el riesgo de una ideali- zación normativa de las relaciones intergeneracionales. Por lo tanto, se podría sugerir que la citada tipología sea considerada como una propuesta para dimensionar las relaciones intergeneracionales. Una generalización social de la misma podría llegar a ser problemá- tica. En general, un concepto multidimensional de solidaridad como ése se apoya en la extendida creencia de que la relevancia de las relaciones intergeneracionales viene dada, sobre todo, por su contribución a la cohesión social. En consecuencia, descarta aspectos cruciales de la dinámica interna de las relaciones intergeneracionales. Asimismo, infrava- lora las condiciones sociales que dan forma a esos aspectos. Esto se hace patente en el diseño, recogida y análisis de datos empíricos realizados cuando se aplica este concepto. Ambivalencia intergeneracional 4.29 El concepto de ambivalencia intergeneracional se reiere al hecho de que las rela- ciones intergeneracionales micro-sociológicas y macro-sociológicas pueden expresar al mismo tiempo actitudes y comportamientos conlictivos y de solidaridad, tales como el 88 amor y el odio, la dependencia y la independencia, la cercanía y la distancia. Esos com- portamientos y actitudes tienen su origen en el reconocimiento de que la unidad y la diversidad son simultáneas. 4.30 En su forma general, el concepto de ambivalencia se refiere a la experiencia de vacilación (“oscilación”) entre polos contradictorios de sentimientos, pensamientos, deseos o estructuras sociales, en el proceso de búsqueda del significado de relaciones sociales, hechos y textos que son importantes en facetas del yo y de la capacidad de actuar. 4.31 El concepto de ambivalencia tiene su origen en la psicoterapia y en las nociones de individualidad y socialidad de Simmel. Es necesario enfatizar que la noción cientíica de ambivalencia (en oposición al concepto ordinario de la misma) no tiene connotaciones negativas per se. Por lo tanto, experimentar y vérselas con la ambivalencia puede ser visto como un reto para mantener las relaciones, que puede abordarse de un modo innova- 04 dor y socialmente creativo. Asimismo, la inluencia personal, el poder y la autoridad son importantes a este respecto. En este sentido, se pueden distinguir distintas formas de tratar con las ambivalencias, tales como “solidaridad”, “emancipación”, “abandono” o “involucración”. 4.32 En la etimología del concepto de generación ya puede verse la tensión existente entre continuidad e innovación. Tal tensión también es resultado de la intimidad y la dis- tancia simultáneas propias de muchas relaciones intergeneracionales. 4.33 Podemos postular una hipótesis heurística general al respecto de esta forma de entender la ambivalencia: por razones estructurales -principalmente su intimidad y su irre- vocabilidad – las relaciones intergeneracionales tiene un alto potencial para experimentar ambivalencia. No obstante, las relaciones intergeneracionales no siempre son ambivalentes. Relaciones intergeneracionales y estructuras sociales 4.34 La atribución de identidades generacionales se produce dentro de estructuras demográicas, sociales y culturales que establecen formas concretas de relaciones inter- generacionales entre individuos, grupos, organizaciones y otras unidades sociales. Estas unidades estructurales pueden denominarse relaciones intergeneracionales a nivel macro- social. (“Generationenverhältnisse”) 4.35 Esta descripción diiere de aquellas que se reieren a las “relaciones” sólo como interacciones micro-sociales. Es necesario considerar que también pueden existir relaciones (abstractas) entre las unidades macro­sociales que se maniiestan en interacciones concre- tas entre sus miembros/personal. Por tanto, el concepto de generación es apto para mediar entre los contrastes micro-macro. Se pueden hallar indicios de ello en el patrón conceptual de K. Mannheim denominado “posición generacional – conexión generacional – unidad generacional”. 89 4.36 Desde un punto de vista demográico, las cohortes de nacimiento son las unidades estructurales más importantes. Se deinen como el conjunto de personas nacidas en un periodo de tiempo determinado. En el contexto de las organizaciones, las cohortes con- sisten en toda aquella gente que se hizo miembro de dicha organización en un periodo determinado de tiempo. 4.37 Según la deinición planteada más arriba, las cohortes se vuelven generaciones si sus miembros u otras personas vinculan la fecha de nacimiento, la edad o, por ejemplo, la entrada a una organización, con experiencias biográicas e históricas relevantes para su identidad y su comportamiento. 4.38 El análisis de las relaciones estructurales y de las dinámicas entre los miembros 04 de distintas generaciones también puede articularse en virtud del tiempo. Por una parte, existen generaciones que viven simultáneamente (sincrónicas) y, por otra, están las que no lo hacen (diacrónicas), así como las interdependencias entre las experiencias de las gene- raciones sincrónicas y diacrónicas. 4.39 Las generaciones construyen un sistema complejo de estructuras y relaciones socio- temporales intrincadas observables tanto en las múltiples posiciones generacionales de los individuos como en las relaciones intergeneracionales. Esas estructuras y relaciones pue- den conducir a una experiencia de ambivalencia ya que ésta incluye una fase de relexión en torno a opciones opuestas. A esta posibilidad hay que añadirle la implicación de esas estructuras y relaciones tanto en la sucesión de las generaciones pasadas como en la con- tinuidad futura de las generaciones actuales. El análisis de las dimensiones temporales de las generaciones y de las relaciones intergeneracionales continúa siendo un tema poco investigado y, por lo tanto, constituye un prometedor campo para la teorización e inves- tigación intergeneracional. Elementos de los órdenes y las políticas generacionales 4.40 A la vista de la dependencia a largo plazo que los hijos tienen de sus “mayores” así como de la dependencia que los más mayores tienen del cuidado de los “jóvenes”, organizar las relaciones intergeneracionales se ha convertido en una “tarea sociocultural de naturaleza humana” que requiere normas y reglamentos. Estas normas y reglamentos expresan cómo entender esa tarea así como las posibles disputas que puedan surgir en torno a sus diferentes variantes e inluencias. Por ejemplo, la sustitución del concepto de “autoridad” paterna por el de “cuidado” paterno indica un cambio histórico en el orden intergeneracional, en especial en relación con el papel que juega el poder en tal orden. 4.41 El término “lógica de relación” se refiere a las formas establecidas de organizar las relaciones sociales, su integración dentro de las relaciones de poder económicas y políticas y su justificación a través de la tradición, las costumbres y las normas. Estas reglas, inmersas en estructuras sociales, nos hacen pensar en un “orden generacional”. 90 Definición básica 4.42 Un orden generacional puede definirse como el conjunto de reglas que tienen como finalidad organizar las relaciones generacionales de una sociedad y de sus tradicio- nes, costumbres y leyes. Dichas reglas se expresan tanto en forma de leyes como en forma de elementos de la lógica de relación social. En uno y otro caso esas reglas son expresiones de relaciones de poder y autoridad existentes. Generación y género 4.43 La generación y el género son elementos estrechamente unidos, tanto analítica como empíricamente. Ambas categorías se reieren a hechos biológicos que requieren una organización social, política y cultural. La generatividad está inluida de manera determi- nante por las relaciones de género. Una retrospectiva histórica muestra que el concepto de generación se conjugaba fundamentalmente en sentido masculino ­esto se releja tanto en 04 las normativas legales como en la asignación asimétrica de las tareas (diarias)-. Las diná- micas de los cambios – propuestos y conseguidos – de los roles de género en las últimas décadas están íntimamente vinculadas a la organización de las relaciones intergeneracio- nales, por ejemplo en las tareas del “cuidado”. Justicia/igualdad/equidad intergeneracional 4.44 El término alemán “Generationengerechtigkeit” se traduce de tres formas en espa- ñol: justicia intergeneracional, igualdad intergeneracional y equidad intergeneracional. Su uso varía según el contexto del discurso, según el cual se pueden resaltar distintos aspectos del concepto: la equidad intergeneracional se reiere a factores económicos, la igualdad intergeneracional a interpretaciones ilosóicas y la justicia intergeneracional tiene una connotación socio-jurídica. La noción de justicia incluye tanto el sentido de norma social como el de virtud individual. Esto mismo sucede cuando se articulan las relaciones interge- neracionales. En este sentido, la noción de justicia intergeneracional resulta relevante tanto en contextos microsociales (por ejemplo, en la educación cotidiana) como macrosociales (por ejemplo, con relación a la distribución de los recursos sociales). Si nos remitimos a las propuestas de Aristóteles podemos distinguir dos categorías de justicia: – La primera es la justicia de procedimiento. Esta justicia exige que las normas que ordenan una sociedad se apliquen a todos sus miembros por igual, lo que también es válido para las relaciones intergeneracionales. – La segunda dimensión de esta categoría aristotélica se reiere a los contenidos. 4.45 La justicia conmutativa postula que se debe buscar una equivalencia entre el bien otorgado y la forma en que las personas han actuado. En la literatura de ciencias políticas y economía a esto último se le denomina justicia de actuación. En segundo lugar está la justicia distributiva, que se reiere a la posición, al “valor” o mérito de las personas con 91 respecto al Estado. Esta justicia también se conoce como justicia de las necesidades, es decir, dar a cada uno según lo que necesite. 4.46 En la actualidad se puede observar un cambio pragmático en el discurso ético- ilosóico. Este cambio se centra en las acciones dentro de los contextos sociales, lo que ha traído consigo la formulación de los postulados de la justicia participativa o justicia de inclusión. 4.47 Si esto se aplica a la organización de las relaciones intergeneracionales signiica que los beneicios materiales e inmateriales que los progenitores proporcionan a sus hijos no les son “pagados” de vuelta por estos de modo inmediato -a veces, nunca-, si es que dicho pago es posible. Sin embargo, resulta importante prestar atención a las diferentes nece- sidades de hijos y padres. Las dos formas de justicia mencionadas pueden verse inluidas 04 por la idea de que los hijos pasarán a sus hijos lo que recibieron, a menudo en forma de herencia material o inmaterial. Al mismo tiempo, puede exigirse que tanto los beneicios del bienestar social como del capital humano aportados por las familias sean reconocidos por la sociedad, por ejemplo, en forma de pensiones. 4.48 Más aún, los conceptos de justicia son relevantes para la relación entre las genera- ciones que conviven hoy en día y las que vivirán en el futuro, por ejemplo con respecto al uso de los recursos naturales, al grado de deuda pública y a la valoración de la herencia cultural. Para abordar la naturaleza multidimensional de la justicia intergeneracional pro- ponemos introducir un componente normativo en la política intergeneracional, basado en los postulados generales de los derechos humanos así como en la interdependencia de las generaciones y en las responsabilidades que se derivan de esa interdependencia. 4.49 No obstante, los conceptos de justicia también juegan un papel importante en la vida cotidiana. En ella esos conceptos aparecen combinados, entre otros, con creencias sobre la igualdad y la equidad. Un criterio relevante es el de la relación entre igualdad y desigualdad tal y como lo expresa la extendida máxima según la cual la justicia exige que se trate lo igual con igualdad y lo desigual con desigualdad. 4.50 En las distintas concepciones de justicia resulta fundamental la forma de entender el pasado (por ejemplo, los recursos adquiridos), el presente (el uso actual y el aumento de recursos) y el futuro (cómo esos recursos pasan de una generación a otra). En consecuen- cia, la igualdad intergeneracional (en paralelo con el crecient interés hacia los temas inter- generacionales) está recibiendo mucha atención. La justicia intergeneracional también constituye un asunto preocupante para numerosas iniciativas políticas que, a menudo, se reieren a tratados ilosóicos y políticos que conciben a las generaciones casi exclusiva- mente como colectivos de la sociedad (y, con frecuencia, como meras cohortes de edad). 4.51 Además, cada vez resulta más relevante separar la justicia intergeneracional en intratemporal e intertemporal. Se entiende por la primera la relación entre generaciones (o grupos de edad) que viven al mismo tiempo, y por la segunda la relación existente 92 entre las generaciones actuales y las venideras. En virtud de esta distinción se plantea hasta cuándo debemos llegar cuando pensamos en las generaciones futuras y si las gene- raciones actuales pueden disminuir sus obligaciones para con esas generaciones futuras. Asimismo, se presta mucha importancia a la naturaleza de la relación existente entre las generaciones actuales y las futuras, cuya existencia depende directa o indirectamente de las decisiones generativas que tomen las primeras. Por ello, se sugiere una extensión de la perspectiva de modo que, al menos, incluya la sucesión de tres generaciones (Laslett: “contrato tri-generacional”). Contrato Intergeneracional 4.52 El contrato intergeneracional es una descripción metafórica de la forma de reparto en el sistema de pensiones público según la cual la generación que actualmente trabaja paga, a través de sus contribuciones a la seguridad social, las pensiones y beneicios de 04 la generación jubilada. De esta manera se pone en práctica el concepto generacional de estado de bienestar. El envejecimiento demográico está poniendo en tela de juicio esta forma de reparto y está dando lugar a debates sobre la sostenibilidad de la equidad intergeneracional. Potencial humano (“Humanvermögen”) 4.53 La generación de potencial humano supone la transferencia y creación de compe- tencias para la vida, es decir, de habilidades generales a la hora de orientarse en el mundo y de interactuar con otros individuos. El término capacidad vital parece ser el más apropiado para denotar tal sentido. Otro de los signiicados de potencial humano hace referencia al conocimiento y a las destrezas que capacitan a las personas para el trabajo, es decir, la capacidad laboral en un sentido más amplio. Ambas son condiciones previas para cual- quier tipo de interacción económica, social y cultural en la sociedad. La ambigüedad de la palabra “capacidad” en esta deinición es intencionada. Si decimos que tenemos “capaci- dad” para hacer algo, podríamos estar reiriéndonos tanto a los medios materiales como a las habilidades y al conocimiento. Ambas formas de “capacidad” son interdependientes. Política intergeneracional 4.54 La noción de política intergeneracional -en un sentido adicional de la expresión – resulta de reconocer la necesidad de contar con cierta organización de las relaciones intergeneracionales en la sociedad. En virtud de esto, se pueden distinguir políticas inter- generacionales implícitas y explícitas. 4.55 Dado el estado actual de análisis de la práctica sociopolítica, proponemos la siguien- te tesis: El término “Política intergeneracional” alude a los esfuerzos actuales realizados en torno a la “justicia intergeneracional” por las instituciones gubernamentales y no gubernamentales que redistribuyen recursos entre las generaciones. Proponemos dos definiciones del término: 93 4.56 Política intergeneracional descriptiva: esta política intergeneracional incluye el con- junto de esfuerzos dirigidos a institucionalizar las relaciones individuales y colectivas entre las generaciones en los ámbitos público y privado. Es necesario aclarar, además, hasta qué punto las medidas tomadas en otras áreas políticas pueden ser, de forma intencionada o no, relevantes al respecto. 4.57 Política intergeneracional programática: la creación de políticas intergeneraciona- les supone establecer las condiciones sociales que permitan la puesta en marcha de rela- ciones intergeneracionales públicas y privadas, ahora y en el futuro, de tal modo que, por un lado, se garantice el desarrollo de personalidades responsables y orientadas hacia la comunidad y, por el otro, el desarrollo de la sociedad. 04 4.58 Un área cada vez más relevante de las políticas intergeneracionales aplicadas es la de los proyectos recogidos bajo la denominación de diálogo intergeneracional. Miembros de dos o más grupos de edad y, por tanto, de diferentes generaciones, se implican en acti- vidades comunes y en proyectos útiles para el bien común. Al mismo tiempo, muchos par- ticipantes en estos proyectos se sienten motivados porque tienen la oportunidad avanzar en su propio desarrollo personal. Si asumimos que los procesos de aprendizaje (la “socia- lización generativa”) son una característica especíica de las relaciones intergeneracionales, los proyectos de los que hablamos podrían entenderse como proyectos educativos. La importancia política de estos proyectos aumenta si tenemos en cuenta que, a menudo, se apoyan en iniciativas de compromiso cívico. Si estos proyectos reciben apoyo público, este suele ser fundamentalmente de naturaleza subsidiaria. Diagrama de una política intergeneracional integral 4.59 El siguiente diagrama resume nuestra idea de política intergeneracional. En el cen- tro del mismo situamos la necesidad de establecer condiciones sociales para una creación liberal y tolerante de relaciones intergeneracionales. Esas condiciones son un requisito fundamental para que las personas puedan desarrollar una personalidad independiente y orientada hacia la comunidad. Esto nos remite a nuevos argumentos sociopolíticos, que requieren de relexión continua a la luz de las dinámicas sociales que suceden y de las que se desea que sucedan. Ya que todo esto hace referencia al desarrollo de “la persona en su totalidad”, resulta necesario incluir una sinopsis de todas las organizaciones, gubernamen- tales o no, que inluyen directa o indirectamente en la organización de las relaciones inter- generacionales a nivel de las estructuras sociales y de las instituciones. Esas organizaciones se basan en argumentos normativos especíicos que están íntimamente ligados a otros argumentos de carácter más general (señalados por las lechas). Esta manera de entender la política intergeneracional supone realizar algo más que una mera tarea transversal. Exige incluir perspectivas longitudinales e implica una colaboración activa e intensa, más allá de la simple coordinación, en busca siempre de meta-objetivos conjuntos. Y esto requiere una gestión social creativa de las tensiones existentes, de las desigualdades sociales y de los conlictos de intereses. Una política intergeneracional integral conceptualizada de este modo sería capaz de impulsar con fuerza las políticas generales de la sociedad. 94 Sinopsis de áreas polítícas específicas de las generaciones  Infancia / adolescencia / familia / vejez / educación, etc. Actividades / tareas: Trabajo doméstico – “Cuidados” – Socialización Creación de relaciones intergeneracionales en diferentes ámbitos de la vida, presentes y futuros  Desarrollo de la personalidad – Identidad – Agencia Argumentos políticos y éticos generales Derechos humanos Justicia Responsabilidad Fiabilidad 04 Generatividad “Generificación” En conclusión 4.60 “Las generaciones se narran y se cuentan” (S. Weigel). La ubicuidad de los hechos a los que nos referimos frecuentemente como generaciones y relaciones intergeneracionales requiere la adopción de perspectivas interdisciplinares. Esto permite, a un tiempo, conectar la teoría, la práctica y las políticas. Además, requiere el uso de diversos métodos de inves- tigación y de transferencia de conocimiento. Pero para explicarlos con el adecuado grado de detalle necesitaríamos un “compendio” adicional. Sin embargo, incluso un primer borrador como este demuestra que las “problemáticas intergeneracionales” constituyen un tema académicamente fascinante y necesitado en la práctica. 95 ita 05 Kurt Lüscher, Andreas Hof, Gil Viry & Eric Widmer, Mariano Sánchez, Giovanni Lamura & Marta Renzi, Andrzej Klimczuk, Paulo de Salles Oliveira, Ágnes Neményi, Enikő Veress, Cecilia Bjursell & Ann-Krisin Boström, Gražina Rapolienė & Sarmitė Mikulionienė, Sema Oğlak & Ayşe Canatan Generaionen, Generaionenbeziehungen, Generaionenpoliik Generaions, intergeneraional relaionships, generaional policy Généraions, relaions intergénéraionelles, poliiques de généraions Generaciones, relaciones intergeneracionales, políica generacional 5. Generazioni, relazioni intergenerazionali, poliica generazionale Pokolenia, relacje międzypokoleniowe, polityka relacji 05 międzypokoleniowych Gerações, relações intergeracionais, políica geracional Nemzedékek, nemzedékek közöi kapcsolatok, nemzedéki poliika Generații. Poliici generaționale și relații intergeneraționale Generaion, relaioner mellan generaioner, generaionspolicy Kartos, kartų santykiai, kartų poliika Kuşaklar, kuşaklararası ilişkiler, kuşak poliikası Ein mehrsprachiges Kompendium A mulilingual compendium Un abrégé mulilingue Un compendio mulilingüe Un compendio mulilingue Wielojęzyczne kompendium Um compêndio mulilíngue Többnyelvű kompendium Un compendiu mulilingvisic Et mångspråkigt kompendium Daugiakalbis kompendiumas Çok dilli bir Rehber GENERATIONES “Generationes” è un network indipendente di studiosi operanti in diversi paesi e discipline, impegnati nell’approfondimento di vari aspetti concernenti l’analisi delle generazioni da un punto di vista teorico, metodologico, empirico e politico. E’ sostenuto dal cluster di eccellenza “Fondamenti culturali dell’integrazione” dell’Università di Costanza (Germania). „Generationes“ ist ein freies Netzwerk von Wissenschaftlerinnen und Wissenschaftlern, in unterschiedlichen Ländern und Disziplinen, die sich mit aktuellen Fragen der Generatio- nenanalyse in Theorie, Methodologie, Empirie und Politik beschäftigen. Es wird vom Exzel- lenzcluster „Kulturelle Grundlagen von Integration“ der Universität Konstanz gefördert. “Generationes” is a free network of scholars from different countries and disciplines con- cerned with the analysis of intergenerational issues in theory, methodology, research and policy. It is financially supported by the Center of Excellence „Cultural Foundations of Social Integration“, University Konstanz 05 Edition 2016 © Universität Konstanz 2016 This book is distributed under the terms of the Creaive Commons Atribuion 4.0 Internaional License (htp://creaivecommons.org/licenses/by/4.0/), which permits use, duplicaion, adap- taion, distribuion and reproducion in any medium or format, as long as you give appropriate credit to the original author(s) and the source, provide a link to the Creaive Commons license and indicate if changes were made. ISBN 978-3-89318-074-5 Downloads: www.generaionen-compendium.de Unterstützt von: 100 Introduzione Come anticipato nella prefazione, in questo progetto adottiamo uno dei molteplici approc- ci possibili all’analisi delle generazioni. In questo cogliamo la proicua possibilità di sotto- lineare che, se in determinate circostanze gli individui percepiscono sé stessi o vengono da altri percepiti come appartenenti ad una data generazione, a ciò si associa l’idea che questa appartenenza generazionale sia rilevante per la loro identità e quindi per la loro azione. Fino a che punto ciò si veriichi, dipende dalla situazione, dalle funzioni e dal con- testo sociale. Questa visione ci sembra utile proprio rispetto alla vita nelle società “post- moderne”, sebbene ciò sollevi con particolare urgenza anche la domanda, come possano gli individui dispiegare la propria identità personale e sociale. Da questo punto di partenza abbozziamo un primo schema concettuale per l’analisi delle generazioni. A nostro parere tale modello è, a ben vedere, capace di incardinarsi con lo schema concettuale risalente a Karl Mannheim e basato sulle nozioni di “posizionamento generazionale – nesso generazionale – unità generazionale”. Anche in tal caso si fa infatti riferimento alla rilevanza di coscienza e identità, seppur partendo da altre premesse. 05 Tale approccio suggerisce di prestare particolare attenzione ai rapporti tra gli appartenenti di diverse generazioni e alla dinamica di tali rapporti. Ciò impone di dare uno sguardo particolare alla socializzazione e alla generatività, ed a tal ine proponiamo alcune parafrasi speciiche. L’esperienza della caducità umana è in tal senso sempre in gioco, come lo sono la comprensione della generatività e, in ultima ratio, la ricerca del senso della vita. Perciò si tratta di tematiche al tempo stesso di rilevanza storica ma anche attuali. La dinamica contraddittoria del presente e l’incertezza sul futuro rafforzano l’interesse ai “problemi” odierni “delle generazioni” (per rimandare ancora una volta Karl Mannheim, fondatore della teoria delle generazioni). Ad un prima occhiata questa prospettiva si distingue da quella che concepisce le genera- zioni come categorie o “raggruppamenti” sociali, comparabili alle classi sociali (deinizione storica delle generazioni). In merito occorre tuttavia chiedersi, con un certo scetticismo, se tali “comunità esperienziali” possano propriamente essere osservate. Un’altra prospettiva si concentra sulle “generazioni” nella famiglia (deinizione genealogica delle generazioni). Il nostro approccio consente di approfondire quanto di comune esiste tra queste due concezioni, facendo riferimento alle condizioni generali strutturali e socio­demograiche, dato che i rapporti tra le generazioni debbono essere organizzati. In questo modo l’analisi riprende nuovamente in considerazione le dimensioni politiche, cosa che affrontiamo illu- strando il nuovo concetto di politica generazionale, nella quale vediamo la sida di poter realizzare il postulato della giustizia intergenerazionale. Quando sottolineiamo che stiamo illustrando solo una delle possibili prospettive, ciò signi- ica anche che sono possibili ed esplorabili ampliamenti dell’orizzonte. I nostri futuri sforzi 101 mirano in particolare ad approfondire gli aspetti socio-strutturali e l’orientamento al corso della vita. Ulteriori stimoli sono in tal senso i benvenuti. Perché un compendio multilingue? La globalizzazione comprende anche la scienza, e ciò è facilmente riscontrabile anche nell’ultima delle tesi di laurea breve. Il primato della lingua inglese è in tal senso evidente. Eppure la unitarietà che in tal modo sembra rag- giunta è ingannevole, in quanto nasconde le sottigliezze proprie delle singole culture e quindi anche delle singole lingue. Allo stesso modo, il crescente allineamento delle regole istituzionali e giuridiche a livello europeo o simili tendenze sociali operanti in diversi paesi europei possono impedire di riconoscere la continuità di tali differenze culturali, che si manifesta in una diversa percezione dell’(apparentemente) medesimo concetto di genera- zione o addirittura in diverse concezioni dello stesso. Siamo pertanto dell’opinione che la comprensione dei fenomeni e della loro compene- trazione teorica nel campo dell’analisi delle generazioni – e non solo in tale ambito – sia favorita dal tenere presente le risorse del plurilinguismo. Differenze sottili stimolano ulte- 05 riori rilessioni. Particolari side sono poste da concetti che non si riescono a tradurre con una sola parola. A tali particolarità facciamo brevemente riferimento nell’introduzione aggiuntiva speciica per ogni versione linguistica. 102 Note alla versione italiana La traduzione italiana di questo compendio incentrato sui concetti di “generazione, relazi- oni intergenerazionali e politiche generazionali” ha potuto trarre vantaggio, da un lato, dalla collaborazione con la collega Marta Renzi, co-autrice della presente versione, la cui passione per la lingua tedesca ha fornito una prima, generosa base di partenza da cui avviare il processo di certosina traduzione e limatura del testo riportato nelle pagine che seguono. Dall’altro, si è potuta giovare dei molti anni di permanenza e studio in contesti accademici e di ricerca di lingua tedesca che hanno caratterizzato la mia carriera di “gerontologo” o, in altre parole, – la spiegazione mi sia concessa alla luce della carenza di percorsi formativi in questo ambito professionale nel contesto italiano – di studioso dei fenomeni dell’invec- chiamento da un punto di vista prevalentemente socio-economico. Avviatasi con un dot- torato di ricerca in “corso della vita e politica sociale” presso l’Università di Brema, la mia ormai ventennale esperienza di ricercatore presso il dipartimento ricerche gerontologiche dell’INRCA di Ancona (l’unico Istituto di Ricovero e Cura a Carattere Scientiico italiano operante nel settore della geriatria) mi ha permesso di lavorare, anche per lunghi periodi, 05 presso rilevanti istituzioni del settore in Germania (in particolare il Centro di Gerontologia Sociale diretto da Hanneli Döhner presso l’Università Clinica di Amburgo-Eppendorf, UKE) e in Austria (il Centro Europeo per le Politiche e la Ricerca sul Welfare Sociale di Vienna). Nonostante questa condizione privilegiata – e forse inevitabilmente – diverse sono state le occasioni di dubbio, ancora oggi non del tutto risolte, che sono emerse nel corso del- la traduzione, come nel caso di termini come Generationenbeziehungen (tradotto con relazioni tra le generazioni o intergenerazionali) e Generationenverhältnisse (per il quale si è preferito il termine rapporti tra le generazioni o intergenerazionali), solo per citare un esempio. Per questo motivo, il risultato offerto nelle pagine che seguono non ha la pretesa di rappresentare la versione deinitiva del testo, ma solo una prima, per quanto a lungo ponderata approssimazione, rispetto alla quale i commenti e suggerimenti che i lettori vorranno avanzare saranno certamente i benvenuti. Giovanni Lamura 103 Avvicinamento al conceto di generazione Attualità della questione generazionale 5.01 Slogan quali "guerra tra le generazioni", "dialogo tra generazioni” e "solidarietà tra generazioni" o titoli di libro quali "Il peso della vecchiaia" mostrano quanto la questione delle generazioni sia oggi attuale. Tali espressioni rilettono una propria retorica generazionale, che può essere definita come il pubblico dibattere e scrivere su come le relazioni interge- nerazionali sono vissute e giudicate o su come dovrebbero essere impostate. Caratteristica della retorica generazionale è la sua struttura antagonistica tra idealizzazione (solidarietà) e pericolo (conlitto). Frequentemente, le differenze generazionali sono caricate in misura drammatica, attraverso metafore che costituiscono un elemento importante della retorica generazionale. A riguardo possono distinguersi le seguenti igure (sulla falsariga di J. Bil- stein 1996. Metaforica del termine generazione. In Liebau/Wulf: Generazione. Weinheim): 05 Varianti delle metafore generazionali Esempi Sviluppo Creazione di un "uomo nuovo" Ciclicità e processo Stagioni Diritto Contratto generazionale Miglioramento Insegnante come giardiniere, i igli sono il nostro futuro Alienazione e cesura Guerra tra generazioni 5.02 Secondo L.L. Nash (1978, Concepts of existence. In: Daedalus 107:1), la parola greca “genos” sta alla base del verbo “genesthai”, che signiica “to come into existence” o “venire in esistenza”, descrivendo il superamento della – costantemente mutevole – soglia della vita. Attraverso la nascita dei igli si crea una nuova generazione, la quale si differen- zia da quella dei genitori, e ciò accade in continuazione partendo dal nuovo, ma il fatto il sé, in quanto tale, rimane lo stesso. Nell'antichità romana il termine “generatio”, tradotto dal greco, signiicava generazione, formazione, produzione. In questo processo il creante dà vita a qualcosa che nella forma gli è simile, per quanto nel caso degli esseri umani il generato differisce a livello individuale, e non come specie, dal suo creatore. J. Bilstein fa inoltre notare che il concetto si basa fondamentalmente su due idee, che si ripercuoto- no anche nella retorica, ossia quelle di creazione e produzione ma anche di continuità e ciclicità, in altre parole di creato e di appartenenza. Queste fondamentali aree di tensione rivelano il potenziale di ambiguità e di esperienze di ambivalenza nelle relazioni interge- nerazionali, ritrovandosi anche nelle polarizzazioni della retorica generazionale. S. Weigel (2006. Genea-logik) vede nella generazione anche la parola chiave per diverse discipline, luogo di intersezione tra evoluzione e tradizione, anche nel senso di una differenziazione tra scienze naturali e sociali, cosa che si rilette anche nei metodi della ricerca attuale, in quanto le generazioni sono raccontate e contate. 104 5.03 Al ine di accostarsi all'importanza del concetto di generazione, è opportuno esami- nare brevemente la storia del concetto e l'attuale varietà della sua applicazione. Nella radice del termine generazione è contenuta l'idea dello sviluppo del "nuovo" rispetto all’attuale. In proposito è fondamentale che questo nuovo si differenzi da ciò che è stato inora ma, contemporaneamente, ne includa le afinità. Sempliicando, la storia del concetto può essere suddivisa in fasi e, a riguardo, assumono rilevanza anche i collegamenti del concet- to rispetto ai punti d’intersezione con l’antropologia, la biologia, la storia e la sociologia. 5.04 Le tre fasi della storia del concetto 1. La prima fase comprende l'antichità e il medioevo, ed è caratterizzata dagli sforzi di comprendere il presente partendo dal passato o dalla tradizione. Tra la struttura temporale del corso di vita individuale e quella dello sviluppo della società vengono assunte delle analogie mediate dalla famiglia e dalla parentela. Già in questa fase, inoltre, si prende in considerazione il trasferimento di conoscenze lungo il lusso delle generazioni e vengono poste le basi per una comprensione pedagogica delle relazioni intergenerazionali. 05 2. Con i tempi moderni ha inizio una seconda fase, caratterizzata dal fatto che il termi- ne generazione viene utilizzato principalmente per segnalare la partenza per un futuro nuovo ed aperto. Le generazioni sono considerate fonti di stimolo per il progresso e perciò l’attenzione viene rivolta alle arti e alle scienze. A questa accentuazione del termine si afianca la trasmissione della conoscenza di ogni genere orientata secondo il modello generazionale insegnante-studenti. Alla successione familiare delle gene- razioni viene invece prestata scarsa attenzione, perché data per scontata e coltivata come ideale della famiglia borghese. Come nella prima fase, la maggior parte delle rappresentazioni si riferiscono solamente a uomini. 3. Una terza fase della comprensione delle generazioni inizia con la contemporaneità, durante la quale il concetto di generazione viene utilizzato come strumento diagno- stico per esaminare una speciica fase temporale. Ciò rilette una visione modiicata del rapporto fra passato, presente e futuro. Quest’ultimo viene ritenuto tanto incerto quanto gli orientamenti verso il passato o la tradizione, anche se questi continuano a rimanere eficaci. Questa contraddizione interiore trova espressione anche nell’analisi del postmoderno operata nelle società contemporanee. La perdita di consapevolezza ha tuttavia contribuito anche ad una estensione degli orizzonti della comprensione generazionale: la sequenza delle generazioni nella famiglia e quella della società sono rapportate le une con le altre – l’esempio più evidente è quello del settore della poli- tica sociale – e ciò fa emergere questioni di giustizia distributiva tra le generazioni nel contesto del Welfare State (e della sua riorganizzazione). 5.05 Le costruzioni della differenza tra i generi attirano particolare attenzione nel post- modernismo, e da ciò discendono anche importanti impulsi per l’analisi socio-politica. Il ruolo delle donne trova apprezzamento e il rapporto tra i sessi viene tematizzato, questioni 105 che sono fortemente inluenzate dalla onnipresenza dei media e dall’interazione con essi. Ciò è rilevante a sua volta per lo stretto intreccio esistente tra la dimensione generazionale e quella di genere, come dimostra l’esempio fornito dai compiti di cura [caregiving]. Orientamento nella attuale varietà terminologica 5.06 L'odierno interesse per la questione generazionale si rilette in una varietà di pub- blicazioni sull’argomento, che puntano ad attirare l’attenzione, in parte attraverso nuove etichette. Tenendo conto della storia del termine, di seguito cerchiamo di arrivare ad una sistematizzazione, visualizzandola attraverso i titoli delle più recenti pubblicazioni (trattan- dosi di pubblicazioni note, per le informazioni bibliograiche complete si rinvia alle fonti su internet). 1. Categoria: generazioni genealogiche riferite a parentela, antenati, ridefinizione dei ruoli familiari. Esempi di riferimenti bibliograici: 05 Borchers (1997). La generazione sandwich: i suoi contributi ed oneri temporali e inanziari [Die Sandwich­Generation: Ihre zeitlichen und inanziellen Leistungen und Belastungen]. Bordone (2009). Contatti e prossimità delle persone anziane rispetto ai igli adulti: un confronto Italia-Svezia [Contact and proximity of older people to their adult chil- dren: a comparison between Italy and Sweden]. Klein (1995). La generazione senza fratelli: mito o realtà? [Die geschwisterlose Ge- neration: Mythos oder Realität?] Saraceno C. (2011) Nonni e nipoti. Sgritta (2002) Il gioco delle generazioni. Famiglie e scambi sociali nelle reti primarie. 2. Categoria: generazioni pedagogiche riferite ai rapporti ed ai ruoli educativi. Esempi di riferimenti bibliograici: Diamanti I. (2007) Il Paese dove il tempo si è fermato. Ecarius (1998). Cosa vuole la generazione più giovane dalla più anziana? Relazioni intergenerazionali nelle scienze pedagogiche [Was will die jüngere mit der älteren Generation? Generationenbeziehungen in der Erziehungswissenschaft]. Liebau (1997). Generazione. Ricerca di una condizione di base pedagogico-antropo- logica [Generation. Versuch über eine pädagogischanthropologische Grundbedin- gung]. Schelsky (1957). La generazione scettica. Una sociologia della gioventù tedesca [Die skeptische Generation. Eine Soziologie der deutschen Jugend]. 3. Categoria: generazioni storiche socio-culturali riferite a…: a) eventi come guerre, sconvolgimenti politici ed economici, ed alle risultanti idee di identità collettiva. Esempi di riferimenti bibliograici: Busche (2003). I sessantottini: biograia di una generazione. La generazione dei 106 “praticanti” (locuzione comune) [Die 68er: Biographie einer Generation. Genera- tion Praktikum]. Calvi (ed.) (2005) Generazioni a confronto. Dischner (1982). Una generazione muta racconta: le donne degli anni '30 e '40 [Eine stumme Generation berichtet: Frauen der 30er und 40er Jahre]. Eisenberg (1982). La generazione perduta: i bambini nell’olocausto. [The lost generation: Children in the holocaust]. b) movimenti, stili ed opere culturali di tendenza. Esempi di riferimenti bibliograici: Campbell (1999). Questa è la beat generation [This is the beat generation]. Coupland (1998). Generazione X: racconti per una cultura accelerata [Genera- tion X: Tales for an accelerated culture]. Schizzerotto, Sartor e Trivellato (2011) Generazioni disuguali. Le condizioni di vita dei giovani di oggi e di ieri: un confronto. c) regolamenti del welfare state per la protezione sociale. Esempi di riferimenti bibliograici: 05 Piancastelli e Donati (2003) L’equità tra le generazioni. Un dibattito internazio- nale. Thomson (1996). Generazioni egoiste? Come invecchia il benessere [Selish ge- nerations? How welfare grows old]. 4. Categoria: generazioni usate come denominazioni per caratterizzare l’attuale situa- zione di popolazioni specifiche, con particolare riguardo alle figure tipico-ideali delle generazioni giovanili. Esempi di riferimenti bibliograici: Böpple / Knüfer (1998). Generazione XTC: Tecno ed Estasi [Generation XTC: Techno und Ekstase]. Cavalli (2007) Giovani non protagonisti. Illies (2000). Generazione Golf: una ispezione [Generation Golf: Eine Inspektion]. Illies (2003). Generazione Golf II [Generation Golf zwei]. Kullmann (2002). Generazione Ally. Perché oggi è così complicato essere una donna [Generation Ally. Warum es heute so kompliziert ist, eine Frau zu sein]. Ulteriori approfondimenti utilizzano il concetto in senso igurato, per esempio come gene- razioni di medicinali, di apparecchiature (auto, computer) e di tecnologie. 107 Principi concetuali Punto di partenza 5.07 Il concetto di generazione è spesso utilizzato come modello interpretativo. Ciò avviene in base all’assunzione che la comprensione dei contenuti sia nota o possa essere dedotta dal contesto. Qualora invece il termine sia impiegato per inalità di ricerca e ana- lisi, è necessario deinire l’oggetto in discussione e ancorarlo da un punto di vista teorico. Allorché si tenti di ordinare la molteplicità dei diversi concetti attraverso l’utilizzo di dei- nizioni compatte, ci troviamo di fronte ad una forma modiicata del cosiddetto "triangolo semiotico", che afferma quanto segue: il “signiicato” di un concetto si evince collegando un termine, da un lato, e un fatto, dall’altro, in una prospettiva interpretativa (basata su presupposti teorici e inalità pratiche). Da questo punto di vista, le deinizioni possono essere intese come ipotesi euristiche, che guidano pertanto alla conoscenza. I concetti comprendono in questo modo assunzioni teoricamente motivabili su quanto può accade- re. L’empiria giustiica pertanto il lavoro con il concetto, che a seconda delle circostanze 05 può essere modiicato, afinato o integrato. 5.08 Alla base del nostro approccio, lo abbiamo menzionato nell’introduzione, si colloca la relazione – derivabile dall’etimologia e dalla storia del termine – tra appartenenza gene- razionale e attribuzione di identità. Ciò pone l'attenzione sulle relazioni sociali tra individui e gruppi, in quanto è su questi che si fondano, da un punto di vista sociologico, le identità. Questo può avvenire sia nella sfera pubblica che in quella privata, e trovare espressione negli stili di vita individuali come in quelli collettivi. La conigurazione dei rapporti interge- nerazionali negli usi e costumi, come pure la loro regolazione giuridica, fanno riferimento ad un ordine generazionale che va continuamente ricreato, e pertanto ad una dimensione politica delle generazioni. Lo stretto rapporto tra tali elementi fondamentali suggerisce di parlare di una griglia concettuale, per cui proponiamo tre deinizioni di base, vale a dire: generazioni e identità generazionale, relazioni intergenerazionali e ordine e politica gene- razionali. Questi possono pertanto rappresentare i punti di riferimento per una graduale parafrasi di ulteriori questioni. Generazioni ed identità generazionale Definizione di base 5.09 Il concetto di generazione serve ad analizzare l’interazione – rilevante per l’identità individuale – tra l’agire, i rapporti sociali con l’appartenenza a specifiche coorti demogra- fiche, la posizione nella rete di parentele, il far parte di un’organizzazione o l’aver vissuto determinati eventi storici. L’attenzione si focalizza sul pensare, provare, volere e agire, sulle forme di vita e sui (per)corsi di vita degli individui come pure degli attori collettivi. 5.10 Si fa riferimento alle appartenenze generazionali in termini di attribuzione dell’i- dentità sociale, al ine di evitare la trappola di una deinizione essenzialistica, e puntare 108 piuttosto l’attenzione sull’agire empiricamente osservabile. Ciò accade talora anche in senso metaforico, quando si tratta dell’azione di attori collettivi, quali raggruppamenti sociali o comunità esperienziali (intere generazioni). Anche in tal caso è rilevante la rap- presentazione identitaria che ne deriva. 5.11 Nel senso di un’attribuzione auto­rilessiva delle identità generazionali è possibile affermare – con una frase tratta dall’ autobiograia di Johann Wolfgang von Goethe “Poe- sia e Verità" – che nascere solo dieci anni prima o più tardi probabilmente signiicherebbe divenire una persona completamente diversa, come istruzione ed impatto sul mondo. Anno di nascita, età, durata di un’appartenenza ed eventi storici implicano una ri-trascri- zione sociologica del tempo. Differenza generazionale 5.12 L'assunzione che esista una generazione nominabile implica necessariamente la sua distinzione da altre generazioni. Si possono pertanto individuare differenze generazionali rispetto ad esperienze pregnanti come pure a cesure della storia della vita e della società e, di conseguenza, nel modo di sentire, pensare, conoscere ed agire. In tal senso, alla base 05 delle differenze sociali generazionali si pone l’esteso senso comune di appartenenza ad una società e alla sua storia, per cui le differenze generazionali possono essere individuate come comunità esperienziali sia tra individui sia tra generazioni. Appartenenza a più di una generazione: Multigenerazionalità 5.13 Tendenzialmente un individuo può appartenere contemporaneamente a più gene- razioni, e da ciò possono scaturire sia opportunità che oneri per le relazioni sociali. Ad esempio, i fratelli maggiori possono assumere responsabilità genitoriali (sostegno, edu- cazione) rispetto ai fratelli più giovani. A causa della propria competenza tecnologica o mediatica, la generazione genealogicamente giovane può a volte assumere il ruolo di insegnante rispetto la generazione di mezzo e anziana, pur rimanendo magari dipen- dente dalle generazioni più anziane in termini di sostentamento o di gerarchia aziendale. O ancora: i genitori che studiano assumono talora il ruolo di allievi dei propri insegnanti accademici, talaltra il ruolo di genitori dei propri igli. 5.14 In generale pertanto ogni individuo è caratterizzato da una propria multigenera- zionalità, in cui si mescolano inluenze genealogiche, sociali e culturali, da cui possono scaturire conlitti di ruolo ed esperienze ambivalenti. Socializzazione nell’unione generativa: la socializzazione generativa 5.15 In cosa consiste la specificità dei rapporti intergenerazionali personali e collettivi? Una possibile risposta è che questi, di solito, vanno di pari passo con i processi dell’appren- dimento, i quali si svolgono seguendo il succedersi delle generazioni, nello svolgimento congiunto di compiti come pure negli sforzi per la conservazione e lo sviluppo delle rela- 109 zioni generazionali. Questa assunzione viene chiarita dalle perifrasi che seguono. Quando giovani ed anziani o, per esempio, nonni e nipoti intraprendono qualcosa insieme, ciò è spesso associato con l'apprendimento. D’altro canto, per molte forme di apprendimento è rilevante far riferimento all’età o all’appartenenza generazionale. In tale contesto entra in gioco normalmente un terzo elemento: la trasmissione, l’assimilazione e lo sviluppo dell’eredità materiale, sociale e culturale. Questi sono speciici processi di socializzazione. 5.16 La socializzazione generativa può essere definita come l’insieme dei processi, che si svolgono tra membri di generazioni differenti, di acquisizione di sfaccettature dell’identità sociale, operata attraverso il confronto critico con l’eredità economica, sociale e culturale comune. Generatività 5.17 La generatività in demograia è spesso sinonimo di comportamento riproduttivo, ossia della decisione di genitorialità e della sua attuazione. In psicologia, da Erikson in poi, 05 ci si riferisce con questo alla disponibilità delle persone anziane a prendersi cura di quelle più giovani. Di seguito suggeriamo un’interpretazione più ampia in tre passi: – l'idea di generatività può essere associata, in una prima generalizzazione, all’idea che gli esseri umani sono in grado di tener conto dell'esistenza delle generazioni future nel proprio pensare ed agire. Ciò signiica che possono in larga misura controllare il proprio comportamento generativo e, nella gran parte dei casi, decidersi a favore o contro la genitorialità; – in secondo luogo, gli esseri umani possono rilettere il bene delle future generazioni ed agire di conseguenza. Questo può essere postulato come impegno e responsabilità verso i singoli individui e, per analogia, verso le istituzioni sociali; – una terza generalizzazione, recentemente introdotta nel dibattito, tiene conto dell'espe- rienza o dell'intuizione che anche i più giovani possono sviluppare, individualmente o collettivamente, una consapevolezza rispetto al benessere dei più anziani. 5.18 Alla luce di queste rilessioni, proponiamo pertanto questa deinizione: la genera- tività indica la capacità umana, di essere consapevoli, individualmente e collettivamente, della reciproca dipendenza tra le generazioni, e di poterne e doverne tener conto in sede di azione. Ciò racchiude una specifica potenzialità ai fini dell’attribuzione di significato per la vita individuale e sociale-comunitaria. Dimensioni delle relazioni intergenerazionali Definizione di base 5.19 Tra i membri di due e più generazioni nonché all'interno di una stessa generazione si instaurano delle relazioni sociali che sono caratterizzate dalla consapevolezza dell’appar- tenenza generazionale e delle comunanze e differenze che da questa derivano (relazioni inter- e intragenerazionali). 110 5.20 I rapporti intergenerazionali si concretizzano in processi reciproci e rilessivi di orientamento, inluenza, scambio ed apprendimento. Forma e dinamica delle relazioni intergenerazionali dipendono, tra l’altro, dalla soddisfazione di compiti istituzionalmen- te predeterminati (assicurazione del sostentamento, “caring ", educazione). Tali relazioni vanno inoltre allo stesso tempo mantenute e sviluppate. 5.21 La nostra deinizione si basa sulla ritrascrizione delle relazioni sociali come intera- zioni (individuali o collettive) che non sono univoche, bensì fanno ripetutamente e vicen- devolmente riferimento le une alle altre e vengono quindi in un certo senso "inquadrate". Spesso questo inquadramento è assegnato a priori, per effetto dei compiti che devono essere svolti assieme, o dei ruoli sociali in quali ci si incontra. Le relazioni tra membri di generazioni successive sono quelle che suscitano il maggior interesse. 5.22 Le analisi teoriche ed empiriche differenziate vertono tra l’altro sulla domanda se sia possibile individuare una sorta di logica "sociale" inerente l’impostazione delle relazioni intergenerazionali. Fino a che punto valgono le regole generali dello scambio e della reci- procità? E’ questo un ulteriore segno della speciicità delle relazioni intergenerazionali? 05 5.23 A riguardo è interessante considerare il differimento delle controprestazioni o la loro trasposizione ai membri delle generazioni successive. Come si rilettono queste regole nei dati sui trasferimenti di prestazioni differenti tra membri di generazioni differenti? E qual è, in tale contesto, il rapporto tra prestazioni pubbliche e private? La triade composta da conlitto intergenerazionale, solidarietà intergenerazionale ed ambivalenza generazio- nale si presta a svolgere una funzione di orientamento per affrontare tali domande. Conflitto intergenerazionale 5.24 Il concetto di conflitto intergenerazionale si basa sul presupposto che la differenza dinamica tra generazioni provochi necessariamente dei conflitti. 5.25 Nella letteratura tradizionale e popolare predomina notoriamente l’idea che i con- litti tra giovani ed anziani siano in un certo qual modo ancorati alla natura (sociale) dei loro rapporti, e che nelle modalità con cui tali conlitti vengono consentiti ed estrinsecati si possa intravedere una spinta allo sviluppo della società nel senso di mantenerne sistema- ticamente le strutture portanti. In tale contesto, i rapporti d’autorità famigliari e parentali fungono da punto di partenza "naturale”, sebbene in tempi più recenti si individuino con- litti tra giovani ed anziani anche rispetto alla distribuzione delle risorse della società ed alla partecipazione alle istituzioni dello stato assistenziale. Solidarietà intergenerazionale 5.26 La solidarietà intergenerazionale può essere vista come l’espressione dell’affidabi- lità incondizionata tra i membri di una o più generazioni. 111 5.27 Il concetto di solidarietà intergenerazionale si è fatto strada soprattutto per il tra- mite della ricerca gerontologica e generazionale americano-statunitense, in parte come difesa di fronte all’idea di famiglia come nucleo isolato, di una generale disintegrazio- ne della rete famigliare e parentale, come pure di una visione unilaterale della vecchiaia caratterizzata esclusivamente da una condizione di bisogno assistenziale. A riguardo si fa spesso riferimento al modello di Bengtson e Roberts (1991. Intergenerational solidarity in ageing famiglie. In: Journal of Marriage and Family: 856-870), in cui si distinguono sei dimensioni: 1) solidarietà associativa (frequenza e modello d’interazione); 2) solidarietà affettiva (tipo, grado e reciprocità di mutui sentimenti); 3) solidarietà consensuale (grado di concordanza in atteggiamenti, valori e convinzioni); 4) solidarietà funzionale (tipo ed entità del supporto reciproco); 5) solidarietà normativa (intensità del legame a ruoli ed obblighi famigliari); 6) solidarietà strutturale (strutture di opportunità per il mantenimento delle relazioni intergenerazionali, quali dimensione familiare e vicinanza geograica). 5.28 Va sottolineato che questa visione della solidarietà considera solamente le relazioni intergenerazionali familiari. A ciò si può obiettare che tale approccio non tiene conto del 05 fatto che il dare e il ricevere o altre attività comuni potrebbero essere imposte o svolte con riluttanza. Inoltre sussiste il pericolo di un’idealizzazione normativa delle relazioni inter- generazionali. Per tal motivo, appare logico considerare questa tipologia più come una proposta per il dimensionamento di tali relazioni intergenerazionali, mentre problematica risulta la loro generalizzazione all’intera società. In generale il concetto di solidarietà, di per sé polivalente, si basa sull’idea ampiamente diffusa che l'importanza delle relazioni intergenerazionali derivi prioritariamente dal loro contributo ad una consensuale coesione sociale. Ciò facendo si trascurano importanti aspetti della dinamica interna delle relazioni intergenerazionali, sottovalutandone allo stesso tempo le condizioni sociali che le plasma- no, così come evidenziano l’impostazione, la raccolta e l’analisi di dati empirici. Ambivalenza intergenerazionale 5.29 Il concetto di ambivalenza intergenerazionale si riferisce alla circostanza che, nell’ambito delle relazioni intergenerazionali micro e macro sociali, si possono esprimere contemporaneamente atteggiamenti e modalità di comportamento che sono sia conlit- tuali sia solidaristici – come ad esempio odio e amore, autonomia e dipendenza, prossimità e distanza – e che trovano la propria radice nel riconoscimento di una contemporanea appartenenza e diversità. La deinizione da noi proposta è pertanto la seguente: 5.30 Il concetto di ambivalenza, inteso in senso generale, si riferisce ad esperienze del “vacillare” (oscillare) tra contrapposizioni antitetiche del sentire, del pensare, del volere e delle strutture sociali, alla ricerca del significato delle relazioni, dei fatti e dei testi sociali che sono rilevanti per le varie sfaccettature della nostra identità e per la nostra capacità di azione. 5.31 Il concetto di ambivalenza ha le sue radici nella psicoterapia come pure nella visione simmeliana dell’individualità e della socialità. Va sottolineato che, (a differenza di ciò che 112 comunemente si intende) in senso scientiico le ambivalenze non sono connotate a priori in senso negativo, in quanto queste esperienze e la loro gestione possono essere viste anche come una sida rispetto al modo di impostare le relazioni, cosa che può avvenire anche in modo socialmente creativo ed innovativo. In tale contesto possono assumere importanza i concetti di inluenza, potere e autorità. E in corrispondenza a questo possono distinguersi diverse modalità di gestione dell’ambivalenza, come la "solidarietà", "l’emancipazione", la "ritirata" e la “complicità”. 5.32 La tensione tra continuità e novità è riconoscibile nell’etimologia stessa del concet- to di generazione, e si nutre anche della simultanea intimità e distanza che caratterizza molte relazioni intergenerazionali. 5.33 Come ipotesi euristica generale può pertanto postularsi che: le relazioni interge- nerazionali, per motivi strutturali – quali la loro intimità e intrinseca irrescindibilità – sono caratterizzate da un’elevata probabilità di tradursi in esperienze ambivalenti, pur non “essendolo” sempre ed in ogni caso. 05 Relazioni intergenerazionali e strutture sociali 5.34 L'attribuzione di identità generazionali si colloca nell’ambito di strutture demogra- iche, sociali e culturali, che costituiscono il quadro di riferimento delle concrete relazioni intergenerazionali tra individui, gruppi, organizzazioni ed altre identità sociali. Queste condizioni strutturali possono essere deinite come rapporti intergenerazionali. 5.35 Questa deinizione si differenzia da quelle che si riferiscono alle relazioni solamente in termini di interazioni micro-sociali ed ai rapporti come realtà macro-sociali. Va infatti considerato che anche tra unità macro-sociali possono sussistere delle relazioni (astratte), che si sostanziano in interazioni concrete tra i suoi appartenenti/membri. Il concetto di generazione si presta bene a mediare la contrapposizione tra micro- e macro-sistemi, come del resto si può ritrovare nella griglia concettuale suggerita da K. Mannheim “condizione generazionale – interazione tra generazioni – unità generazionale”. 5.36 Dal punto di vista demograico, le più importanti unità strutturali sono costituite dalle coorti. Queste sono definite come l’insieme delle persone nate entro un dato inter- vallo di tempo. Tradotte in termini di organizzazioni, le coorti sono costituite da tutte le persone che ne sono diventate membri nell’arco di un determinato periodo di tempo. 5.37 Alla luce della deinizione sopra proposta, una coorte diviene una generazione quando i diretti interessati o terzi considerano rilevante – per la propria identità ed il pro- prio agire – il momento della nascita, l’età o l’ingresso in un’organizzazione, in associa- zione ad esperienze biograiche e storiche di vario genere. 5.38 L'analisi dei rapporti strutturali e la dinamica tra i membri di diverse generazioni possono essere distinte anche rispetto al tempo. Da un lato troviamo infatti generazioni 113 co-esistenti (sincroniche), dall’altro generazioni che vivono in tempi diversi (diacroniche), come pure interdipendenze tra esperienze generazionali sincroniche e diacroniche. 5.39 Le generazioni costituiscono un complesso sistema di strutture e relazioni socio-tem- porali incastonate a vicenda. Possono essere osservate nelle appartenenze generaziona- li multiple degli individui e nelle relazioni intergenerazionali. Possono culminare nell’e- sperienza di ambivalenze, qualora queste ultime comportano una fase di rilessione tra opzioni contrapposte. A ciò si aggiunge la loro collocazione rispetto alle successioni di generazioni passate come pure alla loro progressione nel futuro. L'analisi delle dimensioni temporali delle generazioni e delle relazioni intergenerazionali costituisce un campo della teoria e della ricerca generazionale ancora poco elaborato e pertanto assai promettente. Elementi dell’ordine generazionale e di politica generazionale 5.40 Alla luce delle lunghe fasi della vita in cui la generazione più giovane dipende dall’aiuto dei più anziani, da un lato, e quella più attempata dalle cure dei più giovani, 05 dall’altro, l’organizzazione delle relazioni intergenerazionali diviene per così dire una sorta di “compito socio-culturale insito nella natura umana”, che richiede norme e regolamenti. Questi ultimi rilettono, a loro volta, sia il modo in cui tali compiti vengono interpretati, sia il confronto tra varianti diverse e sull’inluenza esercitata. Ad esempio, la sostituzione del concetto di “patria potestà” (intesa come “Gewalt”) con quello di “potestà genitoriale” (intesa come “Sorge”) rivela un mutamento storico-temporale dell’assetto esistente tra le generazioni. 5.41 Il termine “logica delle relazioni" definisce le forme consolidate di organizzazione delle relazioni sociali, il loro incastonamento nei rapporti di potere economici e politici, e la loro costituzione attraverso usi, costumi e norme. Inquadrate nelle strutture sociali, queste regole preigurano un ordine generazionale. Definizione di base 5.42 L’insieme delle regole che, in forma di usi, costumi e diritto, operano in una società o in parti di essa per impostarne le relazioni intergenerazionali, rappresenta un ordine generazionale. Questo trova la sua espressione sia nel diritto sia nelle figure della logica delle relazioni sociali. Entrambi sono anche espressione dei rapporti di potere e di dominio. Generazione e Genere 5.43 Generazione e genere sono strettamente collegati da un punto di vista sia anali- tico sia empirico. Entrambe le categorie fanno riferimento a realtà biologiche che hanno bisogno di una conigurazione sociale, politica e culturale. La generatività è in larga misura determinata dal rapporto tra i sessi, e la retrospettiva storica evidenzia come il concetto di generazione sia prevalentemente stato plasmato in termini maschili. Ciò trova la sua decli- nazione nei regolamenti normativi nonché nell'asimmetrica divisione dei compiti (quoti- 114 diani). La dinamica del mutamento postulato e vissuto dei ruoli di genere registratosi negli ultimi decenni è pertanto fortemente intrecciata con l’impostazione delle relazioni inter- generazionali. L'esempio più lampante è quello della organizzazione dei compiti descritti con il termine “prendersi cura” [caring]. Giustizia intergenerazionale 5.44 L'idea di giustizia comprende sia una regola sociale sia una virtù individuale. Lo stes- so vale per l’organizzazione delle relazioni intergenerazionali. In questo senso, il concetto di giustizia assume rilevanza sia dal punto di vista micro-sociale (come nella quotidianità dell’educazione) sia da quello macro-sociale (ad esempio per quanto riguarda la distribu- zione delle risorse della società). Con riferimento alle ancor oggi illuminanti proposte di Aristotele, possono in merito distinguersi due categorie di giustizia. – La prima è la giustizia procedurale, la quale richiede che le regole di ordine sociale siano applicate a tutti gli interessati in modo equo e in tal senso uguale, e pertanto anche rispetto al rapporto tra le generazioni. – La seconda dimensione si incentra sui contenuti. 05 5.45 In proposito la giustizia dello scambio postula che occorrerebbe adoperarsi per assicurare la parità del valore dell’oggetto rispetto alle prestazioni degli interessati. Nella letteratura politica ed economica ciò viene deinito anche come giustizia della prestazione. Inoltre si parla di giustizia distributiva, secondo la quale lo Stato si orienta sulla base della posizione, del "valore" o dei meriti della persona interessata. Un ambito, questo, nel quale si è consolidato anche il concetto di giustizia basata sul bisogno. 5.46 Negli ultimi tempi si osserva un cambiamento pragmatico nel dibattito etico­iloso- ico, che consiste essenzialmente nel valutare l’agire tenendo conto del contesto sociale, cosa che conduce al postulato della giustizia del coinvolgimento o della partecipazione. 5.47 Tradotto in termini di conigurazione dei rapporti intergenerazionali, ciò signiica che i genitori forniscono ai loro igli servizi materiali ed immateriali che non vengono “ripagati” immediatamente e spesso neanche completamente, per quanto ciò sia peral- tro possibile. Non vale pertanto solo la giustizia dello scambio, ma deve tenersi conto anche delle diverse esigenze di igli e genitori. In entrambe le forme può inoltre assumere rilevanza l’idea che i igli tramandino ai loro stessi igli quanto ricevuto, spesso anche in forma di un’eredità materiale ed immateriale. Allo stesso tempo si può pretendere che le prestazioni erogate nelle famiglie, e attraverso di queste per il benessere della società e la costruzione del capitale umano, vengano socialmente riconosciute, per esempio nell’am- bito del sistema pensionistico. 5.48 Il concetto di giustizia assume rilevanza anche rispetto al rapporto tra generazioni attuali e future, ad esempio per quanto riguarda le modalità di utilizzo delle risorse natu- rali, l'ampiezza del debito pubblico e la valorizzazione del patrimonio culturale. Al ine di tener conto in modo compatto della multidimensionalità della giustizia intergeneraziona- 115 le, proponiamo una rideinizione normativa della politica generazionale, che si basa sui postulati generali dei diritti umani, e che allo stesso tempo pone l’accento sulla reciproca dipendenza tra le generazioni e sulle responsabilità che da questa derivano. 5.49 Il concetto di giustizia gioca un ruolo anche nella gestione della vita quotidiana, combinandosi tra l’altro con le nozioni di correttezza ed equità. Un importante criterio è il rapporto tra uguaglianza e disuguaglianza, che trova espressione nel diffuso detto che “la giustizia impone di trattare i casi uguali allo stesso modo e quelli diversi in modo diverso”. 5.50 Nelle nozioni di giustizia è inoltre sempre rilevante la comprensione del rapporto tra passato (rappresentato ad esempio dalle risorse acquisite), presente (inteso come uso ed incremento attuale delle stesse) e futuro (come tramandarle). Altrettanto grande è di conseguenza l’interesse che attrae la questione della giustizia intergenerazionale, paralle- lamente al crescente interesse per la questione generazionale. L’equità intergenerazionale è inoltre un importante oggetto delle iniziative politiche, nell’ambito delle quali si fa spesso riferimento alla sua trattazione ilosoica e politica, che si occupa di generazioni esclusiva- 05 mente come collettivi sociali (e spesso addirittura solamente come coorti di età). 5.51 Ampio spazio prende inoltre la questione della demarcazione tra equità generazio- nale intra- ed intertemporale. Con ciò si intende in primo luogo il rapporto tra generazioni (o classi di età) contemporanee, ed in secondo luogo quello tra le generazioni attuali e quelle future. In merito il dibattito si chiede inoltre, tra l’altro, ino a che punto si debba pensare al futuro e se, eventualmente, le generazioni odierne possano quantiicare (e scon- tare) il valore dei propri obblighi verso chi vivrà in un lontano futuro. Ampio spazio assume anche il problema di come debba essere interpretato il rapporto tra le generazioni attuali e quelle future, la cui esistenza dipende comunque, direttamente o indirettamente, dalle decisioni riproduttive delle generazioni odierne. In merito è stato suggerito di estendere la prospettiva di analisi alla serie di almeno tre generazioni (il “contratto tri-generazionale” di Laslett). Contratto intergenerazionale 5.52 Il contratto tra le generazioni è una rideinizione metaforica del processo di tra- sferimento inanziario operata dal sistema previdenziale, in base alla quale la generazio- ne in età lavorativa assicura – attraverso i propri versamenti previdenziali – la copertura pensionistica della generazione non più attiva. Qui il termine generazione trova impiego nel senso attribuito dall’approccio dello stato sociale e, alla luce dell’attuale evoluzione demograica, il tradizionale processo di trasferimento inanziario è posto a dura prova, sollevando dibattiti su come garantire l’equità tra le generazioni. Capitale Umano 5.53 La formazione del capitale umano include, da un lato, la trasmissione e la costru- zione delle competenze “di vita”, e quindi delle capacità generali di saper stare al mondo 116 e interagire con le altre persone, riassumibili nel concetto di capacità di vivere. Dall’altro lato ne fanno parte quelle conoscenze e capacità che consentono agli individui di lavorare, e quindi la capacità di lavorare in un senso ampio senso del termine. Entrambe le capacità costituiscono la condizione minima afinché, in una società, sia possibile agire in termini economici, sociali e culturali. L’ambiguità, che qui in tal senso trova espressione, del ter- mine (tedesco) "capacità" [N.T.: Vermögen nella lingua tedesca signiica sia “capacità” che “capitale, patrimonio”] è assolutamente intenzionale e voluta. Se diciamo che "siamo in grado" di fare qualcosa, possiamo infatti intendere che disponiamo sia delle risorse mate- riali ed attrezzature per farlo, sia delle necessarie competenze e conoscenze. Tra i due tipi di “capacità” sussistono reciproche interdipendenze. Politica generazionale 5.54 L'idea di politica generazionale – nel senso più ampio del termine – deriva dal rico- noscimento della necessità di un ordine sociale delle relazioni intergenerazionali. A riguar- do si può parlare di una politica generazionale implicita, che deve essere distinta dall’idea di politica generazionale esplicita. 05 5.55 Allo stato attuale delle analisi, e tenendo conto della prassi politico-sociale, propo- niamo la seguente tesi: la "politica generazionale" è espressione degli attuali sforzi intra- presi per assicurare la giustizia intergenerazionale nonché delle istituzioni pubbliche e non governative che distribuiscono le risorse tra le generazioni. Si propongono in merito due riformulazioni definitorie: 5.56 Politica generazionale descrittiva: la politica generazionale include tutti gli sforzi mirati ad un ordine istituzionalizzato delle relazioni individuali e collettive tra le generazioni, ed operanti nell’area conflittuale tra sfera privata e pubblica. A tal fine va inoltre chiarito fino a che punto possano assumere rilevanza – intenzionalmente o involontariamente – misure di altri ambiti politici. 5.57 Politica generazionale programmatica: svolgere politica generazionale significa creare le condizioni sociali che consentano di dar luogo, nel presente e nel futuro, a rela- zioni pubbliche e private tra le generazioni tali da garantire, da un lato, lo sviluppo di una personalità auto-responsabile e socialmente competente, e dall'altro l’ulteriore progresso della società. 5.58 Un settore sempre più importante nella pratica politica generazionale è rappresen- tato dai progetti che rientrano sotto la deinizione generale di “dialogo intergeneraziona- le”, che ha luogo quando rappresentanti di due o più distinte classi di età e delle relative (diverse) generazioni sociali sono coinvolti in attività comuni e progetti utili alla collettività. Di norma, le persone coinvolte in tali iniziative sono contemporaneamente interessate a formarsi e svilupparsi ulteriormente in termini di personalità. Se si assume che si possa cogliere una speciicità dei rapporti intergenerazionali nei processi di apprendimento ad essi sottesi (socializzazione generativa), tali attività possono essere intese come progetti 117 educativi. I quali spesso acquisiscono un signiicato politico aggiuntivo, quando si fondano su iniziative della società civile. Qualora ad essi venga assicurato il sostegno dello stato, questo assume di solito un carattere di sussidiarietà. Diagramma di una politica generazionale integrale 5.59 Il seguente graico sintetizza il quadro concettuale sotteso dalla politica genera- zionale. Al centro è posta la creazione delle condizioni sociali per la creazione libera ed aperta al futuro delle relazioni intergenerazionali. Tali condizioni costituiscono un presup- posto essenziale per lo sviluppo dell’individuo in una personalità autonoma e socialmente competente. A ciò fanno riferimento ulteriori ragioni politico-sociali, che richiedono una continua rilessione alla luce dell’effettiva e desiderabile dinamica sociale. Poiché si tratta dello sviluppo della “persona nel suo complesso”, dal lato delle strutture ed istituzioni sociali è necessario adottare uno sguardo d’insieme di tutte quelle organizzazioni, gover- native e non, che inluenzano direttamente o indirettamente il conigurarsi delle relazioni intergenerazionali. Queste sono basate su speciiche motivazioni normative, le quali sono 05 intrinsecamente connesse con le motivazioni generali (connessioni a freccia). Questa visio- ne comporta pertanto un’operazione più che trasversale, in quanto non si tratta solamente di concordare e coordinare, ma di cooperare intensamente ed attivamente, prestando con- tinuamente attenzione agli ampi compiti comuni. Ciò richiede una gestione socialmente creativa delle aree di conlitto, delle disuguaglianze e degli interessi sociali esistenti. Una politica generazionale integrale così concepita può pertanto offrire importanti impulsi alla politica sociale generale. Quadro d’insieme delle specifiche aree di politica genrazionale  Infanzia / Giovani / “Famiglia” / Anziani / Istruzione etc. Attività / Compiti: Amministrare – “Assistenza” – Socializzatione Configuratione delle relazioni tra generazioni in diversi ambiti della vita presente e futura  Sviluppo della personalità – Identità – Abilitazione delle capacità di azione Fondamenti politici ed etici generali Dignità humana Postulati di equità/giustizia Responsabilità Affidabilità Generatività Questioni di genere 118 Prospettive 5.60 “Le generazioni sono raccontate e contate” (S. Weigel). L'ubiquità delle fattispecie descritte per il tramite delle generazioni e delle relazioni intergenerazionali richiede un approccio interdisciplinare. E consente al contempo di gettare un ponte tra teoria, pratica e politica. Ciò esige l’impiego di diversi metodi di ricerca e di trasferimento delle conoscen- ze. Presentarli nella loro necessaria differenziazione richiederebbe un compendio separato. Il qui tentato schizzo concettuale lascia comunque già intravedere che la questione gene- razionale, oltre che scientiicamente affascinante, rappresenta un campo che è opportuno approfondire anche per ragioni pratiche. 05 119 pol 06 Kurt Lüscher, Andreas Hof, Gil Viry & Eric Widmer, Mariano Sánchez, Giovanni Lamura & Marta Renzi, Andrzej Klimczuk, Paulo de Salles Oliveira, Ágnes Neményi, Enikő Veress, Cecilia Bjursell & Ann-Krisin Boström, Gražina Rapolienė & Sarmitė Mikulionienė, Sema Oğlak & Ayşe Canatan Generaionen, Generaionenbeziehungen, Generaionenpoliik Generaions, intergeneraional relaionships, generaional policy Généraions, relaions intergénéraionelles, poliiques de généraions Generaciones, relaciones intergeneracionales, políica generacional Generazioni, relazioni intergenerazionali, poliica generazionale 6. Pokolenia, relacje międzypokoleniowe, polityka relacji międzypokoleniowych Gerações, relações intergeracionais, políica geracional Nemzedékek, nemzedékek közöi kapcsolatok, nemzedéki poliika 06 Generații. Poliici generaționale și relații intergeneraționale Generaion, relaioner mellan generaioner, generaionspolicy Kartos, kartų santykiai, kartų poliika Kuşaklar, kuşaklararası ilişkiler, kuşak poliikası Ein mehrsprachiges Kompendium A mulilingual compendium Un abrégé mulilingue Un compendio mulilingüe Un compendio mulilingue Wielojęzyczne kompendium Um compêndio mulilíngue Többnyelvű kompendium Un compendiu mulilingvisic Et mångspråkigt kompendium Daugiakalbis kompendiumas Çok dilli bir Rehber GENERATIONES „Generaiones” to wolna sieć naukowców z różnych krajów i dyscyplin zajmujących się anali- zą zagadnień międzypokoleniowych w teorii, metodologii, badaniach i polityce. Jest wspierane inansowo przez Centrum Doskonałości „Kulturowe Podstawy Integracji Społecznej“ działające na Uniwersytecie w Konstancji (Niemcy). „Generaiones“ ist ein freies Netzwerk von Wissenschatlerinnen und Wissenschatlern, in unter- schiedlichen Ländern und Disziplinen, die sich mit aktuellen Fragen der Generaionenanalyse in Theorie, Methodologie, Empirie und Poliik beschätigen. Es wird vom Exzellenzcluster „Kulturelle Grundlagen von Integraion“ der Universität Konstanz gefördert. “Generaiones” is a free network of scholars from diferent countries and disciplines concerned with the analysis of intergeneraional issues in theory, methodology, research and policy. It is inancially supported by the Center of Excellence „Cultural Foundaions of Social Integraion“, University Konstanz 06 Ediion 2016 © Universität Konstanz 2016 This book is distributed under the terms of the Creaive Commons Atribuion 4.0 Internaional License (htp://creaivecommons.org/licenses/by/4.0/), which permits use, duplicaion, adap- taion, distribuion and reproducion in any medium or format, as long as you give appropriate credit to the original author(s) and the source, provide a link to the Creaive Commons license and indicate if changes were made. ISBN 978-3-89318-074-5 Downloads: www.generaionen-compendium.de Unterstützt von: 124 Wprowadzenie Jak wspomniano we wstępie, w tym projekcie przyjmujemy jedną z kilku możliwych perspektyw analizy „pokoleń”. Na samym początku należy zwrócić uwagę na następujące sformułowanie: kiedy ludzie postrzegają siebie - lub gdy inni postrzegają ich - jako członków pokolenia, uznają że przynależność do pokolenia jest ważna dla ich tożsamości społecznej, a tym samym dla ich działań. Zakres tego zjawiska zależy od sytuacji, zadań i środowiska społecznego poszczególnych ludzi. Ten punkt widzenia może być szczególnie przydatny do analiz życia w „postmodernistycz- nych” społeczeństwach, gdzie kluczową pozycję zajmuje pytanie o to jak ludzie rozwijają swoją tożsamość indywidualną i zbiorową. Ten punkt wyjścia pozwala na określenie ram koncepcyjnych do analiz relacji pokoleniowych. Odnosi się on do dobrze znanego narzędzia heurystycznego „status pokolenia – pokole- nie jako rzeczywistość – pokolenie jako jednostka” autorstwa Karla Mannheima, w którym również, choć przy użyciu odmiennych założeń, wskazane zostało znaczenie świadomości i tożsamości. Przyjęta perspektywa kieruje naszą uwagę na relacje między członkami różnych pokoleń i na ich dynamikę, co wymaga szczególnego skupienia się na kwesiach socjalizacji i generatywności. Pro- ponujemy stosowanie specyicznej terminologii w tym zakresie. Doświadczenie ludzkiej docze- sności, rozumienie generatywności i wreszcie poszukiwanie sensu życia są zawsze aktualnymi tematami. Są to zarówno zagadnienia historyczne, jak i bieżące. Sprzeczna dynamika teraźniej- 06 szości i niepewność przyszłości wzmacnia zainteresowanie aktualnymi „problemami pokoleń” (w nawiązaniu do Karla Mannheima, prekursora teorii pokoleń). Prezentowana tu perspektywa jest odmienna od podejścia, które postrzega pokolenia jako kate- gorie społeczne lub „grupy” porównywalne do klas społecznych (pojęcie pokolenia w ujęciu historycznym). Niemniej należy rozważyć pytanie o to czy takie „wspólnoty podzielanych przeżyć i doświadczeń” można zaobserwować w pierwszej kolejności. Jeszcze inna perspektywa koncen- truje się na pokoleniach rodzin (pojęcie pokolenia jako ogniwa w ciągu genealogicznym). Nasza perspektywa pozwala na wypracowanie porozumienia między tymi dwoma podejścia- mi poznawczymi. Jednakże ponieważ relacje międzypokoleniowe muszą być zorganizowane pod uwagę należy brać także warunki strukturalne i społeczno-demograiczne. Tak więc, dochodzi tu wymiar polityczny, wyjaśniany w ramach nowej koncepcji polityki relacji mię- dzypokoleniowych. Ujęcie to pozwala również na dalszy rozwój koncepcji „sprawiedliwości międzypokoleniowej”1. 1  W zależności od kontekstu i dyskursu akademickiego używane są też inne tłumaczenia niemieckiego zwrotu „Generaionengerechigkeit”: „sprawiedliwość międzypokoleniowa”, „uczciwość międzypokoleniowa” lub „rów- ność międzypokoleniowa”. 125 Należy podkreślić, iż tym miejscu przedstawiono jeden z kilku możliwych punktów widzenia. Oznacza to, że możliwe jest rozszerzenie horyzontu, który powinien podlegać dalszym bada- niom. W przyszłości zamierzamy przyjrzeć się bliżej aspektom społeczno-kulturowym oraz per- spektywie biegu życia2. Inne sugesie są mile widziane. Dlaczego to kompendium jest wielojęzyczne? Procesy globalizacji nauki stanowią dobrze znany fakt, który znajduje już odzwierciedlenie niemal z każdym nadanym stopniem licencjata. Pry- mat języka angielskiego jest oczywisty. Jednak wynikająca z tego stanu jednorodność jest często zwodnicza, gdyż ukrywa subtelne różnice występujące w różnych kulturach i językach. Ponadto wzrastająca konwergencja regulacji instytucjonalnych i prawnych na poziomie europejskim lub zachodzenie zbliżonych tendencji społecznych w różnych krajach europejskich maskuje ciągłość różnic kulturowych. Różnice te są wyrażane w rozbieżnych znaczeniach (pozornie) tej samej ter- minologii relacji międzypokoleniowych, a nawet w użyciu odmiennych określeń. W naszej opinii wielojęzyczność wspiera lepsze zrozumienie zjawisk i analizy teoretyczne w obszarze badań relacji międzypokoleniowych. Subtelne różnice mogą prowokować dalsze rozwa- żania. Szczególnie wymagające są określenia, które nie mogą podlegać prostemu przekładowi, jak „państwo/rząd” lub „polityka”. Takie cechy pokrótce przedstawiają dodatkowe wprowadze- nia do każdej wersji językowej. 06 2 W języku polskim zwroty „die Orienierung am Lebenslauf” i „life-course orientaions” można tłumaczyć w ujęciu wąskim jako „orientacja życiowa/przyszłościowa młodzieży” oraz szerokim jako „perspektywa biegu/przebiegu/ kursu/linii życia” lub „perspektywa cyklu życia”. Przy czym należy zaznaczyć, że pojęcie „biegu życia” odnosi się do linearnej koncepcji czasu cechującej się dążeniem do jakiś celów (np. realizacja kariery), podczas gdy „cykl życia” odnosi się do koncepcji czasu cyklicznego, w której zakłada się związek czasu życia z procesami biologicznymi (np. starzenie) wspólnymi dla całego gatunku ludzkiego. 126 Komentarze do polskiej wersji językowej Przygotowanie polskiej wersji językowej niniejszego kompendium wymagało czytania wielo- krotnego, czytania tematycznego i czytania „w poprzek”. W pierwszej kolejności porównywa- no zwroty z oryginalnym tekstem niemieckim, angielskim i francuskim, a następnie z wersjami hiszpańską i włoską. W wielu miejscach niezbędne było nie tylko ustalenie skondensowanych i precyzyjnych polskich odpowiedników użytych zwrotów, ale też podkreślenie różnic ich znaczeń. Podjęcie inicjatywy tłumaczenia kompendium stanowiło bezpośrednią kontynuację moich zain- teresowań naukowych. Gerontologia społeczna, wokół której głównie koncentrują się moje wysiłki, stanowi dyscyplinę interdyscyplinarną co wiąże się z posługiwaniem się bogatym apa- ratem pojęciowym oraz zróżnicowaną literaturą naukową. Można zaryzykować twierdzenie, że wiele z przedstawionych w niniejszym kompendium koncepcji nie było do tej pory szeroko oma- wianych w rodzimym dyskursie akademickim, choć w różnym stopniu są już mniej lub bardziej precyzyjnie podnoszone w dyskursie publicznym, jako kwesie wymagające zainteresowania i nierzadko interwencji aktorów życia publicznego. Są to chociażby zagadnienia związane z różni- cami stylu życia poszczególnych pokoleń, niepewności i sprawiedliwości podziału zasobów mię- dzy przedstawicielami różnych pokoleń, wzrostu długu publicznego i narastającej nierównowagi inansowej systemów emerytalnych, rachunkowości generacyjnej („generaional accouning”) oraz zrównoważonego rozwoju i zwiększania szans na przetrwanie („sustainability”) gatunku ludzkiego wraz z jego środowiskiem naturalnym. Mam nadzieję, że niniejsza publikacja poprzez przedstawienie spójnej siatki pojęciowej przyczyni się do pobudzenia i poszerzenia debaty na 06 temat relacji międzypokoleniowych. W języku polskim zwroty „pokolenie” i „generacja” są właściwie powszechnie stosowane jako synonimy. Jednakże o ile słowo „generacja” odnosi się zarówno do ludzi, zwierząt, roślin, urzą- dzeń stworzonych przez człowieka, jak i procesów związanych z przekształcaniem energii, to zwrot „pokolenie” jest stosowany niemal wyłącznie w odniesieniu do zbiorowości ludzkich. W niniejszej publikacji unikam zatem stosowania zwrotu „generacja” by wyraźniej podkreślić zwią- zane z określeniem „pokolenie” różnice kulturowe, które zostały zaobserwowane chociażby przy pojęciu „wielopokoleniowości”. Inną istotną kwesią jest bogactwo pojęć stosowanych w języku polskim do odróżniania typów relacji międzyludzkich. W tym miejscu proponuje zamienne stosowanie zwrotów „relacje mię- dzypokoleniowe” i „stosunki międzypokoleniowe” w nawiązaniu do przyjętych w socjologii sposobów określania pojęcia „stosunek społeczny”. Uznaje się, że zwrot ten dotyczy zorgani- zowanych i utrwalonych schematów zachowań, w tym wzajemnych oddziaływań i interakcji. Należy przy tym zaznaczyć, że relacje/stosunki międzypokoleniowe nie implikują zobowiązań między aktorami. Tymczasem są one obecne w określeniach „więź międzypokoleniowa” (posta- wa „powinniśmy coś zrobić” dla innych pokoleń), „solidarność międzypokoleniowa” (postawa „musimy coś zrobić”) i „kontrakt/umowa międzypokoleniowa” (postawa „zróbmy to i to”). Przykładów trudności w przekładzie prac z zakresu badań nad relacjami międzypokoleniowymi dostarczają w szczególności zwroty związane z ich aspektami politycznymi. Użyty w oryginale 127 zwrot „Generaionenordnung” można przełożyć na „ład pokoleń” oraz „reżim międzypokolenio- wy”. W obu przypadkach mamy do czynienia ze zinstytucjonalizowanymi zasadami określającymi kształt relacji międzypokoleniowych. Przy czym należy zaznaczyć, iż ze względu na występowanie też pejoratywnego znaczenia słowa „reżim” oraz jego wąskie znaczenie, w języku polskim często zamiennie stosuje się zwroty „system” i „ustrój”. Kiedy indziej zaś oddziela się je stosując bar- dziej szczegółowe zwroty, jak np. „forma rządów”, „system rządów”, „reżim polityczny” i „ustrój terytorialny”. Bezpośredniego przekładu nie można zastosować w przypadku zwrotu „Generaionenpoliik”, który prowadziłby do obecnych w języku angielskim określeń „polityka międzypokoleniowa” („intergeneraional policy”) lub „polityka pokoleniowa” („generaional policy”). Pierwszy w języku polskim może implikować, iż jest to polityka uzgadniana między pewnymi pokoleniami. Drugi, że jest uzgadniana przez jedno z wielu pokoleń lub że dotyczy jednego pokolenia. W obu przypadkach z horyzontu znika przedmiot proponowanej dziedziny szczegółowej, stąd też wpro- wadzony zostaje tu zwrot „polityka relacji międzypokoleniowych”. Należy przy tym zauważyć też, iż zwrot „polityka” ma w języku polskim tylko liczbę pojedynczą oraz że nie odpowiada trzem określeniom występującym w języku angielskim: „poliics” (walka o władzę polityczną), „policy” (stosowanie władzy do osiągania innych celów poza władzą, np. do rozwiązywania problemów społecznych) i „polity” (społeczeństwo jako zorganizowane państwo). 06 Mając na uwadze poruszone kwesie uznać należy, że przedstawione dalej tłumaczenie nie stano- wi ostatecznej wersji tekstu, lecz zaledwie pierwszą próbę jego przybliżenia polskim czytelnikom. Andrzej Klimczuk 128 Podejście do pojęcia pokolenia Aktualność relacji międzypokoleniowych 6.01 Wyrażenia takie jak „konlikt międzypokoleniowy”, „dialog międzypokoleniowy” i „soli- darność międzypokoleniowa” lub „obciążenie demograiczne” („the age burden”/„age-depen- dency”) pokazują, jak opinia publiczna jest współcześnie zaangażowana w dyskurs międzypokole- niowy. Są to wyrażenia odzwierciedlające retorykę międzypokoleniowego dyskursu publicznego, dotyczącego tego jak relacje międzypokoleniowe powinny być przeżywane i oceniane. Cechą retoryki międzypokoleniowej jest jej antagonistyczna struktura, rozciągnięta od idealizacji (soli- darność) do zagrożenia (konlikt), w której różnice międzypokoleniowe często podlegają udrama- tyzowaniu. Metafory są ważnymi elementami tej międzypokoleniowej retoryki. Można wyróżnić następujące metafory (za: J. Bilstein, „Metaphorik des Generaionenbegrifs”, w: Liebau/Wulf: Generaion. Weinheim 1996) opisane w poniższej tabeli: Warianty metafor Przykłady międzypokoleniowych Rozwój Tworzenie „nowego człowieka” Cykliczność i procesy Łańcuch pokoleń, pory życia Prawo Udoskonalanie Obcość i oddzielenie Kontrakt/umowa międzypokoleniowa Nauczyciel jako ogrodnik, młodzież jako nasza przyszłość Wojna pokoleń 06 6.02 Według L.L. Nash (1978. Concepts of existence, w: Daedalus 107, 1) greckie słowo „genos” jest oparte na czasowniku „genesthai”, co oznacza „zaistnieć, przyjść na świat” i opisuje intensyikowanie stale zmieniających się progów życia. Przez narodziny dzieci powstaje nowe pokolenie, które odróżnia się od swoich rodziców. Cykl ten powtarza się wraz z pojawianiem się każdego nowego pokolenia. Dzieje się tak na okrągło, ale sama istota zjawiska pozostaje bez zmian. W starożytnym Rzymie tłumaczenie greckiego terminu „generaio” oznaczało „genezę”, „tworzenie”, „prokreację”. Tym samym podmiot tworzący tworzy coś co jest podobne w postaci do niego/niej samego/samej, przy czym w przypadku ludzi stworzona istota różni się od indywi- dualnego twórcy, ale nie różni się od całego gatunku ludzkiego. Ponadto J. Bilstein wskazuje, że termin ten jest oparty na dwóch fundamentalnych ideach - genezy i tworzenia, jak również cią- głości i cykliczności, innymi słowy tworzenia i członkostwa - które również znajdują odzwiercie- dlenie w metaforycznym użyciu tego terminu. Te podstawowe napięcia odnoszą się do potencja- łu ambiwalencji i doświadczenia ambiwalencji relacji międzypokoleniowych, które przejawiają się w polaryzacji retoryki międzypokoleniowej. S. Weigel (2006. Genea-Logik) traktuje pokolenie jako kluczowe pojęcie w różnych dyscyplinach naukowych w odniesieniu do przecinania się ewo- lucji z tradycją, jak również w odniesieniu do oddzielania nauk ścisłych i nauk humanistycznych. Ten stan nadal jest odzwierciedlany we współczesnych metodach badawczych, w których poko- lenia są „zliczane” i „opisywane”. 6.03 Aby zrozumieć znaczenie pojęcia „pokolenie”, niezbędne jest przybliżenie jego historii oraz różnorodności sposobów jego wykorzystania. Przekonanie, że coś „nowego” może ewolu- 129 ować/być generowane z czegoś co już istnieje, znajduje się w ścisłym centrum słowa „pokolenie”. Kluczowe znaczenie ma fakt, iż te „nowe” pokolenie różni się od już istniejącego, a jednocześnie podziela z nim te same cechy. Historia pojęcia może zatem – przy zastosowaniu uproszczeń – zostać podzielona na etapy (ważne jest przy tym krzyżowanie się pojęcia z antropologią, biologią, historią i socjologią). 6.04 Trzy etapy historii pojęcia 1. Pierwsza faza obejmuje okres starożytności i średniowiecza. Charakteryzuje się wysiłkami na rzecz zrozumienia teraźniejszości w oparciu o kolejno przeszłość i tradycję. Zakłada analo- gie między strukturą czasową indywidualnego przebiegu życia i rozwoju społecznego, które są związane z rodziną i pokrewieństwem. Ta wczesna faza już uznaje przekazywanie wiedzy z pokolenia na pokolenie, a tym samym ustanawia podstawy pod pedagogiczne rozumienie relacji międzypokoleniowych. 2. Drugi etap rozpoczyna się wraz z epoką nowożytną. Fazę tę charakteryzuje głównie stoso- wanie pojęcia pokolenie do sygnalizowania przygotowywania się do nowej i otwartej przyszło- ści. Pokolenia są postrzegane jako wyzwalacze postępu. Uwaga koncentruje się tu na sztuce i nauce. To założenie łączy się z modelem relacji międzypokoleniowych skoncentrowanym na 06 transferze wiedzy w relacji mistrz-uczeń. Jednocześnie brany za pewnik jest przeciwstawny model sukcesji pokoleń, który jest kultywowany w ideale rodziny mieszczańskiej. Podobnie jak w pierwszym etapie większość przykładów odnosi się tu do mężczyzn. 3. Trzeci etap rozumienia pojęcia pokolenie rozpoczyna się nieodległej przeszłości, w której koncepcja pokolenia jest stosowana jako narzędzie diagnostyczne do opisywania okresu czasu. Wyraża się tu zmienioną perspektywę postrzegania relacji między przeszłością, teraźniejszo- ścią i przyszłością. Przyszłość jest postrzegana jako niepewna, pomimo wytycznych zakorze- nionych kolejno w przeszłości i tradycji, nawet jeśli ich stosowanie nadal jest skuteczne. Ta wewnętrzna sprzeczność jest również widoczna w analizach „postmodernizmu” we współcze- snych społeczeństwach. Utrata pewności przyczyniła się również do poszerzenia horyzontu postrzegania pokoleń: zastępowalność pokoleń w rodzinach i w społeczeństwie są wzajemnie ze sobą powiązane. Jest to najbardziej widoczne w dziedzinie polityki społecznej w odniesie- niu do kwesii sprawiedliwości dystrybutywnej/rozdzielczej między pokoleniami w kontekście państwa dobrobytu („welfare state”) (i jego reform). 6.05 W postmodernizmie szczególną uwagę przywiązuje się do różnic ze względu na płeć wraz z kolejnymi istotnymi implikacjami dla analiz społeczno-politycznych. Rola kobiet jest badana, a relacje między dwoma płciami są szeroko omawiane. Te dyskursy znacząco podlegają wpływom wszechobecnych mass mediów i temu w jaki sposób sobie z nimi radzimy. To również oddzia- łuje na ścisłą współzależność między pokoleniami i płciami, jak to pokazuje przykład „relacji opiekuńczych”. 130 Orientacje w obecnej różnorodności koncepcji 6.06 Obecne zainteresowanie kwesiami międzypokoleniowymi znajduje odzwierciedlenie w różnorodności publikacji, które - częściowo za pomocą nowych określeń - konkurują o uwa- gę. Poniżej staramy się je usystematyzować w odniesieniu do historii koncepcji poprzez użycie tytułów nowszych publikacji. (Ponieważ publikacje te są dobrze znane odsyłamy czytelników do kompletnych opisów bibliograicznych w Internecie). Podsumowując, możemy zidentyikować przynajmniej następujące rodzaje tematów i dyskur- sów międzypokoleniowych. 1. Kategoria: pokolenia genealogiczne odnoszą się do pokrewieństwa, przodków i ról rodzin- nych: Przykłady z literatury: Haberko (2012). Dziadkowie-wnuki. Osobista więź prawnorodzinna i relacja prawnospad- kowa. Kurowska (2012). Regularna opieka dziadków nad wnukami a instytucjonalne uwarunko- wania opieki nad małymi dziećmi. Mikulska (red.). (2012). Jak założyć Szkołę SuperBabci i SuperDziadka? Szinovacz (1998). Handbook on Grandparenthood [Podręcznik na temat starszych rodzi- ców]. 2. Kategoria: pokolenia pedagogiczne odnoszą się do relacji oraz ról edukacyjnych i wycho- 06 wawczych w szkołach, irmach (np. mentoring) oraz w społeczeństwie i kulturze jako całości: Przykłady z literatury: Boruta-Gojny (red.). (2007) Model Intermentoring. Kilian (2011). Edukacja międzypokoleniowa wobec wyzwań współczesności. Mead (1972). Culture and Commitment: A Study of the Generaion Gap [Kultura i tożsamość. Studium dystansu międzypokoleniowego]. Sitarczyk (2002). Międzypokoleniowa transmisja postaw wychowawczych ojców. 3. Kategoria: historyczne pokolenia społeczno-kulturowe odnoszą się do… a) wojen, kryzysów gospodarczych i politycznych oraz wynikających z nich tożsamości zbiorowych. Przykłady z literatury: Boruta (red.) (2012). Pokolenie’80. Polityczny protest? Artystyczna kontestacja? Eisenberg (1982). The lost generaion: Children in the holocaust [Stracone pokolenie. Dzieci w Holokauście]. Elder Jr. (1974). Children of the Great Depression [Dzieci czasów Wielkiego Kryzysu]. Wapiński (1991). Pokolenia Drugiej Rzeczypospolitej. b) ruchów ustalających trendy, style życia i kultury pracy. Przykłady z literatury: Jones (1986). Great expectaions: America and the baby boom generaion [Wielkie nadzieje. Ameryka i pokolenia wyżu demograicznego]. 131 Kamińska-Czubała (2013). Zachowania informacyjne w życiu codziennym. Informacyj- ny świat pokolenia Y. Szawiel (red.) (2008). Pokolenie JP II. Przeszłość i przyszłość zjawiska religijnego. Wojciechowski, Makowski, Witkowski (2011). Pokolenie J8. Jarocin ‘80-‘89. c) regulacji, świadczeń i zobowiązań państwa dobrobytu („welfare state”) (np. inanso- wanie zabezpieczenia społecznego na starość). Przykłady z literatury: Arber and Aias-Donfut (2000). The myth of generaional conlict: The family and state in ageing socieies [Mit konliktu pokoleń. Rodzina i państwo w starzejących się społeczeństwach]. Kohli (1999). Private and public transfers between generaions: Linking the family and the state [Prywatne i publiczne transfery między pokoleniami. Łączenie rodziny i państwa]. Pociecha (red.) (2003). Ekonomiczne konsekwencje osiągania wieku emerytalnego przez generacje powojennego wyżu demograicznego. Szukalski (2002). Przepływy międzypokoleniowe i ich kontekst demograiczny. Uścińska (2012). Solidarność międzypokoleniowa w polskiej i unijnej polityce społecz- nej. 06 4. Kategoria: pokolenia diagnostyczne jako propozycje charakterystyki bieżącej sytuacji w po- szczególnych podgrupach z uwzględnieniem idealnych typów dorastających pokoleń: Przykłady z literatury: Böpple and Knüfer (1998). GeneraionXTC: Techno und Ekstase [Pokolenie XTC. Techno i ecstasy]. Gorlach, Seręga, Drąg (2003), Młode pokolenie wsi III Rzeczypospolitej. Aspiracje życiowe w przeddzień integracji z Unią Europejską. Szafraniec (2010). Młode pokolenie a nowy ustrój. Tapscot (2009). Grown Up Digital: How the Net Generaion is Changing Your World [Cy- frowa dorosłość. Jak pokolenie sieci zmienia nasz świat]. Inne opisy używają terminu w sensie przenośnym, jak na przykład generacje leków, urządzeń (samochody, komputery) i technologii. 132 Podstawy koncepcyjne Punkt wyjścia 6.07 Pojęcie „pokolenie” jest często wykorzystywane jako struktura, rama interpretacyjna, a co za tym idzie zakłada się, że jego znaczenie jest dobrze znane lub może być wywnioskowane z kontekstu. Jednakże, jeśli pojęcie to ma być stosowane w badaniach niezbędne jest opisanie co się przez nie rozumie oraz osadzenie go w teorii. Podejmując próbę usystematyzowania róż- norodnych koncepcji poprzez użycie zwartych deinicji stosujemy zmodyikowaną wersję tak zwanego „trójkąta semiotycznego”. Co za tym idzie „znaczenie” pojęcia stanowi wynik powią- zania konkretnego terminu z dowodami przy pomocy techniki interpretacyjnej (która opiera się na założeniach teoretycznych i celach praktycznych). W tej perspektywie deinicje mogą być interpretowane jako hipotezy heurystyczne. Koncepcje zawierają założenia oparte na teoriach, które wskazują na coś, co może wystąpić. Obserwacje empiryczne uzasadniają tym samym prace nad koncepcjami. Jednakże koncepcje mogą wymagać zmian, przedeiniowania lub uzupełnień. 6.08 Nasz punkt wyjścia stanowi związek pomiędzy przynależnością do pokolenia i przypi- sywaniem tożsamości, który może być wywiedziony z etymologii i historii terminu pokolenie, jak podkreślono we wstępie. Zwraca się tu uwagę na relacje społeczne między jednostkami i grupami, ponieważ – z perspektywy socjologicznej – ustanawiają tożsamości. Ponadto zwią- zek ten może mieć zastosowanie zarówno do prywatnych, jak i publicznych, sfer życia oraz być przekazywany w indywidualnych i zbiorowych stylach życia. Kombinacje relacji międzypokole- 06 niowych w tradycjach i zwyczajach, jak również ich prawne umocowania, wskazują na koniecz- ność ciągłego tworzenia nowych reżimów międzypokoleniowych, czyli politycznych wymiarów pokoleń. Wewnętrzna korelacja między tymi elementarnymi faktami sugeruje odnoszenie się do niniejszego punktu jako do wzorca koncepcyjnego. Proponujemy stosowanie w jego ramach trzech podstawowych grup deinicji: pokolenia i tożsamość międzypokoleniowa, relacje między- pokoleniowe oraz reżim międzypokoleniowy i polityka relacji międzypokoleniowych. Mogą one stanowić punkt odniesienia do stopniowego deiniowania innych faktów. Pokolenia i tożsamość pokoleniowa Podstawowa deinicja 6.09 Koncepcja „pokolenia” służy do analizowania istotnych dla tożsamości wzajemnych oddziaływań i stosunków społecznych w powiązaniu z poszczególnymi kohortami demograiczny- mi, stosunkami pokrewieństwa, przynależnością organizacyjną lub doświadczeniami wydarzeń historycznych. Koncentruje się na myśleniu, odczuwaniu, oczekiwaniu i działaniu, na formach życia i cyklach życia zarówno aktorów indywidualnych, jak i zbiorowych. 6.10 Mówimy o przynależności pokoleniowej, jako przypisywaniu tożsamości społecznej, celem uniknięcia pułapki esencjalistycznej deinicji. Proponujemy tym samym skupienie się na działaniach, które można empirycznie zaobserwować. Od czasu do czasu zdarza się to w sensie przenośnym, gdy odnosimy się do działań podmiotów zbiorowych, takich jak grupy społeczne 133 lub „wspólnoty podzielanych przeżyć i doświadczeń” (całych pokoleń). Koncepcja tożsamości jest zatem istotna także w tym kontekście. 6.11 W przypadku autoreleksyjnego przypisywania pokoleniowej tożsamości, można by powiedzieć - parafrazując Johanna Wolfganga Goethego z jego autobiograii „Zmyślenie i praw- da” - że każdy, kto urodził się dziesięć lat wcześniej lub później staje się zupełnie inną osobą w zależności od jego/jej wykształcenia i wpływu na świat zewnętrzny. Socjologiczne znaczenie czasu, inne niż czas chronologiczny, wyrażają zaś m.in. takie pojęcia jak kohorta demograiczna, wiek, czas trwania członkostwa (staż) i doświadczenie wydarzeń historycznych. Różnica międzypokoleniowa 6.12 Pogląd zakładający, że istnieje możliwość zidentyikowania pokolenia, implikuje zarazem, że należy je odróżniać od innych pokoleń. Różnice międzypokoleniowe mogą być zatem okre- ślane, jako doświadczenia formatywne (graniczne), jak również jako zmiany w życiu i historii społecznej, a tym samym pod względem odczuwania, myślenia, wiedzy i działania. Tło różnic międzypokoleniowych jest jednak kształtowane przez dominujące powszechne cechy wspólnej przynależności do danego społeczeństwa i jego historii. Różnice międzypokoleniowe mogą być identyikowane między jednostkami oraz między pokoleniami jako „wspólnoty podzielanych 06 przeżyć i doświadczeń”. Przynależność do więcej niż jednego pokolenia: wielopokoleniowość3 6.13 Zasadniczo każda jednostka może przynależeć do kilku pokoleń jednocześnie. Może to prowadzić zarówno do poszerzenia jej możliwości, jak i do obciążeń w obrębie stosunków społecznych. Przykładowo starsze rodzeństwo może przyjmować zadania rodzicielskie (opieka, wychowanie) wobec młodszego rodzeństwa. Genealogicznie młodsze pokolenie może zaś cza- sami przyjmować rolę nauczyciela wobec osób w wieku średnim i starszych pokoleń w oparciu o ich wyższe kompetencje w używaniu technologii informacyjno-komunikacyjnych, przy czym jednocześnie nadal pozostaje zależne od starszych pokoleń, jeśli chodzi o ich utrzymanie lub jeśli chodzi o wewnętrzne hierarchie stanowisk w przedsiębiorstwach. Rodzice uczący się celem uzy- skania wyższego wykształcenia mogą zaś odgrywać role studentów, kiedy indziej zaś odgrywać role rodziców wobec swoich dzieci. 6.14 Ogólnie rzecz biorąc „wielopokoleniowość” stanowi cechę charakterystyczną każdej jed- nostki. W ten sposób mieszają się wpływy genealogiczne, społeczne i kulturalne. Może to pro- wadzić do konliktu ról i doświadczania ambiwalencji. Socjalizacja w związkach pokoleniowych: socjalizacja generatywna 6.15 Co jest cechą charakterystyczną indywidualnych i zbiorowych relacji międzypokolenio- wych? Z reguły występują w parze z procesami uczenia się, które są związane z wspólną realizacją 3 W języku polskim „wielopokoleniowość” oznacza nie tylko „przynależność do więcej niż jednego pokolenia”, ale też grupę (np. rodzinę, zespół muzyczny), która „składa się z przedstawicieli wielu pokoleń”. 134 zadań i innymi wysiłkami na rzecz utrzymania i rozwijania relacji międzypokoleniowych w suk- cesji genealogicznej. To założenie można przedstawić w następujący sposób: gdy osoby starsze i młodsze, na przykład dziadkowie i wnuki, robią coś razem jest to często związane z uczeniem się. Odniesienie do wieku lub przynależności pokoleniowej jest jednak istotne dla wielu form kształcenia. W ten sposób w grę może wchodzić też trzeci czynnik, a mianowicie transfer, ada- ptacja i rozwój dziedzictwa materialnego, społecznego i kulturowego. Są to szczególne procesy socjalizacji. 6.16 Socjalizacja generatywna może być zdeiniowana jako rozwój aspektów tożsamości spo- łecznej w procesach uczenia się między członkami różnych pokoleń oraz krytycznej debaty nad ich wspólnym dziedzictwem gospodarczym, społecznym i kulturalnym. Generatywność 6.17 Termin generatywność jest często używany jako synonim zachowań generatywnych/ pokoleniowych w demograii. W psychologii za Eriksonem rozumiane jest jako gotowość star- szego pokolenia do opieki dla młodszymi. Proponujemy bardziej wszechstronne rozumienie w rozbiciu na trzy etapy: – W pierwszym uogólnieniu pojęcie generatywność może zostać powiązane z założeniem, iż ludzie mają zdolność do zastanawiania się nad egzystencją kolejnych pokoleń zarówno podczas myślenia, jak i działania. Są w stanie kontrolować swoje zachowania generatywne do wyso- 06 kiego stopnia. Większość z nich jest w stanie podjąć decyzje popierające lub zapobiegające rodzicielstwu. – Po drugie ludzie mają zdolność do rozważania dobrobytu kolejnych pokoleń i działania odpo- wiedniego do tych rozważań. Cechy te mogą być postulowane jako obowiązek i odpowiedzial- ność zarówno jednostek, jak i instytucji społecznych. – Trzecie uogólnienie, niedawno wprowadzone do debaty, bierze pod uwagę doświadczenie lub intuicję, że ludzie młodzi także mogą indywidualnie i zbiorowo rozwijać świadomość dobroby- tu osób starszych. 6.18 W związku z powyższym, proponujemy następującą deinicję: generatywność odnosi się do ludzkiej zdolności do indywidualnej i zbiorowej świadomości dotyczącej wzajemnej zależności pokoleń i do brania pod uwagę tego faktu w swoich działaniach. Ta interpretacja generatywności podkreśla potencjały w poszukiwaniu sensu życia indywidualnego i wspólnotowo-społecznego. 135 Wymiary relacji międzypokoleniowych Podstawowa deinicja 6.19 Relacje/stosunki4 społeczne między członkami dwóch lub więcej pokoleń, jak również w obrębie jednego i tego samego pokolenia, charakteryzują się świadomością przynależności pokoleniowej wraz z wynikającymi z tego członkostwa podobieństwami i różnicami (są to relacje międzypokoleniowe i wewnątrzpokoleniowe). 6.20 Te relacje bazują na wzajemnej i releksyjnej orientacji, perswazji, wymianie i procesach uczenia się. Struktura i dynamika relacji międzypokoleniowych są m.in. zależne od zadań insty- tucjonalnych (zabezpieczenie źródeł utrzymania, opieki, wychowania). Jednocześnie utrzymy- wanie i rozwijanie relacji ważne jest samo w sobie. 6.21 Nasza deinicja oparta jest na opisie stosunków społecznych, jako (indywidualnych lub zbiorowych) interakcji, które wielostronnie i współzależnie odnoszą się do siebie i tym samym są „ułożone” tak, iż nie są unikalne. W wielu przypadkach od początku struktura ta jest ustanowiona przez zadania, które muszą być podejmowane wspólnie lub za pośrednictwem ról społecznych, w których spotykamy się ze sobą. Niemniej najbardziej interesujące są relacje między członkami następujących po sobie pokoleń. 06 6.22 W zróżnicowanych teoretycznych i empirycznych analizach podnosi się kwesię tego czy można zidentyikować „logikę społeczną” budowania relacji międzypokoleniowych. W jakim stopniu stosuje się ogólne zasady wymiany i wzajemności? Czy jest to kolejna z cech charaktery- stycznych wyróżniających relacje międzypokoleniowe? 6.23 Szczególnie interesujące w tym kontekście jest odroczenie wzajemności lub realizacja wzajemności przez członków następujących po sobie pokoleń. W jaki sposób zasady te można zaobserwować w danych dotyczących różnego rodzaju transferów pomiędzy członkami różnych pokoleń? Jaki jest związek między transferami prywatnymi i publicznymi? Trzy koncepcje pozwa- lają na kompleksowe podejście do odpowiedzi na te pytania. Mianowicie: konlikt międzypoko- leniowy, solidarność międzypokoleniowa i ambiwalencja międzypokoleniowa. Konlikt międzypokoleniowy 6.24 Koncepcja konliktu międzypokoleniowego opiera się na przekonaniu, że dynamiczne róż- nice między pokoleniami nieuchronnie wywołują konlikty. 6.25 W literaturze klasycznej i popularnej powszechne jest przekonanie, że konlikty między ludźmi młodymi i osobami starszymi są mniej lub bardziej nieodłącznym elementem (społecz- 4 W tym miejscu proponuje się zamienne wykorzystywanie zwrotów „relacje międzypokoleniowe” i „stosunki mię- dzypokoleniowe” w nawiązaniu do socjologicznego określenia „stosunek społeczny”, które obejmuje zorganizo- wane i utrwalone schematy zachowań w tym wzajemne oddziaływania i interakcje. Należy przy tym zaznaczyć, że relacje/stosunki międzypokoleniowe cechuje brak zobowiązań, podczas gdy zobowiązania implikują określenia „więź międzypokoleniowa” (postawa „powinniśmy coś zrobić” dla innych pokoleń), „solidarność międzypokole- niowa” (postawa „musimy coś zrobić”) i „kontrakt/umowa międzypokoleniowa” (postawa „zróbmy to i to”). 136 nej) charakterystyki tych relacji. To w jaki sposób są rozgrywane jest postrzegane, jako motor napędowy rozwoju systemu społecznego, jego wewnętrzna/immanentna cecha. Relacje władzy w sieciach rodzinnych i pokrewieństwa są postrzegane, jako „naturalny” punkt wyjścia. Od nie- dawna konlikty między ludźmi młodymi i starszymi są omawiane w odniesieniu do dystrybucji zasobów społecznych i uczestnictwa w instytucjach państwa dobrobytu („welfare state”). Solidarność międzypokoleniowa 6.26 Solidarność międzypokoleniowa może być określona, jako wyrażanie bezwarunkowego zaufania między członkami tego samego pokolenia lub różnych pokoleń. 6.27 Pojęcie solidarności międzypokoleniowej stało się popularne głównie dzięki badaniom nad starzeniem się społeczeństw i relacjami międzypokoleniowymi w Stanach Zjednoczonych, częściowo w reakcji na zaobserwowanie występowania odosobnionych rodzin nuklearnych, ogól- ne zmniejszanie się wielkości rodzin i stopnia pokrewieństwa oraz na jednostronne postrzeganie potrzeby wspierania ludzi starych. Koncepcja ta często odnoszona jest do modelu Bengtson i Roberts (Intergeneraional solidarity in aging families. Journal of Marriage and the Family, 1991: 856-870). Wyróżnia się w nim sześć wymiarów: (1) solidarność związku („associaional solida- rity”; częstotliwość i wzory interakcji), (2) solidarność uczuciowa („afectual solidarity”; rodzaj, stopień lub wzajemność pozytywnych uczuć), (3) solidarność zgodności („consensual solidarity”; stopień zgodności postaw, wartości i przekonań), (4) solidarność funkcjonalna („funcional soli- darity”; stopień i wartość dawanej i otrzymywanej pomocy i zasobów), (5) solidarność norma- 06 tywna („normaive solidarity”; siła zobowiązania do wypełniania ról i obowiązków rodzinnych) oraz (6) solidarność strukturalna („structural solidarity”; struktura możliwości wchodzenia w relacje międzypokoleniowe odzwierciedlona w wielkości rodziny lub w bliskości zamieszkiwania). 6.28 Należy zauważyć, że tak zdeiniowane pojęcie solidarności odnosi się tylko do relacji międzypokoleniowych w kontekście rodzinnym. Krytycy tej koncepcji twierdzą, że dawanie i otrzymywanie lub branie udziału we wspólnych działaniach może być również wymuszone siłą lub podejmowane niechętnie. Co więcej, istnieje ryzyko normatywnej idealizacji relacji mię- dzypokoleniowych. W związku z tym, można zalecać postrzeganie przytoczonej typologii, jako propozycji skalowania relacji międzypokoleniowych. Osiągnięcie uogólnień w skali makrospo- łecznej mogłoby być jednak problematyczne. Ogólnie rzecz biorąc wielowymiarowa koncepcja solidarności opiera się na przekonaniu, że doniosłość relacji międzypokoleniowych jest przede wszystkim określona przez ich wkład w ogólną spójność społeczną. Tym samym nie są brane pod uwagę kluczowe aspekty wewnętrznej dynamiki relacji międzypokoleniowych. Podobnie nie- doceniane są kształtujące je uwarunkowania społeczne. Jest to dostrzegalne w projektowaniu badań oraz zbieraniu i analizie danych empirycznych. Ambiwalencja międzypokoleniowa 6.29 Pojęcie ambiwalencji międzypokoleniowej odnosi się do faktu, że mikro- i makrospołecz- ne relacje międzypokoleniowe mogą jednocześnie wyrażać tak konliktogenne, jak i solidarne postawy i zachowania, takie jak miłość i nienawiść, niezależność i zależność, bliskość i dystans. 137 Koncepcja ta ma swoje podstawy w równoległym uznaniu cech wspólnotowości i zmienności. Nasza propozycja deinicji brzmi następująco: 6.30 Pojęcie ambiwalencji w ogólnym znaczeniu odnosi się do doświadczenia niezdecydowa- nia („oscylowania”) pomiędzy sprzecznościami biegunowych uczuć, myśli, potrzeb lub struktur społecznych w poszukiwaniu znaczenia stosunków społecznych, faktów i tekstów, które są ważne dla aspektów jaźni i sprawczości („agency”). 6.31 Koncepcja ambiwalencji wywodzi się z psychoterapii oraz z Simmlowskiej koncepcji indywidualności i towarzyskości. Należy podkreślić, że naukowe pojęcie ambiwalencji (w przeci- wieństwie do znaczenia w mowie potocznej) nie posiada samo w sobie negatywnych konotacji - doświadczenie i radzenie sobie z ambiwalencją może być zatem postrzegane jako wyzwanie dla utrzymania relacji. Może się to odbywać w sposób społecznie twórczy i innowacyjny. Również osobisty wpływ, energia i władza mogą być tu ważne. W związku z tym można wyróżnić róż- ne sposoby radzenia sobie z ambiwalencją, jak np. „solidarność”, „emancypacja”, „wycofanie” i „uwikłanie” („Verstrickung“; „enmeshment”). 6.32 Już sama etymologia koncepcji pokolenia odnosi się do napięcia pomiędzy ciągłością i innowacją. Napięcia te są również efektem równoległej bliskości i dystansu charakterystycznych 06 dla wielu relacji międzypokoleniowych. 6.33 Można zaproponować następującą ogólną hipotezę heurystyczną dla tej perspektywy: relacje międzypokoleniowe z przyczyn strukturalnych – mianowicie ich intymności i nieodwo- łalności – implikują wysoki potencjał doświadczania ambiwalencji. Jednakże nie zawsze i nie w każdym przypadku „są” ambiwalentne. Relacje międzypokoleniowe i struktury społeczne 6.34 Przypisywanie tożsamości międzypokoleniowych jest osadzone w strukturach demogra- icznych, społecznych i kulturalnych. Tworzą one ramy dla szczególnych stosunków międzypoko- leniowych między jednostkami, grupami, organizacjami i innymi zbiorowościami społecznymi. Te warunki strukturalne mogą być określane jako relacje międzypokoleniowe na poziomie struktu- ralnym/ogólnospołecznym („Generaionenverhältnisse”; „intergeneraional relaions at societal level”). 6.35 Opis ten różni się od tych, które odnoszą się do „relacji” („Beziehungen”) tylko w odnie- sieniu do mikrointerakcji społecznych i do „relacji społecznych” („Verhältnisse”) jako uwarunko- wań makrospołecznych. Musimy wziąć pod uwagę, że mogą występować również (abstrakcyjne) stosunki między zbiorowościami makrospołecznymi, które przejawiają się w konkretnych inte- rakcjach między ich członkami. Koncepcja pokolenia jest zatem odpowiednia do pośredniczenia między kontrastującymi poziomami mikro i makro. Tego rodzaju wskazówki można znaleźć w siatce pojęciowej zaproponowanej przez Mannheima, a mianowicie „status pokolenia - pokole- nie jako rzeczywistość - pokolenie jako jednostka”. 138 6.36 Z demograicznego punktu widzenia kohorty (grupy wieku) są najważniejszymi jednost- kami strukturalnymi. Są one deiniowane jako zbiorowość wszystkich ludzi, którzy urodzili się w danym okresie czasu. W kontekście organizacji kohorty stanowią zbiorowość wszystkich ludzi, którzy stali się członkami tej organizacji w danym okresie czasu. 6.37 Zgodnie z zaproponowaną powyżej deinicją kohorty stają się pokoleniami, jeśli ich członkowie lub inni wiążą tę datę urodzenia, wiek lub przystąpienie do organizacji z jakimikolwiek doświadczeniami historycznymi i biograicznymi, które są istotne dla ich tożsamości i ich działań. 6.38 Analiza relacji strukturalnych i dynamiki pomiędzy członkami różnych pokoleń może być rozpatrywana również w odniesieniu do czasu. Z jednej strony, istnieją pokolenia żyjące w tym samym czasie (synchroniczne). Z drugiej strony istnieją również pokolenia, które nie żyją w tym samym okresie czasu (diachroniczne). Ponadto zachodzą współzależności pomiędzy synchro- nicznymi i diachronicznymi doświadczeniami pokoleniowymi. 6.39 Pokolenia tworzą złożony system wzajemnie powiązanych społeczno-temporalnych struktur i relacji. Zjawisko to można zaobserwować w przynależności jednostek do wielu pokoleń oraz w relacjach międzypokoleniowych. Może to wywoływać doświadczenie ambiwalencji, jeśli obserwacja tego zjawiska obejmuje fazę releksji nad sprzecznymi ze sobą opcjami. Ponadto zja- wisko to cechuje zakorzenienie w sukcesji poprzednich pokoleń i ich rozszerzanie się ku przyszło- ści. Temporalne wymiary pokoleń i relacji międzypokoleniowych wciąż wymagają wielu badań i stanowią obiecującą przestrzeń do dalszej budowy i analiz w ramach teorii międzypokoleniowej. 06 Elementy ładu i polityki relacji międzypokoleniowych 6.40 W związku z długoterminową zależnością ludzkich potomków od „starszych”, jak i zależ- ności starszych od opieki świadczonej przez „młodszych”, organizowanie relacji międzypoko- leniowych staje się „społeczno-kulturowym zadaniem natury ludzkiej”, które wymaga zasad i regulacji. Są one wyrazem zrozumienia tych zadań i negocjacji co do ich odmian i potencjalnego wpływu. Na przykład zamiana idei „władzy rodzicielskiej” na koncepcję „opieki rodzicielskiej” oznacza historyczną zmianę w porządku pokoleń. 6.41 Termin „logika relacyjna” odnosi się do ustalonych form organizowania stosunków spo- łecznych, ich instytucjonalnego zakorzenienia w relacjach władzy gospodarczej i politycznej oraz ich uzasadnienia przez tradycje, zwyczaje i prawa. Zasady te są osadzone w strukturach społecz- nych i określane jako „reżim międzypokoleniowy”. Podstawowa deinicja 6.42 Reżim międzypokoleniowy5 można zdeiniować jako sumę istniejących zasad organizo- wania relacji międzypokoleniowych w społeczeństwie i ich zbiorów w tradycjach, zwyczajach i 5 W tym miejscu należy zaznaczyć, że zwrot „Generaionenordnung” może być w języku polskim, podobnie jak w angielskim, tłumaczony dwuznacznie – jako „ład pokoleń” („generaional order”) oraz jako „reżim międzypokole- 139 prawach. Wyraża się w prawie oraz w elementach logiki relacyjnej. Oba te fakty stanowią wyraz istniejących struktur władzy i autorytetu. Pokolenia i zagadnienia płci (gender) 6.43 Koncepcje pokolenia i płci są ze sobą ściśle związane zarówno analitycznie, jak i empi- rycznie. Obie te kategorie odnoszą się do faktów biologicznych, które wymagają organizacji spo- łecznej, politycznej i kulturowej. Generatywność zasadniczo jest określana przez relacje płciowe. Retrospekcja historyczna dowodzi, iż koncepcja pokolenia była stosowana głównie w męskiej interpretacji. Wyraża się to w regulacjach prawnych, jak również w asymetrycznych podziałach codziennych zadań i obowiązków. Dynamika postulowanej i rzeczywistej zmiany ról płciowych w ostatnich dziesięcioleciach jest zatem ściśle związana z koniguracją relacji międzypokolenio- wych. Najlepszy przykład stanowi organizacja „zadań opiekuńczych”. Międzypokoleniowa sprawiedliwość/uczciwość/równość6 6.44 Pojęcie sprawiedliwości zawiera w sobie normę społeczną oraz cnoty indywidualne. Jest to także istotna kwesia w przypadku koniguracji relacji międzypokoleniowych. Pojęcie spra- wiedliwości jest tu istotne zarówno w kontekście mikrospołecznym (np. w codziennym uczeniu 06 się), jak i makrospołecznym (np. w odniesieniu do dystrybucji zasobów społecznych). Odnosząc się do twierdzeń Arystotelesa, które do dziś pozostają aktualne, możemy wyróżnić dwa różne wymiary sprawiedliwości. – Pierwszym z nich jest sprawiedliwość proceduralna/formalna („Verfahrensgerechigkeit”; „procedural jusice”). Wymaga ona istnienia zasad ładu społecznego, które są stosowa- ne wobec wszystkich członków w sposób uczciwy i równy, co odnosi się również do relacji międzypokoleniowych. – Drugi wymiar koncentruje się na treści. 6.45 W tym miejscu sprawiedliwość wymienna/zamienna/komutatywna/retrybucyjna („Tauschgerechigkeit”; „exchange jusice”) odnosi się do założenia, że należy dążyć do parytetu dobra w odniesieniu do działalności członków danej zbiorowości. W naukach politycznych i lite- raturze ekonomicznej jest ona określana również, jako sprawiedliwość wydajności/efektywności („Leistungsgerechigkeit”; „performance jusice”). Ponadto sprawiedliwość dystrybutywna/roz- dzielcza („Verteilungsgerechigkeit”; „distribuive jusice”) odnosi się do pozycji, do „wartości” lub zasług danej osoby dla państwa. Innym terminem opisującym taką sytuację jest sprawiedli- wość oparta na potrzebach („Bedarfsgerechigkeit”; „needs-based jusice”). niowy” („intergeneraional regime”). W obu przypadkach odnosi się do zinstytucjonalizowanych zasad określają- cych kształt relacji międzypokoleniowych. W drugim znaczeniu ściślej wskazuje jednak na struktury polityczne. 6 Niemiecki termin „Generaionengerechigkeit”, podobnie jak w języku angielskim, może być tłumaczony w języ- ku polskim na trzy różne pojęcia: sprawiedliwość międzypokoleniowa, uczciwość międzypokoleniowa i równość międzypokoleniowa. Ich stosowanie zależy od kontekstu dyskursu i podkreśla różne aspekty koncepcji. Równość międzypokoleniowa odnosi się do cech gospodarki, uczciwość międzypokoleniowa do interpretacji ilozoicznych, a sprawiedliwość międzypokoleniowa ma konotacje społeczno-prawne. 140 6.46 W ostatnich latach w dyskursach ilozoiczno-etycznych obserwuje się zwrot ku pragma- tyce. W samym centrum tych dyskusji jest orientacja na działalność w kontekstach społecznych, z których wynika postulat sprawiedliwego uczestnictwa/partycypacji („Beteiligungsgerechig- keit”; „paricipaion jusice”) lub sprawiedliwego integrowania/włączania („Teilhabegerechig- keit”; „inclusion jusice”). 6.47 W odniesieniu do konigurowania relacji międzypokoleniowych oznacza to, że: rodzice zapewniają swoim dzieciom korzyści materialne i niematerialne, które nie są natychmiastowo, a często w ogóle, „spłacane”, jeśli jest to w ogóle możliwe. Stąd też występuje coś więcej niż tylko sprawiedliwość wymienna. Niemniej jednak ważne jest branie pod uwagę odmiennych potrzeb dzieci i rodziców. W obu przypadkach formy sprawiedliwości mogą znajdować się pod wpływem idei, że dzieci przekazują swoim dzieciom to, co same otrzymały, często jako dziedzictwo mate- rialne lub niematerialne. Jednocześnie może pojawić się popyt na usługi świadczone w i przez rodziny ukierunkowane na społeczny dobrobyt, a generowanie przez nie potencjału/kapitału ludzkiego może zostać dostrzeżone przez społeczeństwo, na przykład w postaci ubezpieczenia emerytalnego. 6.48 Ponadto koncepcje sprawiedliwości są istotne dla relacji między pokoleniami żyjącymi teraz i w przyszłości, np. w odniesieniu do wykorzystania zasobów naturalnych, w odniesieniu do długu publicznego oraz uznania dziedzictwa kulturowego. Aby móc analizować wielowymia- rowy charakter sprawiedliwości międzypokoleniowej proponujemy normatywny opis polityki relacji międzypokoleniowych, który jest zorientowany na realizację postulatów ogólnych praw 06 człowieka i jednocześnie wskazuje na wzajemne współzależności pokoleń i wynikających z nich obowiązków. Konwencja o prawach dziecka stanowi ważny dokument w tym zakresie. 6.49 Niemniej jednak koncepcje sprawiedliwości odgrywają też rolę w życiu codziennym. W tym obszarze występują one m.in. w połączeniu z przekonaniami o uczciwości i słuszności. Ważne kryterium stanowi związek między równością i nierównością, który jest wyrażony w powszechnym powiedzeniu, że sprawiedliwość wymaga traktowania równych równo, a nierów- nych nierówno. 6.50 W koncepcjach sprawiedliwości ważne miejsce zajmuje zrozumienie przeszłości (np. nabytych aktyw), teraźniejszości (obecne wykorzystanie lub zwiększenie aktywów) i przyszło- ści (ich przekazywanie). W związku z tym pytania o międzypokoleniową sprawiedliwość – przy jednocześnie wzrastającym zainteresowaniu kwesiami międzypokoleniowymi – cieszą się dużą popularnością. Sprawiedliwość międzypokoleniowa stanowi również ważny problem podejmo- wany w inicjatywach politycznych. Często odnoszą się one do traktatów ilozoicznych i politycz- nych, które prawie wyłącznie traktują pokolenia jako zbiorowości społeczne (i często są w nich rozumiane jedynie jako kohorty demograiczne). 6.51 Ponadto istotna jest kwesia oddzielenia wewnątrz-temporalnej i między-temporalnej sprawiedliwości międzypokoleniowej. W pierwszym przypadku mamy do czynienia z relacjami między pokoleniami (lub kohortami/grupami wieku), które żyją w tym samym czasie. W drugim zaś odnosimy się do relacji między pokoleniami żyjącymi współcześnie i w przyszłości. W tym 141 miejscu prowadzona jest debata dotycząca kwesii tego, jak daleko wykraczając w przyszłość powinniśmy myśleć oraz tego czy żyjące obecnie pokolenia mogą czy też nie zdyskontować swoje zobowiązania wobec odległej przyszłości. Ponadto, wiele uwagi poświęca się charakterowi rela- cji między dzisiejszymi i przyszłymi pokoleniami, których egzystencja bezpośrednio lub pośred- nio zależy od decyzji generatywnych ich poprzedników. Sugeruje się rozszerzenie perspektywy celem uwzględniania sukcesji co najmniej trzech pokoleń (Laslet: „kontrakt trójpokoleniowy”). Kontrakt/umowa międzypokoleniowa7 6.52 Kontrakt/umowa międzypokoleniowa to metaforyczny opis systemu redystrybutywne- go/repartycyjnego („pay-as-you-go”) w publicznych systemach emerytalnych, zgodnie z któ- rym obecnie zatrudnione pokolenie płaci za świadczenia emerytalne pokolenia znajdującego się na emeryturze poprzez swoje składki na ubezpieczenie emerytalne. W tym miejscu pojęcie pokolenia stosowane jest w kontekście państwa dobrobytu („welfare state”). W obliczu zmian demograicznych ugruntowany system „pay-as-you-go” jest wystawiony na próbę, co skłoni- ło do dyskusji na temat dalszego zwiększania szans na utrzymanie („sustainability”) równości międzypokoleniowej. Potencjał/kapitał ludzki („Humanvermögen”) 06 6.53 Generowanie potencjału/kapitału ludzkiego zakłada przekazywanie i generowanie kom- petencji życiowych, tj. ogólnych umiejętności z zakresu ogólnego poruszania się w świecie i wchodzenia w interakcje z innymi jednostkami. Termin sprawność życiowa/zdolność do życia („Vitalvermögen”) wydaje się być najbardziej odpowiednim zwrotem do opisu tego znaczenia. Inne, szersze znaczenie tego słowa, odnosi się do wiedzy i umiejętności, które umożliwiają jed- nostkom wykonywanie pracy - jest to zdolność do pracy („Arbeitsvermögen”). Oba te terminy określają wyjściowe warunki dla jakichkolwiek interakcji gospodarczych, społecznych i kultural- nych. Wieloznaczność (niemieckiego) słowa „Vermögen”8 w tej deinicji jest zamierzona. Jeśli wyrażamy nasz „potencjał” do zrobienia czegoś to może się to odnosić zarówno do środków materialnych, jak również (niematerialnych) umiejętności i wiedzy. Obie formy „potencjału” są ze sobą wzajemnie powiązane. Polityka relacji międzypokoleniowych9 6.54 Pojęcie polityki relacji międzypokoleniowych - w jeszcze innym znaczeniu tego słowa - wynika z uznania konieczności posiadania jakiejś społecznej organizacji relacji międzypokole- 7 Niemiecki zwrot „Vertrag” może być tłumaczony w języku polskim jako: „układ”, „umowa”, „kontrakt”, „konwen- cja”, „traktat” i „pakt”. W tym miejscu proponuje się stosowanie zamiennie neutralnych zwrotów „umowa” i „kontrakt”, które podkreślają zaistnienie wzajemnego zobowiązania dwóch lub więcej podmiotów. 8 Tłumaczenie obu znaczeń odpowiada w języku polskim określeniom „zdolność” i „kapitał”. 9  Zwrot „Generaionenpoliik” można tłumaczyć dosłownie jako „polityka międzypokoleniowa” („intergeneraio- nal policy”) lub „polityka pokoleniowa” („generaional policy”). Pierwsze znaczenie może sugerować, iż polityka uzgadniana jest pomiędzy pokoleniami. Drugie zaś, że uzgadniana jest przez jedno z pokoleń lub że dotyczy jednego pokolenia. Tym samym bardziej precyzyjnym rozwiązaniem może być używanie zwrotu „polityka relacji międzypokoleniowych”, który kładzie nacisk na relacje międzypokoleniowe jako przedmiot uzgodnień prowadzo- nych z udziałem różnych pokoleń. 142 niowych. W ten sposób można wyróżnić niejawną politykę relacji międzypokoleniowych i jawną politykę relacji międzypokoleniowych. 6.55 Biorąc pod uwagę obecny stan analiz dotyczących praktyk społeczno-politycznych pro- ponujemy następujące tezy: Polityka relacji międzypokoleniowych odzwierciedla bieżące wysiłki na rzecz sprawiedliwości międzypokoleniowej, podejmowane zarówno przez instytucje rządowe, jak i pozarządowe, które zajmują się dystrybucją zasobów między pokoleniami. Proponujemy dwie deinicje. 6.56 Opisowa/deskryptywna polityka relacji międzypokoleniowych: Polityka relacji międzypo- koleniowych obejmuje wszystkie wysiłki na rzecz instytucjonalizacji indywidualnych i zbiorowych relacji między pokoleniami w sferach prywatnej i publicznej. Ponadto należy wyjaśnić, w jakim stopniu działania w innych dziedzinach polityki są świadomie lub nieświadomie istotne. 6.57 Programowa/normatywna polityka relacji międzypokoleniowych: Tworzenie polityki relacji międzypokoleniowych zakłada tworzenie warunków społecznych, które pozwalają na two- rzenie prywatnych i publicznych relacji międzypokoleniowych w teraźniejszości i w przyszłości, w sposób który gwarantuje z jednej strony rozwój odpowiedzialnych i zorientowanych na wspólno- tę osobowości, a z drugiej strony rozwój społeczny. 6.58 Coraz ważniejszym obszarem stosowanej polityki relacji międzypokoleniowych są pro- 06 jekty realizowane pod wspólnym hasłem dialogu międzypokoleniowego. Członkowie dwóch lub więcej grup wieku, reprezentujących różne pokolenia, włączają się we wspólne działania oraz są angażowani w projekty, które przynoszą korzyści dla dobra wspólnego. Jednocześnie wielu z ich uczestników jest zmotywowanych zaistniałym udziałem do dalszego samorozwoju. Zgodnie z założeniem, że procesy uczenia się („socjalizacja generatywna”) mają specyiczne cechy relacji międzypokoleniowych, działania te mogą być postrzegane jako projekty edukacyjne. Działania te zyskują dodatkową doniosłość polityczną, gdyż często opierają się na inicjatywach obywatel- skich. Jeśli otrzymują pomoc ze strony państwa, to głównie ma ona charakter subsydiarny. 143 Schemat zintegrowanej polityki relacji międzypokoleniowych 6.59 Poniższy wykres podsumowuje przyjęte rozumienie polityki relacji międzypokolenio- wych. W jej centrum znajduje się ustanawianie warunków społecznych dla liberalnego, otwar- tego tworzenia relacji międzypokoleniowych. Warunki te mają charakter podstawowy, stanowią warunek wstępny dla rozwoju jednostek oraz kształtowania niezależnych i zorientowanych na wspólnotę osobowości. Odnosi się do tego kilka przesłanek społeczno-politycznych. Stanowią one kluczowe warunki, konieczne do indywidualnej samorealizacji, do rozwoju niezależnej oraz zorientowanej na wspólnotę osobowości. Cechy te wymagają ciągłej releksji nad faktycznymi i pożądanymi okolicznościami dynamiki społecznej. Mając na uwadze, iż koncepcja ta odnosi się do rozwoju „całego człowieka”, niezbędne jest branie pod uwagę wszystkich rządowych i poza- rządowych organizacji, które bezpośrednio lub pośrednio wpływają na konigurację relacji mię- dzypokoleniowych na poziomie struktur społecznych i instytucji. Są one oparte na konkretnych normatywnych argumentach, które są połączone z argumentami o charakterze bardziej ogólnym (strzałki). To podejście wymaga zatem czegoś więcej niż dostrzegania zagadnień przekrojowych. Wymaga intensywnej i aktywnej współpracy, a nie jedynie koordynacji, monitoringu i konsul- tacji wspólnych celów nadrzędnych. Wymaga społeczno-twórczego podejścia do skutecznego rozwiązywania napięć, nierówności społecznych i sprzecznych interesów. Tak więc odpowied- nio skonceptualizowana zintegrowana polityka relacji międzypokoleniowych dostarcza ważnych impulsów dla ogólnej polityki społecznej. 06 144 Synteza 6.60 „Pokolenia są opisywane i zliczane” (S. Weigel). Wszechobecność faktów powszechnie określanych jako pokolenia i relacje międzypokoleniowe wymaga perspektywy interdyscyplinar- nej. Pozwala ona na jednoczesne budowanie pomostów pomiędzy teorią, praktyką i polityką. Zabiegi takie wymagają stosowania różnych metod badawczych i transferu wiedzy. Ich odpo- wiednio szczegółowe omówienie wymagałoby osobnego „kompendium”. Niemniej nawet ten szkic pokazuje, że „kwesie międzypokoleniowe” stanowią dziedzinę, która jest zarówno fascy- nująca w ujęciu akademickim, jak i niezbędna w praktyce. 06 145 por 07 Kurt Lüscher, Andreas Hof, Gil Viry & Eric Widmer, Mariano Sánchez, Giovanni Lamura & Marta Renzi, Andrzej Klimczuk, Paulo de Salles Oliveira, Ágnes Neményi, Enikő Veress, Cecilia Bjursell & Ann-Krisin Boström, Gražina Rapolienė & Sarmitė Mikulionienė, Sema Oğlak & Ayşe Canatan Generaionen, Generaionenbeziehungen, Generaionenpoliik Generaions, intergeneraional relaionships, generaional policy Généraions, relaions intergénéraionelles, poliiques de généraions Generaciones, relaciones intergeneracionales, políica generacional Generazioni, relazioni intergenerazionali, poliica generazionale Pokolenia, relacje międzypokoleniowe, polityka relacji międzypokoleniowych 7. Gerações, relações intergeracionais, políica geracional Nemzedékek, nemzedékek közöi kapcsolatok, nemzedéki poliika Generații. Poliici generaționale și relații intergeneraționale Generaion, relaioner mellan generaioner, generaionspolicy 07 Kartos, kartų santykiai, kartų poliika Kuşaklar, kuşaklararası ilişkiler, kuşak poliikası Ein mehrsprachiges Kompendium A mulilingual compendium Un abrégé mulilingue Un compendio mulilingüe Un compendio mulilingue Wielojęzyczne kompendium Um compêndio mulilíngue Többnyelvű kompendium Un compendiu mulilingvisic Et mångspråkigt kompendium Daugiakalbis kompendiumas Çok dilli bir Rehber GENERATIONES “Generaiones” é uma rede independente de estudiosos de diferentes países e disciplinas inte- ressados na análise de questões intergeracionais em teoria, metodologia, pesquisa e políicas. Essa rede é inanciada pelo Centro de Excelência “Fundamentos Culturais da Integração Social” da Universidade Konstanz. „Generaiones“ ist ein freies Netzwerk von Wissenschatlerinnen und Wissenschatlern, in unter- schiedlichen Ländern und Disziplinen, die sich mit aktuellen Fragen der Generaionenanalyse in Theorie, Methodologie, Empirie und Poliik beschätigen. Es wird vom Exzellenzcluster „Kulturelle Grundlagen von Integraion“ der Universität Konstanz gefördert. “Generaiones” is a free network of scholars from diferent countries and disciplines concerned with the analysis of intergeneraional issues in theory, methodology, research and policy. It is inancially supported by the Center of Excellence „Cultural Foundaions of Social Integraion“, University Konstanz 07 Ediion 2016 © Universität Konstanz 2016 This book is distributed under the terms of the Creaive Commons Atribuion 4.0 Internaional License (htp://creaivecommons.org/licenses/by/4.0/), which permits use, duplicaion, adap- taion, distribuion and reproducion in any medium or format, as long as you give appropriate credit to the original author(s) and the source, provide a link to the Creaive Commons license and indicate if changes were made. ISBN 978-3-89318-074-5 Downloads: www.generaionen-compendium.de Unterstützt von: 150 Introdução A exemplo do que já foi adiantado no prefácio, neste projeto adotamos uma dentre as várias perspecivas de análise de “gerações”. É oportuno esclarecer desde o início: quando as pessoas percebem a si próprias – ou quando outros as percebem – enquanto membros de uma geração, admitem que o pertencimento a ela é importante para sua idenidade social e, portanto, para suas ações. Até que ponto isso se veriica dependerá das situações em que esiverem inscritas, das tarefas a serem realizadas e do meio social. Esse ponto de vista pode ser paricularmente úil na vida das “sociedades pós-modernas”, em que a questão acerca do modo pelo qual as pessoas desenvolvem suas idenidades, pessoal e social, adquire especial importância. Esse ponto de parida oferece uma estrutura conceitual de referência para a análise geracional. Relaciona-se com a conhecida ferramenta heurísica proposta por Karl Mannheim de “posição geracional, conexão geracional e unidade geracional” que assinala a relevância da consciência e da idenidade, ainda que o faça a parir de diferentes suposições. Tal perspeciva atrai especial atenção às relações entre membros de diferentes gerações, bem como à dinâmica dessas relações, o que demanda um direcionamento do foco para a socializa- ção e para a “geraividade”. Propomos uma terminologia especíica para esse im. A experiência da temporalidade humana, a compreensão da “geraividade” e, por im, a busca de signiicado se mostram sempre importantes. Esses temas são tanto históricos quanto atuais. A dinâmica contraditória do presente e a incerteza do futuro reforçam o interesse pelos atuais “problemas de gerações” (reportando-nos a Karl Mannheim, o fundador da teoria geracional). Essa perspeciva difere daquela que entende gerações em função de categorias sociais ou “gru- 07 pos”, comparáveis às classes sociais (deinição histórica de gerações). Todavia, a questão a ser considerada é se, de fato, essas “comunidades de experiências comparilhadas” podem ser realmente observadas. Outra perspeciva dirige seu foco para gerações familiares (deinição genealógica de gerações). Nossa perspeciva permite explorar o que essas duas concepções nutrem em comum. Contudo, na medida em que as relações intergeracionais precisam ser organizadas, determinadas condi- ções estruturais e sócio-demográicas precisam ser levadas em conta. Deste modo, as dimen- sões políicas ganham relevo, elucidadas por um novo conceito de políica geracional. Isso ofe- rece também oportunidade para posteriores avanços no conceito de “jusiça intergeracional1”. Ao enfaizarmos que uma entre várias perspecivas possíveis está sendo apresentada, tal fato implica que há possibilidade de estender o horizonte e que este caminho deve depois ser explo- rado. Pretendemos observar mais deidamente tanto aspectos sócio-culturais quanto orienta- ções dos rumos de vida no futuro. Comentários a esse respeito são mais que bem-vindos. 1 Dependendo do contexto e do discurso acadêmico, traduções alternaivas do termo original alemão ‘Gene- raionengerechigkeit’ são empregadas: “jusiça intergeracional”, “equidade intergeracional” ou “igualdade intergeracional”. 151 Por que um compendio mulilíngue? É fato consolidado que a ciência está globalizada, o que é evidente em quase todos os cursos de bacharelado. Apesar de óbvia a primazia da língua inglesa, a uniformidade resultante é frequentemente enganosa porque oculta suis diferenças encontradas nas várias línguas e culturas. Além disso, a crescente convergência de regulamen- tos insitucionais e legais no âmbito europeu ou as tendências sociais cada vez mais similares em vários países da Europa acabam por mascarar a permanência de diferenças culturais. Essas diferenças se expressam em compreensões divergentes acerca da (aparentemente) uniforme terminologia intergeracional ou mesmo no emprego de diferentes termos. Em nosso ponto de vista, a dimensão mulilíngue permite melhor compreensão do fenômeno e de sua exploração teórica no campo da pesquisa intergeracional. As suis diferenças suscitam novos aprofundamentos. Paricularmente desaiadores são os termos que não podem ser facil- mente traduzidos, tais como “estado/governo” ou “políica”. 07 152 Comentários sobre a versão em português A versão em português foi feita com base nas escritas em inglês e em espanhol. Fui convidado a elaborá-la pelo Prof. Mariano Sánchez, que já há algum tempo vem realizando luente diálogo intelectual com os pesquisadores que originalmente formularam a proposta aqui sistemaizada. Encaro esta possibilidade de intercâmbio como muito promissora e esimulante, pois o esforço conceitual realizado se coloca como desaio na busca de um entendimento comum, mas sem deixar de reconhecer peculiaridades e diferenças. Uma delas é a língua, como se verá, por exemplo, com a palavra “generaivity” / “generaividad”. Nesta versão, foi traduzida por “geraividade” (e não “generaividade”) para paricularizar que se trata de gerações e, assim, evitar ambigüidade com questões de gênero. Outra faceta do empenho em conceituar é reconhecer as especiicidades históricas de cada contexto a que se refere. Sensibilizar-se com as nuances da história implica, simultaneamente, visualizar o paricular e alargar os horizontes na compreensão da complexidade dos cenários sociais. Além destes aspectos, um terceiro ponto nos lembra que um entendimento comum acerca das relações intergeracionais não deve se descuidar das paricularidades que cada orientação teórico-metodológica enseja ao formular seus conceitos. Como facilmente se deduz, é tarefa que agora principia e que, provavelmente, nunca terá im. Essa ininitude acentua a feição encantadora das humanidades: sempre haverá enigmas a desa- 07 iar a quem os queira decifrar. Paulo de Salles Oliveira 153 Aproximando-se da noção de gerações A atualidade das relações intergeracionais 7.01 Expressões em voga, como “conlito intergeracional”, “diálogo intergeracional”, “solida- riedade intergeracional” ou “peso da idade” mostram como o público em geral está atualmente envolvido com o discurso intergeracional. Essas são expressões de uma retórica intergeracional que relete o discurso público de como as relações intergeracionais deveriam ser vividas e ana- lisadas. Uma caracterísica ípica da retórica intergeracional está em sua estrutura antagôni- ca entre idealização (solidariedade) e ameaça (conlito), na qual as diferenças intergeracionais são frequentemente dramaizadas. As metáforas representam importantes elementos dessa retórica intergeracional. Podem-se disinguir deste modo as seguintes metáforas, como mostra a Tab. 1 (de acordo com J. Bilstein’s “Metaphoric of the Term of Generaion”. In Liebau/Wulf: Generaion. Weinheim 1996). Variações das metáforas Exemplos intergeracionais Desenvolvimento Criação de um “novo homem” Ciclos e processos Cadeia de gerações / estações da vida Lei Contrato intergeracional Melhorias Professor como culivador / juventude é nosso futuro Estrangeiridade e separação Guerra de gerações 07 7.02 De acordo com L. L. Nash (1978 Concepts of existence. In: Daedalus 107, 1), a palavra grega “genos” se origina do verbo “genesthai”, que signiica “emergir à existência” e descreve os passos por meio daquele sempre mutante umbral do início da vida. O nascer das crianças traz à luz uma nova geração, diferente da dos pais. E isso se repete a cada brotar de uma nova geração. Ocorre desde sempre, mas o fato em si permanece inalterado. Na Roma aniga, a tradução do termo “generaio” inha o senido de “gênesis”, “criação”, “procriação”. Desse modo, o criador gera algo que é similar a si próprio em forma, muito embora, no caso dos humanos, a criação diira individualmente de seu criador, porém não enquanto espécie. Além disso, J. Bilstein assi- nala que o termo se baseia em duas ideias fundamentais – a gênese e a criação tanto quanto a coninuidade e o ciclo, ou, em outras palavras, criação e pertencimento – que se reletem também em seu emprego metafórico. Essas tensões fundamentais remetem ao potencial de ambivalência e de experiência ambivalente nas relações intergeracionais, que se manifestam na polarização da retórica intergeracional. S. Weigel (2006. Genea-Logik) visualiza geração como um conceito chave em várias disciplinas acadêmicas na intersecção entre evolução e tradição, também no senido de diferenciar ciências de humanidades. Esse aspecto permanece releido nos atuais métodos de pesquisa em que as gerações são “contadas” e “narradas”. 7.03 Para entender a importância do conceito de “geração” é necessário considerar breve- mente sua história e a diversidade de seu uso. A crença de que algo “novo” pode brotar / ser gerado por algo existente está na essência da palavra “geração”. O fato crucial é que essa “nova” geração de algo é disinta daquela previamente existente e, ao mesmo tempo, parilha com ela 154 caracterísicas comuns. A história do conceito pode então, com alguma simpliicação, ser divi- dida em fases. (É importante inter-relacionar o conceito à Antropologia, Biologia e Sociologia). 7.04 As três fases da história do conceito 1. A primeira fase diz respeito à Aniguidade e à Idade Média e é caracterizada pelos esfor- ços em entender o presente baseando-se, respecivamente, no passado e na tradição. São feitas analogias entre a estrutura temporal do curso da vida individual e o desenvolvimento societário, ambos mediados pela família e pelas relações de parentesco. Essa fase inicial já considera a transmissão de conhecimento de geração a geração e assenta as bases para uma compreensão pedagógica das relações intergeracionais. 2. A segunda fase se principia com a Idade Moderna. Caracteriza-se pelo uso predominante do conceito de geração para assinalar o início de um futuro novo e em aberto. As gerações são percebidas como disparadoras de progresso. O foco se volta para as artes e as ciências. A ênfase do conceito segue de mãos dadas com um modelo de relações intergeracionais centralizado na transmissão de conhecimento nos moldes da relação professor-aluno. Ao contrário, a sucessão de gerações no interior da família é ida como pressuposto e culivada no ideal da família burguesa. À semelhança da primeira fase, a maioria dos exemplos toma por base a igura masculina. 3. A terceira fase de compreensão das gerações principia com o passado mais recente, no qual o conceito de geração é usado como ferramenta para diagnosicar as caracterísicas de um período de tempo. Expressa uma mudança de perspeciva nas relações entre passado, presente e futuro. Este é visto como incerto, não obstante as orientações enraizadas res- 07 pecivamente no passado e na tradição, mesmo que elas se mostrem ainda efeivas. Essa contradição interior também se evidencia nas análises do “pós-moderno” nas sociedades contemporâneas. Entretanto, a perda da certeza igualmente contribuiu para um alargamento de horizontes na compreensão das gerações: a sucessão de gerações na família e na socie- dade é situada inter-relacionando uma à outra. Isso se evidenciou mais no campo da políica social com relação a questões de jusiça redistribuiva entre gerações no contexto do estado de bem-estar social (e sua reforma). 7.05 Na pós-modernidade, as diferenças de gênero têm uma atenção especial, com impor- tantes implicações decorrentes para a análise sócio-políica. O papel da mulher é reconhecido e as relações de gênero entram na pauta de discussões. Esses discursos são signiicaivamente inluenciados pela onipresença dos meios de comunicação de massa e pelo modo pelo qual lida- mos com eles. Tal fato repercute na estreita interdependência entre gerações e gênero, como o demonstram exemplarmente os “cuidados” com aqueles que necessitam. Orientação diante da atual divergência conceitual 7.06 O interesse atual suscitado por questões intergeracionais se relete numa enorme variedade de publicações – parte delas recorrendo à nova terminologia – que disputam 155 entre si pela atenção do público. Logo a seguir, levando em conta a história do conceito, tentaremos sistemaizar esse aspecto, recorrendo a ítulos de publicações recentes (por se tratar de obras conhecidas, o leitor poderá encontrar na internet as referências bibliográicas completas). Em síntese, ideniicamos ao menos as seguintes categorias de tópicos e discursos intergeracionais. 1. Gerações genealógicas relaivas a parentesco, ancestrais e papéis na família. Exemplos da literatura: Bengtson and Robertson (1985). Grandparenthood. Cherlin and Furstenberg Jr. (1986). The New American Grandparent. Rossi and Rossi (1990). Of human bonding: parent-child relaionships across the life course. Szinovacz (1998). Handbook on Grandparenthood. 2. Gerações pedagógicas alusivas a relações e papéis educacionais em escolas, empresas (p. ex. preceptores) e na sociedade e cultura em geral. Exemplos da literatura: Ecarius (1998). Was will die jüngere mit der älteren Generaion? Generaionenbeziehun- gen in der Erziehungswissenschat [O que a geração mais jovem quer fazer com a geração mais velha? Relações intergeracionais na pedagogia]. Liebau (1997). Generaion. Versuch über eine pädagogisch-anthropologische Grundbe- dingung [Geração. Ensaio sobre um requisito pedagógico-antropológico básico]. Mead (1972). Culture and Commitment: A Study of the Generaion Gap. 07 Schelsky (1957). Die skepische Generaion. Eine Soziologie der deutschen Jugend [A geração céica. Sociologia da juventude alemã]. 3. Gerações históricas sócio-culturais que se referem a… a) guerras, agitação políica e econômica e idenidades coleivas resultantes. Exemplos da literatura: Eisenberg (1982). The lost generaion: Children in the holocaust. Elder Jr. (1974). Children of the Great Depression. Easterlin et al. (1990). Reirement prospects of the baby-boom generaion. b) movimentos culturais, esilos e trabalhos formadores de tendências. Exemplos da literatura: Campbell (1999). This is the beat generaion. Coupland (1991). Generaion X: Tales for an accelerated culture. Jones (1986). Great expectaions: America and the baby boom generaion. c) regulamentações, beneícios e obrigações da previdência social (p. ex. inanciamento de previdência para a terceira idade). Exemplos da literatura: Arber and Aias-Donfut (2000). The myth of generaional conlict: The family and state in ageing socieies. 156 Daatland and Lowenstein (2005). Intergeneraional solidarity and the family-welfare state balance. Kohli (1999). Private and public transfers between generaions: Linking the family and the state. Willets (2010). The Pinch. How the baby boomers took their children’s future – and why they should give it back. 4. Gerações diagnósicas de tempo incluem proposições acerca do estado atual de subgrupos especíicos com ênfase em gerações adolescentes ideais-ípicas. Exemplos da literatura: Böpple and Knüfer (1998).GeneraionXTC: Technound Ekstase [Geração XTC: techno e êxtase]. Epstein (1998). Youth culture: Idenity in a postmodern world. Illies (2000). Generaion Golf. Tapscot (2009). Grown up digital – How the next generaion is changing your world. Outras expressões usam o termo em senido metafórico, por exemplo, gerações de produtos farmacêuicos, objetos (carros, computadores) e técnicas. 07 157 Fundamentos Conceituais Ponto de parida 7.07 O termo “geração” é frequentemente usado como estrutura interpretaiva e, portan- to, supõe-se que seu signiicado seja conhecido ou possa ser inferido pelo contexto. Porém, se o termo for usado em pesquisa cieníica, é necessário descrever seu signiicado e ancorá- -lo teoricamente. Na tentaiva de sistemaizar a diversidade conceitual por meio de deinições compactas, uilizaremos uma versão modiicada do “triângulo semióico”, segundo o qual o “signiicado” de um conceito é obido relacionando-se, de uma maneira interpretaiva (com base em suposições teóricas e objeivos práicos), um termo em paricular com sua evidência. Dentro dessa perspeciva, as deinições podem ser interpretadas como hipóteses heurísicas. Os conceitos contêm suposições, teoricamente fundamentadas, de que algo pode ocorrer. Nesse caso, jusiica-se trabalhar com o conceito. Entretanto, o conceito pode precisar ser alterado, reinado ou suplementado. 7.08 Nosso ponto de parida é a inter-relação entre pertencimento geracional e atribuição de idenidade, que podem ser entendidos de um ponto de vista eimológico e da história das gerações, como foi realçado na introdução. Isso atrai atenção para as relações sociais entre indivíduos e grupos, uma vez que elas, sob uma perspeciva sociológica, formam as idenidades. Ademais, essa inter-relação pode ser aplicada às esferas pública e privada da vida e pode estar expressa nos esilos de vida, tanto individuais quanto coleivos. A coniguração das relações intergeracionais nas tradições e costumes, além de sua conformidade legal, indica a necessidade 07 de se criar coninuamente um novo regime intergeracional, ou seja, de recriar as dimensões políicas das gerações. A correlação interna entre esses elementos fundamentais sugere que devemos nos referir a eles como padrão conceitual. Propomos, então, três deinições básicas: gerações e idenidade intergeracional, relações intergeracionais e, inalmente, políica e regime intergeracionais. Essas deinições, por sua vez, poderiam tornar-se pontos de referência para uma criação gradual de deinições de outros fatos. Gerações e idenidade geracional Deinição básica 7.09 O “conceito de geração” serve ao propósito de analisar a interação de ações e relações sociais relevantes à idenidade com ailiação a grupos demográicos especíicos, relações de parentesco, pertencimento organizacional ou experiência de acontecimentos históricos. O con- ceito está centrado nos pensamentos e senimentos, no querer e no agir, em formas e cursos de vida de agentes individuais e coleivos. 7.10 Fala-se de pertencimento geracional em termos de atribuição de idenidades sociais para assim evitar a armadilha de uma deinição essencialista e dar ênfase a ações que podem ser empiricamente observadas. De tempos em tempos, isso ocorre em senido igurado, quando há referência a ações de agentes coleivos, ou seja, grupos sociais ou “comunidades de experiência 158 comparilhada” (de gerações inteiras). Também, nesses casos, as questões de idenidade são relevantes. 7.11 No senido de uma atribuição auto-relexiva de idenidades geracionais, poderiamos airmar, parafraseando Johann Wolfgang Goethe em sua autobiograia “Poesia e Verdade”, que todas as pessoas que nasceram dez anos antes ou depois teriam se tornado completamente diferentes no que diz respeito à educação e efeito no mundo externo. Coorte de nascimento, idade, duração de pertencimento e acontecimentos históricos incluem deinições sociológicas de tempo. Diferença interegeracional 7.12 A noção de que existe uma geração ideniicável sugere necessariamente sua disinção em relação a outras gerações. Diferenças intergeracionais podem, assim, ser ideniicadas em termos de experiências formaivas bem como de mudanças na vida e na história da sociedade e, consequentemente, de senimentos, pensamentos, conhecimentos e ações. O pano de fundo das disinções intergeracionais é, no entanto, gerado pelo pertencimento comum a uma socie- dade e sua história. As disinções intergeracionais podem ser ideniicadas entre os indivíduos e também entre gerações como “comunidades de experiência comparilhada”. Pertencer a mais de uma geração: Muligeracionalidade 7.13 Em princípio, cada indivíduo pode pertencer a algumas gerações ao mesmo tempo. Isso pode resultar tanto em oportunidades quanto em ônus nas relações sociais. Por exemplo, ilhos mais velhos podem assumir aividades ípicas dos pais (cuidados, criação) em relação aos 07 irmãos mais jovens. A geração genealogicamente mais jovem pode ocasionalmente assumir o papel de professor das gerações intermediárias e mais velhas devido à sua competência em usar tecnologia da comunicação e, ao mesmo tempo, permanecer dependente das gerações mais velhas para subsistência ou em hierarquias empresariais. Outro caso é o de pais que estão estudando em universidades. Eles, às vezes, assumem o papel de alunos e, outras vezes, o papel de progenitores de seus ilhos. 7.14 De maneira geral, a “muligeracionalidade” é caracterísica para cada indivíduo. Desse modo, inluências genealógicas, sociais e culturais estão misturadas, o que pode causar conlitos de papéis e experiência com ambivalências. Socialização em associações geracionais: Socialização geraiva ou geracional 7.15 O que é caracterísico das relações intergeracionais pessoais e coleivas? Via de regra, elas andam lado a lado com os processos de aprendizado associados à execução conjunta de tarefas para manter e desenvolver relações intergeracionais em sucessão genealógica. Tal suposição está ilustrada a seguir: Quando idosos e jovens, por exemplo avós e netos, estão fazendo algo juntos, a aividade está em geral associada ao aprendizado. No entanto, a refe- rência à idade ou ao pertencimento geracional é também importante para muitas formas 159 de aprendizado. Nesse contexto, um terceiro fator pode vir à tona: transferência, adoção e desenvolvimento de herança material, social e cultural. Esses processos consituem formas especíicas da socialização. 7.16 A socialização geraiva ou geracional pode ser deinida como o desenvolvimento de face- tas da idenidade social nos processos de aprendizado entre membros de diferentes gerações e a consideração críica de suas heranças econômicas, sociais e culturais comparilhadas. Geraividade 7.17 O termo “geraividade” é normalmente usado como sinônimo de comportamento gera- ivo ou geracional em demograia. Em psicologia, ele é entendido, desde Erikson, como a dispo- sição da geração mais velha em cuidar dos mais jovens. Propõe-se aqui um entendimento mais abrangente, em três passos: – Em uma primeira generalização, a noção de “geraividade” pode ser relacionada à ideia de que os humanos têm a habilidade de contemplar, em seus pensamentos e ações, a existência de gerações subsequentes. Somos capazes de exercer grande controle de nosso comportamento geracional. A maioria é capaz de decidir se quer ser pai ou mãe. – Uma segunda generalização relata que os humanos têm a capacidade de considerar o bem-e- star das gerações subsequentes e agir de acordo com isso. Esse fato pode ser postulado como uma obrigação e uma responsabilidade atribuídas igualmente aos indivíduos e às insituições 07 sociais. – Uma terceira generalização, recentemente introduzida nas discussões, leva em consideração a experiência ou conhecimento de que os jovens podem também desenvolver, individualmente e coleivamente, uma percepção do bem-estar dos idosos. 7.18 Por consequência, propõe-se a seguinte deinição: “geraividade” refere-se à habilidade humana de estar individual e coleivamente ciente da dependência mútua das gerações e de considerá-la em suas ações. Essa interpretação de “geraividade” enfaiza potencialidades na busca pelos signiicados tanto da vida individual como da vida comum-social. Dimensões das relações intergeracionais Deinição básica 7.19 As relações sociais entre os membros de duas ou mais gerações, ou de uma mesma geração, são caracterizadas pela consiciência de pertencimento geracional e das diferenças e semelhanças resultantes (relações intergeracionais e intrageracionais). 7.20 Essas relações se concreizam por meio de processos mútuos e relexivos de orientação, persuasão, intercâmbio e aprendizado. A estrutura e a dinâmica das relações intergeracionais 160 são, dentre outras coisas, dependentes das tarefas insitucionais (assegurar o sustento, cuidado e criação). Ao mesmo tempo, é importante manter e desenvolver essas relações. 7.21 Nossa deinição tem por base a descrição das relações sociais como sendo interações (individuais e coleivas) que se desenvolvem repeidamente e são “estruturadas” dessa maneira, não sendo, portanto, únicas. Em muitos casos, essa estrutura é estabelecida desde o princípio por tarefas que necessitam ser realizadas em conjunto ou por meio de papéis sociais, nos quais nos encontramos uns com os outros. De especial interesse, no entanto, são as relações entre membros de gerações consecuivas. 7.22 Nas diferentes análises teóricas e empíricas, quesiona-se se podemos ideniicar uma “lógica social” para a construção das relações intergeracionais. Até que ponto as regras gerais de troca e reciprocidade se aplicam? Seria essa outra caracterísica dos traços disinivos das relações intergeracionais? 7.23 Nesse contexto, é interessante o adiamento ou a realização da reciprocidade pelos membros das gerações consecuivas. Como essas regras se reletem nas informações acerca dos diferentes ipos entre membros de diferentes gerações? Qual é a relação entre as transmissões de conhecimento e vivências públicas e as privadas? Três conceitos, tais como conlito inter- geracional, solidariedade intergeracional e ambivalência intergeracional fornecem orientação abrangente para abordarmos essas questões. Conlito intergeracional 7.24 O conceito de conlito intergeracional baseia-se na crença de que diferenças dinâmicas 07 entre gerações inevitavelmente provocam conlitos. 7.25 É crença comum na literatura tradicional e popular que os conlitos entre jovens e ido- sos sejam mais ou menos inerentes à natureza (social) dessas relações. A maneira pela qual se desdobram é entendida como sendo direcionada do desenvolvimento sistêmico-imanente da sociedade. As relações de poder na família e as redes de parentesco são vistas como pontos de parida “naturais”. Mais recentemente, os conlitos entre jovens e idosos estão sendo discuidos em relação à distribuição de recursos na sociedade e paricipação nas insituições de auxílio governamental. Solidariedade intergeracional 7.26 A solidariedade intergeracional pode ser descrita como expressão de coniabilidade incondicional entre membros de uma mesma geração ou de gerações disintas. 7.27 O conceito de solidariedade intergeracional tornou-se popular principalmente por pes- quisas acerca do envelhecimento e das relações intergeracionais nos Estados Unidos da Amé- rica, em parte como reação contrária às noções de família nuclear isolada, declínio geral do parentesco e da família, bem como percepção tendenciosa sobre a necessidade de apoio para 161 a terceira idade. Com frequência, o modelo Bengtson/Roberts (Intergeneraional solidarity in aging families. Journal of Marriage and Familiy, 1991: 856-870) é mencionado, no qual seis dimensões podem ser disinguidas: (1) solidariedade associaiva (frequência e padrões de inte- ração), (2) solidariedade afeiva (ipo, grau ou reciprocidade de senimentos posiivos), (3) soli- dariedade consensual (grau de concordância nas aitudes, valores e crenças), (4) solidariedade funcional (grau e quanidade de apoio/recursos dados e recebidos), (5) solidariedade normaiva (força do compromeimento com papéis e obrigações na família) e (6) solidariedade estrutural (estrutura de oportunidades para as relações intergeracionais em aspectos, tais como, tamanho da família ou proximidade geográica). 7.28 Deve-se enfaizar que essa noção de solidariedade refere-se a relações intergeracionais somente dentro do contexto familiar. Críicos desse conceito argumentam que dar e receber ou estar envolvido em aividades conjuntas também pode ser realizado de maneira forçada ou contra a vontade própria. Além disso, existe o risco de idealização normaiva das relações interge- racionais. Por isso, podemos sugerir que tal ipologia seja vista como proposta para dimensionar- mos as relações intergeracionais. Uma generalização social seria, entretanto, problemáica. Em termos amplos, o conceito mulidimensional de solidariedade apóia-se na crença comum de que a importância das relações intergeracionais é fundamentalmente deinida por sua contribuição para com a coesão social conjunta. Sendo assim, aspectos cruciais da dinâmica interna das rela- ções intergeracionais são desconsiderados. Do mesmo modo, as condições sociais que as mode- lam são subesimadas. Isso se torna evidente na deinição, coleção e análise de dados empíricos. 07 Ambivalência intergeracional 7.29 O conceito de ambivalência intergeracional refere-se ao fato de que relações intergera- cionais microsociológicas e macrosociológicas podem, ao mesmo tempo, expressar aitudes e comportamentos conlituosos e solidários, tais como, amor e ódio, independência e dependên- cia, proximidade e distância. Suas origens estão no reconhecimento de que a permanência e a variação são paralelas. Nossa proposta de deinição é: 7.30 O conceito de ambivalência, em seu senido mais geral, refere-se à experiência de hesita- ção (“oscilação”) entre contradições polares de senimentos, pensamentos, desejos ou estrutu- ras sociais na busca por signiicação das relações sociais, fatos e textos que são importantes para as facetas do “self” (si mesmo) e “agency” (capacidade de agir intencionalmente para modiicar a si mesmo e/ou o meio ambiente). 7.31 O conceito de ambivalência tem origem na psicoterapia e também no conceito de Sim- mel sobre individualidade e sociabilidade. É necessário enfaizar que a noção cieníica de ambi- valência (em oposição ao conceito leigo) não possui conotação negaiva por si só. Portanto, ter a experiência e lidar com a ambivalência pode ser visto como um desaio para manter as relações. Isso pode ser efetuado de maneira socialmente criaiva e inovadora. Igualmente, a inluência pessoal, o poder e a autoridade podem ser importantes. Em consonância, diferentes maneiras de lidar com as ambivalências podem ser disinguidas, tais como “solidariedade”, “emancipa- ção”, “reirada” e “envolvimento”. 162 7.32 A eimologia do conceito geracional se refere à tensão entre coninuidade e inovação. Estas tensões também são resultado da inimidade e distância, caracterísicas próprias de mui- tas relações intergeracionais. 7.33 Uma hipótese heurísica geral para essa perspeciva pode ser postulada da seguinte maneira: relações intergeracionais por razões estruturais – ou seja, inimidade e irrevogabilida- de – sugerem alto potencial para se experimentar ambivalência. Porém, elas não “são” sempre ambivalentes. Relações intergeracionais e estruturas sociais 7.34 A atribuição de idenidades intergeracionais está embuida nas estruturas demográ- icas, sociais e culturais. Tais estruturas estabelecem relacionamentos concretos de relações intergeracionais entre indivíduos, grupos, empresas e outras unidades sociais. Podemos nos referir a essas unidades estruturais como relações intergeracionais em nível de sociedade (“Generaionenverhältnisse”). 7.35 Essa descrição difere daquelas que se referem a “relações” (“Beziehungen”) somente considerando interações micro-sociais e das que aludem a “relações sociais” (“Verhältnisse”) como condições macro-sociais. Precisamos considerar que pode haver também relações (abs- tratas) entre unidades macro-sociais, as quais se manifestam em interações concretas entre seus membros. Sendo assim, o conceito geracional é apropriado para mediar contrastes nos níveis micro e macro. Indicações disso podem ser encontradas no padrão conceitual de Man- nheim: “posição geracional, conexão geracional e unidade geracional”. 07 7.36 De uma perspeciva demográica, os coortes de nascimento são as unidades estruturais mais importantes. Referem-se a todas as pessoas nascidas em um dado período de tempo. No contexto organizacional, os coortes representam todas as pessoas que se tornaram membros daquela organização em um dado período. 7.37 Segundo a deinição geral sugerida acima, os coortes de nascimento tornam-se gerações caso seus membros ou as outras pessoas estabeleçam relações entre aquela data de nasci- mento, aquela idade ou mesmo a entrada em uma organização com experiências históricas e biográicas de qualquer ipo relevantes para suas idenidades e ações. 7.38 A análise de relações estruturais e a dinâmica entre membros de diferentes gerações pode também ser disinguida pelo tempo. De um lado, há gerações convivendo no mesmo período de tempo (sincrônicas). Todavia, há também gerações não comparilhando vidas (dia- crônicas), tanto quanto as interdependências entre as experiências geracionais sincrônicas e diacrônicas. 7.39 As gerações constroem um sistema complexo de intricadas estruturas e rela- ções sócio-temporais observáveis tanto nas múliplas posições geracionais dos indívidu- os quanto nas relações intergeracionais. Essas estruturas e relações podem culminar na 163 experiência de ambivalência se a úlima incluir uma fase de relexão sobre opiniões con- litantes. Isso se complementa com a integração dessas estruturas e relações na sucessão de gerações passadas e em sua extensão para o futuro. A análise das dimensões do tem- po das gerações e relações intergeracionais ainda é pouco pesquisada e, por isso, consitui- -se como um campo promissor para a construção de teorias e pesquisas intergeracionais. Elementos da ordem e políica geracionais 7.40 Em relação à dependência de longo prazo dos ilhos em relação aos “velhos” e a depen- dência que os idosos têm de cuidadores “jovens”, organizar relações intergeracionais torna-se “uma tarefa sócio-cultural da natureza humana” que requer normas e regulamentação, as quais são expressões do entendimento dessas tarefas e negociações sobre variações e inluências. Por exemplo, a subsituição do conceito de “autoridade” dos pais pelo conceito de “cuidado” dos pais indica uma mudança histórica na ordem geracional. 7.41 O termo “lógica relacional” refere-se às formas estabelecidas de organizar as relações sociais, seu imbricamento insitucional nas relações de poder, econômicas e políicas, bem como sua jusiicação por meio da tradição, costumes e normas. Incorporadas às estruturas sociais, essas normas remetem a um “regime geracional”. Deinição básica 07 7.42 Um regime intergeracional pode ser deinido como a soma das normas existentes para se organizar as relações intergeracionais em uma sociedade e suas subdivisões em tradição, costume e lei. Essas normas se expressam tanto na forma de leis como na de elementos de uma lógica relacional. Em ambos os casos, são expressões do poder e das autoridades existentes. Geração e gênero 7.43 A geração e o gênero estão fortemente ligados de maneira analíica e empírica. Essas duas categorias se referem a fatos biológicos que requerem uma organização social, políica e cultural. A “geraividade” é determinada pelas relações de gênero. Uma retrospeciva histórica mostra que o conceito geracional foi usado principalmente em sua interpretação masculina. Isso aparece não somente em regulamentações legais mas também na atribuição diária assimétrica de aividades. A dinâmica das mudanças, postuladas e reais, dos papéis dos gêneros nas úli- mas décadas está, assim, fortemente relacionada à organização das relações intergeracionais. O melhor exemplo é a organização das “tarefas de cuidado”. 164 Jusiça/Igualdade/Equidade intergeracional2 7.44 A noção de jusiça inclui uma norma social e uma virtude individual. Isso também ocorre na organização das relações intergeracionais. Nesse senido, as noções de jusiça são relevantes nos contextos micro-sociais (a exemplo da educação do dia a dia) e também macro-sociais (por exemplo, no que diz respeito à distribuição de recursos na sociedade). Remetendo-nos às pro- posições de Aristóteles podemos disinguir duas dimensões de jusiça: – A primeira é a jusiça processual. Ela requer que as normas na ordem social sejam aplicadas a todos os membros de maneira justa e, nesse senido, igualitária, o que também se aplica às relações intergeracionais. – A segunda dimensão refere-se aos conteúdos. 7.45 Aqui, a jusiça comutaiva postula que devemos buscar uma equivalência do bem em relação ao desempenho dos membros. Na ciência políica e na literatura sobre economia, isso também é conhecido como jusiça de atuação ou de desempenho. Além disso, a jusiça distri- buiva, ou como também é conhecida jusiça das necessidades, refere-se à posição, “valor” ou mérito de uma pessoa em relação ao estado. 7.46 Atualmente, uma mudança pragmáica pode ser observada nos discursos éico-ilosó- icos. Essa mudança está centrada nas ações dentro dos contextos sociais, que resultam no postulado da jusiça paricipaiva ou jusiça de inclusão. 7.47 Se aplicarmos isso à organização das relações intergeracionais, temos que os beneícios materiais e imateriais oferecidos pelos pais a seus ilhos não lhes são imediatamente, e muitas 07 vezes nunca, “recompensados”, se é que isso é possível. Por isso, há mais do que meramente jusiça comutaiva. Entretanto, é importante levar em consideração as diferentes necessidades de ilhos e pais. Ambas formas de jusiça podem ser inluenciadas pela ideia de que os ilhos irão passar a seus ilhos aquilo que receberam, em geral como herança material ou imaterial. Ao mesmo tempo, pode-se exigir que os beneícios oferecidos nas e pelas famílias para o bem- -estar da sociedade e sua geração de capital humano sejam reconhecidos pela sociedade, por exemplo, pelo plano de previdência social. 7.48 Ademais, os conceitos de jusiça são relevantes para o relacionamento entre gerações atuais e futuras, por exemplo, em relação ao uso de recursos naturais, a extensão da dívida pública e a valorização da herança cultural. Para lidarmos com a natureza mulidimensional da jusiça intergeracional, sugerimos uma descrição normaiva da políica intergeracional que se orienta por postulados de direitos humanos gerais e, ao mesmo tempo, aponta a interdepen- dência mútua das gerações e responsabilidades resultantes. A Convenção sobre os Direitos da Criança é importante documento nesse senido. 2 O termo alemão“Generaionengerechigkeit”pode ser traduzido por três termos: jusiça intergeracional, igual- dade geracional e equidade geracional. O uso varia de acordo com o contexto do discurso e enfaiza diferentes aspectos do conceito. Equidade geracional refere-se a qualidades econômicas, igualdade geracional a interpre- tações ilosóicas e jusiça intergeracional possui conotação sócio-legal. 165 7.49 No entanto, os conceitos de jusiça também têm papel importante em nossa vida diária. Nela, esses conceitos estão combinados a crenças sobre igualdade e equidade. Um importante critério é a relação entre igualdade e desigualdade, como expressa o ditado comum que airma que a jusiça demanda tratar os iguais com igualdade e os desiguais com desigualdade. 7.50 Nas disintas concepções de jusiça, os entendimentos do passado (por exemplo, os recursos adquiridos), do presente (uso atual e aumento dos recursos) e do futuro (como os recursos passam de uma geração a outra) são importantes. Consequentemente, a questão de jusiça intergeracional – em paralelo ao crescente interesse nos assuntos intergeracionais – recebe grande atenção. A jusiça intergeracional é também uma enorme preocupação das ini- ciaivas políicas. Normalmente, elas se referem a tratados ilosóicos e políicos que, quase exclusivamente, tratam as gerações como coleivos da sociedade (e com frequência meramente no senido de coortes de idade). 7.51 Além disso, a questão da separação entre jusiças intra-temporal e inter-temporal é importante. Isso signiica, primeiro, a relação entre gerações (ou grupos etários) vivendo ao mesmo tempo e, segundo, a relação entre gerações vivas hoje e no futuro. Aqui, debatemos quão longe precisamos pensar no futuro e se as gerações vivas hoje podem descontar suas obrigações em direção a um futuro distante. Muita atenção é dada também à natureza da relação entre as gerações de hoje e as gerações futuras, cuja existência direta ou indire- tamente depende das decisões geraivas ou geracionais da primeira. Sugere-se estender a perspeciva para incluir a sucessão de pelo menos três gerações (Laslet: “tri-contrato intergeracional”). 07 Contrato intergeracional 7.52 O contrato intergeracional é uma descrição metafórica do sistema de previdência social, segundo o qual a geração atualmente empregada paga pelos beneícios da geração aposentada por meio de suas contribuições. Nesse ponto, é aplicado o conceito de gerações para o estado de bem-estar social. Em face das mudanças demográicas, o sistema já estabelecido é colocado à prova, provocando discussões sobre a sustentabilidade da equidade intergeracional. Potencial humano («Humanvermögen») 7.53 A geração de potencial humano implica a transferência e a geração de competên- cias de vida, ou seja, habilidades gerais para se orientar no mundo e para interagir com outros indivíduos. O termo capacidade vital parece ser o mais apropriado para denotar essa ideia. Outro signiicado diz respeito ao conhecimento e às habilidades que permitem aos indivíduos trabalhar, isto é, capacidade de trabalho no senido mais abrangente da palavra. Ambos signiicados são pré-condições para qualquer interação econômica, social e cultural na sociedade. A ambiguidade da palavra (alemã) “Vermögen” nessa deinição é intencional. Se expressarmos nossa “capacidade” de fazer algo, isso pode referir-se a meios materiais assim como a habilidades e conhecimentos. Tanto uma quanto outra são formas de “capaci- dade” interdependentes. 166 Políica intergeracional 7.54 A noção de políica intergeracional – em um senido adicional da expressão – resulta do reconhecimento da necessidade de haver alguma organização na sociedade de relações inter- geracionais. Desse modo, políicas intergeracionais implícitas e explícitas podem ser discernidas. 7.55 Dado o estado atual da análise sobre práicas sócio-políicas, sugerimos a seguinte tese: A políica intergeracional relete os atuais esforços em jusiça intergeracional por parte de insi- tuições governamentais e não-governamentais que distribuem recursos entre as gerações. Duas deinições são sugeridas. 7.56 Políica intergeracional descriiva: Essa políica intergeracional inclui todos os esforços para insitucionalizar relações individuais e coleivas entre as gerações nas esferas privada e pública. Além disso, precisa ser esclarecido até que ponto as medidas em outras áreas dessas políicas são intencional ou despropositalmente relevantes. 7.57 Políica intergeracional programáica: A criação dessa políica intergeracional está con- dicionada a se estabelecer condições na sociedade que permitam a criação de relações interge- racionais públicas e privadas no presente e no futuro, de modo a garanir o desenvolvimento, por um lado, de uma personalidade responsável e preocupada com a comunidade e, por outro, de progresso para a sociedade. 7.58 Uma área cada vez mais importante da políica intergeracional aplicada envolve projetos sob a denominação geral de diálogo intergeracional. Membros de dois ou mais grupos etários que representam diferentes gerações envolvem-se em aividades conjuntas e projetos úteis para o bem comum. Ao mesmo tempo, muitos paricipantes são moivados pela oportunidade 07 de se desenvolverem mais. Segundo a suposição de que os processos de aprendizado (“socia- lização geraiva ou geracional”) consituem caracterísica especíica das relações intergeracio- nais, essas aividades podem ser vistas como projetos educacionais e ganham mais importância políica por dependerem geralmente de iniciaivas cívicas de engajamento. Se recebem apoio do estado, este é, em sua maior parte, de natureza subsidiária. Diagrama de uma políica intergeracional integral 7.59 O diagrama a seguir resume nosso entendimeto do que é políica intergeracional. No centro desse processo está o estabelecimento de condições na sociedade para a criação liberal e tolerante das relações intergeracionais. Essas condições são pré-requisito básico para que o indivíduo se desenvolva e se torne uma personalidade independente e preocupada com a comunidade. Vários outros argumentos sócio-políicos mencionam isso. Consituem uma con- dição crucial para que a auto-realização individual desenvolva uma personalidade independente e preocupada com a comunidade. Requerem relexão conínua em vista da dinâmica factual e desejada da sociedade. Como isso se refere ao desenvolvimento da “pessoa em sua totalidade”, faz-se necessária uma sinopse de todas as organizações governamentais e não governamentais que, direta ou indiretamente, inluenciam na organização das relações intergeracionais, no nível das estruturas e insituições sociais. Estas têm por base argumentos normaivos especíicos, 167 internamente conectados a argumentos mais gerais (setas). Tal entendimento inclui mais do que uma simples “tarefa isolada”. Envolve colaboração mais intensa e aiva do que meramente coordenação, observando as metas conjuntas mais abrangentes. Isso requer uma gestão sócio- -criaiva de tensões existentes, desilgualdades sociais e interesses. Dessa maneira, uma políica intergeracional integral conceitualizada dá importante impulso às políicas gerais da sociedade. 07 Conclusão 7.60 “As gerações se contam e se narram” (S. Weigel). A ubiquidade dos fatos comumente chamados de gerações e relações intergeracionais requer perspecivas interdisciplinares. Isso permite ao mesmo tempo construir uma ponte entre teoria, práica e criação de políicas. Para tanto, faz-se necessário o uso de diferentes métodos de pesquisa e transferência de conheci- mento. Para explicá-los pormenorizadamente, seria necessário um “compêndio” separado. No entanto, mesmo esta tentaiva aqui esquemaizada demonstra que as “questões intergeracio- nais” formam um campo academicamente fascinante e necessário na práica. 168 hun 08 Kurt Lüscher, Andreas Hof, Gil Viry & Eric Widmer, Mariano Sánchez, Giovanni Lamura & Marta Renzi, Andrzej Klimczuk, Paulo de Salles Oliveira, Ágnes Neményi, Enikő Veress, Cecilia Bjursell & Ann-Krisin Boström, Gražina Rapolienė & Sarmitė Mikulionienė, Sema Oğlak & Ayşe Canatan Generaionen, Generaionenbeziehungen, Generaionenpoliik Generaions, intergeneraional relaionships, generaional policy Généraions, relaions intergénéraionelles, poliiques de généraions Generaciones, relaciones intergeneracionales, políica generacional Generazioni, relazioni intergenerazionali, poliica generazionale Pokolenia, relacje międzypokoleniowe, polityka relacji międzypokoleniowych Gerações, relações intergeracionais, políica geracional 8. Nemzedékek, nemzedékek közöi kapcsolatok, nemzedéki poliika Generații. Poliici generaționale și relații intergeneraționale Generaion, relaioner mellan generaioner, generaionspolicy Kartos, kartų santykiai, kartų poliika Kuşaklar, kuşaklararası ilişkiler, kuşak poliikası 08 Ein mehrsprachiges Kompendium A mulilingual compendium Un abrégé mulilingue Un compendio mulilingüe Un compendio mulilingue Wielojęzyczne kompendium Um compêndio mulilíngue Többnyelvű kompendium Un compendiu mulilingvisic Et mångspråkigt kompendium Daugiakalbis kompendiumas Çok dilli bir Rehber GENERATIONES „Nemzedékek” különböző országok kutatóinak szabad kapcsolathálója különböző szakterüle- tekről a nemzedékközi kapcsolatok elmélei, módszertani, kutatási és a poliika tárgykörében. A Konstanzi Egyetem “A társadalmi integráció kulturális alapja” nevű kutatási központ által inanszírozot. „Generaiones“ ist ein freies Netzwerk von Wissenschatlerinnen und Wissenschatlern, in unter- schiedlichen Ländern und Disziplinen, die sich mit aktuellen Fragen der Generaionenanalyse in Theorie, Methodologie, Empirie und Poliik beschätigen. Es wird vom Exzellenzcluster „Kulturelle Grundlagen von Integraion“ der Universität Konstanz gefördert. “Generaiones” is a free network of scholars from diferent countries and disciplines concerned with the analysis of intergeneraional issues in theory, methodology, research and policy. It is inancially supported by the Center of Excellence „Cultural Foundaions of Social Integraion“, University Konstanz 08 Ediion 2016 © Universität Konstanz 2016 This book is distributed under the terms of the Creaive Commons Atribuion 4.0 Internaional License (htp://creaivecommons.org/licenses/by/4.0/), which permits use, duplicaion, adap- taion, distribuion and reproducion in any medium or format, as long as you give appropriate credit to the original author(s) and the source, provide a link to the Creaive Commons license and indicate if changes were made. ISBN 978-3-89318-074-5 Downloads: www.generaionen-compendium.de Unterstützt von: 172 Nemzedékek, nemzedékek közöi kapcsolat, nemzedéki poliika Bevezető Mint az Előszóban említetük, ebben a tanulmányban a különböző lehetséges értelmezések közül egyet teszünk magunkévá a „nemzedékek” elemzésében. Meg kell jegyeznünk egyrészt a következőt: amikor az emberek sajátmagukat igyelik meg – vagy amikor mások igyelik meg őket – mint egy nemzedék tagjait, ők felismerik, hogy a nemzedéki tagság fontos saját társadalmi idenitásukban és tehát saját cselekvéseikben. De hogy milyen mértékben jellemző, az mindig a sajátos helyzetek, feladatok és társadalmi környezet függvénye. Ez az állapot segítséget nyújthat az élet megigyelésére a „posztmodern” társadalomban, amelyben fontos az, hogy az ember miként fejleszi személyi és társadalmi idenitását. Ez a kiindulási pont fogalmi elemzésre ad lehetőséget a nemzedékek viszonylatában. Utal Karl Mannheim jól ismert megismerő eszközére, „nemzedéki státus – a nemzedék mint aktualitás – nemzedéki egység”, it a tudat és idenitás eltérő megközelítést hordoz. Egy ilyen megközelítés különleges igyelmet fordít a különböző nemzedékek tagjainak viszonyára és ezen viszonyok dinamikájára, s különös igyelmet szentel a szocializációnak és a reproduk- ciónak (generaivity). Ugyanakkor ezen rész befejezéseként sajátos fogalmakat javasolunk. Az emberi gyakorlat végessége, a reprodukció jelentése, és végül ezek értelmének keresése, ami mindig fontos. Ezek mind történelmi és egyben aktuális témák. A jelen ellentmondásos dina- mikája és a jövő bizonytalansága újraerősíi a igyelmet az esedékes ”nemzedéki kérdésekben” (utalás Karl Mannheimra, a nemzedéki elmélet megalkotójára). Ez a megközelítés eltér atól, a szemléletől, amely a nemzedéket társadalmi kategóriának vagy “csoportnak” tekini, összehasonlítva a társadalmi osztállyal (a nemzedék történelmi meghatá- rozása). A feltet kérdés elsősorban az, hogy „a közösségek megosztot gyakorlata”-ként meg 08 lehet-e azt igyelni. A másik megközelítés a családi nemzedékekre igyel (a nemzedékek szárma- zási meghatározása). A mi megközelítésünk: felderíteni a kéféle szemlélet közös vonásait. Tehát a nemzedékek kap- csolatát meg kell szervezni, és mind strukturális, mind pedig társadalmi-demográiai feltételeit igyelembe venni. Ezért a poliikai szempont kerül előtérbe, melyet a nemzedéki poliika új fogal- ma isztáz. Ez a továbbiakban lehetőséget nyújt eljutni „a nemzedékek közöi méltányosság”1 fogalmához. Ez egy a különböző lehetséges értelmezések közül. De a látóhatár tágítható, mely további lehe- tőségeket hordoz. Mi a jövőben a társadalmi-kulturális szempontot akarjuk vizsgálni, valamint az életút (life course) koncepciót. A vita nyitot. 1   A szövegösszefüggés és akadémiai diszkurzus függvényében a német eredeiből “Generaionengerechigkeit”a következő kifejezések haszálatosak, „nemzedékek közöi rend” „nemzedékközi méltányosság”, „nemzedékközi objekivitás”. 173 Miért kell többnyelvű kompendium? Jól tudot, hogy a tudomány globalizált, ez nyilvánvaló minden szinten. Az angol nyelv elsőbbsége is vitathatatlan. A hasonló eredmények gyakran okoznak csalódást és elfedik a inom különbségeket a különböző kultúrákban és nyelvekben. A növekvő intézményi és szabályozási hasonlóságok európai szinten, vagy a növekvő hasonló társadalmi trendek előfordulása a különböző európai országokban eltakarja a kulturális külön- bözőségek folyamatosságát. E különbségek kifejeződnek az azonos nemzetközi kifejezések eltérő értelmezésében. A mi véleményünk, hogy a többnyelvűség alapot nyújt a jelenség jobb megértéséhez, valamint elmélei hasznosításához a nemzedékek közöi kapcsolatok kutatásában. A inom különbségek további elmélyedést eredményeznek. Sajátos kihivású fogalmak, melyek nem olyan egyszerűek, mint „az állam/kormány” vagy a „poliika”. 08 174 Jegyzetek a magyar forditáshoz A forditás nyilván kultúrafüggő, vagyis minden nyelv és kultúra sajátos fogalmi rendszer alapján fejezi ki gondolatait. A forditás során, annak ellenére, hogy az angol nyelvű szociológiai fogal- makkal isztában vagyok, sokszor gondolkodnom kellet a legmegfelelőbb kifejezés használatá- ról. Például it van az a szó hogy generaivity, aminek elég nehéz a megfelelő magyar kifejezését megtalálni. Lehet eredeztetés, eredetan, reprodukció stb, szóval a szöveget többször is el kellet olvassam, hogy a legmegfelelőbb kifejezéssel forditsam. Viszont jó, hogy sok nyelvre ülteik át a nemzedéki problémát, mert ezáltal ebben a témakörben sokkal hamarabb tudunk majd közmeg- egyezésre jutni. A forditás csak kiidulópont majd az empirikus kutatásra, ot derül ki sokminden a használt fogalmakkal kapcsolatosan. A könyvészet összegyűjtése is hosszasabb keresés eredménye, mert csak a rendszerezés folyma- tában derült ki, hogy a téma részleteire mennyire szegényes vagy gazdag a szakirodalom. Bizo- nyos kérdésekkel a magyar szakirodalom többet foglalkozot, mig más területekkel kevesebbet. Az viszont megállapitható, hogy elmélei irás a nemzedékekről, azok kapcsolatáról kevés van, és érdekes módon az öregedés valamint az idősebb nemzedékek kérdései csak a legutóbbi idő- szakban kerültek teritékre. Az ijúsággal viszont állandóan foglalkoznak a szerzők. Érdekes lenne összehasonlitani a különböző nyelvek és kultúrák szakirodalmát is, mert lehetnek hasonlóságok, de bizonyára jelentős különbségek is közötük. Ágnes Neményi 08 175 A nemzedék fogalma A nemzedékek közöi viszony örök 8.01 Olyan kifejezések, mint „nemzedéki konliktus”, „nemzedékek párbeszéde”, „nemzedéki szolidaritás” vagy „a kor felelőssége”, arra utal, hogy általában a közönség ma mennyire van beavatva a nemzedékek közöi párbeszédbe. Ezek a szókapcsolatok a nemzedékközi retorika kifejezői és arra vonatkoznak, miként kell megélni és értékelni a nemzedékek közöi viszonyt. A nemzedékek közöi retorika jellemzője antagoniszikus struktúra az idealizált szolidaritás és a konliktus közöt, ahol a nemzedékek közöi különbségek gyakran dramaizáltak. A nemzedékek közöi retorika fontos elemei a metaforák. A következő metaforákat lehet megkülönböztetni (lásd J. Bilstein: „Methaphoric of the term of Generaion” in: Lieban/Wulf: Generaion. Wein- heim, 1996) lásd az 1. sz. Táblát A nemzetközi metaforák változatai Példák Fejlődés „Új ember” megteremtése” Ciklikusság és folyamat Nemzedékek láncolata, az élet állomásai Jog Nemzedékek közöi szerződés Javulás A tanár, mint kertész, az ijúság a mi jövőnk Idegenség és elválás A nemzedékek háborúja 8.02 Követve L. L. Nasht (1978. A lét fogalmai. In: Daedalus 107,1) a görög kifejezés, a „genos”, a „genesthai” igébe épül, ami azt jeleni „létezni, létezésbe kerülni”, és leírja az élet fordulóinak lépéseit. A gyermek megszületésekor új nemzedék jön létre, mely szüleitől eltér. Ez a folyamat ismétlődik minden új nemzedék megjelenésekor. Mindig megismétlődik, de mint tény, ugyanaz marad. Az anik Rómában a „nemzedék” görög kifejezés „eredetet”, „teremtést”, „újratermelést” 08 jelentet. Tehát a teremtő teremt valamit, ami azonos férival vagy nővel, az emberek teremté- sekor a teremtet más egyed, mint a teremtő, nem mint faj. Továbbá J. Bilstein hangsúlyozza, hogy a fogalom két alapgondolatra épül – eredet és teremtés mint folytonosság és ciklikusság, más szóval teremtés és tagság –, melyek kifejezik a szó metaforikus használatát. Ezen alapvető feszültségek a lehetséges ambivalens tendenciákra, valamint a nemzedékek közöi viszonyok ambivalens gyakorlatára utalnak, s melyek a nemzedékek közöi retorika polarizálódásában nyil- vánulnak meg – S. Weigl (2006. Genea-Logik). A igyelem a nemzedék kulcsfogalmára terelődik a különböző akadémiai diszciplinákban, egyfelől a fejlődés és hagyomány kereszteződésekor, másfelől elkülönítve a tudományt a humán diszciplináktól. Ez tükröződik az alkalmazot kutatási módszerekben, amelyekben a nemzedékek „számítanak” és „számon tartotak”. 8.03 Hogy megérthessük a ”nemzedék” fogalmát, fontos a történelmi szempont és a külön- böző használai módozatok igyelembevétele. A hit, hogy valami „új” kell hogy keletkezzen/létre jöjjön a már létezőből, ez a „nemzedék” szíve. Lényeges, hogy ez az „új” nemzedék eltér az elő- zőtől, de egyben azzal hasonlatos jellegzetességek hordozója is. A történelmi fogalom bizonyos egyszerűsítésekkel felosztható elhatárolt fázisokra. (Keresztezve a fogalmat az antropológiai, a biológiai, a történelmi és a szociológiai értelmével, ami fontos.) 176 8.04 A fogalom történetének három fázisa a következő 1. Az első fázis magába foglalja az anik időszakot és a sötét évszázadokat, és jellemzője az az erőfeszítés, hogy megérthető legyen azon jelen, amely a hagyományos múltra építet. Analó- gia épült az egyéni életút időszakos struktúrája és a társadalmi fejlődés közé, melyet a családi és rokoni kapcsolatok közveítetek. E korai szakasz közveítete az ismeretek átadását egyik nemzedékről a másikra, megteremtve a nemzedéki kapcsolatok megértésének pedagógiai alapjait. 2. A második fázis a modern korral veszi kezdetét. Ezen fázis jellegzetessége túlnyomóan a nemzedék fogalmának használata, amely jelzi egy új és nyitot jövő kezdetét. A nemzedékek- ben a haladás eszközét láták. A igyelem a művészetekre és a tudományra koncentrálódot. A fogalom első jelentése a nemzedékközi viszonyokhoz hasonlatos pedagógus–diák közöi tudásátadás modellje volt. Ezzel ellentétben a polgári családban a nemzedékek egymást köve- tése garantált és idealizált volt. Az első fázishoz hasonlóan a legtöbb példa fériakra vonatkozik. 3. A harmadik fázisban a nemzedékek értelmezése a közelmúltban kezdődöt, ahol a nem- zedék fogalma eszközként szolgál egy időintervallum jellemzésére. Ez kifejezi a megválto- zot perspekívát a múlt, a jelen és a jövő viszonylatában. A valódi hatások ellenére a jövő bizonytalan a hagyományokra alapozva. Ezen belső ellentmondás nyilvánvaló, főként a jelen- kori posztmodern társadalmak elemzésekor. De a biztonság elvesztése szintén hozzájárult a nemzedékek megértéséhez: a családi nemzedékek egymást követése és a társadalmi szint egymással kölcsönös kapcsolatban van. Ez hangsúlyosan fejeződik ki a társadalom-poliikában a nemzedékek közöi jogok újraelosztásában a társadalombiztosítási rend összefüggéseiben (és ennek reformjában). 8.05 A posztmodern korban sajátos igyelmet szentelnek a nemi eltéréseknek, ebben a kér- désben fontos a társadalom-poliikai következmények elemzése. Elismerik a nők szerepét, és vita folyik a nemek kapcsolatáról. Ezeket jelentősen befolyásolja a mindenhol jelen lévő média és az, 08 ahogyan viszonyulnak ezekhez a kérdésekhez. Ez szintén következményeket jelent a nemzedékek és nemek kölcsönös kapcsolatára, ahogyan „az ellátás”példája mutatja. Támpontok a fogalmak jelenkori sokféleségéhez 8.06 A nemzedékek közöi kapcsolatokat illetően a jelenkori igyelem a kiadványok sokaságá- ban fejeződik ki, melyek új értékelések miat kelik fel az érdeklődést. Ezt követően megpróbáljuk ezeket rendszerezni, tekintetel a fogalom történetére, felhasználva az újabb kiadványokat. (Bár ezen kiadványok jól ismertek, mi az olvasó igyelmét az interneten található teljes könyvészet felé fordítjuk.) Összesítve a nemzedékek közötti kapcsolatok témakörét, ennek a következő kategóriáit és disz- kurzusait azonosítotuk: 177 1. Leszármazási nemzedékek, melyek a rokonságra, ősökre, családi szerepekre vonatkoznak Példák a szakirodalomból: Bergson és Robertson (1985), Nagyszülők (Grandparenthood) Cherlin és Jr. Furstenberg (1986), Az új amerikai nagyszülő (The New American Grandpa- rent) Rossi és Rossi (1990), Az emberi kapcsolatok: szülő–gyermek kapcsolat az életút folyamán (Of human bonding: Parent-child relaionships across the life-course) Szinovacz (1998) A nagyszülőség kézikönyve (Handbook on Grandparenthood) Illés Iván, Nemzedékek nyomában, Társadalomstaiszikai tanulmány, Valóság, 1981, 11sz. p. 49-55. Kulcsár Rózsa, A szülők és gyermekeik iskolai végzetsége ill szakképzetsége közöi családi kapcsolatok, In Munkaügyi Szemle, 1985, 12 sz. p 25-29. Simonovits András, Együtélő nemzedékek modellcsaládja, In Közgazdasági Szemle, 1994, 41 évf.5 sz. p. 411-427. Dávid Beáta, Tervezni,tervezni, In A család vonzásában :tanulmányok Pongrácz Tiborné iszteletére, szerk Spéder Zsolt, Budapest, KSH Népesedéstudományi Intézete, 2014, p. 49-86 Faragó Tamás, Nemek, nemzedékek, családok és rokonok a 18-20 században a magyar falusi társadalom háztartási és rokoni viszonyainak szociológiai elemzése, doktori érteke- zés, 1994. 2. Pedagógiai nemzedékek a nevelési kapcsolatokra utalnak iskolában, cégnél, gyámkodás, valamint a tágabb kultúrában és társadalomban. Példák a szakirodalomból: Ecarius (1998) Was will die jüngere mit alteren Generaion? Generaionenbeziehungen in der Erziehungswissenschat (What does the younger generaion want to do with the older generaion? Intergeneraional relaions in pedagogics, Mit akar tenni a iatalabb 08 nemzedék az idősebbel, Nemzedékközi kapcsolatok a pedagógiában) Liebau (1997) Generaion. Versuch über eine padagogischanthropologische Grundbedin- gung (Generaion. Essay about a pedagogical-anthropological basic requirement. Nemze- dék. Esszé a pedagógiai-antropológiai alapról) Mead (1972) Culture and commitment: A Study of the Generaion Gap (Kultúra és elköte- lezettség: Tanulmány a generációs szakadékról). Schelsky (1957) Die skepische Generaion. Eine Soziologie der deutschen Jugend (The scepical generaion. Sociology of the German youth. A szkepikus nemzedék. A német ijúság szociológiája). Csiky Oto, Nemzedéki gondok, 1984, Eger, Nemzetközi Oktatótelevizió szeminárium, október 4-6. Bődi Erzsébet, Nemzedékek kutatóuton, szerk Örsi Julianna, Krizyán József, Túrkevei Kultú- rális Egyesület, 2008, p 44-52. Blaskó Zsuzsa, Kultúrális tőke és társadalmi mobilitás, In Szociológiai Szemle, 9. évf. 1 sz, 1999, p 69-96. Aradvári Lászlóné Kovács Júlia, A falusi nők helyzetének változása három nemzedéken keresztül, In Veszprém megyei honismerei tanulmányok 2.sz, 1973, 39-46. 178 3. A történelmi-társadalmi-kulturális nemzedék vonatkozik: a) háborús, hányatot gazdasági-poliikai nyugtalanságra, mely kollekív idenitást ered- ményez. Példák a szakirodalomból: Eisenberg (1982) The lost generaion: Children in the holocaust (Az elveszet nemzedék: gyermekek a holokausztban) Elder Jr. (1974) Children in the Great Depression (Gyermekek a nagy válságban) Easterlin et al. (1990) Reirement prospects of the baby boom generaion (A ba- by-boom nemzedék öregségi kilátásai) Garai László, Nemzedékek a Magyar 20.században, In Kriika, 27 évf. 7 sz. 1998, p. 17–20. Matolcsy Papp Zoltán, Nemzedékek alkonya, In Magára hagyot generációk Fiatalok és öregek a XXI században, Budapest, Saxum Kiadó, 2006, p. 145-160. Lányi András, Miért jó a ma élő nemzedéknek, ha a jövő nemzedék szó(szoló)hoz jut, In A közjó az egyház társadalmi tanitása, szerk Beran Ferenc, Budapest, Szt István Társaság, 2008, p. 125–126. b) Kulturális mozgalmak, sílusok, munka kialakítói Példák a szakirodalomból: Campbell (1999). This is the beat generaion (Ez a beat generáció) Coupland (1991) Generaion X: Tales from an accelerated culture (X-generáció, el- beszélések egy felgyorsult kultúráról) Jones (1986) Great Expectaions: America and the baby boom generaion (Nagy elvá- rás, Amerika és a baby-boom nemzedék) Rajna Péter, Az életkor csapdái : egymáshoz simuló és feszülő generációk, Budapest, 2007, MultiArt. Jávor Kata, A nemzedékek és nemek viszonyának alakulása Zsombón, 2 esetanul- mány tükrében, In : Utak és útvesztők kisüzemi agrárgazdaságban 1990-1999, Buda- pest, MTA és MTA Társadalomkutató Kiadó, 2002, p. 161–167. 08 Somlai Péter, Fiatalok történelmi nemzedékei 1968, 1989, 2010. In Ki látot engem Buda Béla 75, szerk Spannrat Marcellina (et al.) Budapest, 2014, KRE L Harmatan, p. 172–186. c) Társadalombiztosítási szabályok, haszon és kötelezetség (az időskori társadalombiz- tosítás pénzügyi támogatása) Példák a szakirodalomból: Arber and Aias-Donfut (2000) The myth of generaional conlict: The family and sta- te in ageing socieies (A nemzedéki konliktus mítosza: A család és az állam az örege- dő társadalomban) Daatland and Lowenstein (2005) Intergeneraional solidarity and the family welfare state balace. (A nemzedékek közöi szolidaritás, valamint a családi és állami gondos- kodás mérlege). Kohli (1999). Private and public transfers between generaions: Linking the family and the state (Nemzedékek közöi magán és állami transzferek: A család és állam összekapcsolása). 179 Willets (2010) The Pinch. How the baby boomers took their children’s future-and why they should give it back. (A szorító. Hogyan veték el gyermekeik jövőjét a baby boomerek és miért kell visszakapniuk) Hun Nándor, Bevezetés a szociális gerontológiába, Budapest, 1972, Medicina Könyvki- adó. Kapitány, Hátrányos társadalmi helyzet generációk közöi átörökitése, követéses vizs- gálat eredménye, In : Esély, 23 évf 2 sz. 2012, p. 3–37. Könczöl Miklós, A jövő nemzedék jogai, In: Jogosultságok elméletek a Miskolci Egye- tem 2008 dec 5–6 konferenciája 2009, p. 187–195. Sander Joachim, A nemzedékek közöi igazságosság jogilozóiai alapjai, In Pro futuro 1 sz. p. 8–22, 2012. 4. Idő-diagnózisú nemzedékek, amelyeknél a jellegzetes alcsoportok ideálípusai kiemeltek, mint a serdülők nemzedékéé. Példák a szakirodalomból: Böpple and Knüfer (1998) Generaion XTC: Techno Und Ekstase [Generaion XTC: techno and ecstasy] (A XTC nemzedék: technika és eksztázis) Epstein (1998) Youth culture: Idenity in a postmodern world (Ijúsági kultúra, idenitás egy posztmodern világban) Illies (2000) Generaion Golf (A Golf-nemzedék) Tapscot (2009) Grown up digital- How the next generaion is changing your world (Felnö- vekedni digitálisan. Hogyan változtatja meg életedet a következő nemzedék) Kiss Endre, Individualizáció, mediaizáció, nemzedékek, In: Ijúsági jövőképek és életstra- tégiák globalizálódot korunkban, szerk Beszteri Béla, kiadó MTA VEAB Terülei Biz Komá- rom 2007-2009, 1 kötet p. 10–20. Laki László, Adalékok az új ijúság Magyar jelenségköréhez, In: A társas szociológus, tanul- mányok Somlai Péter 70 születésnapjához, szerk Aczél Ágnes, ELTE Társadalomtudományi 08 Kar Budapest, 2011, p. 209–221. Somlai Péter, Új ijúság, szociológiai tanulmány a posztadoleszcenciáról, Budapest, Napvi- lág Kiadó, 2007. Sirling György, Megalázot nemzedékek, Budapest, Püski Kiadó, 2006. Más kifejezések metaforikus értelemben használják, pl. új orvosságok generációja, felszerelések, mint személygépkocsi, számítógép, technikai felszerelések sorai. 180 Fogalmi alapozás Kiindulási pont 8.07 A „nemzedék” fogalmát gyakran szövegösszefüggésben értelmezik, így annak jelentése kontextusban kikövetkeztethető. Ha kutatásban használják, szükséges az elmélei értelmezés. A fogalmi sokféleség rendszerezése érdekében, kész meghatározás használatával, az ún. „szemi- oikai háromszög” módosítot változatát alkalmazzuk. Ennek értelmében a fogalom „értelme” a sajátos kifejezésnek az értelmező eljárásával való összekötéséből ered (amely elmélei meg- alapozású és gyakorlai célzatú). Ebből az irányból a meghatározások, mint megismerési hipo- tézisek értelmezhetők. A fogalmak elmélei megalapozotságú megállapításokat tartalmaznak, arra vonatkozóan, hogy valaminek történnie kell. Ha ez a helyzet, akkor a fogalom használata megalapozot. Sokszor szükséges a fogalom megváltoztatása akár új értelmezéssel, akár a meg- felelő kiegészítéssel. 8.08 Kiindulási pontunk, hogy a nemzedéki hovatartozás és idenitás előírása közöi kapcso- lat létezik, melyet a szó jelentése és a nemzedék fogalmának története bizonyít, ahogyan ezt a bevezetőben hangsúlyoztuk. Ez a igyelmet az egyének és csoportok társadalmi kapcsolatára irá- nyítja, melyek szociológiai szempontból idenitást hordoznak. Továbbmenve, alkalmazni lehet az élet magán- és közszférájára, és kifejeződhetnek egyéni és kollekív életvitelben. A nemzedékek viszonyának alakulásában a hagyományok és szokások, valamint az ezekkel kapcsolatos jogi meg- állapodások folyamatosan utalnak egy új nemzedéki rendszer szükségességére, vagyis a nem- zedékek poliikai dimenziójára. Ezen elementáris tények belső kapcsolatai úgy utalnak rá, mint fogalmi minták (lenyomatok). Ezért mi három alapvető meghatározást ajánlunk: nemzedékek és nemzedéki idenitás, nemzedékek közöi viszonyok és nemzedékek közöi rendszer és poliika. Ezek viszonyítási pontok lehetnek egy meghatározáshoz egyéb tények számára. 08 Nemzedékek és nemzedéki idenitás Alapvető meghatározás 8.09 A „nemzedék” fogalma idenitásfüggő tevékenységek és társadalmi kapcsolatok elemzé- sére szolgál jellegzetes demográiai évjáratokkal (kohorszokkal), rokoni kapcsolatokkal, szerve- zei tagsággal összefüggésban, vagy megélt történelmi események viszonylatában. A hangsúly a gondolkodáson, érzésen, akaraton és cselekvésen van, életvitelen és az egyének és kollekív aktorok bizonyos életszakaszán. 8.10 Nemzedéki hovatartozásról beszélünk mint a társadalmi idenitás előírásairól, kikerülve egy lényegre törő meghatározás csapdáját, ehelyet azon cselekvésekre igyelve, amelyek empiri- kusan megigyelhetők. Időről időre ez történik átvit értelemben, amikor a kollekív aktorok vagy társadalmi csoportok vagy „közösségekhez kapcsolódók gyakorlatát” (egy teljes nemzedék), ezek cselekvéseit vizsgáljuk. Az idenitás vonatkozásai ebből a szempontból szintén meghatározóak. 181 8.11 A nemzedéki idenitás önmagunk előírásainak értelmében elmondható – Johann Wolf- gang Goethe szavait idézve „Poetry and Truth” (Költészet és valóság) című önéletrajzi írásából –, hogy bárki, aki íz évvel korábban vagy későbben születet, teljesen más személlyé válik a nevelés és a külső környezet hatására. A születési évjárat (kohorsz), a kor, a tagság időtartama és a tör- ténelmi események magukban hordják az idő szociológiai meghatározását. Nemzedéki különbség 8.12 Egy adot nemzedék azonosítására szükség van a nemzedékek egymástól való megkü- lönböztetésére. A nemzedékek közöi különbségek, eltérések azonosítása céljából alakító gya- korlatra van szükség, valamint az élet megváltozására és olyan társadalmi történésekre, ame- lyek megmutatkoznak az érzések, gondolkodás, megismerés és cselekvés szintjén. A nemzedéki különbségek alapját a közös hovatartozás érzése nyújtja társadalmi és történelmi szinten. Nemze- déki különbségek azonosíthatók egyéni és nemzedéki szinten mint „megélt közösségi gyakorlat”. Többnemzedéki tagság: többnemzedékiség 8.13 Elvileg egy egyén egy időben több nemzedék tagja is lehet. Ez lehetőségeket, de egyben határokat is eredményezhet a társadalmi kapcsolatokban. Például idősebb testvérek szülői sze- repeket vállalhatnak (ellátó, felügyelő) a iatalabb testvérekkel szemben. A iatalabb nemzedék alkalmilag a nevelő szerepét vállalhatja a közép- és idősebb nemzedékek irányában a kommuni- kációs technológia használatának jobb ismerete okán, bár az idősebb nemzedékektől való függés még tovább létezik az életkörülmények vagy cég-hierarchia viszonylatában. Valamilyen diploma megszerzése érdekében a szülő vállalhatja bizonyos ideig a diák szerepét, míg más időszakban szülői szerepét gyermekei viszonylatában. 8.14 A „többnemzedékiség” általában jellemző minden egyénre. Tehát származási, társadal- 08 mi és kulturális hatások keverednek. Ez szerep-konliktusokat és ellentmondásos gyakorlatot eredményezhet. Nemzedéki társasági szocializáció: generaív szocializáció 8.15 Mi különböztei meg a személyit a közösségitől a nemzedékközi kapcsolatban? Szabály- szerű, hogy kéz a kézben vannak a tanulási folyamatokban, amelyek feladatok teljesítésével tár- sulnak és azzal az erőfeszítéssel, hogy megtartsák és fejlesszék a nemzedékek közöi kapcsola- tokat leszármazási sorrendben. Ezen megállapítás a következő példával támasztható alá: amikor iatalok és idősek, például nagyszülők és unokák, együt cselekszenek, gyakori kísérője ennek a tanulási folyamat is. A kor- vagy nemzedéki hovatartozás szempontjából jellemzőek a külön- böző tanulási formák. Így a cselekvésbe egy harmadik tényező is bekapcsolódik, nevezetesen az anyagi, társadalmi és kulturális örökség átadása, átvétele és fejlesztése. Ezek a szocializáció jellegzetes folyamatai. 182 8.16 A származási (generaív) szocializáció meghatározható, mint a társadalmi idenitás olda- lainak a fejlesztése, mint olyan tanulási folyamat, amelyben különböző nemzedékek tagjai vesz- nek részt, bíráló szemmel viszonyulva a gazdasági, társadalmi és kulturális örökséghez. Származástan (eredetan) 8.17 A származástan gyakran használatos a demográiában a származási viselkedés szinoni- májaként. Ahogy Erikson értelmezte a Pszichológiájában, az idősebbek törekvése, hogy a iata- labb nemzedéket ellássa. Mi egy sokkal jobb megértést ajánlunk három lépésben: – Az első általánosítás a származást ahhoz a gondolathoz köi, hogy az emberek azzal a képesség- gel rendelkeznek, hogy létezésüket saját nemzedékük gondolkodásán és cselekvésein keresztül értelmezzék. Származási viselkedésüket az ellenőrzés magas fokán tudják tartani. Legtöbben képesek saját szüleik érdekében vagy azok ellen dönteni. – Másodsorban, az emberek képesek saját jólétük érdekében saját nemzedékükkel összhangban cselekedni. Ez úgy határozható meg, mint kötelesség és felelősség az egyén és a társadalmi intézmények irányába. – A harmadik általánosítás mostanában let vita tárgya, s azt jeleni, hogy a iatalok egyénileg és közösségileg foglalkoznak az idősek jólétének kérdéseivel. 8.18 Ezért tehát a következő meghatározást ajánljuk: a származás (eredet) az emberek azon képességére vonatkozik, hogy egyénileg és kollekív módon tudatában vannak a nemzedékek kölcsönös függésének és igyelembe veszik ezt saját cselekvéseikben. – A származás (eredet) ilyen értelmezése további lehetőségeket jelent az élet egyéni és társadalmi megélése számára. A nemzedékek kapcsolatának dimenziói (terjedelme) 08 Alapvető deiníció 8.19 A két vagy több nemzedék tagjai közöi, illetve egyetlen nemzedéken belüli kapcsolatok jellemző vonása a nemzedéki tagság következményeiből eredő közös vonások és a különbözősé- gek tekintetében jelentkező félelmek jelentkezése (egy nemzedéken belül és nemzedékek közöi kapcsolatokban). 8.20 Ezen kapcsolatok konkrét és kölcsönös módon hatnak vissza egymásra, beleélés, csere és tanulás formájában. A nemzedékek közöi kapcsolatok struktúrája és dinamikája függ töb- bek közöt az intézményi feladatoktól (az életkörülmények védelme, ellátó feladatok teljesítése, nevelés). Ugyanakkor fontos a kapcsolatok megtartása és fejlesztése. 8.21 A mi meghatározásunk a társadalmi kapcsolatok leírására alapoz (egyéni vagy kollek- ív értelemben), amelyekben az interakciók folyamatosan ismétlődnek és ezáltal „rendszere- ződnek”, nem lévén egyedülállóak. Sok esetben ez a rendszereződés olyan feladatokat jelent, 183 amelyeket közösen kell teljesíteni, vagy társadalmi szerepek által, melyekben szembe találjuk egymást. A legérdekesebb az egymást követő nemzedékek kapcsolata. 8.22 Különböző elmélei és gyakorlai elemzésekben azonosítható a „társadalmi logika” a nemzedékek közöi kapcsolatokban. Milyen terjedelmű általános szabályzat irányítja a cserét és reciprocitást? Ez lehet a nemzedékek közöi kapcsolatoknak egy másik jellegzetes megkü- lönböztető vonása? 8.23 Sajátos értelmű lehet ebben az összefüggésben a reciprocitás elhalasztása vagy az egy- mást követő nemzedékek közöt megvalósuló reciprocitás. Hogyan érvényesülnek ezek a szabá- lyok a különböző nemzedékek tagjai közöi kapcsolatokban? Mi a kapcsolat a magán- és köz- szféra transzferei közöt? Három fogalom, a nemzedékek közöi konliktus, a nemzedékek közöi szolidaritás és a nemzedékek közöi divergencia eredményez áfogó megítélést ezen problémák vizsgálatakor. Nemzedékek közöi konliktus 8.24 A nemzedékek közöi konliktus fogalma arra a tévhitre alapoz, hogy a nemzedékek közöi különbségek elkerülhetetlenül konliktusokat eredményeznek. 8.25 Köztudot a hagyományos és a népi irodalomban, hogy a iatalok és az idősek közöi konf- liktusok többé-kevésbé ezen társadalmi kapcsolatok természetéből fakadnak. Az, hogy miként játszódnak le, az a társadalom belső fejlődési redszerének a függvénye. A családban és rokon- ságban létező hatalmi viszonyokat „természetes” kiindulópontként kezelik. Újabban a iatalok és idősek közöi konliktusos vitákban a társadalmi források elosztása és a népjóléi intézmények- ből való részesedésről folyik a szó. 08 Nemzedékek közöi szolidaritás 8.26 A nemzedékek közöi szolidaritás úgy írható le, mint feltétlen korrektség ugyanazon nemzedék vagy különböző nemzedékek tagjai közöt. 8.27 A nemzedékek közöi szolidaritás fogalma először az Egyesült Államokban let népsze- rű az öregedés és nemzedékek kapcsolata témakörében tet kutatások során, részben a nuk- leáris család elszigetelődésének folyamatával szemben, valamint a család és rokonság általá- nos hanyatlása és az idős személyek támogatásának egyoldalú értelmezése ellen. Gyakran az a modell, amit Bengtson/ Roberts (Internaional solidarity in ageing families. Journal of Marri- age and Family, 1991: 856-870, Nemzetközi szolidaritás az öregedő családokban) fejtet ki, hat dimenziót különböztetve meg: (1) szervezei szolidaritás (gyakorisága és az interakciók ípusa), (2) érzelmi szolidaritás (ennek ípusa, a poziív érzelem erőssége és kölcsönösségi foka), (3) köz- megegyezéses szolidaritás (a megegyezés szintje, mértéke a viselkedés, értékek és hit tekinteté- ben), (4) funkcionális szolidaritás (a kapot vagy adot támogatás/forrás mértéke és nagysága), (5) normaív szolidaritás (a családi szerepek, kötelesség erőssége), (6) strukturális szolidaritás 184 (strukturális lehetőség a nemzedékek közöi kapcsolatokra, mint amilyen a család nagysága vagy földrajzi elérhetőség). 8.28 Megjegyzendő, hogy a szolidaritás fogalma it csak a családon belüli nemzedékek közöi kapcsolatokra utal. A fogalommal kapcsolatos bírálat arra vonatkozik, hogy adot vagy kapot támogatás vagy tevékenységekbe való bevonás megtörténhet-e ellenséges környezetben. Ezért létezik egy kockázai tényező a nemzedékek közöi kapcsolatok normaív idealizálására. Emi- at ajánlat születet a nemzedékek közöi viszonyok nagyságrendjének ipologizálására. A tár- sadalmi általánosítás ezért problemaikus lehet. Általánosságban a szolidaritás többdimenziós fogalma azon közös felfogásból ered, hogy a nemzedékek közöi kapcsolatokban a szolidaritás elsődleges fontosságú, mert a társadalmi kohézióhoz kötődik, és azt támogatja. Ezért a nemze- dékek közöi kapcsolatok belső dinamikájának meghatározó jegyei igyelmen kívül maradnak. Az őket meghatározó társadalmi feltételeket alábecsülik. Ez nyilvánvalóvá válik empirikus adatok gyűjtésekor és elemzésekor. Nemzedékek közöi ellentmondásosság (ambivalence) 8.29 A nemzedékek viszonyának ellentmondásossága mint fogalom kifejezi azt, hogy mind mikroszociológiai, mind makroszociológiai szinten a nemzedékek kapcsolata lehet egy időben konliktusos és szolidáris viselkedésben és aitűdökben, mint például szeretet és gyűlölet, füg- getlenség és függőség, közelség és távolság. Ennek eredete az együtlét és változatainak felis- merésében keresendő. A mi meghatározásunk a következő: 8.30 A ketősség fogalma általános értelemben vonatkozik a cselekvésekben való vacillálásra (tétovázásra), ellentétes érzések gondolkodás vagy akarai aktusok vagy társadalmi struktúra viszonylatában, amikor a társadalmi kapcsolatok értelmét keressük, tényekben és szövegekben, amelyek fontosak a személyiség jegyei és hordozói számára. 8.31 A ketősség fogalmának eredete a pszichoterápiában található, valamint a Simmel-féle 08 individualitásban és szolidaritásban. Megjegyzendő, hogy a ketősség tudományos fogalmának (szemben a köznapi fogalommal) önmagában nincs negaív kicsengése – ezért a ketősség gya- korlata és az ezzel való szembesülés valójában a kapcsolatok megtartására való kihívás. Ez társa- dalmilag kreaív helyzet, és újító szellemben valósítható meg. Szintén fontos lehet a személyes befolyás, hatalom és autoritás. A ketősség egyéb formáival is találkozhatunk, mint a „szolidari- tás”, „emancipáció”, „visszahúzódás”, valamint „behálózás”. 8.32 Már a nemzedék fogalmának eimológiai értelme is utal a folytonosság és innováció közöi feszültségre. Ilyen feszültségek képződnek a nemzedékek közöi viszonyokban a párhu- zamosan érvényesülő inimitás és távolságtartás közöt. 8.33 Egy általános megismerési hipotézis állítható fel: strukturális okokból a nemzedékek közöi viszony – inimitása és visszavonhatatlansága miat – magas fokú ketősség lehetőségét hordozza. De nem mindig és minden esetben „jellemzi” a ketősség. 185 Nemzedékek közöi viszony és társadalmi struktúra 8.34 A nemzedéki idenitás előírásai be vannak ágyazódva a demográiai, társadalmi és kultu- rális struktúrákba. Ezek előírják a nemzedékek közöi viszonyok konkrét formáit mind az egyének, csoportok, intézmények, mind más társadalmi egységek számára. Ezen strukturális egységekre mint nemzedékek közöi viszonyokra lehet utalni társadalmi szinten („Generaionenverhaltnisse”). 8.35 Ezen leírás a „kapcsolatokat” („Beziehungen”), melyek mikrotársadalmi interakciókat jelentenek, megkülönböztei a „társadalmi kapcsolatoktól” („Verhaltnisse”), melyek makroszintű feltételeket jelölnek. Fel kell tételeznünk azt, hogy létezhetnek (absztrakt) kapcsolatok makro- társadalmi egységek közöt, melyek az ezek tagjai közöi konkrét interakciókban fejeződnek ki. A nemzedék fogalma ezért közveíthet a mikro- és makroszint közöi ellentétekben. Eligazítást ad Mannheim fogalmi kerete, nevezetesen „nemzedéki hely – a jelen nemzedék – nemzedéki egység”. 8.36 Demográiai nézőpont szerint a születési évjáratok (kohorszok) a legfontosabb strukturá- lis egységek. Ezek úgy határozhatók meg, mint azon emberek sokasága, akik egy adot időszak- ban születek. A szervezetekkel összefüggésben azonos évjáratok azon embereinek összessége, akik a szervezet tagjaivá váltak egy adot periódusban. 8.37 Az eddig ajánlot nemzedék meghatározással összhangban az azonos születési évjáratok nemzedéket alkotnak, ha tagjai vagy mások összekapcsolják a születési dátumot, az adot kort bármilyen történelmi életapasztalatal és belépnek egy közös szervezetbe, mely a közös tapasz- talatal hat saját idenitásukra és cselekvéseikre. 8.38 A különböző nemzedékek tagjai közöi strukturális kapcsolatokat és ezek dinamikáját az idő ismérve segítségével lehet elemezni. Egyrészt beszélhetünk ugyanazon időben (synchronic) élő nemzedékekről. De vannak nemzedékek, melyek nem egyidejűek (diachronic), és ugyanak- 08 kor beszélhetünk a szinkrónikus és diakrónikus nemzedéki kapcsolatok kölcsönösségéről is. 8.39 A nemzedékek egy bonyolultan összefonodó társadalmi-temporális struktúrát és kap- csolatokat építenek ki. Ezek megigyelhetők az egyének több nemzedéki tagságával és a nem- zedékek közöi kapcsolatokban. Ez kicsúcsosodhat a ketősség gyakorlatában, ha az utóbbi a gondolkodás olyan fázisát fogadja be, amely ellentétes opciókra épül. Ez kiegészül múlt nemze- dékek beágyazódásával és a jövőre gyakorolt hatásaival. A nemzedékek és nemzedékek közöi kapcsolatok idődimenziójának elemzése még folyamatban van és sokat ígérő területe a nemze- dékek közöi kapcsolatok elmélete felépítésének és kutatásának. A nemzedéki rend és nemzedéki poliika alapja 8.40 Annak fényében, hogy az „öregek” ellátásukban függenek a „iataloktól”, az így rende- ződő nemzedékek közöi kapcsolatok „társadalmi-kulturális feladata az emberi nemnek”. Ez szabályozó és szabálymeghatározó jellegű. Ezek kifejezik a feladatok és egységek megértését a változatok és befolyás viszonylatában. Például, ha a szülői „autoritást” helyetesítjük a szülői „ellátással”, ez történelmi változást jelöl a nemzedéki rendben. 186 8.41 A „kapcsolai logika” fogalma utal az elért társadalmi viszonyok elrendeződésére, ezek intézményi beágyazotságára a gazdasági és poliikai hatalmi viszonyokba és azok hagyományo- kon, szokásokon és normákon keresztül történő megalapozotságára. A társadalmi struktúrába való beágyazotság egy olyan szabály, amely „nemzedéki rendszert” (regime) alkot. Alapmeghatározás 8.42 nemzedéki rendszer úgy határozható meg, mint olyan szabályok összessége, melyek egy társadalomban a nemzedékek közöi kapcsolatokra vonatkoznak, ezek alapegységei a hagyo- mányok, a szokások és a törvények. Ez kifejezést nyer a törvénykezésben és a kapcsolai logika része. Mindkető kifejezi a létező hatalmi és autoritási struktúrákat. Nemzedék és társadalmi nem 8.43 A nemzedék és a társadalmi nem analiikusan és empirikusan összetartoznak. Mindkét fogalom biológiai tényekre utal, melyek társadalmi, poliikai és kulturális szervezetet feltételez- nek. A nemzedékiség (generaivity) alapjában véve meghatározot a nemek kapcsolata által. A történelmi visszapillantás azt mutatja, hogy a nemzedék fogalmát annak főként féri értelmében használták. Ez kifejeződöt a jogi szabályozásban épp úgy, mint a köznapi feladatok aszimmetri- kus megjelölésében. A nemi szerepek alakulása a meghatározot és a valós megváltozot viszo- nyok közöt szorosan összefügg a nemzedékek közöi kapcsolatok elrendeződésével. A legjobb példa erre az „ellátó feladatok”elrendeződése. Nemzedékközi igazság/pártatlanság/méltányosság2 8.44 Az igazságosság fogalma társadalmi normát és egyben egyéni virtust is jelöl. Ez szintén a nemzedékek közöi viszonyok elrendeződésére utal. Ebben az értelemben az igazságosság vonatkozik mikroszintre (például a mindennapi nevelésre), de makroszintre is (például a társa- dalmi források elosztására). Arisztotelész megállapítása mind a mai napig útmutató, megkülön- 08 böztetve az igazságosság két formáját: – az első az eljárási igazságosság. Arra utal, hogy a szabályok a társadalmi rend alapján minden személyre egyenlő mértékben alkalmazandók, tehát ugyanúgy a nemzedékek közöi kapcso- latokra is. – A második dimenzió a tartalmat célozza meg. 8.45 It a cserélhető igazság (jog) exchange jusice arra vonatkozik, hogy valakinek célja a jó kapcsolatot a tagok teljesítményére cserélni. A poliika tudományában és a gazdasági szak- irodalomban ezt a jogi teljesítmény fejezi ki. Továbbá az elosztó jog vonatkozik a pozícióra, egy 2  A német kifejezés „Generaionengerechigkeit” három különböző szóval fordítható angolra: nemzedéki igazság, nemzedékközi pártatlanság és nemzedékközi méltányosság. Ezek használata függ a diszkurzus értelmétől és kiemeli a fogalom különböző aspektusait – a nemzedékek közöi méltányosság gazdasági vonatkozású, a nemze- dékközi pártatlanság ilozóiai értelmű, a nemzedékközi méltányosság társadalmi-jogi jelzésű. 187 személy „értékére” vagy méltányosságára az állammal szembeni kapcsolatokban. Erre egy másik kifejezés a szükséglet alapú igazságosság. 8.46 Újólag a ilozóiai-eikai diszkurzusban pragmaikus változás igyelhető meg. Társadalmi összefüggésben lényegében olyan tevékenységre koncentrál, amelyben az eredmény kifejeződik a részvételi jogban vagy a befogadó jogban. 8.47 A nemzedékek közöi viszony rendezése jeleni: a szülők anyagi és más jellegű nyere- séget biztosítanak gyermekeik számára, amit nem azonnal és gyakran „nem izetnek vissza”, ha elsősorban ez lehetséges. Ez isztán cserejog (exchange jusice). Nyilván fontos igyelembe venni a gyermekek és szüleik eltérő szükségleteit. A jog mindkét formáját befolyásolja az a gondolat, hogy a gyermekek saját utódaikra hagyják, amit kaptak, gyakran anyagi vagy nem anyagi öröksé- get. Ugyanakkor az igények növekedhetnek és az elért nyereség mind családi, mind társadalmi szinten jólétet eredményez és azon nemzedék emberi tőkéjét a társadalom elismeri, például a nyugdíjbiztosítással. 8.48 Az igazságosság fogalmai fontosak továbbá a mostani nemzedékek közöi kapcsolatok számára és a jövőre nézve, például a természei erőforrások használata szempontjából, a közjó terjedelme, valamint az örökölt kultúra szempontjából. A nemzedékek közöi igazságosság több- dimenziós természete miat ajánljuk a nemzedéki poliika normaív jellemzését, amely az álta- lános emberi jogokra utal, ugyanakkor megmutatja a nemzedékek kölcsönösségét és az ebből eredő felelősséget. A gyermekek jogairól szóló egyezmény (the Convenion on the Rights of the Child) fontos dokumentum ebből a szempontból. 8.49 Az igazságosság fogalma szerepet játszik a mindennapi életben is. Többek közöt keve- redik a méltányossággal és a pártatlansággal. Fontos ismérv az egyenlőség és egyenlőtlenség közöi viszony, kifejeződve azon megállapításban, hogy az igazság feltételezi, hogy az egyenlőt 08 egyenlően kezeljük, az egyenlőtlent egyenlőtlenül. 8.50 Jogi értelemben a múlt megértése (elsajáítot javak), a jelen (a javak használata és bőví- tése) és a jövő (a továbbadás) fontos. A nemzedékek közöi igazságosságnak – a nemzedékek közöi kapcsolatok erősödésével párhuzamosan – növekvő igyelmet szentelnek. A nemzedékek közöi igazságosság a poliikai kezdeményezés fontos eleme. Gyakran utalnak ilozóiai és poli- ikai vitákban erre, a nemzedékeket legtöbbször kizárólag mint társadalmi közösségeket veszik számításba (gyakran az évjáratok értelmében). 8.51 Fontos elkülöniteni a nemzedékek közöi igazságosságban az időn belüli és idő-közi területeket. Ez jeleni elsősorban az olyan nemzedékek (korcsoportok) közöi kapcsolatokat, amelyek ugyanazon időben élnek, és másodsorban a most élő nemzedékek és a jövőben élőkkel való kapcsolatokat. It a kérdés az, hogy milyen távol kell menni a jövőben, és hogy a most élő nemzedékek elszámolhatják-e saját kötelezetségeiket egy távolabbi jövőben. Figyelmet szentel- nek a mostani és jövő nemzedékek kapcsolatának, amelyek közvetlenül vagy közvetve függnek az előző leszármazási döntésektől. Ajánlot legalább három nemzedékre való számítás (Laslet: ”hármas nemzedékközi szerződés”). 188 Nemzedékek közöi szerződés 8.52 A nemzedékek közöi szerződés metaforikusan fejezi ki a nyilvános nyugdíjrendszert (pay as you go), amelyben a pillanatnyilag dolgozó nemzedék hozzájárulásával kiizei a nyugalmazot nemzedéknek a nyugdíját, ennek folyósításával. Ezen a ponton a jóléi állam fogalmát alkalmaz- zák a nemzedékekre. Szembesülve a demográiai változásokkal, a „pay as you go” jóléi rendszer tesztelésre kerül, vitát eredményezve ezen rendszer fenntarthatóságát és a nemzedékek közöi méltányosságot illetően. Emberi képességek („Humanvermögen”) 8.53 Az emberi képességek képződése jeleni az életlehetőségek nemzedéki átadását, pél- dául a sajátmagunk általános orientációs képessége, valamint a más egyénekkel való inte- rakciós képesség. Ezt leginkább az életképesség (vital capacity) fogalma fejezi ki. Egy másik értelme vonatkozik a tudásra, az ismeretekre, melyek az egyént munkaképessé teszik, példá- ul a munkaképesség egy tág értelme a szónak. Mindkető elsősorban előfeltétele bármilyen gazdasági, társadalmi vagy kulturális cselekvésnek. A német kifejezés ketőssége „Vermögen”3 ebben a meghatározásban szándékos. Ha mi kifejezzük „képességünket” valamit cselekedve, ez valamilyen anyagi természetű végeredmény, ugyanakkor jelent jártasságot és tudást. A „képes- ség” mindkét formája kölcsönös. Nemzedékközi poliika 8.54 A nemzedékközi poliika – a szó egy másik értelmével – annak a felismerésnek az ered- ménye, hogy szükség van a nemzedékek közöi viszony társadalmi szervezetére. Ezért megkü- lönböztethető a nemzedékek közöi poliika implicit és explicit formája. 8.55 Az elemzés állása szerint, tekintetel a társadalmi-poliikai gyakorlatra, mi a következő tézist ajánljuk: 08 A nemzedékközi poliika tükrözi a nemzedékek közöi igazságosságra tet erőfeszítést, mind a kormányzai, mind a nem kormányzai intézményeken keresztül, melyek elosztják a forrásokat a nemzedékek közöt. Két meghatározást ajánlunk. 8.56 Leíró nemzedékközi poliika: a nemzedékközi poliika létrehozatala mindazon erőfeszí- tésekre vonatkozik, amelyek célja az egyéni és kollekív kapcsolatok intézményesítése mind a közszféra, mind pedig a magánszféra területén. Tisztázni kell továbbá, hogy mely egyéb poliikai szférában léteznek tudatosan vagy tudatalanul jellemző vonások. 8.57 Program értékű nemzedékközi poliika: a nemzedékközi poliika létrehozatala társadalmi megalapozotságú feltételeket jelent és ugyanakkor a kapcsolatokat próbálja megalapozni mind a közszférában, mind a magánszférában, a jelenben és a jövőben oly módon, hogy egyrészt garantálja egy közösségi és felelős személyiség kialakítását, másrészt hogy biztosítsa a társa- dalmi haladást. 3  Az angol fordításban mindkét kifejezés használatos „kapacitás” vagy „tőke”, „capital”. 189 8.58 Az alkalmazot nemzedékközi poliika növekvően fontos területe a nemzedékek közöi párbeszédre való alapozás. Két vagy több korcsoport tagjai, akik más-más nemzedékhez tartoz- nak, közös tevékenységeket vállalhatnak, melyek mindenki számára hasznosak. Ugyanakkor sok résztvevő egyben saját képességeinek fejlesztésére kap lehetőséget. Feltételezve, hogy a tanu- lási folyamat („generaív szocializáció”) a nemzedékek közöi viszony sajátos jellegzetessége, ezen tevékenységeket nevelési projektekként kell tekinteni. Ezen akivitások kiegészítő poliikai jelentőségűek, mert gyakran polgári kezdeményezések eredménye. Ha ezek állami támogatás- ban részesülnek, akkor kiegészítő (subsidiary) természetűek. A nemzedékközi poliika teljes ábrája 8.59 A következő ábra összegezi a nemzedékközi poliikát. A közponi elem a nemzedékek közöi kapcsolatok társadalmi feltételeinek isztázása a nyitot, liberális koncepció érdekében. Ezen feltételek alapvető elvárások az egyén számára ahhoz, hogy személyisége független és a közösség felé fordulóvá váljék. Számtalan más társadalmi-poliikai argumentum vonatkozik erre. Ezek lényeges előfeltételei az egyén önbecsülése számára, a független és a közösség felé irányuló személyiség elérésére. Ezek folyamatos elmélkedést igényelnek a tényszerű társadalmi dinamika fényében. Amennyiben ez a „teljes személyiség” fejlődését jeleni, szükséges összhangba hozni mindazon kormányzai és nem kormányzai szervezeteket, amelyek közvetlenül vagy közvetve befolyásolják a nemzedékek közöi viszonyokat társadalmi struktúra és intézményi szinten. Ezek jellegzetes normaív argumentumokra alapoznak, melyek belsőleg kapcsolódnak egymáshoz általános argumentumok formájában. Ezen kifejezés kapcsolódik „rögtönzöt feladatokhoz”. Intenzív és akív együtműködést feltételez, a tekintetet az ívelő célokra szegezve. Ez elvárja a megnyilvánuló feszültségek, egyenlőtlenségek, érdekek társadalmilag kreaív módon való megoldását. Ezért egy megegyezéses alapú, kidolgozot és teljes nemzedékközi poliika jelentős lökést ad az általános szociálpoliika számára. 08 190 Ez elvárja a megnyilvánuló feszültségek, egyenlőtlenségek, érdekek teljes nemzedékközi politika jelentős lökést ad az általános szociálpolitika számára. A nemzedékspecifikus politika összefoglalója Gyermekkor/serdülőkor/család/idős kor/nevelés stb. Tevékenységek/feladatok Házimunka – „Ellátás” – Szocializáció Nemzedékek közötti viszonyok létrehozatala az élet különböző területein a jelenben és a jövőben Személyiség fejlesztés – identitás – ügynökség Általános politika és etikai érvek Emberi jogok Igazságosság Felelősség Biztonság Eredet (származás) Társadalmi nem Kitekintő Kitekintő A nemzedékekről beszélnek és számon 8.60 „A nemzedékekről beszélnek és számon tartják“ (S. Weigel). Az összes tény, ami a nemzedé- feltételez. Egyben elmélet, kekre és nemzedékek gyakorlat és közöi viszonyokra politikacsinálás vonatkozik, összekapcsolója. interdiszciplináris Ezfeltételez. megközelítést különböző kutatási Egyben elmélet, gyakorlat és poliikacsinálás összekapcsolója. Ez különböző kutatási módszerek kompendium” zonyítja, hogy a „ és tudástranszfer használatát feltételezi. Ezek részletes magyarázata egy másik „kompendium” témák “ olyan terület és gyakorlat igényű. írását feltételezi. E vázlatpróbálkozás bizonyítja, hogy a „nemzedékek közöi témák “ olyan terü- letet jelent, mely akadémiai téma és gyakorlat igényű. 08 191 rom 09 Kurt Lüscher, Andreas Hof, Gil Viry & Eric Widmer, Mariano Sánchez, Giovanni Lamura & Marta Renzi, Andrzej Klimczuk, Paulo de Salles Oliveira, Ágnes Neményi, Enikő Veress, Cecilia Bjursell & Ann-Krisin Boström, Gražina Rapolienė & Sarmitė Mikulionienė, Sema Oğlak & Ayşe Canatan Generaionen, Generaionenbeziehungen, Generaionenpoliik Generaions, intergeneraional relaionships, generaional policy Généraions, relaions intergénéraionelles, poliiques de généraions Generaciones, relaciones intergeneracionales, políica generacional Generazioni, relazioni intergenerazionali, poliica generazionale Pokolenia, relacje międzypokoleniowe, polityka relacji międzypokoleniowych Gerações, relações intergeracionais, políica geracional Nemzedékek, nemzedékek közöi kapcsolatok, nemzedéki poliika 9. Generații. Poliici generaționale și relații intergeneraționale Generaion, relaioner mellan generaioner, generaionspolicy Kartos, kartų santykiai, kartų poliika Kuşaklar, kuşaklararası ilişkiler, kuşak poliikası Ein mehrsprachiges Kompendium A mulilingual compendium Un abrégé mulilingue 09 Un compendio mulilingüe Un compendio mulilingue Wielojęzyczne kompendium Um compêndio mulilíngue Többnyelvű kompendium Un compendiu mulilingvisic Et mångspråkigt kompendium Daugiakalbis kompendiumas Çok dilli bir Rehber GENERATIONES “Generaiones” este o rețea de intelectuali din diferite țări şi discipline interesate de analiza problemelor intergeneraționale în teorie, metodologie, cercetare şi poliică. Acesta este sprijinit inanciar de către Centrul de excelență - fundaii culturale de integrare sociala”, Universitatea Konstanz. „Generaiones“ ist ein freies Netzwerk von Wissenschatlerinnen und Wissenschatlern, in unter- schiedlichen Ländern und Disziplinen, die sich mit aktuellen Fragen der Generaionenanalyse in Theorie, Methodologie, Empirie und Poliik beschätigen. Es wird vom Exzellenzcluster „Kulturelle Grundlagen von Integraion“ der Universität Konstanz gefördert. “Generaiones” is a free network of scholars from diferent countries and disciplines concerned with the analysis of intergeneraional issues in theory, methodology, research and policy. It is inancially supported by the Center of Excellence „Cultural Foundaions of Social Integraion“, University Konstanz Ediion 2016 © Universität Konstanz 2016 09 This book is distributed under the terms of the Creaive Commons Atribuion 4.0 Internaional License (htp://creaivecommons.org/licenses/by/4.0/), which permits use, duplicaion, adap- taion, distribuion and reproducion in any medium or format, as long as you give appropriate credit to the original author(s) and the source, provide a link to the Creaive Commons license and indicate if changes were made. ISBN 978-3-89318-074-5 Downloads: www.generaionen-compendium.de Unterstützt von: 196 Generații, relațiile intergeneraționale şi poliica generațiilor Introducere Aşa cum am menționat în prefață în cadrul acestui proiect vom adopta una din muliplele per- specive posibile în analiza „generațiilor“. Este oportun să menționăm de la început următoarele: atunci când oamenii se percep ei înşişi. -sau sunt percepuți de alții-ca membri unei generații, recunosc că generațiile şi statutul de membru generațional sunt importante pentru idenitatea lor socială şi asfel pentru acțiunile lor. În ce măsură este acest lucru real şi adevărat depinde de situația lor, sarcinile şi mediul social. Acest punct de vedere poate i uilă în special în relație cu viața în societățile „postmoderne“, unde modul dezvoltării personale al idenității sociale este de o importanță deosebită. Punctul de plecare oferă un cadru de referință conceptual pentru analiza generațională. El se referă la dispoziivul eurisic al lui Karl Mannheim cunoscut ca „statutul generațiilor-generație ca actualitate-unitatea generațiilor“, unde relevanța conşiinței şi a idenității este indicată chiar sub incidența diferitelor ipoteze. O asfel de perspecivă atrage în mod special atenţia asupra relațiilor dintre membrii diferitelor generaţii şi a dinamicii acestor relaţii, care necesită o anumită concentrare pe socializare şi gene- raivity. În acest scop noi propunem o terminologie speciică. Experienţa temporalității umane, înţelegerea generaivității şi în cele din urmă de căutare sensului este întotdeauna relevantă. Acestea sunt ambele teme istorice şi de actualitate. Dinamica contradictorie a prezentului şi incertitudinea viitorului consolidează interesul actual în actuala „problemaică a generațiilor“ (asfel referându-ne la Karl Mannheim, fondatorul teoriei generațiilor). Această perspecivă este diferită de cea care ar percepe generațiile ca şi categorii sociale sau „grupuri“, comparabile cu clasele sociale (deiniția istorică a generațiilor). Totuşi, problema care trebuie luată în considerare este dacă în primul rând aceste „comunități experimentale partaja- te“ pot i observate. O altă perspecivă se concentrează asupra generațiilor de familie (deiniția genealogică a generațiilor). 09 Perspeciva noastră permite o explorare a punctelor comune dintre aceste două percepţii. Totuşi, deoarece relațiile intergeneraționale trebuie organizate, condiţiile structurale şi socio-demo- graice trebuie de asemenea luate în considerare. Asfel, dimensiunile poliice sunt luate în considerare, iind elucidate de noul concept al poliicii generațiilor. Aceasta oferă de asemenea posibilitatea de a avansa conceptul de „dreptatea intergenerațională“.1 Subliniind faptul că una dintre mai multe perspecive posibile este prezentat. Acesta presupune  că este posibilă exinderea orizontului care în cele ce urmează ar trebui invesigat. Ne propu- 1  În funcţie de context şi discursul academic traduceri alternaive ale termenului original german „Generaio- nengerechigkeit“ sunt folosite: „dreptate intergenerațională”, „echitate generațională“ sau „corecitudinea intergenerațională”. 197 nem ca să privim mai de îndeaproape aspectele socio-culturale precum şi orientările cursului  viitor de viaţă. Comentarii ar i foarte binevenite. De ce este necesar un asemenea compendiu mulilingvisic? Este bine cunoscut faptul că şiinţa  este globalizată, fapt evident în aproape toate nivelele de licenţă. Primatul limbii engleze este  evident. Totuşi, uniformitatea care rezultă este adesea înşelătoare pentru că ea ascunde dife- renţe subile găsite în diferite culturi şi limbi. Mai mult, o convergenţă crescândă a reglemen- tării insituţionale şi juridice la nivel european sau creşterea tendinţelor sociale în mod similar  în diferite ţări europene maschează coninuitatea diferenţelor culturale. Aceste diferenţe sunt  exprimate în concepţiile divergente (aparente) ale aceleaşi terminologii intergeneraţionale sau  chiar în uilizarea de termeni diferiţi. În opinia noastră multilingvismul acceptă o mai bună înţelegere a fenomene şi explorarea lor teoretică în domeniul cercetării intergenerationale. Diferenţele subile duc la o analiză supli- mentară. Foarte problemaici sunt acei termeni care nu pot i traduşi echivoc ca „stat/guvern“ sau „poliică“. 09 198 Comentarii pe versiunea în limba română Versiunea în limba română pe care o puteți consulta mai jos este o traducere din cea în limba engleză a compendiului mulilingvisic, care este o traducere din limba germană în care a fost scrisă varianta inițială a textului. În inalizarea traducerii în limba română am consultat şi ver- siunile compendiului în limba franceză şi italiană, având în vedere că aşa cum s-a menționat în prefață nuanțele conceptuale din diferite limbi pot duce mai mult la o abordare mai nuanțată a arsenalului conceptual. Dintre termenii folosiți în varianta engleză cele mai diicile de tradus au fost cel de generaivitate şi ambivalență, având în vedere că în limba română ele au un înțeles mult mai larg, şi sunt folosite şi în domeniile tehnice, nu doar de către şiințele sociale, sensul lor poate i dedus din context. Enikő Veress 09 199 Abordarea generațiilor Actualitatea relațiilor intergeneraționale 9.01 Concepte la modă, cum ar i „conlictul intergenerațional“, „dialogul intergenerațional“ şi „solidaritatea intergenerațională“ sau „povara vârstei“ dovedesc că publicul general este implicat în zilele noastre într-un discurs intergenerațional. Acestea sunt expresii ale unei retorici intergeneraționale relectând discursul public despre modul în care relațiile intergeneraționale ar trebui trăite şi evaluate. O caracterisică a retoricii intergeneraționale este structura antagoni- că între idealizare (solidaritate) şi de amenințare (conlict) unde diferențele sunt adesea dramai- zate. Metaforele sunt elemente importante ale acestei retorici intergeneraționale. Prin urmare, următoarele metafore pot i deosebite (conform „Metaphoric of the term of Generaion“ al lui J. Bilstein. in Liebau/Wulf: Generație. Weinheim 1996)-consultați Tabelul 1: Variante ale metaforelor intergeneraționale Exemple Dezvoltare Crearea „Omului nou” Ciclicitate şi procesualitate Lanţul de generații, stadii de viaţă Legea Contractul intergenerațional Ameliorarea Profesorul ca şi grădinar, inerii sunt viitorul nostru Exoism si compensații Războiul dintre generaţii 9.02 Conform lui L.L. Nash (1978. Concepts of Existence. În: Daedalus 107, 1) cuvântul grec „genos“ se bazează pe verbul – genesthai“, care înseamnă „pentru a intra în existență“ şi descrie paşii făcuți ulterior trecerii pragului spre viață. Prin naşterea copiilor se formează o nouă genera- ție, care este diferită de cea a părinților. Acest lucru se repetă de iecare dată la apariția iecărei noi generații, dar faptul ca atare rămâne acelaşi. În Roma anică traducerea termenul de „generaio“ înseamnă „geneză“, „creație“, „procreație“. Prin urmare, creatorul creează ceva care formal este similar cu el/ea, deşi în cazul omului crearea este diferit de creatorul său individual, şi nu ca o 09 specie. Mai mult, J. Bilstein subliniază că termenul se bazează pe două idei fundamentale-geneza şi creația precum şi coninuitatea şi ciclicitatea, cu alte cuvinte crearea şi integrarea ca membru- care sunt de asemenea relectate în uilizarea metaforică. Aceste tensiuni fundamentale se refe- ră la potențialul de ambivalență şi experiența de ambivalență în relațiile intergeneraționale, care se manifestă în polarizarea retoricii intergeneraționale – S. Weigel (2006. Genea-Logik) priveşte generația ca un concept-cheie în diverse discipline academice la intersecția dintre evoluție şi tradiție, iind nevoie de diferențierea între şiințele exacte şi cele socio-umane. Aceasta coninuă să se relecte şi în metodele actuale de cercetare unde generațiile sunt „numărate“ şi „descrise“. 9.03 Pentru a înțelege importanța conceptului de „generație“ este necesară o scurtă trecere în revistă a istoriei sale şi a diversității uilizării sale. Credința că ceva „nou“ ar putea evolua / să ie generat din ceva existent stă la baza cuvântului „generaţie“. Este crucial faptul că această”n- ouă“ generație este disinctă de cele existente anterior şi în acelaşi imp are caracterisici comu- 200 ne cu acesta din urmă. Istoricul conceptului poate asfel-cu unele simpliicări-i separat în diferite faze (este importantă intersectarea conceptului cu antropologia, biologia, istoria şi sociologia). 9.04 Cele trei faze ale istoriei conceptului 1. Prima fază include perioada anichității şi a evului mediu întunecat şi este caracterizată prin eforturile de a înțelege prezentul pe baza trecutului, respeciv pe baza tradiției. Sunt presupu- se analogii între structura temporală din cursul de viață individual şi cel al dezvoltării sociale, care sunt mediate prin intermediul familiei şi al relațiilor de rudenie. Această fază impurie deja conirmă transmiterea de cunoaştere din generație în generație, asfel punând bazele unei înțelegeri pedagogice a relațiilor intergeneraționale. 2. O a doua fază începe cu epoca modernă. Această fază este caracterizată prin uilizarea pre- dominantă a conceptului de generație pentru semnalarea plecării spre un viitor nou şi deschis. Generațiile sunt văzute ca un declanşator de progres. Accentul este pus pe arte şi şiințe. Pre- accentul conceptului merge mână în mână cu un model al relațiilor intergeneraționale axat pe modelul de transfer de cunoaştere profesor – student. În contrast, succesiunea generațiilor în cadrul familiei este un fapt acceptat ca iind natural şi şi este culivat în idealul familiei bur- gheze. Similar primei faze este că cele mai multe exemple se referă la bărbați. 3. O A treia fază a înțelegerii generațiilor începe cu trecutul mai recent, în care conceptul generațiilor este uilizat ca şi instrument de diagnosicare pentru caracterizarea unei perioa- de de imp. Aceasta exprimă o perspecivă schimbată asupra relației dintre trecut, prezent şi viitor. Viitorul este considerat ca iind nesigur în ciuda orientării înrădăcinate în trecut, respec- iv în tradiție, chiar dacă acestea sunt încă eiciente. Această contradicție interioară este de asemenea evidentă în analizele „postmodernului“ în societățile contemporane. Dar pierderea ceritudinii a contribuit de asemenea la o exindere a orizontului în înțelegerea generațiilor: succesiunea de generații în familie şi în societate se raportează una cu cealaltă. Acesta este cel mai evident în domeniul poliicii sociale referitoare la probleme de jusiție redistribuivă dintre generații în contextul statului- bunăstării (şi a reformei). 9.05 În postmodernitate o atenție deosebită este acordată diferențelor de gen cu implicații importante ulterioare pentru analizele socio-poliice. Rolul femeilor este recunoscut şi se dis- 09 cută despre relația dintre cele două sexe. Aceste discursuri sunt semniicaiv inluențate prin omniprezența mass-mediei şi de modul în care ne raportăm la ea. Aceasta din nou are implicații pentru strânsa interdependență dintre generații şi gender (sex), cum putem vedea şi prin exem- plul „grijii“. Introversie în diversitatea conceptuală actuală 9.06 Interesul actual în probleme de intergenerațional este relectat în o varietate de publi- cații- uilizând parțial eichete noi-care sunt concurente pentru atenție. În cele ce urmează, vom încerca să le sistemaizăm în funcție de conceptul istoric, uilizând itlurile recentelor publicații. (deoarece aceste publicații sunt bine cunoscute ne adresăm ciitorilor de referințe bibliograi- 201 ce complete pe Internet şi într-o măsură mai restrânsă celor care au acces la baze de date ale bibliotecilor). Însumând, ideniicăm cel puțin următoarele categorii de subiecte şi discursuri intergeneraționale: 1. Generațiile genealogice despre grade de rudenie, strămoşi şi roluri familiale: Exemple din literatura de specialitate: Bengtson and Robertson (1985). Grandparenthood [A i bunici] Cherlin and Furstenberg Jr. (1986). The New American Grandparent [Noul bunic ameri- can] Rossi and Rossi (1990). Of human bonding: parent-child relaionships across the life course [Despre relația dintre părinți şi copii în decursul vieții] Szinovacz (1998). Handbook on Grandparenthood [Manualul bunicilor] 2. Generațiile pedagogice se referă la relații educaționale şi roluri în şcoli, irme (de ex. men- toring) şi în societate şi cultură în general. Exemple din literatura de specialitate: Ecarius (1998). Was will die jüngere mit der älteren Generaion? Generaionenbe- ziehungen in der Erziehungswissenschat [Ce şi-ar dori inerii de la vârstnici? Relații intergeneraționale în şiințele educației] Liebau (1997). Generaion. Versuch über eine pädagogischanthropologische Grundbedin- gung [Generația. Studierea fundamentelor pedagogico-antropologice] Schelsky (1957) Die skepische Generaion. Eine Soziologie der deutschen Jugend [Generația scepică. O sociologie a ineretului german] 3. Generațiile istorice socio-culturale se referă la războaie, mişcări economice şi poliice şi idenitățile colecive rezultate. a) războaie, instabilitate economică şi poliică şi idenitățile colecive rezultante Exemple din literatura de specialitate: Eisenberg (1982). The lost generaion: Children in the holocaust [Generația pierdută: 09 copii în perioada Holocaustului] Elder Jr. (1974). Children of the Great Depression [Copiii Marei Depresii] Easterlin et al. (1990). Reirement prospects of the baby-boom generaion [Perspeci- vele de pensionare ale generației baby-boom] b) mişcări culturale, siluri şi de lucru formatoare. Exemple din literatura de specialitate: Campbell (1999). This is the beat generaion (Aceasta este generația beat] Coupland (1991). Generaion X: Tales for an accelerated culture (Generația X: Povesi- ri despre o cultură accelerată] Jones (1986). Great expectaions: America and the baby boom generaion (Mari ex- pectații:America şi generația baby-boomí] 202 c) statul social de bunăstare, beneicii şi obligații (de ex. Finanțarea securității vârstnici- lor) Exemple din literatura de specialitate: Arber and Aias-Donfut (2000). The myth of generaional conlict: The family and state in ageing socieies [Mitul conlictului generațional:familia şi statul în societățile îmbătrânite] Daatland and Lowenstein (2005). Intergeneraional solidarity and the family welfare state balance [Solidaritatea intergenerațională şi balanța dintre familie şi statul de bunăstare] Kohli (1999). Private and public transfers between generaions: Linking the family and the state [Transferuri private şi publice dintre generații: relaționarea familiei cu status] Willets (2010). The Pinch. How the baby boomers took their children’s future- and why they should give it back [Ciupeala. Cum au luat cei din generația baby-boom viitorul copiilor lor-şi de ce ar trebui să le o dea înapoi] 4. Generațiile imp-diagnosic includ propuneri pentru subgrupele speciice actuale subliniind idealipurile generațiilor adolescente: Exemple din literatura de specialitate: Böpple and Knüfer (1998).Generaion XTC: Technound Ekstase [Generația XTC: Techno şi extaz] Epstein (1998). Youth culture: Idenity in a postmodern world [Cultura juvenilă: ideni- tatea într-o lume postmodernă] Illies (2000). Generaion Golf [Generația Golf] Tapscot (2009). Grown up digital-How the next generaion is changing your world [Cres- cuți digital-Cum schimbă generația următoare lumea ta] Alte expresii folosesc termenul într-un sens metaforic, de exemplu ca generaţii de produse far- maceuice, dispoziive (maşini, calculatoare) şi de tehnici. 09 203 Fundamente teoreice Punctul de plecare 9.07 Termenul de „generație“ este adesea folosit ca şi cadru de interpretare şi prin urmare se presupune că sensul său este cunoscut sau derivă din context. Totuşi, dacă conceptul va i folosit în cercetare este necesară descrierea a înțelesului ei teoreic şi de a o ancora. În încercarea de a sistemaiza diversitatea conceptuală uilizând deinițiile compact, folosim o versiune modiicată al aşa-numitului „triunghi semioic“. În funcție de acesta, „sensul“ unui concept este rezultatul conectării unui termen anume într-o manieră interpretaivă (care se bazează pe ipoteze teorei- ce şi scopuri pracice). Din această perspecivă deinițiile pot i interpretate ca ipoteze eurisice. Conceptele sunt bazate pe prezumțiile teoreice cum că ceva ar putea apărea. Dacă acesta este cazul, folosirea conceptului este jusiicat. Cu toate acestea, conceptul poate ar trebui să ie schimbat, redimensionat sau completat. 9.08 Punctul nostru de plecare îl consituie interdependența dintre calitatea de membru generațional şi în desemnarea idenității, care poate i considerat din punct de vedere eimo- logic şi prin conceptul de istoria generațiilor, aşa cum este evidențiat şi în introducere. Aceasta atrage atenția asupra relațiilor sociale dintre persoane şi grupuri deoarece ele – dintr-o per- specivă sociologică – consituie idenități. De asemenea se pot referi la sferele pariculare şi publice ale vieții şi pot i transpuse în siluri de viață individuale şi colecive. Conigurarea relațiilor intergeneraționale în tradiții şi obiceiuri, precum şi acordul lor juridic indică necesi- tatea unei coninue creări a unui nou regim al generațiilor, adică al dimensiunilor poliice de generații. Corelația internă dintre aceste fapte elementare sugerează referirea la acest lucru ca un model conceptual. Ca urmare, ne propunem trei deiniții de bază: generații şi idenitate intergenerațională, relații intergeneraționale şi regimul şi poliica intergenerațională. Acestea ar putea deveni atunci punctele de referință pentru deinirea treptată a altor fapte. Generații și idenitatea generațiilor 09 Deiniția de bază 9.09 „Conceptul de generație“ serveşte scopului de analiză a interdependenței acțiunilor şi relațiilor sociale relevante din punctual de vedere al idenității cu apartenența la cohortele demo- graice speciice, relațiile de rudenie, calitatea de membru în organizații sau experiența unor evenimente istorice. Accentul este pus pe gândire, senimente, dorințe şi acțiune, pe forme de viață şi cursuri de viață individuale, precum şi actori colecivi. 9.10 Vorbim de calitatea de membru în generații ca şi desemnarea idenității sociale pentru a evita capcana unei deiniții esențialiste şi de a ne concentra pe acțiuni care în schimb pot i observate empiric. Câteodată acest lucru se întâmplă într-un sens diferit când se referă la acți- unile ale actorilor colecivi, adică grupuri sociale sau „experiențe comune ale comunităților“ (a întregii generații). Idei ale idenității sunt din acest punct de vedere relevante. 204 9.11 În sensul atribuirii auto-relexive de idenități generaționale am putea spune- parafra- zându-l pe Johann Wolfgang Goethe în autobiograia lui „Poezie şi adevăr“ – că toți care s-au născut cu zece ani mai devreme sau mai târziu ar deveni o persoană complet diferită luând în considerare educației ei/lui şi a efectului asupra lumii exterioare. Cohorta de vârstă, durata de membru şi evenimentele istorice includ deiniții sociologice ale impului. Diferențe intergeneraționale 9.12 Ideea că există o generație ideniicabilă implică în mod necesar disingerea sa de alte generații. Diferențele intergeneraționale pot i asfel ideniicate în termeni de experiențe for- maive precum şi schimbările în viață şi istorie socială, asfel în termeni de seniment, gân- dire, cunoaştere şi acțiune. Fundalul disincțiilor intergeneraționale totuşi, este generat de caracterisica predominant comună a apartenenței la o societate şi a istoriei sale. Disincții intergeneraționale pot exista atât între indivizi precum şi între generații ca „comunități de expe- riențe comune“. Apartenența la mai multe generații: Muligeneraționalitate 9.13 În principiu iecare individ poate aparține în acelaşi imp mai multor generații. Acest lucru poate duce la oportunități precum şi diicultăți în cadrul relațiilor sociale. De exemplu, frații mai în vârstă îşi pot asuma sarcini parentale (grijă, educare) pentru frații mai mici. Gene- rația care din punct de vedere genealogic este mai tânără îşi poate asuma câtoedată rolul de profesor pentru generația mijlocie şi cea mai în vârstă având în vedere că ei au competențe mai bune în folosirea tehnologiei de comunicare, în imp ce ei coninuă sa depindă de generațiile mai vârstnice în termenii existenței sau în ierarhiile companiei. Părinții care studiază pentru a obține o diplomă pot câteodată să-şi asume rolul de student în imp ce în alte momente adoptă rolul parental față de copiii lor. 9.14 În general, „muligeneraționalitatea“ caracterizează asfel iecare individ în parte. Prin urmare, inluențele genealogice, sociale şi culturale sunt amestecate. Acest lucru poate duce la conlicte de rol şi la ambivalențe. 09 Socializare în asociațiile generațiilor: Socializare generaivă 9.15 Ce disinge relațiile intergeneraționale personale de cele colecive? De regulă ei merg mână în mână cu procesele de învățare menite să îndeplinească sarcinile împreună, precum şi în eforturile de a menține şi de a dezvolta relații intergeneraționale în succesiunea genealogică. Această ipoteză este prezentată după cum urmează: Când vârstnici şi ineri, de exemplu bunici si nepoi, fac ceva împreună este adesea asociat cu învățarea. Trimiterea la vârstă sau la calitatea de aparentenență la generații este de asemenea, relevantă pentru mai multe forme de învățare. Asfel, un al treilea factor poate intra in joc, şi anume transferul, adoptarea şi dezvoltarea moş- tenirii materiale, sociale şi culturale. Acestea sunt procese de socializare speciice. 205 9.16 Socializarea generaivă poate i deinită ca dezvoltarea aspectelor idenității sociale în procesele de învățare dintre membrii din diferite generații şi considerații criice asupra moştenirii lor economice, sociale şi cultural comune. Generaivitate 9.17 Generaivitatea este adesea folosită ca un sinonim pentru comportamentul generaiv în demograie. În psihologie este folosit de către Erikson ca iind disponibilitatea generațiilor mai vârstnice de a avea grijă de cele mai inere. Ne propunem o înțelegere mai cuprinzătoare în trei etape: – într- o primă generalizare noţiunea de generaivitate poate i conectată cu ideea că oamenii au capacitatea de a contempla existenţa generaţiilor ulterioare în gândirea şi acţiunile lor. Ei pot controla comportamentul lor generaiv la un nivel crescut. Majoritatea pot să decidă pentru sau impotriva faptului să devină sau nu părinți. – în al doilea rând, oamenii au capacitatea de a lua în considerare bunăstarea generaţiilor ulte- rioare şi de acţiona în consecinţă. Acest lucru poate i sipulat ca o obligaţie şi o responsabili- tate deopotrivă pentru individ şi pentru insituţiile sociale. – O a treia generalizare, recent introdusă în dezbatere, ia în considerare experienţa sau perspi- cacitatea cum că inerii pot de asemenea să dezvolte o conşienizare individuală şi colecivă pentru bunăstarea celor în vârstă. 9.18 În consecință, propunem următoarea deiniție: generaivitatea se referă la capacitatea umană de conşienizarea individuală şi colecivă a dependenței reciproce ale generațiilor şi de a lua acest element în considerare în acțiunile lor. – Această interpretare a generaivității subliniază potențialurile pentru căutarea sensului vieții individuale şi comunitare-sociale. Dimensiuni ale relațiilor intergeneraionale Deiniția primară 09 9.19 Relațiile sociale dintre membrii a mai multor generații precum şi în cadrul aceleiaşi gene- rații sunt caracterizate de o conşienizare a statutului de apartenență la o generație cu toate ele- mentele commune şi diferențele care rezultă (relațiile intergeneraționale şi intrageneraționale). 9.20 Aceste relații sunt consolidate în procese ale orientării reciproce şi relexive, de persu- asiune, schimb, şi de învățare. Structura şi dinamica relațiilor intergeneraționale depind printre altele de sarcinile insituionale (asigurarea subzistenței, îngrijirii şi a educării). Ca atare în acelaşi imp este important să menținem şi să dezvoltăm asfel de relații. 9.21 Deiniția noastră se bazează pe descrierea relațiilor sociale ca interacțiuni(colecive sau individuale) care în mod repetat se referă una la cealaltă şi sunt „încadrate“ asfel, deci neiind unice. În multe cazuri acest cadru este stabilit de la început prin sarcini care trebuie întreprinse împreună sau prin roluri sociale în care ne putem regăsi. Cele mai interesante sunt însă relațiile dintre membrii generațiilor succesive. 206 9.22 În analize teoreice şi empirice diferențiate se pune întrebarea dacă poate i ideniicată o „logică socială“ pentru construirea relațiilor intergeneraționale. În ce măsură pot i aplicate regulile generale ale schimbului şi reciprocității? Este aceasta o altă caracterisică a factorilor disincivi ale relațiilor intergeneraionale? 9.23 În acest context un interes special îl consituie amânarea reciprocității sau realizarea reciprocității de către membrii generațiilor succesive. Cum se prezintă aceste reguli de joc în datele despre transferuri diferite între membrii diferitelor generații? Care este relația dintre transferurile private şi publice? Trei concepte, şi anume conlictul intergenerațional, solidari- tatea intergenerațională şi ambivalența intergenerațională oferă o abordare comprehensivă în abordarea acestor probleme. Conlictul intergenerațional 9.24 Conceptul de conlict intergenerațional se bazează pe convingerea că diferențele dinami- ce dintre generații în mod inevitabil provoacă conlicte. 9.25 Este un fapt comun în literatura de specialitate tradițională şi populară că conlictele din- tre ineri şi vârstnici sunt mai mult sau mai puțin inerente naturii (sociale) a acestor relații. Modul lor de manifestare este văzut ca un conducător intrinsec de sistem ale dezvoltării societății. Relațiile de putere în familie şi rețelele de rudenie sunt văzute ca puncte de plecare „naturale“. Mai recent conlictele dintre ineri şi vârstnici sunt dezbătute în raport cu distribuția de resurse sociale şi pariciparea în insituții ale statului de bunăstare (welfare). Solidaritatea intergenerațională 9.26 Solidaritatea intergenerațională poate i prezentată ca o expresie de încredere necondi- ționată între membrii aceleiasi sau între diferite generații. 9.27 Conceptul de solidaritate intergenerațională a devenit popular în primul rând datorită cercetării îmbătrânirii şi a relațiilor intergeneraționale în Statele Unite, parțial ca reacție împo- triva noțiunii de familie nucleară izolată, declinului general al familiei şi al rudeniei şi o percepție unilaterală a nevoii de suport pentru vârstnici. Frecvent se fac referiri la modelul lui Bengtson/ 09 Roberts (Intergeneraional solidarity in aging families. Journal of Marriage and Family, 1991: 856- 870), în care se diferențiează şase dimensiuni: (1) solidaritatea asociaivă (frecvență şi modele de interacțiune), (2) solidaritate afecivă (ip, gradul de reciprocitate al senimentelor poziive, (3) solidaritatea consensuală (nivelul de potrivire al aitudinilor, valorilor şi credințelor, (4) soli- daritate funcțională (nivelul şi măsura de a da şi de a lua suporturile/resursele), (5) solidaritatea normaivă (intensitatea legăturii în roluri şi obligații familiare) şi (6) solidaritatea structurală (structura de oportunitate pentru relații intergeneraionale, cum ar i dimensiunea familiei sau proximitatea geograică). 9.28 Trebuie să menționăm faptul că această noțiune de solidaritate se referă doar la relațiile intergeneraționale din cadrul familiei. Criicii conceptului susțin că pentru a da şi a primi sau 207 implicarea în acivități comune poate i de asemeni forțat sau silit. Mai mult, există riscul unei idealizări normaive a relațiilor intergeneraționale. Prin urmare, putem propune considerarea ipologiei ca o propunere pentru o dimensionare a relațiilor intergeneraționale. Generalizarea societală ar i totuşi problemaică. În general, conceptul mulidimensional de solidaritate se bazează pe convingerea că importanța relațiilor intergeneraționale este în primul rând deinită prin contribuția sa la coeziunea socială unitară. Asfel sunt trecute cu vederea aspecte cruciale ale dinamicii interne al relațiilor intergeneraționale. De asemenea, condițiile sociale modela- toare sunt subesimate. Acest lucru devine evident în proiectarea, colectarea şi analiza datelor empirice. Ambivalența intergeneraționalã 9.29 Conceptul de ambivalențã intergenerațională se referă la faptul că relațiile intergeneraționale micro-sociologice şi macro-sociologice pot în acelaşi imp exprima aitu- dini şi comportamente conlictuale şi de solidaritate, precum iubirea şi ura, independența şi dependența, apropierea şi distanțarea. Acesta îşi are originile în recunoaşterea comuniunii para- lele şi a varianței. Noi propunem următoarea deiniție: 9.30 Conceptul de ambivalență în sensul său general se referă la experiența ezitării (“oscilare”) între contradicțiile polare de simțire, gândire, dorință sau structuri sociale în căutarea sensului relațiilor sociale, a faptelelor şi textelor, care sunt importante pentru fațetele sinelui şi a agenției. 9.31 Conceptul de ambivalență îşi are originile în psihoterapie precum şi în conceptul lui Simmel de individualitate şi sociabilitate. Trebuie să subliniem faptul că noțiunea şiințiică a ambivalenței (în contrast cu conceptul coidian) nu are conotații negaive per se- experiența şi tratarea ambivalenței poate i asfel văzută ca o provocare pentru menținerea relațiilor. Aceasta se poate realiza într-o manieră creaivă şi inovatoare din punct de vedere social. De aseme- nea, pot conta şi inluența personală, puterea sau autoritatea. În consecință, pot i deosebite diferite moduri de tratare a ambivalențelor, cum ar i „solidaritate“, „emancipare“, „repliere“ şi „încâlceală“. 09 9.32 Deja eimologia conceptului generațional se referă la tensiunea dintre coninuitate şi inovație. Aceste tensiuni sunt de asemenea un rezultat al inimității şi distanțării paralele carac- terisică multor relații intergeneraționale. 9.33 Pentru această perspecivă poate i postulată o ipoteză eurisică generală după cum urmează: relațiile intergeneraționa din considerente structurale – şi anume inimitatea şi irevo- cabilitatea-implică un mare potențial pentru experimentarea ambivalenței. Cu toate acestea, ele nu „sunt“ întotdeauna şi în orice caz ambivalente. Relațiile intergeneraționale şi structurile sociale 9.34 Atribuirea idenităților intergeneraționale este încorporată în structuri demograice, sociale şi culturale. Ele încadrează relații concrete ale relațiilor intergeneraționale dintre per- 208 soane, grupuri, organizații şi alte unități sociale. Ne putem referi la aceste unități structurale ca relații intergeneraționale la nivel social (“Generaionenverhältnisse”). 9.35 Această descriere diferă de cele care se referă la „relații“ („Beziehungen“) numai cu privi- re la interacțiile micro-sociale şi la „relațiile sociale“ („Verhältnisse“) ca şi condiții macro-sociale. Trebuie să avem în vedere că pot i de asemenea relații (abstracte) între unitățile macro-sociale, care se manifestă în interacțiunile concrete dintre membrii lor. Conceptul de generație este asfel potrivit să medieze între contrastele la nivel micro şi macro. Indicații în acest sens pot i găsite în modelul conceptual al lui Mannheim, şi anume „locația generațională-generația actu- ală- şi- unitatea generațională“. 9.36 Dintr-o perspecivă demograică, cohortele de vârstă sunt cele mai importante unități structurale. Acestea sunt deinite ca toate persoanele care s-au născut într-un interval de imp dat. În contextul organizațiilor, cohortele sunt consituite din toate persoanele care au devenit membri ai acelei organizații dintr-o anumită perioadă. 9.37 După deiniția generațiilor sugerată anterior, cohortele devin generații dacă membrii lor sau alții conectează acea dată a naşterii, acea vârstă sau intrarea într-o organizație cu experiențe biograice şi istorice de orice fel de relevante pentru idenitatea şi acțiunile lor. 9.38 Analiza relațiilor structurale şi a dinamicii dintre membrii diferitelor generații pot de asemenea i disinse de imp. Pe de o parte, există generații în viață în acelaşi imp (sincronice). Există totuşi şi acele generații care nu împărtăşesc vieți (diacronice), precum şi interdependențe dintre experiențele diacronice şi sincronice ale generațiilor. 9.39 Generațiile consituie un sistem complex de structuri şi relații socio-temporală cur- bate. Acestea pot i observate în mulipla apartenență a indivizilor la generații şi în relațiile intergeneraționale. Ele pot culmina în experiența ambivalenței dacă acesta include o fază de relecție pe opțiuni contrastante. Aceasta este completată de încorporarea în succesiunea gene- rației anterioare şi extensia lor în viitor. Analiza dimensiunilor temporale ale generațiilor şi rela- țiile intergenerațional nu este încă cercetată destul, asfel există un teren promițător pentru teoreizare şi cercetare a intergeneraționalului. 09 Elemente de ordine și poliică a generațiilor 9.40 În lumina dependenței pe termen lung al odraslei umane de „cel bătrân“ ca şi dependența oamenilor mai vârstnici de îngrijire de către „ineri“, aranjarea relațiilor intergenerațional devine „o sarcină socio-culturală a naturii umane“ care necesită reguli şi reglementări. Acestea sunt expresii ale înțelegerii acestor sarcini şi a negocierilor despre variații şi inluențe. De exemplu înlocuirea conceptului de „autoritatea parentală“ cu conceptul de „îngrijire parentală“ indică o schimbare istorică în ordinea generațiilor. 9.41 Termenul de „logica relațională“ se referă la formele întemeiate în aranjamentul relațiilor sociale, încorporarea lor insituțională în relațiile de putere economic şi poliică şi îndreptățirea 209 lor prin tradiție, obiceiuri şi norme. Încorporate în structuri sociale aceste reguli se referă la un „regim al generațiilor“. Deiniția primară 9.42 Un regim intergenerațional poate i deinită ca iind suma regulilor existente pentru sta- bilirea relațiilor intergeneraționale în cadrul unei societăți şi în subdiviziunile sale în tradiție, obiceiuri şi lege. Aceasta este deinită în lege ca elemente unei logici relaționale. Ambele sunt de asemenea expresii a structurilor existente de putere şi autoritate. Generație şi gen 9.43 Generație şi sexul sunt ambele analiic şi în mod empiric strâns legate împreună. Aceste categorii se referă la fapte biologice care necesită organizare socială, poliică şi culturală. Gene- raivitatea este într-o măsură decisivă determinată de relațiile de gen. O retrospecivă istorică arată că conceptul generațiilor a fost uilizat în principal în interpretarea masculină. Aceasta este exprimată în reglementările legale precum şi în atribuirea asimetrică (zilnică) de sarcini. Dinamica postulatului şi schimbarea reală de roluri de gen în ulimele decenii este asfel strâns legată de dispunerea relațiilor intergeneraționale. Cel mai bun exemplu este stabilirea „sarcinilor de îngrijire“. Dreptate /corecitudine/echitate intergenerațională2 9.44. Noțiunea de jusiție include o normă socială precum şi o obligație individuală. Acesta este de asemenea în cazul pentru organizarea relațiilor intergeneraționale. În acest sens noi- unile de jusiie sunt relevante în contextul micro-social (în viața de zi cu zi educaie, de exem- plu), precum şi în cel macro-social (de ex. în vedere distribuția resurselor societale). Conform enunțurilor temerare ale lui Aristotel care ne ghidează şi acum putem disinge între două dimen- siuni de jusiție: – prima este jusiția procedurală. Ea impune ca normele în ordinea socială să ie aplicate pentru 09 toţi membrii în mod echitabil şi egal, care se aplică de asemenea relațiilor intergeneraționale. – a doua dimensiune ținteşte conţinuturile. 9.45 Aici, jusiția schimbului postulează că ar trebui să se țintească spre paritatea bunului în raport cu faptele membrilor. În şiințele poliice si economice literatura de specialitate acest lucru este de asemenea menționat ca jusiția performanței. Mai mult, jusiția distribuivă se referă la poziția, la „valoarea“ sau meritul persoanei în raport cu statul. Jusiția bazată pe nevoi este un alt termen folosit pentru acest lucru. 2  Termenul german „Generaionengerechigkeit“ se traduce în trei cuvinte diferite în engleză: dreptate interge- nerațională, corecitudine şi echitate intergenerațională. Uilizarea lor variază în funcţie de contextul de discurs şi subliniază diferite aspecte ale conceptului – echitatea intergenerațională se referă la calităţile economice, dreptatea intergenerațională are interpretări ilozoice şi justețea intergenerațională are o conotație juridică socio-legală. 210 9.46 Mai recent putem vedea o schimbare pragmaică în discursurile ilozoice şi eice. În miezul lor, acestea se axează pe acțiuni în contexte sociale, care au dus la sipularea jusiției paricipaive sau a jusiției inclusive. 9.47 Aplicată la reglementarea relațiilor intergeneraționale acesta înseamnă: părinții oferă beneicii materiale şi nemateriale pentru copiii lor care nu sunt imediat, şi de multe ori nu sunt deloc „rambursate“, chiar dacă înainte acest lucru era posibil. Prin urmare, există mai mult decât numai schimbul de drepturi. Cu toate acestea, este important ca să luăm în considerare diferite- le nevoi ale copiilor şi părinților. Ambele forme de jusiție pot i inluențate de ideea că copiii la rândul lor le transferă copiilor lor ceea ce au primit, adesea o moştenire materială sau nemateri- ală. În acelaşi imp, poate apărea nevoia ca câşigurile din cadrul familial şi cele direcționate spre mediul social, precum şi crearea capitalului uman să ie recunoscute de societate, de exemplu prin asigurare de pensie. 9.48 Asfel, conceptele de jusiție sunt relevante în relația dintre generaiile actuale şi cele viitoare, de exemplu în raport cu uilizarea resurselor naturale, amploarea datoriei publi- ce şi aprecierea moştenirii culturale. În abordarea caracterului mulidimensional al dreptății intergeneraționale noi propunem o descriere normaivă a poliicii intergeneraționale care este orientată spre postulatele drepturilor generale ale omului şi în acelaşi imp evidențiează interdependența reciprocă a generațiilor şi a responsabilităților rezultate. În această privință Convenția privind drepturile copilului (the Convenion on the Rights of the Child; CRC) consituie un document important. 9.49 Totusi, concepții de dreptate joacă de asemenea un rol important şi în viața de zi cu zi. Acolo ele sunt combinate cu idei despre echitate şi cinste. Un important criteriu este relația din- tre egalitate şi inegalitate, aşa cum este exprimată în părerea comună că dreptatea cere tratarea egală în mod egal şi cea inegală în mod inegal. 9.50 În concepțiile de jusiție sunt importante înțelegerea trecutului (de exemplu, bunuri- le accumulate), a prezentului (uilizare curentă şi creşterea bunurilor) şi a viitorului (trecerea bunurilor) sunt importante. În consecință, problema dreptății intergeneraționale – în paralel cu interesul crescând în temaica intergenerațională- este una foarte importantă. Dreptatea intergenerațională este de asemenea o preocupare importantă a inițiaivelor poliice. Ele se 09 referă adesea la tratatele ilozoice şi poliice care tratează generațiile aproape exclusiv ca colecivități societale (şi adesea doar în sensul de cohorte de vârstă). 9.51 Mai mult, trebuie să separăm dreptatea intergenerațională intra-temporală şi cea inter- temporală. Asta înseamnă în primul rând relația dintre generații (sau grupe de varsta) consecu- ive şi în al doilea rând de relația dintre generații actuale şi viitoare. Aici problema este cât de departe ar trebui să ne gândim în imp şi dacă da sau nu generațiile de azi pot să nu ia în consi- derare obligațiile lor dintr-un viitor îndepărtat. De asemenea, o atenție deosebită este acordată şi naturii relațiilor dintre generațiile de azi şi cele viitoare ale căror existență depinde în mod direct sau indirect de deciziile generaive ale fostei generații. Se propune exinderea perspecivei de a include succesiunea a cel puțin trei generații (Laslet: „tri-contractul intergenerațional“). 211 Contractul intergenerațional 9.52 Contractul intergenerațional este o descriere metaforică a sistemului plăților (pay as you go) în sistemele de pensii publice în conformitate cu care generațiile care sunt angajate în prezent plătesc pensiile generației pensionate prin contribuțiile de asigurări de pensie. Aici este aplicat conceptul de generație a statului-bunăstare. Bine-structuratul system pay as you go este pus la încercare prin înfruntarea schimbării demograice, generând discuții despre sustenabili- tatea coninuă a echității intergeneraționale. Capacitate umană („Humanvermögen“) 9.53 Generarea de capacitate umană implică transferul şi generarea de abilități, adică api- tudini generale pentru orientarea în lume şi interacționarea cu alte persoane. Termenul de capacitate vitală pare a i termenul cel mai potrivit pentru a o denota. Un alt sens se refe- ră la cunoşințe şi apitudini care permit indivizilor să lucreze, adică capacități de lucru într- un mai larg al cuvântului. Ambele sunt condiții preliminare pentru orice interacțiune econo- mică, socială şi culturală în societate în primul rând. Ambiguitatea cuvântului „Vermögen“3 în limba germană în această deiniție este intenționată. Dacă ne exprimăm „capacitatea“ pentru a face ceva acesta s-ar putea referi la mijloace material, precum şi la apitudini şi cunoşințe. Ambele forme ale termenului de „capacitate“ sunt interdependente. Poliica intergenerațională 9.54 Noțiunea de poliică intergenerațională-într-un alt înțeles al cuvântului- rezul- tă din recunoaşterea necesității de a avea un anumit nivel de organizare socială al relațiilor intergeneraționale. Prin urmare, putem deosebi poliici intergeneraționale implicite şi explicite. 9.55 Dată iind starea actuală a analizei pracicii socio-poliice sugerăm următoarea teză: Poliica intergenerațională relectă eforturile actuale din jusiția intergenerațională, atât ale insituțiilor guvernamentale cât şi ale celor neguvernamentale care distribuie resurse între generații. Sunt propuse două deiniții. 09 9.56 Poliică intergenerațională descripivă: Poliica intergenerațională include toate efortu- rile de insituționalizare a relațiilor individuale şi colecive dintre generații în sferele publice şi private. În plus, trebuie clariicată măsura în care măsurile în alte domenii poliice sunt intențio- nat sau neintenționat relevante. 9.57 Poliică intergenerațională programaică: Crearea de poliică intergenerațională implică stabilirea condițiilor sociale care permit crearea unor relații intergeneraționale publice şi private în prezent şi în viitor într-un mod care garantează dezvoltarea unui personalități pe de o parte responsabile şi orientate spre comunitate şi pe de alta de progresul social. 9.58 O arie din ce în ce mai importantă a poliicii intergeneraționale aplicate implică proiecte sub itlul generic de dialog intergenerațional. Membrii a două sau mai multe grupe de vârstă 3  Termenul în limba română poate avea două sensuri: de „capacitate“ sau „capital”. 212 reprezentând diferite generații se implică în acivități comune şi în proiecte care sunt uile binelui comun. În acelaşi imp mulți paricipanți sunt moivați de posibilitatea de o coninuă dezvoltare. Pe baza ipotezei conform căreia procesele de învățare („socializare generaivă“) sunt o carac- terisică speciică relațiilor intergeneraționale aceste acivități pot i văzute ca iind proiecte educaționale. Importanța poliică suplimentară a acestor acivități creşte deoarece ele se bazea- ză adesea pe inițiaive de implicare civică. În cazul în care primesc sprijin de la stat, aceasta este în mare parte de natură subsidiară. Graicul unei poliici intergeneraționale integrale 9.59 Următoarea schemă rezumă întelegerea poliicii intergeneraționale. Deinirea condițiilor sociale pentru crearea unor relații intergeneraționale liberale, deschise consituie centrul aces- tei scheme. Aceste condiții consituie o condiție fundamentală pentru dezvoltarea individua- lă ca acesta să devină o personalitate independentă şi orientată spre comunitate. Mai multe alte argumente socio-poliice se referă de asemenea la această condiție. Ele presupun o rele- xie coninuă în lumina dinamicii sociale reale şi dorite. Cum aceasta se referă la dezvoltarea „întregii persoane“, este necesară realizarea unei centralizări al tuturor acelor organizații guver- namentale şi neguvernamentale care inluențează direct sau indirect aranjamentele relațiilor intergeneraționale la nivelul structurilor sociale şi insituționale. Acestea sunt bazate pe argu- mente normaive speciice care sunt conectate din interior la mai multe argumente generale (săgeți). Această înțelegere include mai mult decât o simplă „temă instantanee“. Acesta implică o colaborare intensă şi acivă mai degrabă decât doar o simplă coordonare, privind spre obiecive majore comune. Aceasta necesită tratarea socială şi creaivă a tensiunilor reale, a inegalităților sociale şi a intereselor. Asfel, o poliică intergenerațională conceptualizată în mod corespunză- tor impulsionează poliicile sociale generale. 09 213 Sinoptica domeniilor de politică generaționale specifice Copilărie / adolescență / familie / vârstă / educaţie, etc. Activități / sarcini Menajul - „Îngrijire“ - Socializare Crearea de relații intergeneraționale în diferite arene ale vieții în prezent şi viitor Dezvoltarea personalitatii - Identitate - Factori Argumentele generale etice si politice Drepturile omului Dreptate/justețe Responsabilitate Fiabilitate Generativitate "Gendering" Perspecive de viitor 9.60 „Generațiile sunt descrise şi numărate“ (S. Weigel). Omniprezența unor realități care se referă la generaţii şi relaţiile intergeneraționale necesită perspecive interdisciplinare. Ea per- mite în acelaşi imp construirea unui pod între teorie, pracică şi crearea de poliici. Acest lucru necesită uilizarea unor metode diferite de cercetare şi de transfer de cunoşinţe. Pentru expli- carea lor detaliată am avea nevoie de un alt „compendiu“. Totuşi, chiar şi această tentaivă de 09 proiect demonstrează că „temaica intergenerațională“ este un domeniu care este fascinant din punct de vedere şiințiic şi solicitat în pracică. 214 sve 10 Kurt Lüscher, Andreas Hof, Gil Viry & Eric Widmer, Mariano Sánchez, Giovanni Lamura & Marta Renzi, Andrzej Klimczuk, Paulo de Salles Oliveira, Ágnes Neményi, Enikő Veress, Cecilia Bjursell & Ann-Krisin Boström, Gražina Rapolienė & Sarmitė Mikulionienė, Sema Oğlak & Ayşe Canatan Generaionen, Generaionenbeziehungen, Generaionenpoliik Generaions, intergeneraional relaionships, generaional policy Généraions, relaions intergénéraionelles, poliiques de généraions Generaciones, relaciones intergeneracionales, políica generacional Generazioni, relazioni intergenerazionali, poliica generazionale Pokolenia, relacje międzypokoleniowe, polityka relacji międzypokoleniowych Gerações, relações intergeracionais, políica geracional Nemzedékek, nemzedékek közöi kapcsolatok, nemzedéki poliika Generații. Poliici generaționale și relații intergeneraționale 10. Generaion, relaioner mellan generaioner, generaionspolicy Kartos, kartų santykiai, kartų poliika Kuşaklar, kuşaklararası ilişkiler, kuşak poliikası Ein mehrsprachiges Kompendium A mulilingual compendium Un abrégé mulilingue Un compendio mulilingüe Un compendio mulilingue Wielojęzyczne kompendium Um compêndio mulilíngue 10 Többnyelvű kompendium Un compendiu mulilingvisic Et mångspråkigt kompendium Daugiakalbis kompendiumas Çok dilli bir Rehber GENERATIONES “Generaiones” är et nätverk bestående av forskare från olika länder och discipliner med det gemensamma intresset för analys av områden inom relaioner mellan generaioner gällande teori, metod, forskning och policy. Nätverket erhåller inansiellt stöd från excellenscentrum „Cul- tural Foundaions of Social Integraion“, University Konstanz. „Generaiones“ ist ein freies Netzwerk von Wissenschatlerinnen und Wissenschatlern, in unter- schiedlichen Ländern und Disziplinen, die sich mit aktuellen Fragen der Generaionenanalyse in Theorie, Methodologie, Empirie und Poliik beschätigen. Es wird vom Exzellenzcluster „Kulturelle Grundlagen von Integraion“ der Universität Konstanz gefördert. “Generaiones” is a free network of scholars from diferent countries and disciplines concerned with the analysis of intergeneraional issues in theory, methodology, research and policy. It is inancially supported by the Center of Excellence „Cultural Foundaions of Social Integraion“, University Konstanz Ediion 2016 © Universität Konstanz 2016 This book is distributed under the terms of the Creaive Commons Atribuion 4.0 Internaional License (htp://creaivecommons.org/licenses/by/4.0/), which permits use, duplicaion, adap- taion, distribuion and reproducion in any medium or format, as long as you give appropriate credit to the original author(s) and the source, provide a link to the Creaive Commons license 10 and indicate if changes were made. ISBN 978-3-89318-074-5 Downloads: www.generaionen-compendium.de Unterstützt von: 218 Introdukion Som nämndes i förordet har vi i det här projektet tagit et av lera möjliga perspekiv i analy- sen av begreppet generaion. Det är inledningsvis lägligt at påpeka följande: när människor upplever sig själva – eller när andra upplever dem – at illhöra en generaion, så bekrätar det at begreppet generaion har betydelse för individens sociala idenitet och därmed för dennes handlingar. I vilken utsträckning det här sker beror på var och ens speciika situaion, uppgitens karaktär och den sociala omgivningen. En sådan synvinkel är särskilt lämplig när det gäller livet i et postmodernt samhälle, där frågor om hur människor utvecklar sin personliga och sociala idenitet är av vikt. Den här utgångspunkten erbjuder et konceptuellt ramverk för analys av generaioner. Det kny- ter an ill Karl Mannheims välkända heurisiska verktyg ”Generaionslagerung – Generaionen- zusammenhang – Generaioneneinheit” där betydelsen av medvetenhet och idenitet indikeras men under andra antaganden. Et sådant perspekiv drar uppmärksamheten ill relaioner mellan olika generaioner och dyna- miken i dessa relaioner, som behöver et speciikt fokus på socialisering och generaivitet. För deta syte föreslår vi en speciik terminologi. Erfarenheten av den mänskliga förgängligheten, förståelsen av generaivitet och slutligen sökandet eter mening är allid relevant. Deta är både historiska och aktuella teman. Den motsägelsefulla dynamiken mellan nuid och framidens osä- kerhet förstärker intresset för det nuvarande ”generaionsproblemet” (med referens ill Karl Mannheim, grundaren av generaionsteorin). Deta perspekiv är annorlunda i jämförelse med et som uppfatar generaioner som sociala kategorier eller grupper, jämförbart med sociala klasser (historisk deiniion av generaioner). Frågan är om sådana ”gemensamma erfarenhetsbaserade samhällsgrupper” kan observeras över huvud taget. Et annat perspekiv fokuserar på familjegeneraioner (släkforskningsdeini- ion på generaion). Vårt perspekiv illåter et uforskande av gemensamma nämnare mellan dessa två uppfatning- ar. Etersom relaioner mellan generaioner måste organiseras, så måste man likväl ta hänsyn till strukturella och demografiska faktorer. På detta sätt kommer också den politiska dimensionen in, vilket klargörs genom det nya begreppet generationspolicy. Det ger också möjlighet till en fortsatt utveckling av räigheter i relaioner mellan generaioner. Genom at betona et av lera tänkbara perspekiv, så antyder det möjligheten at utvidga de 10 områden som borde uforskas uförligare. Vi avser at fördjupa oss i de socio-kulturella aspek- terna samt et livslångt perspekiv1 i framiden. Kommentarer är mer än välkomna. Varför et lerspråkigt kompendium? Det är et välkänt faktum at vetenskap sker på global nivå, vilket är uppenbart i nästan varje kandidatexamen. Det är uppenbart at engelska har företräde. Den enhetlighet som deta ger sken av är ota förrädisk etersom den gömmer de subila skillna- 1   I den tyska texten används begreppet Lebenslauf (Eng. life-course) vilket här översäts ill livslångt perspekiv för at förtydliga kopplingen mellan relaioner mellan generaioner och det livslånga lärandet. 219 derna som inns i olika kulturer och språk. En ökad konvergens i insituionella och juridiska reg- leringar på europeisk nivå samt liknande social trender i europeiska länder döljer den fortsata existensen av kulturella skillnader. Dessa skillnader utrycks i olika förståelse av (en ill synes) likartad, eller ill och med likadan, generaionsterminologi. Vår uppfatning är at lerspråkighet stöder en bätre förståelse av fenomen och deras teoreiska uforskande inom generaionsforskning. Subila skillnader väcker fortsata funderingar. Särskilt utmanande är termer som inte har en direkt översätning. 10 220 Kommentarer ill den svenska versionen Den här översätningen ill svenska kan ses som sprungen ur et samspel mellan förfatarna och idigare språkversioner av deta kompendium. Utgångspunkten har varit den engelska versionen av texten men vid tvekan om hur et ord eller hur en mening skulle översätas gick vi också ill de tyska, spanska och franska versionerna av texten. Deta gav en bredd i förståelse inför över- sätningen. Genom en fokuserad interakivitet mellan förfatare och text, samt mellan de två förfatarna, var sytet hela iden at balansera mellan en översätning som låg nära originaltexten och en språkligt och innehållsmässigt meningsfull översätning. Det här förhållningssätet delar vi med lera av de andra förfatarna i kompendiet. Olikheter i ordföljd är en anledning ill at meningarna måste byggas upp på olika sät. Här har vi generellt set försökt använda oss av den ordföljd som är vanlig i svenskan. Det kan dock vara svårt at ta et steg illbaka från den text på engelska som vi har hat som utgångspunkt och det är möjligt at vissa meningar följer en engelskspråkig meningsuppbyggnad på grund av deta. En annan problemaik handlar om at vissa engelska utryck kan kräva lera ord, och därmed upplevas som en rad olika begrepp istället för et utryck, för at säga samma sak på svenska. Et konkret exempel är ’intergeneraional relaionships’ som vi har översat ill ’relaioner mel- lan generaioner’. På andra ställen har vi valt at översäta lera ord ill et enda begrepp, som exempelvis ’generaionspolicy’ som en översätning av ’intergeneraional policy’. På något ställe har vi valt at behålla de engelska begreppen i den svenska översätningen. Vägledande har varit at på bästa sät kommunicera budskapet från den ursprungliga texten. Vår sista kommentar gäller själva fältet relaioner mellan generaioner, som vi vill hävda är et ouforskat område i Sverige. Hela det svenska välfärdssystemet har byggts så at individen inte ska vara beroende av andra utan kunna få statligt stöd för at leva et självständigt liv. Det här har gjort at på vissa områden kan det upplevas som om individen är helt fristående från familj och släkt. Samidigt är familjen en stor och vikig del i många människors liv. Det inns också luckor i välfärdssystemet där familjen ibland måste kliva in och ta ansvar för yngre, samida eller äldre generaioner. Upplevelsen av at ingå i et familjesystem och/eller et statligt välfärdssystem ser olika ut från individ ill individ. Samidigt vill vi påstå at det bland många individer inns en inställning at det är staten som ska lösa sociala problem, inte familjen. I en id då det statliga trygghetssystemet svajar är det mer aktuellt än någonsin at se på hur generaioner, både inom familjen och i allmänhet, kan stödja varandra för en posiiv utveckling. Cecilia Bjursell och Ann-Krisin Boström 10 221 Generaionsbegreppet Aktualiteten i relaioner mellan generaioner 10.01 Utryck som ”konlikter mellan generaioner”, ”solidaritet mellan generaioner” och ”pensionsbördan” är exempel på begrepp i den samhälleliga diskursen som berör området rela- ioner mellan generaioner. Deta är utryck för en retorik som speglar den samhälleliga dis- kursen kring hur relaioner mellan generaioner uppfatas och bedöms. Det som karaktäriserar retoriken kring relaioner mellan generaioner är en antagonisisk struktur mellan idealisering (solidaritet) och hofullhet (konlikt) där skillnader mellan generaioner ota dramaiseras. Meta- forer är vikiga element i retoriken kring relaioner mellan generaioner. Följande metaforer kan urskiljas (enligt J. Bilstein 1996, Metaphorik des Generaionenbegrifs. In Liebau/Wulf: Genera- ion. Weinheim) – Se tabell 1: Varianter på generaionsmetaforer Exempel Utveckling Skapandet av ”den nya människan” Cykler och processer Generaionskedjor, livets årsider Regler Generaionskontraktet Förbätring Läraren som trädgårdsmästare, ungdomen är framiden Främlingskap och splitring Krig mellan generaioner 10.02 Enligt L.L. Nash (1978. Concepts of existence. In: Daedalus 107, 1) härrör det grekiska ordet ”genos” ur verbet ”genesthai”, som betyder ”at bli ill” och beskriver at kliva över den ständigt föränderliga tröskeln ill livet. Genom barns födsel uppstår en ny generaion, som är annorlunda än föräldrarnas. Deta repeteras vid uppkomsten av varje ny generaion. Deta ske- ende upprepas om och om igen, men är i grunden samma företeelse. I det anika Rom ick den grekiska termen ”generaio” betydelsen ”begynnelse”, ”skapelse”, ”fortplantning”. Därmed skapar skaparen sin egen avbild, men när det gäller människan är skapelsen annorlunda än sin skapare om än inte som egen art. Dessutom pekar J.Bilstein på at termen bygger på två grund- läggande idéer – begynnelse och skapelse liksom koninuitet och cykliska processer, med andra ord skapelse och illhörighet – vilket också speglas i dess metaforiska användning. De här grund- läggande spänningarna visar på en potenial i ambivalens och en upplevelse av ambivalens i rela- 10 ionen mellan generaioner, som manifesteras i polariseringen i retoriken kring relaioner mellan generaioner – S. Wiegel (2006. Genea-Logik) betraktar generaion som et nyckelbegrepp i olika akademiska discipliner i skärningspunkten mellan evoluion och tradiion, också gällande skillna- der mellan naturvetenskap och humaniora. Deta återspeglas i rådande forskningsmetoder där generaioner aningen ”räknas” eller ”berätas”. 10.03 För at förstå vikten av begreppet generaion är det nödvändigt at kort betrakta dess historia och skillnader i användning. Övertygelsen om at något kan utvecklas från något existe- rande är själva kärnan i begreppet generaion. Avgörande är at den nya generaionen är disinkt åtskild från den idigare och samidigt delar gemensamma kännetecken med den föregående. 222 Begreppets historia kan då – med viss förenkling – indelas i faser (at förena begreppet med antropologi, biologi, historia och sociologi är därför vikigt). 10.04 De tre faserna i begreppets historia 1. Den första fasen inkluderar aniken och medeliden och karaktäriseras av ansträngningar at förstå nuiden baserat på dåiden och tradiioner. Det antas at det inns analogier mel- lan den temporära strukturen i individens liv och samhällets utveckling, som utrycks genom familj och släktskap. Redan i denna idiga fas erkänns kunskapsöverföring från generaion ill generaion och lägger på så sät grunden för en pedagogisk förståelse för relaioner mellan generaioner. 2. Den andra fasen börjar med modern id. Den här fasen karaktäriseras av en övervägande användning av begreppet generaion för at signalera övergången ill en ny och öppen fram- id. Generaion ses som vägen ill framgång. Fokus är på konst och vetenskap. Betoningen av begreppet går hand i hand med en uppfatning om relaioner mellan generaioner som foku- serar på lärar-elev modellen för kunskapsöverföring. Som en kontrast är generaionsskitet inom familjen förgivetagen och har växt fram som et borgerligt ideal. På samma sät som i den första fasen handlar de lesta exempel om män. 3. Den tredje fasen förstår generaion uifrån en närliggande historisk id, där generaionsbe- greppet används som et diagnosiskt verktyg för at beteckna en idsperiod. Det här utrycker et förändrat perspekiv på relaioner mellan dåid, nuid och framid. Framiden ses som osäker, trots inriktningar som är förankrade i det förlutna och i tradiioner som forfarande är verksamma. Denna inre motsätning är tydlig i postmoderna analyser av samhället. Bristen på visshet har också bidragit ill at vidga vyerna för at förstå generaioner: generaionsskitet i familjer och samhället ställs i relaion ill varandra. Det här är mest tydligt inom social policy som rör frågor om at omfördela räigheter mellan generaioner som en del i välfärdsstatens sammanhang (och dess reformer). Begreppets nuvarande mångfald 10.05 Det postmoderna uppmärksammar genusstrukturer vilket följaktligen får konsekven- ser för den socio-poliiska analysen. Kvinnors roll erkänns och relaionen mellan de två könen diskuteras. Diskursen är påtagligt påverkad av en allestädes närvarande media och hur vi hante- rar den. Det här ger återigen konsekvenser för samberoende mellan generaioner och kön, som exemplet omsorg (Eng. caring) visar. 10 Begreppets nuvarande mångfald 10.06 Det nuvarande intresset för generaionsfrågor återspeglas i et antal publikaioner – delvis under nya beteckningar – som konkurrerar om uppmärksamhet. Nedan försöker vi sys- temaisera dessa med avseende på begreppets historia genom at använda itlar på aktuella publikaioner.2 2  Med tanke på at det inns et begränsat antal publikaioner på svenska som behandlar relaioner mellan generaio- ner så refererar vi även ill literatur på andra språk, med tonvikt på texter skrivna av svenska forskare på engelska. 223 1. Generaioner i släkforskning, släktskap, förfäder och familjeroller: Exempel på literatur: Kunskapscenter. Hur lång är en generaion? Hämtad den 7 mars 2016 från htp://www. ancestry.se/learn/learningcenters/default.aspx?secion=lib_Generaion 2. Generaioner i pedagogik, utbildningsrelaioner och roller i skolor, företag (exempelvis mentorskap) och i samhället och kulturen i stort. Exempel på literatur: Bjursell, C. (2015). Organizing for Intergeneraional Learning and Knowledge Sharing. Journal of Intergeneraional Relaionships, 13(4): 285–301. Boström, A-K. (2010). Klassmorfar i skolan, et framgångsrikt exempel på generaionsö- verskridande lärande och socialt kapital. Stockholm: Förfatarnas Bokmaskin Boström, A-K. (2003). Lifelong learning, intergeneraional learning and social capital. Diss. Stockholm: Insitute of Internaional Educaion, Stockholm University. Brundin, E., Johansson, A. W., Johannisson, B., Melin, L. & Nordqvist, M. (Red.) (2012). Familjeföretagande: afärer och känslor. Stockholm: SNS förlag. Karlsson, A. (2000). Familjen & irman. Diss. Stockholm: Handelshögskolan: Stockholm. 3. Generaion i socio-kulturell och historisk betydelse, som … a) krig, ekonomisk och poliisk oro och hur det präglar kollekiv idenitet Exempel på literatur: Björnsson, Anders (2005). Generaionen utan uppdrag: poliiska journaler. Stockholm: Hjalmarson & Högberg. Odén, B. (1985). De äldre i samhället-förr. Arbetsrapport 22 från projektet äldre i samhället-förr, nu och i framiden. b) trendsätande kulturella rörelser, silar och arbete Exempel på literatur: Parment, A. (2013). Generaion Y vs. Baby Boomers: Shopping behavior, buyer invol- vement and implicaions for retailing. Journal of Retailing and Consumer Services, 20(2): 189—199. Parment, A. (2012). Generaion Y – framidens konsumenter och medarbetare gör entré. Stockholm: Liber. Rosander, R. (2014). Generaion X och Y – deras behov av ledarskap i arbetslivet. Väs- 10 terås: Mälardalens högskola. c) välfärdsstatens regleringar, räigheter och skyldigheter (exempelvis inansiering av äldres trygghet) Exempel på literatur: Batljan, I., & Lagergren, M. (2000). Kommer det at innas en hjälpande hand: Bilaga 8 ill Långidsutredningen 1999/2000. Stockholm: Fritzes. Ronström, O. (1998). Pigga pensionärer och populärkulturer. Stockholm: Carlssons. SOU 2013:25. Åtgärder för et längre arbetsliv. Socialdepartementet. Pensionsålders- utredningen. 224 SOU 2002:29. Riv ålderstrappan! Livslopp i förändring. Diskussionsbetänkande av den parlamentariska äldreberedningen. Stockholm: Fritzes. 4. Deiniion av generaion som en speciik undergrupp som betonar en livssil eller en idealtyp som kopplas ill en viss generaion. Exempel på literatur: Bjursell, C. & Hultman, S. (Red.) (2012). Leva hela livet. Hestra: Isaberg förlag. Hellman, J. & Lindgren, A. (2005). Vad varje 40-talist bör veta! Stockholm: Wahlström & Widstrand. Kristofersson, B. (2005) Pensionär – aldrig i livet! Elva 40-talister om sina liv och sin fram- id. Stockholm: Bokförlaget Langenskiöld. Rasmusson, L. (2008). Åldersupproret: man är inte för gammal bara för at man är äldre. Stockholm: Natur och kultur. Andra utryckssät kan handla om begreppet generaion i metaforisk betydelse, ill exempel som generaion i läkemedel, apparater och teknik. 10 225 Begreppsliga grunder Utgångspunkt 10.07 Begreppet ”generaion” används ota som et tolkande ramverk där dess mening antas vara känd eller kan utläsas ur sammanhanget. Om begreppet ska användas i forskning är det dock nödvändigt at beskriva vad det betyder och at ge det en teoreisk förankring. I et försök at systemaisera begreppets mångtydighet genom at använda robusta deiniioner, så illämpar vi en modiierad version av den så kallade semioiska triangeln. Enligt den är begreppets bety- delse resultatet av den länk som uppstår i en tolkande ansats mellan en term och det som refe- reras ill (som är baserat på teoreiska antaganden och prakiska mål). Uifrån deta perspekiv kan deiniioner tolkas som heurisiska hypoteser. Begrepp innehåller teoreiskt baserade anta- ganden om at något förväntas ske. Om så är fallet, är det räfärdigat at arbeta med begreppet. Begreppet kan dock behöva ändras, förinas eller kompleteras. 10.08 Vår utgångspunkt är gränsöverskridande relaioner mellan generaionsillhörigheter och illskrivelser av idenitet, som kan förstås uifrån etymologi och begreppets historia, som lytes fram i introdukionen. Deta säter fokus på sociala relaioner mellan individer och grup- per etersom de – ur et sociologiskt perspekiv – konstruerar ideniteter. Det kan dessutom illämpas på de privata och ofentliga livssfärerna och kan utryckas som individuell och kollek- iv livssil. Gestaltningen av relaioner mellan generaioner i tradiioner och sedvänjor, liksom i juridiska överenskommelser, indikerar nödvändigheten av et koninuerligt skapande av en ny generaionsordning, det vill säga poliiska dimensioner av generaioner. Det inre sambandet mellan dessa grundläggande fakta antyder at vi kan referera ill deta som et begreppsmönster. Vi föreslår därför tre grundläggande deiniioner: generaioner och generaionsidenitet, relaio- ner mellan generaioner och generaionsordning och policy. Dessa kan sedan bli referenspunk- ter för en stegvis deiniering av andra fakta. Generaioner och generaionsidenitet Grundläggande deiniioner 10.09 Begreppet ”generaion” uppfyller sytet at analysera idenitetsrelevant samspel mellan handling och sociala relaioner med anknytning ill speciika demograiska kohorter, släktskap, 10 organisatoriskt medlemskap eller erfarenheten av historiska skeenden. Fokus ligger på tänka, känna, vilja och agera, på individers och kollekivs livsformer och livsförlopp. 10.10 Vi talar om generaionsillhörighet som en illskriven social idenitet för at undvika fällan av en essenialisisk deiniion och fokuserar på handlingar som kan observeras empi- riskt. Tidvis kan deta ske i en överförd betydelse genom at referera ill handlingar i kollekiv, ill exempel sociala grupper eller grupper med gemensamma upplevelser (bestående av hela generaioner). Tanken om idenitet är relevant även i deta avseende. 226 10.11 Genom en självrelekterande illskrivelse av generaionsidenitet skulle man kunna säga – genom at parafrasera Johann Wolfgang Goethe i självbiograin ”Dichtung und Wahrheit” – at om en person föddes vid en idpunkt io år idigare eller senare än den givna skulle den ha blivit en helt annan person med hänsyn tagen ill hans/hennes utbildning och påverkan från omvärlden. Födelsekohort, ålder, illhörighetens varakighet och historiska händelser inkluderar sociologiska deiniioner av id. Skillnader mellan generaioner 10.12 Uppfatningen at det inns ideniierbara generaioner antyder med nödvändighet en disinkion från andra generaioner. Skillnader mellan generaioner kan därmed ideniieras i termer av formaiva erfarenheter liksom förändringar i livet och samhällets historia, och därmed i termer av känslor, tankar, kunskap och handling. Bakgrunden ill skillnader mellan generaioner uppstår genom dominerande kännetecken i det gemensamma samhällets historia. Skillnader mellan generaioner kan ideniieras mellan individer liksom mellan generaioner som ”grupper med gemensamma upplevelser”. At illhöra mer än en generaion: generaionsmångfald 10.13 Varje individ kan i princip illhöra lera generaioner samidigt. Det här kan erbjuda möjligheter såväl som påfrestningar i sociala relaioner. Till exempel kan äldre syskon ta på sig föräldrauppgiter (omsorg och fostran) gentemot yngre syskon. Släktens yngre generaioner kan illfälligtvis ta rollen som lärare gentemot de äldre generaionerna uifrån deras högre kompe- tens gällande användandet av kommunikaionsteknologi, medan de fortsäter at vara beroende av de äldre generaionerna gällande försörjning eller i företagshierarkier. Föräldrar som studerar kan idvis anta rollen som student medan vid andra idpunkter antar de föräldrarollen gentemot sina barn. 10.14 Generaionsmångfald är karaktärisiskt för varje individ. På deta sät blandas släkt- skap, sociala och kulturella inluenser. Det här kan ge upphov ill rollkonlikter och upplevda motsätningar. Socialisering i generaionssammanhang: generaiv socialisering 10.15 Vad är det som utmärker individuella och kollekiva relaioner mellan generaioner? I regel går de hand i hand med inlärningsprocesser som är kopplade ill et gemensamt genomför- 10 ande av uppgiter liksom ansträngningar at uppräthålla och utveckla relaioner mellan genera- ioner över släktled. Det här antagandet illustreras på följande sät: när gamla och unga, ill exem- pel mor- och farföräldrar och barnbarn, gör någoning illsammans kopplas deta ota ill lärande. Referenser ill ålder eller generaionsillhörighet är också relevant för många former av lärande. Genom deta aktualiseras en tredje faktor, nämligen överföringen, anpassningen och utveck- lingen av det materiella, sociala och kulturella arvet. Dessa är speciika socialiseringsprocesser. 227 10.16 Generaiv socialisering kan deinieras som utvecklingen av olika nyanser i social iden- itet vid generaionsöverskridande lärande och et kriiskt beaktande av deras gemensamma ekonomiska, sociala och kulturella arv. Generaivitet 10.17 Generaivitet används ota synonymt med generaivt beteende i demograi. Enligt Erik- son förstås det inom psykologin som en benägenhet från den äldre generaionen at ta hand om de yngre. Vi föreslår en mer omfatande förståelse bestående av tre steg: – En första generalisering länkar föreställningar om generaivitet ill idén at människor har en förmåga at begrunda existensen av eterföljande generaioner i tanke och handling. De kan kontrollera sit generaiva beteende i hög grad. De lesta kan fata et beslut om at ingå i föräldraskap. – En andra generalisering är at människor har kapaciteten at ta hänsyn ill kommande genera- ioners välmående och agera däreter. Det här kan antas vara en skyldighet och et ansvar för både individen och samhället. – En tredje generalisering, som nyligen har introducerats i debaten, tar hänsyn ill erfarenheten och insikten at även unga kan, individuellt och kollekivt, utveckla en medvetenhet om äldres välmående. 10.18 Enligt ovanstående, föreslår vi följande deiniion: generaivitet hänför ill den mänsk- liga förmågan at vara individuellt och kollekivt medveten om det ömsesidiga beroendet mellan generaioner och at ta hänsyn ill deta i sina handlingar. — Den här tolkningen av generaivitet betonar potenialen för individens och samhällsgruppers sökande eter mening. Dimensioner i relaioner mellan generaioner Grundläggande deiniion 10.19 Sociala relaioner mellan individer från två eller ler generaioner, liksom inom en och samma generaion, karaktäriseras av en medvetenhet om generaionsillhörigheten med dess 10 likheter och skillnader (relaioner inom och mellan generaioner). 10.20 Dessa relaioner konkreiseras genom ömsesidig och relekterad inriktning, övertygel- se, utbyte och lärande. Strukturen och dynamiken hos relaioner mellan generaioner är bland annat beroende av insituionella uppgiter (at säkra försörjningen, omsorg och uppfostran). Samidigt är det vikigt at bevara och utveckla själva relaionerna. 10.21 Vår deiniion baseras på beskrivningen av (individuella eller kollekiva) sociala relaio- ner som et ständigt pågående samspel som ”ramas in” på deta sät och som därmed inte är unika. I många fall säts et ramverk från början genom uppgiter som måste genomföras illsam- 228 mans eller genom sociala roller där vi möter varandra. Mest intressanta är relaioner mellan föregående och eterföljande generaioner. 10.22 I et antal teoreiska och empiriska analyser ställer man sig frågan huruvida man kan ideniiera en social logik kring hur relaioner mellan generaioner uppstår. I vilken utsträckning kan reglerna om utbyte och ömsesidighet illämpas? Är deta en annan utmärkande egenskap för relaioner mellan generaioner? 10.23 I deta sammanhang är uppskjutandet av ömsesidighet eller förverkligandet av ömse- sidighet mellan föregående och eterföljande generaioner av särskilt intresse. På vilket sät tar dessa regler form gällande överföring av olika slag mellan föregående och eterföljande gene- raioner? Hur ser relaionen ut mellan privat och ofentlig överföring? Tre begrepp, konlikter mellan generaioner, solidaritet mellan generaioner och ambivalens i relaionen mellan gene- raioner, illhandahåller en begriplig inriktning för at närma sig dessa frågor. Konlikter mellan generaioner 10.24 Begreppet konlikter mellan generaioner baserar sig på en uppfatning at dynamiska skillnader mellan generaioner oundvikligen leder ill konlikter. 10.25 En allmän uppfatning i tradiionell och populär literatur är at konlikter mellan unga och äldre är en mer eller mindre naturlig del av den (sociala) karaktären i dessa relaioner. Hur deta tar form blir en drivkrat för samhällets inneboende system-struktur. Maktstrukturer i familj och släkt förstås som en ”naturlig” utgångspunkt. Konlikter mellan unga och gamla har på senare id diskuterats i relaion ill fördelningen av samhällets resurser och deltagande i väl- färdssamhällets insituioner. Solidaritet mellan generaioner 10.26 Solidaritet mellan generaioner kan beskrivas som et utryck för ovillkorligt förtroende mellan individer i samma eller olika generaioner. 10.27 Begreppet solidaritet mellan generaioner har i första hand blivit allmänt känt genom forskning om åldrandet och relaioner mellan generaioner i USA, delvis som en reakion mot föreställningen om en isolerad kärnfamilj, en försvagning av familj och släktskap och en ensidig uppfatning om behovet av äldres stöd. Ota hänvisas ill modellen utvecklad av Bengtson och 10 Roberts (Intergeneraional solidarity in aging families. Journal of Marriage and Family, 1991: 856–870) där sex dimensioner urskiljs: (1) associaional solidarity (interakioners frekvens och mönster), (2) afectual solidarity (typ, omfatning och ömsesidighet gällande posiiva känslor), (3) consensual solidarity (omfatningen av överenskommelse gällande aityder, värderingar och övertygelser), (4) funcional solidarity (omfatning av givande och tagande av stöd och resurser), (5) normaive solidarity (styrkan i åtagandet i familjeroller och åtaganden) och (6) structural solidarity (strukturella möjligheter för relaioner mellan generaioner, så som familjens storlek eller geograisk närhet). 229 10.28 Det bör sägas at denna föreställning om solidaritet endast rör relaioner mellan gene- raioner inom familjen. Kriiker menar at givande och tagande, eller at vara involverad i gemen- samma akiviteter, även kan ske ofrivilligt och under tvång. Det inns dessutom en risk för en normaiv idealisering av relaioner mellan generaioner. Därmed kan man föreslå at typologin ses som et förslag ill en dimensionering av relaioner mellan generaioner. Det blir dock proble- maiskt at generalisera ill samhällsnivå. Det mångsidiga solidaritetsbegreppet vilar i allmänhet på en övertygelse av at betydelsen av relaioner mellan generaioner i första hand deinieras genom dess bidrag ill en ökad sammanhållning i samhället. Genom deta blir avgörande aspek- ter av den inre dynamiken i relaioner mellan generaioner förbisedda. På samma sät blir de sociala beingelser som formar dem underskatade. Det här blir uppenbart i design, insamling och analys av empirisk data. Ambivalens i relaioner mellan generaioner 10.29 Begreppet ambivalens i relaioner mellan generaioner sytar på det faktum at mik- ro-sociologiska och makro-sociologiska relaioner mellan generaioner samidigt kan utrycka motstridiga och sammanhållna aityder och beteenden, så som kärlek och hat, oberoende och beroende, närhet och distans. Deta har sit ursprung i erkännandet av samhörighet och varia- ion. Vårt förslag ill deiniion är: 10.30 Begreppet ambivalens i relaioner mellan generaioner hänför i en allmän mening ill erfarenheten av pendelrörelsen mellan två motsata poler av känslor, tankar, behov och sociala strukturer i sökandet eter mening i sociala relaioner, fakta och texter, som är vikiga för nyanser inom jaget och för handlingsförmågan. 10.31 Begreppet ambivalens har sit ursprung i psykoterapi liksom i Simmels begrepp indivi- dualitet och socialitet. Det måste betonas at den vetenskapliga föreställningen om ambivalens (i kontrast ill hur begreppet används i vardagen) inte per automaik har en negaiv konnotaion – erfarenheter av och at hantera ambivalens kan därmed ses som en utmaning för at hantera relaioner. Det här kan ske på et socialt, kreaivt och innovaivt sät. Inlytande, makt och auk- toritet kan också vara betydelsefullt. Följaktligen kan olika sät at hantera ambivalens urskiljas, så som ”solidaritet”, ”frigörelse”, ”isolering” och ”symbios”. 10.32 Generaionsbegreppets etymologi hänför ill spänningen mellan koninuitet och inno- 10 vaion. Den parallella inimiteten och distansen resulterar också i sådana spänningar gällande relaioner mellan generaioner. 10.33 En generell heurisik hypotes kan postuleras enligt följande: av strukturella skäl – näm- ligen en inim och oåterkallelig karaktär – får relaioner mellan generaioner en hög potenial för upplevd ambivalens. De ”är” dock inte allid, och i alla fall, ambivalenta. 230 Relaioner mellan generaioner och sociala strukturer 10.34 At illdela en generaionsidenitet sker inom en demograisk, social och kulturell struk- tur. Det ger et ramverk ill fakiska relaioner mellan generaioner för individer, grupper, orga- nisaioner och andra sociala enheter. De här strukturella enheterna kan kallas relaioner mellan generaioner på samhällsnivå. 10.35 Den här beskrivningen skiljer sig från de som enbart avser ”relaioner” som en mikro- social interakion och ”samhällsrelaioner” som makro-social beingelse. Vi måste beakta at det också kan innas (abstrakta) relaioner mellan makro-sociala enheter, som manifesteras genom fakisk interakion mellan dess medlemmar. Generaionsbegreppet är därför lämpligt för at skapa band mellan mikro- och makronivå, trots olikheterna. Indikaioner av deta kan återinnas i Mannheims konceptuella mönster, nämligen ”generaionsposiion – fakisk genera- ion – generaionsenhet”. 10.36 Ur et demograiskt perspekiv är födelsekohort den vikigaste strukturella enheten. De deinieras som alla människor födda under en given idsperiod. I organisaionssammanhang är kohort alla människor som blev medlemmar i organisaionen under en given idsperiod. 10.37 Enligt deiniionen av generaion ovan, är födelsekohort generaioner om de ingående människorna, eller andra, kopplar födelsedatum, ålder eller inträde i en organisaion med biogra- iska eller historiska erfarenheter av något slag som är relevant för deras idenitet och handling. 10.38 Analysen av strukturella relaioner och dynamiken mellan människor från olika genera- ioner kan också särskiljas baserat på id. Å ena sidan inns det generaioner som lever i samma id (synkronisk). Å andra sidan inns det generaioner som inte delar liv (diakronisk), liksom samberoendet mellan synkronisk och diakronisk generaionserfarenhet. 10.39 Generaioner bildar et komplext system av sammansata sociala och idsmässiga strukturer och relaioner. Dessa kan observeras i den mångsidiga generaionsillhörigheten hos individer och i relaioner mellan generaioner. De kan kulminera i upplevelser av ambivalens om den senare inkluderar en fas av relekion kring motstridiga möjligheter. Deta situeras i före- gående generaioners arvsföljder och deras förlängning in i framiden. Det saknas forfarande forskning med analyser av generaioner och relaioner mellan generaioner uifrån en idsdi- mension, och det är därmed et lovande område för teoriutveckling och forskning om relaioner mellan generaioner. 10 Element i generaionsordning och generaionspolicy 10.40 Med tanke på barnets långvariga beroende av ”de gamla” liksom äldre människors beroende av omsorg från ”de unga”, kommer relaioner mellan generaioner at handla om at arrangera en naturlig socio-kulturell uppgit som kräver regler och förordningar. Det här är et utryck för förståelsen av dessa uppgiter och förhandlingen om variaion och inlytande. Et exempel är hur begreppet föräldraauktoritet har ersats av begreppet föräldraomsorg vilket indikerar en historisk förändring i generaionsordningen. 231 10.41 Termen ”relaionslogik” hänför ill en etablerad form för at arrangera sociala relaio- ner, deras insituionella situering i ekonomiska och poliiska maktrelaioner och deras räfär- digande genom tradiioner, vanor och normer. De här reglerna, som ingår i sociala strukturer, hänvisar ill en generaionsordning. Grundläggande deiniion 10.42 En generaionsordning kan deinieras som summan av existerande regler för at orga- nisera relaioner mellan generaioner i samhället och dess uppdelning i tradiion, vanor och regler. Deta utrycks genom lagar och som element i relaionslogiken. Båda är också utryck för existerande makt och auktoritetsstrukturer. Generaion och kön 10.43 Generaion och kön är analyiskt och empiriskt nära sammanbundna. Båda dessa kate- gorier hänvisar ill biologiska fakta som kräver sociala, poliiska och kulturella organisaioner. Generaivitet avgörs uifrån könsrelaioner. En historisk återblick visar at generaionsbegreppet främst har använts för tolkning av män. Deta återspeglas i regleringar liksom i den asymmetriska fördelningen av (vardagliga) uppgiter. Dynamiken i påstådd och fakisk förändring av könsroller under de senaste decennierna är därför nära förbunden med hur relaioner mellan generaioner organiseras. Det bästa exemplet är hur ”omsorgsuppgiter” organiseras. Räigheter i relaioner mellan generaioner 10.44 Föreställningen om rätvisa inkluderar sociala normer liksom individens dygd. Det här gäller också när relaioner mellan generaioner organiseras. Uifrån denna föreställning är rät- visa relevant i mikro-sociala (ill exempel lärande i vardagen) och i makro-sociala (ill exempel gällande fördelningen av samhällets resurser) sammanhang. Uifrån Aristoteles tes, som har varit vägledande fram ill idag, kan vi urskilja två olika dimensioner av rätvisa. – Den första dimensionen handlar om förfaranderegler. Här krävs at regler i samhällsordningen illämpas rätvist och likvärdigt, vilket också gäller för relaioner mellan generaioner. – Den andra dimensionen sytar på innehållet. 10 10.45 Et rätvist utbyte postulerar at man bör sikta på en jämlik nytofördelning i förhållande ill individernas prestaioner. I literatur inom statsvetenskap och naionalekonomi kan deta även anges som rätvis fördelning. Vidare kan fördelningsrätvisa referera ill en individs posi- ion, värde eller förtjänst i förhållande ill staten. Behovsbaserad rätvisa är et annat begrepp för deta. 10.46 Nyligen har en pragmaisk förändring observerats i den ilosoiska och eiska diskursen. Kärnan handlar om et fokus på sociala sammanhang, som resulterat i postuleringen av delta- ganderätvisa eller inkluderingsrätvisa. 232 10.47 När deta appliceras på organiseringen av relaioner mellan generaioner betyder det- ta: föräldrar illhandahåller materiella och immateriella illgångar ill sina barn som inte omedel- bart, och ibland inte alls, återbetalas, om det ens är möjligt. Därmed handlar det om mer än bara et rätvist utbyte. Det är dock vikigt at ta hänsyn ill de olika behoven hos barn och föräldrar. Båda formerna av rätvisa är grundade i tanken at barn för vidare det materiella och immate- riella arv som de har erhållit ill sina barn. Samidigt kan en eterfrågan uppstå på at förtjänster som illförs inom och av familjer ill samhället, för ökat välmående och i form av humankapital, erkänns av samhället exempelvis i form av en pensionsförsäkring. 10.48 Rätvisebegrepp är dessutom relevanta för relaioner mellan generaioner som lever nu, och i framiden, gällande användning av naturresurser, omfatningen av statsskulden och uppskatningen av det kulturella arvet. För at ta itu med den mångdimensionella förståelsen av rätvisa mellan generaioner föreslår vi en normaiv beskrivning av generaionspolicy som är orienterad mot allmänna mänskliga räigheter och som samidigt pekar på det ömsesidiga beroendet mellan generaioner och de skyldigheter som deta innebär. Barnkonvenionen är et vikigt dokument för deta arbete. 10.49 Rätvisebegrepp spelar också en roll i vardagen. Där blandas de bland annat med upp- fatningar om rätvisa och jämlikhet. Et vikigt kriterium är relaionen mellan jämlikhet och ojämlikhet, som det utrycks i talesätet kräver rätvisa at jämlikhet bemöts med jämlikhet och ojämlikhet med ojämlikhet. 10.50 I uppfatningen om rätvisa är det vikigt med förståelsen av det förlutna (exempel- vis införskafandet av illgångar), nuiden (nuvarande användning och ökning av illgångar) och framiden (at föra deta vidare). Följaktligen får frågan om rätvisa mellan generaioner — paral- lellt med det växande intresset för generaionsfrågor — stor uppmärksamhet. Rätvisa mellan generaioner är också av betydande intresse för poliiska iniiaiv. De refererar ota ill ilosoiska och poliiska studier som nästan uteslutande behandlar generaioner som sociala kollekiv (och ota enbart i meningen ålderskohort). 10.51 Det är även vikigt at skilja på rätvisa mellan samida generaioner och rätvisa för påföljande generaioner. Det första betyder relaioner mellan generaioner (eller åldersgrupper) som lever samidigt och det andra betyder relaioner mellan generaioner som idsmässigt följer på varandra i framiden. Här inns en debat om hur långt fram i iden vi behöver tänka och om de nu levande generaionerna ska ta med skyldigheter mot en järran framid i beräkningen eller inte. Uppmärksamhet riktas också mot den typ av relaioner som inns mellan dagens generaio- 10 ner och framida generaioner, vars existens direkt eller indirekt beror på de beslut som fatas av nuvarande generaioner. Et förslag har varit at perspekivet ska inkludera följden av åtminstone tre generaioner (Laslet: ”intergeneraional tri-contract”). Kontrakt mellan generaioner 10.52 Kontrakt mellan generaioner kan vara en metaforisk beskrivning av et ”pay-as-you- go-system” (betalning sker vid användning) i det ofentliga pensionssystemet där den arbetande 233 generaionen betalar för pensionsersätningar ill den pensionerade generaionen genom sina pensionsavsätningar. Här används välfärdsstatens generaionsbegrepp. Genom den demogra- iska förändringen så prövas det väletablerade ”pay-as-you-go-systemet”, vilket föranleder dis- kussioner om den fortsata hållbarheten gällande en rätvis fördelning mellan generaioner. Mänsklig kapacitet (Humanvermögen) 10.53 Alstrandet av mänsklig kapacitet innefatar överföring och alstring av livskompetenser, ill exempel allmänna förmågor at orientera sig i världen och interagera med andra individer. Termen vital kapacitet framstår som den mest lämpliga termen för deta. En annan betydelse refererar ill kunskap och färdigheter som möjliggör at individen kan arbeta, ill exempel arbets- kapacitet i ordets vidare betydelse. Båda är i första hand en förutsätning för all ekonomisk, social och kulturell interakion i samhället. Tvetydigheten i det tyska begreppet ”Vermögen” är avsiktlig. Om vi utrycker vår ”kapacitet” at göra något, kan deta referera ill materiella förutsätningar samt ill färdigheter och kunskap. Båda formerna av ”kapacitet” är beroende av varandra. Generaionspolicy 10.54 Generaionspolicy — i ännu en betydelse av ordet — är resultatet av insikten om nöd- vändigheten at det inns samhällsorganisaioner för relaioner mellan generaioner. Där igenom kan outalade och utalade generaionspolicys urskiljas. 10.55 Uifrån den nuvarande analysen gällande socio-poliisk prakik, föreslår vi följande tes: Generaionspolicy återspeglar aktuella insatser för rätvisa mellan generaioner, både från stat- liga och icke-statliga insituioner som fördelar resurser mellan generaioner. Två deiniioner föreslås. 10.56 Beskrivande generaionspolicy: Generaionspolicy inkluderar alla insatser för at insi- tuionalisera individuella och kollekiva relaioner mellan generaioner i det privata och ofentli- ga rummet. Vidare måste vi förtydliga i vilken grad insatser på andra policyområden är avsiktligt eller oavsiktligt relevanta. 10.57 Programmaisk generaionspolicy: Skapandet av generaionspolicy medför etableran- 10 det av förutsätningar som illåter skapandet av privata och ofentliga relaioner mellan gene- raioner i nuid och i framid på et sät som garanterar utvecklingen av en ansvarsfull och sam- hällsorienterad personlighet å ena sidan och samhällsutveckling å andra sidan. 10.58 Et område av ökande betydelse inom illämpad generaionspolicy handlar om pro- jekt under den övergripande rubriken dialog mellan generaioner. Individer från två eller ler åldersgrupper, som representerar olika generaioner, engagerar sig i gemensamma akiviteter och deltar i projekt som bidrar med samhällsnyta. På samma gång moiveras många deltagare av möjligheten at vidareutveckla sig själva. Enligt antagandet at lärande (generaiv socialise- ring) är en speciik karaktärisik i relaioner mellan generaioner, kan dessa akiviteter ses som 234 utbildningsprojekt. Dessa akiviteter får yterligare poliisk betydelse etersom de ota bygger på iniiaiv i civilsamhället. Om de får stöd från staten är deta ota i form av bidrag. Diagram över en integrerad generaionspolicy 10.59 Följande diagram summerar förståelsen av generaionspolicy. Kärnan handlar om at etablera sociala förutsätningar för et öppet och vidsynt skapande av relaioner mellan genera- ioner. Dessa förutsätningar är en nödvändig beingelse för at individen ska kunna utveckla en oberoende och samhällsorienterad personlighet. Flera andra socio-poliiska argument hänvisar ill deta. De är en nödvändig förutsätning för et individuellt självförverkligande i utvecklandet av en oberoende och samhällsorienterad personlighet. De kräver koninuerlig relekion i ljuset av fakisk och önskad samhällsdynamik. Etersom deta rör utvecklingen mot en ”hel människa”, är det nödvändigt med en sammanställning av alla de statliga och icke-statliga organisaioner som direkt eller indirekt påverkar organiseringen av relaioner mellan generaioner på struktu- rell och insituionell nivå. De är grundade på speciika normaiva argument som är internt sam- manlänkade av mer generella argument (pilarna). Den här förståelsen inkluderar mer än enbart en ögonblicksbild. Den involverar intensivt och akivt samarbete istället för enbart koordinaion, och at hålla ögonen på gemensamma övergripande mål. Deta kräver en social och kreaiv hantering av spänningar, sociala olikheter och intressen. På så vis ger en konceptuell integrerad generaionspolicy vikiga impulser ill en allmän samhällspoliik. Sammanställning av specifika generati0nspolicyområden Barndom/ungdom/familj/ålderdom/utbildning, etc. Aktiviteter/uppgifter Hushållsarbete – omsorg – socialisering Skapande av relationer mellan generationer inom olika livsområden i nutid och framtid Personlighetsutveckling – identitet – handling 10 Allmänna politiska och etiska argument Mänskliga rättigheter Rättvisa Skyldigheter Pålitlighet Generativitet Genuskodning (”gendering”) Utblick 235 Utblick 10.60 ”Generaioner berätas och räknas” (S. Weigel). Allestädes närvarande fakta, vanligen kallat generaioner och relaioner mellan generaioner kräver mångvetenskapliga perspekiv. Det illåter samidigt at broar byggs mellan teori, prakik och policy. Det här kräver olika meto- der för forskning och kunskapsöverföring. At förklara deta på en lämplig detaljnivå skulle kräva yterligare et ”kompendium”. Den här texten visar dock at frågor om relaioner mellan genera- ioner är et fält som är akademiskt fascinerande och eterfrågat i prakiken. 10 236 lie 11 Kurt Lüscher, Andreas Hof, Gil Viry & Eric Widmer, Mariano Sánchez, Giovanni Lamura & Marta Renzi, Andrzej Klimczuk, Paulo de Salles Oliveira, Ágnes Neményi, Enikő Veress, Cecilia Bjursell & Ann-Krisin Boström, Gražina Rapolienė & Sarmitė Mikulionienė, Sema Oğlak & Ayşe Canatan Generaionen, Generaionenbeziehungen, Generaionenpoliik Generaions, intergeneraional relaionships, generaional policy Généraions, relaions intergénéraionelles, poliiques de généraions Generaciones, relaciones intergeneracionales, políica generacional Generazioni, relazioni intergenerazionali, poliica generazionale Pokolenia, relacje międzypokoleniowe, polityka relacji międzypokoleniowych Gerações, relações intergeracionais, políica geracional Nemzedékek, nemzedékek közöi kapcsolatok, nemzedéki poliika Generații. Poliici generaționale și relații intergeneraționale Generaion, relaioner mellan generaioner, generaionspolicy 11. Kartos, kartų santykiai, kartų poliika Kuşaklar, kuşaklararası ilişkiler, kuşak poliikası Ein mehrsprachiges Kompendium A mulilingual compendium Un abrégé mulilingue Un compendio mulilingüe Un compendio mulilingue Wielojęzyczne kompendium Um compêndio mulilíngue Többnyelvű kompendium Un compendiu mulilingvisic Et mångspråkigt kompendium Daugiakalbis kompendiumas 11 Çok dilli bir Rehber GENERATIONES International Network for the Study of Intergenerational Issues – INSII “Generaiones” yra nepriklausomas inklas mokslininkų iš skiringų šalių ir disciplinų, plėto- jančių kartų analizę teoriniu ir metodologiniu lygmeniu moksliniuose tyrimuose ir poliikoje. Tinklą inansiškai remia Konstancos universiteto ekselencijos centras “Kultūriniai integracijos pagrindai”. „Generaiones“ ist ein freies Netzwerk von Wissenschatlerinnen und Wissenschatlern, in unter- schiedlichen Ländern und Disziplinen, die sich mit aktuellen Fragen der Generaionenanalyse in Theorie, Methodologie, Empirie und Poliik beschätigen. Es wird vom Exzellenzcluster „Kulturelle Grundlagen von Integraion“ der Universität Konstanz gefördert. “Generaiones” is a free network of scholars from diferent countries and disciplines concerned with the analysis of intergeneraional issues in theory, methodology, research and policy. It is inancially supported by the Center of Excellence „Cultural Foundaions of Social Integraion“, University Konstanz Ediion 2016 © Universität Konstanz 2016 This book is distributed under the terms of the Creaive Commons Atribuion 4.0 Internaional License (htp://creaivecommons.org/licenses/by/4.0/), which permits use, duplicaion, adap- taion, distribuion and reproducion in any medium or format, as long as you give appropriate credit to the original author(s) and the source, provide a link to the Creaive Commons license and indicate if changes were made. ISBN 978-3-89318-074-5 11 Downloads: www.generaionen-compendium.de Unterstützt von: 240 Įvadas Kaip minėta pratarmėje, šiame projekte mes pasirenkame vieną iš kelių galimų kartų analizės perspektyvų. Pradžioje palanku pažymėi: kai žmonės suvokia save — ar kai kii juos suvokia — kartos nariais, jie pripažįsta, kad priklausymas kartai yra svarbus jų socialiniam tapatumui ir tuo pačiu jų veiksmams. Kokiu mastu tai vyksta, priklausys nuo konkrečios situacijos, užduočių ir soci- alinės aplinkos. Šis požiūris gali būi ypač naudingas žvelgiant į gyvenimą “pomoderniose“ visuo- menėse, kur klausimas, kaip žmonės kuria savo asmeninį ir socialinį tapatumą, yra iin svarbus. Šis išeiies taškas sudaro konceptualų pagrindą kartų analizei. Jis siejasi su gerai žinomu Karl Mannheim (Karlo Manheimo) eurisiniu įrankiu “Kartos statusas – kartų tarpusavio priklauso- mybė – kartų vienovė”, kur galiausiai pažymima sąmonės ir tapatumo svarba, nors ir remianis skiringomis prielaidomis. Šiai perspektyvai būdinga pirmiausia atkreipi dėmesį į skiringų kartų atstovų santykius ir jų dinamiką. Tai reikalauja ypaingo dėmesio socializacijai ir generatyvumui (suaugusiųjų rūpesčiui ir atsidavimui ateinančiai kartai – vert.past.). Šiam ikslui siūlome ypaingą terminiją. Žmogiško- jo laikinumo patyrimas, generatyvumo supraimas ir galiausiai prasmės paieškos visuomet yra svarbios. Šios temos yra iek istorinės, iek dabarinės. Prieštaringa dabaries dinamika ir ateiies neapibrėžtumas didina susidomėjimą dabarinėmis “kartų problemomis” (taip nurodant Karl Mannheim (Karlą Manheimą), kartų teorijos sukūrėją). Ši perspektyva skiriasi nuo tos, kuri kartas suvokia kaip socialines kategorijas ar “grupes”, paly- ginamas su socialinėmis klasėmis (istorinis kartų apibrėžimas). Tačiau klausimas, į kurį reiktų atsižvelgi, yra: ar tokios “bendros pairies bendruomenės” iš viso gali būi stebimos. Kita pers- pektyva dėmesį sutelkia į kartas šeimoje (genealoginis kartų apibrėžimas). Mūsų perspektyva leidžia išstudijuoi šių dviejų požiūrių bendrumus. Kadangi kartų santykiai turi būi organizuoi, taip pat būina atsižvelgi į jų struktūrines ir socialines-demograines sąlygas. Tokiu būdu atsiskleidžia poliinė dimensija, išryškindama naują kartų poliikos koncepciją. Tai suteikia galimybę toliau plėtoi ir “kartų teisingumo” sąvoką. Kai pabrėžiame, kad pristatome vieną iš galimų perspektyvų, tai reiškia, kad horizonto praplėi- mai yra galimi ir tyrinėini. Ateityje keiname aidžiau pažvelgi į socialinius-kultūrinius aspektus bei gyvenimo raidos perspektyvą. Komentarai būtų ypaingai laukiami. Kodėl kompendiumas daugiakalbis? Kaip žinia, globalizacija apima ir mokslą, ir tai galime paste- bėi kiekviename bakalauro darbe. Anglų kalbos pirmumas yra akivaizdus. Tačiau iš to išplau- kianis vienodumas dažnai yra klaidinanis, nes jis paslepia subilius skiringų kultūrų ir kalbų niuansus. Be to, didėjanis insitucinio ir teisinio reglamentavimo supanašėjimas Europos lygme- 11 nyje ar panašėjančios socialinės tendencijos įvairiose Europos šalyse nukreipia žvilgsnį nuo tokių kultūrinių skirtumų, kurie reiškiasi skiringu supraimu (tariamai) tų pačių kartų sąvokų arba net skiringų terminų naudojimu. 241 Mūsų nuomone, daugiakalbystė padeda geriau suprasi reiškinius ir jų teorinį studijavimą kartų tyrimų srityje. Subilūs skirtumai skaina tolesnį svarstymą. Ypaingus iššūkius kelia terminai, kurių nepavyksta išversi vienu žodžiu. Tokius atvejus trumpai nurodysime papildomoje kiekvie- no verimo įžangoje. 11 242 Pastabos lietuviškai versijai Kompendiumas – kas tai? Glaustas pagrindinių kurio nors mokslo ar tyrimo teiginių išdėstymas, santrauka (Tarptauinių žodžių žodynas, 1985). Lietuvos skaitytojams pateikiame originalų kompleksinį kartų tyrimų įžvalgų apibendrinimą, pri- statanį ilosoines skiringų teorinių perspektyvų ištakas ir jų poveikį atskiroms socialinio gyve- nimo sriims. Dalis čia pateiktos medžiagos tyrėjams bus žinoma, tačiau esama ir tokios, kuri, panašu, dar bus inovatyvi mūsų viešajame diskurse. Šio daugiakalbio kompendiumo unikalumas tas, kad skaitytojui suteikiama galimybė lygini tą paį tekstą keliomis jo vartojamomis kalbomis, taip pagilinant teksto supraimą ir palengvinant jo turinio pritaikymą kiekvienai kalbinei kultūrinei aplinkai. Tuo jis prisideda iek prie mokslo tarptauiškumo skainimo, iek prie nacionalinės terminijos kūrimo ir įtvirinimo, relektuojant kalbinius kultūrinius skirtumus. Kaip žinia, verimas yra interpretavimas. Nors į lietuvių kalbą vertėme anglišką šio kompendiumo versiją, susidūrusios su sunkumais, ieškodamos lietuviškų aiikmenų, vis dažniau ją lyginome su vokišku originalu. Pastebėjome, kad verimas į anglų kalbą gana laisvas, todėl savo versijoje pir- miausia stengėmės kuo iksliau perteiki originalią minį. Siekėme ir to, kad išverstas tekstas gerai skambėtų lietuviškai bei turėtų aiškiai suprantamą prasmę, tad pradinė minis gali būi perimta iek iš vokiško originalo, iek iš jo angliško verimo. Norime pažymėi, kad tekste pasitaikė sunkiai išverčiamų terminų – šalia jų skliausteliuose patei- kėme angliškus, kurie mokslininkams, tyrėjams yra gerai žinomi. Bene daugiausia problemų ver- tėjams kelianis yra “agency” terminas, kuriam šiuo atveju (diagramoje) parinkome “socialinio veiksmo” aiikmenį; “gendering” ten pat siūlome versi kaip “lyčių išryškinimą”. “Generaion speciic policy” neturi nusistovėjusio aiikmens lietuvių kalboje, tad šiuo atveju kiek supapras- indamos vertėme kaip “kartų poliiką”, o terminą “caring” vertėme kaip “rūpinimasis”, nors lietuvių kalboje “care” verčiamas mažiausiai trimis skiringas prasmes turinčiais terminais: “prie- žiūra”, “globa”, “slauga”. Leidinys skiriamas sociologams ir kiiems socialinių mokslų atstovams, studentams ir iems, kurie domisi kartų santykiais. Tikimės, kad kompendiumas taps parankine knyga ne ik pradedaniems ar patyrusiems kartų santykių tyrinėtojams, bet ir platesnei smalsiai auditorijai Lietuvoje. Gražina Rapolienė ir Sarmitė Mikulionienė 11 243 Nagrinėjant kartas Kartų klausimo aktualumas 11.01 Tokie posakiai, kaip “kartų konliktas”, “kartų dialogas”ir “kartų solidarumas” arba “amžiaus našta” rodo, kaip smarkiai plačioji visuomenė šiandien yra įsitraukusi į kartų diskursą. Tai yra kartų retorikos išraiškos, atspindinčios viešą diskursą apie tai, kaip turėtų būi pairia- mi, verinami ar kuriami kartų santykiai. Kartų retorikos būdinga savybė yra jos antagonisinė struktūra tarp idealizavimo (solidarumo) ir grėsmės (konlikto), kur kartų skiringumai dažnai sudramainami. Metaforos yra svarbūs šios kartų retorikos elementai. Taigi gali būi iškirtos šios metaforos (pagal J. Bilstein “Metaphoric of the Term of Generaion”. In Liebau/Wulf: Generaion. Weinheim 1996) – žr. 1. lentelę: Kartų metaforų variantai Pavyzdžiai Raida “Naujo žmogaus” sukūrimas Cikliškumas ir procesas Kartų seka, gyvenimo laikotarpiai Teisė Kartų sutaris Melioracija Mokytojas kaip sodininkas, jaunimas kaip mūsų ateiis Sveimumas ir atsiskyrimas Kartų karas 11.02 Pagal L.L. Nash (L.L. Naš) (1978. Concepts of existence. In: Daedalus 107, 1), graikų kalbos žodis “genos” remiasi veiksmažodžiu “genesthai”, kuris reiškia “imi egzistuoi” (“to come into existence”) ir apibūdina nuolat besikeičiančio slenksčio į gyvenimą peržengimą. Vaikų gimimo dėka kuriama nauja karta, skiringa nuo jų tėvų. Tai kartojasi vis iš naujo, bet pats faktas lieka tas pats. Senovės Romoje iš graikų kalbos išversta sąvoka “generaio” reiškia atsiradimą, sukūrimą, gimdymą. Taigi kūrėja(-s) sukuria kažką, kas savo forma yra panašus į ją/jį, nors žmonių atveju kūrinys yra skiringas nuo kūrėjo individualiai, o ne kaip rūšies. Be to, J. Bilstein (J. Bilštainas) pažymi, kad šis terminas yra pagrįstas dviem esminėm idėjom – kilmės ir kūrybos bei tęsinumo ir cikliškumo, kitaip tariant, kūryba ir naryste – kurios atsispindi jų metaforiniame naudojime. Šios esminės įtampos nurodo į dvilypumo potencialą ir jo patyrimą kartų santykiuose, kurie pasi- reiškia kartų retorikos poliarizacijoje. – S. Weigel (S. Vaigel) (2006. Genea-Logik) kartą mato kaip esminę įvairių akademinių disciplinų sąvoką evoliucijos ir tradicijos sankirtoje, taip pat gamtos ir humanitarinių mokslų atskyrimo prasme. Tai atspindima ir šiuolaikiniuose tyrimo metoduose, kur kartos yra “skaičiuojamos” ir “pasakojamos”. 11.03 Kad priartėtume prie “kartos” koncepcijos reikšmės, patarina trumpai apžvelgi sąvokos istoriją ir dabarinę jos naudojimo įvairovę. Žodis “karta” kyla iš suvokimo, kad kažkas “naujas” 11 atsiranda iš esamo. Esmė ta, kad šis naujas skiriasi nuo ligšiolinio ir tuo pačiu metu turi su juo bendrų savybių. Sąvokos istoriją – supaprasinant – galima suskirstyi į kelis tarpsnius. Reikšmin- gos yra jos sąsajos su antropologija, biologija, istorija ir sociologija. 244 11.04 Trys sąvokos istorijos tarpsniai 1. Pirmasis tarpsnis apima senovę ir viduramžius ir apibūdinamas pastangomis suprasi dabar- į, remianis praeiimi ir tradicija. Tariama, kad esama analogijų tarp individo gyvenimo eigos ir visuomenės raidos laiko struktūrų, kurias perteikia šeima ir giminystė. Šis ankstyvas tarpsnis jau pripažįsta žinojimo perdavimą iš kartos į kartą, kartu paklojant pagrindą pedagoginiam kartų santykių supraimui. 2. Antrasis tarpsnis prasideda su moderniaisiais laikais. Jis charakterizuojamas tuo, kad kartos sąvoka dažniausiai vartojama, siekiant pažymėi judėjimą į naują ir atvirą ateiį. Į kartas žiūrima kaip į pažangos skaintojas. Dėmesys sutelkiamas į menus ir mokslus. Kartos sąvoka siejama su tokiais kartų santykiais, kurių dėmesio centre yra visų rūšių žinių perdavimo modelis, grin- džiamas mokytojo-mokinio santykiu. Kartų seka šeimoje, priešingai, nesulaukia daug dėme- sio, traktuojama tarsi savaime suprantama ir plėtojama remianis buržuazinės šeimos idealu. Panašiai kaip pirmajame tarpsnyje, dauguma pavyzdžių mini ik vyrus. 3. Trečiasis kartų supraimo tarpsnis prasideda arimesne praeiimi, kuomet kartų sąvoka yra naudojama kaip diagnosinis įrankis laikotarpio apibūdinimui. Tai išreiškia pakitusį požiūrį į praeiies, dabaries ir ateiies santykį. Ateiis matoma kaip neaiški, nepaisant to, kad orienta- cija kyla iš praeiies ir aiinkamai tradicijos, ir netgi tada, kai jos vis dar veiksmingos. Šis vidinis prieštaravimas išryškėja ir šiuolaikinių visuomenių pomodernumo analizėje. Tačiau ikrumo praradimas taip pat prisidėjo prie horizonto išplėimo suprantant kartas: kartų seka šeimoje ir visuomenėje imtos suvoki tarpusavio santykyje. Tai akivaizdžiausia socialinės poliikos srityje, kai svarstomi perskirstymo teisingumo tarp kartų klausimai gerovės valstybės (ir jos reformos) sąlygomis. 11.05 Ypaingas dėmesys pomodernybėje skiriamas lyčių skirtumų konstravimui, dėl to kyla svarbios paskatos visuomeninei poliinei analizei. Pripažįstamas moterų vaidmuo ir diskutuoja- mas lyčių santykis. Šie diskursai yra reikšmingai veikiami visur prasiskverbiančių masinių medijų ir kaip mes su jomis elgiamės. Tai vėlgi turi reikšmės arimai kartų ir lyčių tarpusavio priklauso- mybei, kaip rodo ”priežiūros” užduočių pavyzdys. Supažindinimas su dabarine koncepcijų įvairove 11.06 Dabarinis susidomėjimas kartų klausimais atsispindi įvairovėje publikacijų, kurios – iš dalies su naujomis eiketėmis – varžosi dėl dėmesio. Toliau mes bandome jas sistemini, atsi- žvelgdami į koncepcijos istoriją, naudodami naujausių publikacijų pavadinimus. (Kadangi angliš- kosios publikacijos yra gerai žinomos, išsamius jų bibliograinius aprašus galima rasi internete.) 11 Trumpai tariant, mes ideniikuojame bent šias kartų temų ir diskursų kategorijas. 245 1. Genealoginės kartos yra susijusios su giminyste, protėviais ir šeimos vaidmenimis. Literatūros pavyzdžiai: Bengtson and Robertson (1985). Grandparenthood. Cherlin and Furstenberg Jr. (1986). The New American Grandparent. Rossi and Rossi (1990). Of human bonding: parent-child relaionships across the life course. Szinovacz (1998). Handbook on Grandparenthood. Kraniauskienė, Sigita; Gedvilaitė-Kordušienė, Margarita (2012). Kartų solidarumas Lietuvo- je: anūkų priežiūros įtaka senelių gerovei. Sociologija. Minis ir veiksmas, 2 (31): 239–264. Mikulionienė, Sarmitė (2014). Šeiminių santykių prakikos atotolio šeimose: tarpgenera- cinis aspektas. Česnuitytė, Vida; Kanopienė, Vida; Mikulionienė, Sarmitė. Lietuvos šeima: socialinių saitų perspektyva: monograija. Vilnius: Mykolo Romerio universitetas, 110– 136. 2. Pedagoginės kartos yra susijusios su auklėjimo santykiais ir vaidmenimis. Literatūros pavyzdžiai: Ecarius (1998). Was will die jüngere mit der älteren Generaion? Generaionenbeziehun- gen in der Erziehungswissenschat. [Ko nori jaunesnioji su vyresniąja karta? Kartų santy- kiai pedagogikoje] Liebau (1997). Generaion. Versuch über eine pädagogisch-anthropologische Grundbe- dingung. [Karta. Esė apie pedagoginius antropologinius pagrindus] Mead (1972). Culture and Commitment: A Study of the Generaion Gap. Schelsky (1957). Die skepische Generaion. Eine Soziologie der deutschen Jugend. [Skepiška karta. Vokiečių jaunimo sociologija.] Targamadzė, Vilija; Girdzijauskienė, Sigita; Šimelionienė, Aida; Pečiuliauskienė, Palmira; Nauckūnaitė, Zita (2015). Naujoji (z) karta – prarastoji ar dar neatrastoji? Naujosios (Z) kartos vaiko mokymosi procesų esminių aspektų ideniikavimas. Mokslo studija. Vilnius, Specialiosios pedagogikos ir psichologijos centras. 3. Socialinės, kultūrinės ir istorinės kartos yra susijusios su… a) tokiais karais, ekonominiais ir poliiniais neramumais bei iš jų kylančiais kolektyviniais tapatumais. Literatūros pavyzdžiai: Eisenberg (1982). The lost generaion: Children in the holocaust. Elder Jr. (1974). Children of the Great Depression. Easterlin et al. (1990). Reirement prospects of the baby-boom generaion. Kibelka, R. (2000). Vilko vaikai. Baltos lankos. Gailienė, D. (2008). Ką jie mums padarė: Lietuvos gyvenimas traumų psichologijos žvilgsniu. Vilnius: Tyto alba. 11 Gailienė D. (2013) Represuotųjų vaikai: tarpgeneracinio traumų poveikio tyrimai Lie- tuvoje. LKMA metrašis. Vilnius, t. XXXVII, 351–366. b) tendencijas nustatančiais kultūriniais judėjimais, siliais ir veikalais. Literatūros pavyzdžiai: Campbell (1999). This is the beat generaion. 246 Coupland (1991). Generaion X: Tales for an accelerated culture. Jones (1986). Great expectaions: America and the baby boom generaion. Coupland, D. (2005) X karta: pasakojimai akceleracijos visuomenei, Tyto alba. c) gerovės valstybės socialinio saugumo reglamentu. Literatūros pavyzdžiai: Arber and Aias-Donfut (2000). The myth of generaional conlict: The family and state in ageing socieies. Daatland and Lowenstein (2005). Intergeneraional solidarity and the family welfare state balance. Kohli (1999). Private and public transfers between generaions: Linking the family and the state. Thomson (1996). Selish generaions? How welfare grows old. Willets (2010). The Pinch. How the baby boomers took their children’s future- and why they should give it back. Bieliauskaitė, Jolanta (2009). Solidarumo vaidmuo socialinėje teisinėje valstybėje. Socialinių mokslų studijos, Social Sciences Studies, 1(1): 79–94. Guogis, Arvydas (2006). Kai kurie socialinio solidarumo praradimo aspektai Vakaruose ir Lietuvoje. Socialinis darbas, 5(1): 9–13. Ruzgienė, Ligita (2009). Valstybės skolos lygio priiminumo įverinimas. Magistro bai- giamasis darbas. Vytauto Didžiojo universitetas, Ekonomikos katedra. Kaunas, [ran- krašis]. [Nagrinėjamas tarpgeneracinis skolos moralumo indeksas] 4. Laikotarpį diagnozuojančios kartos apima teiginius apie dabarinę konkrečių gyventojų gru- pių būseną, pabrėžiant idealias ipines paauglių kartas. Literatūros pavyzdžiai: Böpple and Knüfer (1998). Generaion XTC: Technound Ekstase. [Karta XTC: Techno ir Ekstazy] Epstein (1998). Youth culture: Idenity in a postmodern world. Illies (2000). Generaion Golf. Tapscot (2009). Grown up digital–How the next generaion is changing your world. Targamadzė, Vilija; Girdzijauskienė, Sigita; Šimelionienė, Aida; Pečiuliauskienė, Palmira; Nauckūnaitė, Zita (2015). Naujoji (z) karta – prarastoji ar dar neatrastoji? Naujosios (Z) kartos vaiko mokymosi procesų esminių aspektų ideniikavimas. Mokslo studija. Vilnius: Specialiosios pedagogikos ir psichologijos centras. Kituose posakiuose ši sąvoka vartojama perkeline prasme, pavyzdžiui, kaip medikamentų, prie- taisų (automobilių, kompiuterių) ir metodų (techniques) kartos. 11 247 Konceptualūs pagrindai Išeiies taškas 11.07 Sąvoka “karta” dažnai naudojama kaip interpretacinis karkasas, todėl manoma, kad jo reikšmė žinoma arba ją galima suprasi iš konteksto. Tačiau jei sąvoką keinama naudoi tyri- mams, būina aprašyi, ką ji reiškia, ir įtvirini teoriškai. Bandydami susistemini konceptualinę įvairovę glaustų apibrėžimų pagalba, prieš akis turime modiikuotą vadinamojo “semioinio tri- kampio” versiją. Pagal ją, sąvokos “reikšmė” yra rezultatas to, kad konkretus terminas susiejamas su įrodymais, pasitelkiant interpretaciją (kuri grindžiama teorinėmis prielaidomis ir prakiniais ikslais). Šiuo požiūriu, apibrėžimai gali būi interpretuojami kaip eurisinės hipotezės. Sąvokos apima teoriškai pagrįstas prielaidas, kad kažkas gali įvyki. Jeigu empirika patvirina teoriją, sąvo- ka gali būi naudojama. Tačiau sąvoką gali teki pakeisi, patobulini arba papildyi. 11.08 Mūsų požiūrio pagrindas yra santykis tarp priklausymo kartai ir tapatumo priskyrimo, kuris išvedamas iš eimologijos ir sąvokos istorijos, kaip nurodėme įvade. Tai atkreipia dėmesį į socialinius santykius tarp individų ir grupių, kadangi per juos – žvelgiant iš sociologinės perspek- tyvos – kuriami tapatumai. Tai gali reikšis privataus ir viešo gyvenimo srityse, individualaus ir kolektyvinio gyvenimo siliuose. Kartų santykių forma tradicijose ir papročiuose, taip pat jų tei- sinis reguliavimas nurodo būinybę nuolat naujai kuri kartų tvarką, taigi poliinius kartų matme- nis. Vidinis ryšys tarp šių elementarių faktų skaina žvelgi į tai, kaip į konceptualų modelį. Todėl mes siūlome tris pagrindinius apibrėžimus: kartų ir kartų tapatumo, kartų santykių bei kartų tvarkos ir poliikos. Tuomet jie galėtų tapi atskaitos taškais, laipsniškai apibrėžiant kitus faktus. Kartos ir kartų tapatumas Pagrindinis apibrėžimas 11.09 Kartos sąvoka naudinga analizuojant veiksmų ir socialinių santykių sąveiką, susijusią su idenitetu, su priklausymu konkrečioms demograinėms kohortoms, giminystės ryšiams, narystei organizacijoje ar istorinių įvykių pairimi. Pagrindinis dėmesys skiriamas mąstymui, jauimui, norėjimui ir veikimui, iek individualių, iek kolektyvinių veikėjų gyvenimo formoms ir gyvenimo raidai. 11.10 Siekdami išvengi esencialisinio apibrėžimo spąstų ir sutelki dėmesį į veiksmus, kurie gali būi empiriškai stebimi, apie priklausymą kartai kalbame kaip apie priskirtą socialinį tapatu- mą. Laikas nuo laiko tai atsiinka perkeline prasme, kai kalbama apie kolektyvinių subjektų veiks- mus, t.y., apie socialines grupes arba “bendruomenes, turinčias bendrą pairį” (išisas kartas). 11 Tapatumo idėjos yra svarbios ir šiuo atžvilgiu. 11.11 Savireleksyvaus kartų tapatumo prisiskyrimo prasme, perfrazuojant Johann Wolfgang Goethe (Johano Volfgango Gėtės) autobiograiją “Poezija ir iesa1”, galima teigi – kiekvienas, gimęs vos dešimt metų anksčiau ar vėliau, būtų galėjęs tapi visiškai kitokiu asmeniu, atsižvel- 1  Lietuviškai išleista Goethe, Johann Wolfgang „Iš mano gyvenimo. Poezija ir iesa”, Baltos lankos, 2014, – vert. past. 248 giant į jo/jos išsilavinimą ir poveikį išoriniam pasauliui. Gimimo kohorta, amžius, narystės trukmė ir istoriniai įvykiai apima sociologinius laiko apibūdinimus. Kartų skirtumai 11.12 Minis apie tai, kad kartos yra atpažįstamos, nebūinai reiškia tai, kad jos yra skiringos. Tokiu būdu kartų skirtumai gali būi apibūdini formuojančių pairčių, gyvenimo ir visuomenės istorinių pokyčių sąvokomis, o taip pat jausmų, mąstymo, žinių ir veiksmų sąvokomis. Pagrin- dą visuomeniniams kartų skirtumams sukuria svarbiausias priklausymo vienai visuomenei ir jos istorijai bendrumas. Kartų skirtumai gali būi nustatyi iek tarp individų, iek tarp kartų kaip “bendruomenių, turinčių bendrą pairį”. Priklausymas daugiau nei vienai kartai: muligeneraciškumas (muligeneraionality) 11.13 Iš esmės kiekvienas individas gali priklausyi keletui kartų tuo pat metu. Tai gali iek suteiki galimybes, iek apsunkini socialinius santykius. Pavyzdžiui, vyresnio amžiaus broliai ir seserys gali prisiimi tėvų užduois (priežiūros, auklėjimo) jaunesniųjų brolių ir seserų atžvilgiu. Genealogiškai jaunesnė karta, atsižvelgdama į savo didesnę kompetenciją naudojant komunika- cines technologijas, kartais gali imis mokytojo vaidmens viduriniosios ir vyresnės kartos atžvil- giu, nors tuo pat metu ji išlieka priklausoma nuo vyresniosios kartos, turint omenyje jos pragyve- nimo šalinius arba vietą įmonės hierarchijoje. Tėvai, studijuojantys aukštojoje mokykloje, vienu metu gali prisiimi mokinio vaidmenį, kitu – tėvų vaidmenį savo vaikams. 11.14 Apskritai “muligeneraciškumas” yra būdingas kiekvienam individui. Tuo būdu genealo- gijos, socialiniai ir kultūriniai veiksniai persipina. Tai gali sukeli vaidmenų konliktus ir dvilypumo potyrius. Socializacija sąveikaujant kartoms: generatyvinė socializacija 11.15 Kokia yra individualių ir kolektyvinių kartų santykių speciika? Vienas galimų atsakymų: jie paprastai siejami su mokymosi procesais, kurie susiję su bendru užduočių įgyvendinimu, taip pat pastangomis išlaikyi ir plėtoi kartų santykius genealogine seka. Ši prielaida aiškinama taip: kai senas ir jaunas, pavyzdžiui, seneliai ir vaikaičiai, daro kažką kartu, tai dažnai siejama su moky- musi. Nuoroda į amžių ar priklausymą kartai taip pat svarbi įvairių formų mokymuisi. Tuo būdu paprastai į žaidimą gali įsitrauki trečiasis veiksnys, t.y., materialinio, socialinio ir kultūros paveldo perdavimas, priėmimas ir plėtojimas. Tai yra speciiniai socializacijos procesai. 11.16 Generatyvinė socializacija gali būi apibrėžiama kaip socialinio tapatumo aspektų vys- tymas kartų tarpusavio mokymosi metu ir jų bendro ekonominio, socialinio ir kultūrinio paveldo kriinis apsvarstymas. 11 249 Generatyvumas 11.17 Demograijoje generatyvumo sąvoka dažnai vartojama kaip generatyvios elgsenos sino- nimas. Psichologijoje ją įdiegė E. Eriksonas, aiškindamas tai kaip vyresnės kartos pasirengimą rūpinis jaunesniais. Mes siūlome išsamesnį požiūrį, pagrįstą trimis žingsniais: – Pirmajame apibendrinime generatyvumo sąvoka gali būi susieta su idėja, kad žmonės turi gebėjimą į savo minis ir veiksmus įtrauki vėliau gimsiančių kartų egzistavimą. Jie yra pajėgūs didele dalimi kontroliuoi savo generatyvinę elgseną. Dauguma jų gali priimi spręndimą “už” ar “prieš” tėvystę. – Antra, žmonės turi gebėjimą apsvarstyi būsimų kartų gerovę ir aiinkamai veiki. Tai gali būi postuluojama kaip pareiga ir atsakomybė asmeniui bei socialiniams insitutams. – Trečias apibendrinimas, neseniai iškilęs diskusijose, akcentuoja pairį ar įžvalgą, kad jaunes- nioji karta taip pat gali individualiai ir kolektyviai plėtoi supraimą apie vyresniosios kartos gerovę. 11.18 Aiinkamai siūlome tokį apibrėžimą: generatyvumas reiškia žmogaus gebėjimą indivi- dualiai ir kolektyviai įsisąmonini kartų tarpusavio priklausomybę, gebėi ir turėi poreikį apmąs- tyi tai savo veiksmuose. Tame slypi ypaingi gebėjimai suteiki reikšmę individualiam ir bendruo- meniniam-visuomeniniam gyvenimui. Kartų santykių dimensijos Pagrindinis apibrėžimas 11.19 Socialiniai santykiai tarp dviejų ir daugiau kartų, kaip ir tarp tos pačios kartos atstovų, formuojami priklausymo kartai supraimo bei iš jo kylančių bendrumų ir skirtumų (santykių tarp skiringų kartų ir tos pačios kartos atstovų). 11.20 Kartų santykiai pasireiškia orientuojanis, darant įtaką, mainanis ir mokanis – proce- suose, kurie yra abipusiai ir releksyvūs. Be kita ko, kartų santykių struktūra ir dinamika priklauso nuo insitucinių užduočių (užikrini pragyvenimą, prižiūrėi, auklėi). Tuo pat metu svarbu palai- kyi ir plėtoi pačius santykius. 11.21 Mūsų apibrėžimas pagrįstas socialinių santykių (individualių ar kolektyvinių) apibūdini- mu kaip sąveikų, kurios yra ne vienkarinės, o nuolat nukreipiamos viena į kitą ir tokiu būdu “įrė- minamos”. Daugeliu atvejų tuos rėmus nuo pat pradžių nustato užduotys, kurios turi būi atliktos drauge, arba socialiniai vaidmenys, kuriais sąveikaujama. Labiausiai mus domina santykiai tarp viena po kitos sekančių kartų. 11 11.22 Atskyrus teorinę ir empirinę analizę, be kita ko, keliamas klausimas, ar gali būi nustatyta kartų santykių konstravimo “socialinė logika“. Kokiu mastu pritaikomos bendrosios mainų, abipu- siškumo taisyklės? Ar tai būtų kitas kartų santykiams būdingas skiriamasis bruožas? 11.23 Šiame kontekste svarbus yra atpildo/atsakomosios paslaugos aidėjimas arba perkėli- mas būsimų kartų atstovams. Kaip šios taisyklės pasireiškia duomenyse apie vienos kartos įvairių 250 rūšių gėrybių perdavimą kitai? Koks yra santykis tarp privačių ir viešųjų perdavimų? Trys sąvokos, t.y., kartų konliktas, kartų solidarumas ir kartų dvilypumas, suteikia aiškias nuorodas šių klausi- mų nagrinėjimui. Kartų konliktas 11.24 Kartų konlikto sąvoka grindžiama įsiikinimu, kad dinamiškas skirtumas tarp kartų neiš- vengiamai provokuoja konliktus. 11.25 Tradicinėje ir populiariojoje literatūroje yra paplitęs įsiikinimas, kad konliktai tarp jau- nų ir senų žmonių yra daugiau ar mažiau būdingi šių santykių (socialinei) prigimčiai. Būde, kaip jie leidžiami ir išsprendžiami, įžvelgiama paskata sisteminei visuomenės raidai. Galios santykiai šeimoje ir giminystės inkluose verinami kaip “natūralus” išeiies taškas. Pastaruoju metu konf- liktai tarp jaunų ir senų žmonių aptariami visuomenės išteklių paskirstymo ir dalyvavimo gerovės valstybės insitucijose atžvilgiu. Kartų solidarumas 11.26 Kartų solidarumas gali būi apibūdintas kaip besąlygiško pasiikėjimo išraiška tarp tos pačios arba skiringų kartų atstovų. 11.27 Kartų solidarumo sąvoka pirmiausia tapo populiari, atliekant mokslinius senėjimo ir kar- tų santykių tyrimus Junginėse Amerikos Valsijose, iš dalies kaip atsakas į šeimos kaip izoliuo- to branduolio sampratą, į šeimos ir giminystės ryšių nykimą apskritai ir vienpusišką paramos senatvėje poreikio sampratą. Dažniausiai nurodomas Bengtson/Roberts (Bengtsono/Robertso) (Intergeneraional solidarity in aging families. Journal of Marriage and Family, 1991: 856–870) kartų solidarumo modelis, kuriame išskiriami šeši matmenys: (1) bendravimo solidarumas (sąvei- kų dažnis ir būdai), (2) emocinis solidarumas (abipusių jausmų ipai, siprumas ir grįžtamumo laipsnis), (3) sutarimo solidarumas (sutarimo dėl požiūrių, vertybių ir įsiikinimų laipsnis), (4) funkcinis solidarumas (abipusės paramos būdas ir apimis), (5) normatyvinis solidarumas (įsipa- reigojimų šeimos vaidmenims ir pareigoms siprumas) ir (6) struktūrinis solidarumas (galimybių skleisis kartų santykiams struktūra, pavyzdžiui, šeimos dydis ar erdvinis artumas tarp jos narių). 11.28 Būina pažymėi, kad ši solidarumo sąvoka yra susijusi ik su kartų santykiais šeimos kontekste. Koncepcijos kriikai teigia, kad žmonės gali būi priversi suteiki, priimi paramą ar dalyvaui bendroje veikloje arba daryi tai nenoriai. Be to, čia slypi kartų santykių norminio ide- alizavimo pavojus. Todėl siūloma į pateiktą ipologiją žvelgi kaip į bandymą nustatyi kartų san- tykių matmenis. Tačiau apibendrinimas visuomenės lygmeniu būtų problemiškas. Apskritai dau- gialypė solidarumo koncepcija remiasi bendru įsiikinimu, kad kartų santykių svarba pirmiausia nusakoma, atsižvelgiant į jų indėlį į bendrą socialinę sanglaudą. Tokiu būdu ignoruojami kartų 11 santykių vidinės dinamikos esminiai aspektai. Kaip ir juos formuojančios socialinės sąlygos lie- ka nepakankamai įverintos. Tai atsiskleidžia ir renkant, apdorojant, ir analizuojant empirinius duomenis. 251 Kartų dvilypumas 11.29 Kartų dvilypumo koncepcija remiasi tuo, kad mikro-socialiniai ir makro-socialiniai kartų santykiai gali tuo pačiu metu išreikši prieštaraujančius ir solidarius požiūrius ir elgsenas, tokius, kaip meilę ir neapykantą, savarankiškumą ir priklausomybę, artumą ir atstumą. Kartų dvilypumo šaknys slypi vienalaikės vienybės ir skiringumo suvokime. Mes siūlome tokį apibrėžimą: 11.30 Bendrąja prasme dvilypumo sąvoka reiškia svyravimo (“virpėjimo”) pairį tarp jausmų, mąstymo būdų, norų ar socialinių struktūrų kraštuinių priešybių, ieškant socialinių santykių, faktų ir tekstų prasmių, kurios yra svarbios savasies aspektams ir socialiniam veiksmui. 11.31 Dvilypumo koncepcija kilusi iš psichoterapijos ir iš G. Simmel (G. Zimelio) individualumo ir socialumo sampratos. Būina pabrėži, kad mokslinė dvilypumo samprata (priešingai kasdienei sampratai) savaime neturi neigiamos konotacijos – tad dvilypumo potyriai ir bandymai su jais tvarkyis gali būi verinami kaip iššūkiai santykių palaikymui. Tai gali būi daroma socialine pra- sme kūrybiškai ir naujoviškai. Asmeninė įtaka, galia ir valdžia taip pat gali būi svarbi. Aiinkamai galima išskiri kelis būdus tvarkyis su dvilypumu, pavyzdžiui, “solidarizavimąsi”, “emancipaciją”, “pasitraukimą” ir “konliktą”. 11.32 Pai kartų sąvokos eimologija siejasi su įtampa tarp tęsinumo ir inovacijų. Tokios įtam- pos yra ir rezultatas vienalaikiško intymumo ir atstumo, būdingo daugeliui kartų santykių. 11.33 Bendra eurisinė hipotezė gali būi postuluojama taip: dėl struktūrinių priežasčių – būtent intymumo ir principinio neskubumo – kartų santykiai nurodo didelį potencialą dvilypumo patyri- mui. Tačiau jie “yra” ne visada ir ne kiekvienu atveju dvilypiai. Kartų santykiai ir socialinės struktūros 11.34 Kartų tapatumo priskyrimas sąlygojamas demograinių, socialinių ir kultūrinių struk- tūrų. Pastarosios formuoja konkrečius kartų santykius tarp individų, grupių, organizacijų ir kitų socialinių insitutų. Šios struktūrinės sąlygos gali būi apibūdinamos kaip kartų santykiai (“Generaionenverhältnisse”). 11.35 Šis apibrėžimas skiriasi nuo tų, kurie kalba ik apie “santykius” (“Beziehungen”) kaip mikro-socialines sąveikas ir “(visuomeninius) santykius” (“Verhältnisse“) kaip makro-socialines sąlygas. Būina turėi omenyje, kad tarp makro-socialinių darinių taip pat gali būi (abstraktūs) santykiai, kurie pasireiškia konkrečiomis sąveikomis tarp jų atstovų/narių. Kartų sąvoka yra in- kama tarpininkaui mikro ir makro sistemų sugreinimui. Pagrindą tam galime rasi ir K. Mann- heim (K. Manheimo) pasiūlytame konceptualiame modelyje: “kartos statusas – kartų tarpusavio 11 priklausomybė – kartų vienovė”. 11.36 Demograiniu požiūriu, gimimo kohortos yra svarbiausi struktūriniai vienetai. Gimimo kohorta apibrėžiama kaip visuma individų, kurie gimę per tam ikrą laikotarpį. Organizacijos atveju kohorta yra visuma individų, kurie tapo jos nariais per tam ikrą laikotarpį. 252 11.37 Remianis anksčiau pasiūlytu kartų apibrėžimu, gimimo kohortos tampa kartomis, kai jų atstovai arba kii tą gimimo laiką, amžių ar datą, kada tapo organizacijos nariais, siedami su bet kokios rūšies biograine ir istorine pairimi, laiko svarbia jų tapatumui ir veiksmams. 11.38 Struktūrinių santykių analizė ir dinamika tarp skiringų kartų atstovų gali būi skiriama ir laiko atžvilgiu. Viena vertus, yra kartos, gyvenančios tuo pačiu metu (sinchroniškos), kita ver- tus, yra gyvenančios skiringu laiku (diachroniškos), taip pat yra tarpusavio priklausomybės tarp sinchroninių ir diachroninių kartų pairčių. 11.39 Kartos formuoja sudėingą tarpusavyje persipynusių socialinio laiko struktūrų ir santy- kių sistemą. Jas galima stebėi daugybiniuose individų priklausymuose kartoms ir santykiuose tarp kartų. Jos gali pasieki kulminaciją dvilypiškumo patyrime, jeigu apima priešingų galimybių releksijos fazę. Prie to prisideda nukreipimas į praeiies kartų seką, kaip ir jų išplėimas į ateiį. Kartų ir kartų santykių laiko dimensijų analizė yra vis dar menkai ištyrinėta ir aiinkamai daug žadani teorijos ir tyrimų sriis. Kartų tvarkos ir poliikos elementai 11.40 Atsižvelgiant į tai, kad žmonių jaunoji karta ilgą laiką priklauso nuo “vyresnių”, kaip ir seni žmonės priklauso nuo “jaunesnių” priežiūros, kartų santykių organizavimas tam ikra prasme tampa “žmogaus prigiminė sociokultūrinė užduois”, reikalaujani taisyklių ir reglamentavimo. Tai yra šių užduočių ir derybų dėl įvairovės ir įtakos supraimo išraiškos. Pavyzdžiui, sąvokos tėvų “valdžia” keiimas į tėvų “priežiūra” atskleidžia istorinę kartų tvarkos kaitą. 11.41 Terminas “santykių logika” apibūdina nusistovėjusias socialinių santykių organizavimo formas, jų insitucinį įtvirinimą ekonominės ir poliinės galios santykiuose bei jų pagrindimą tradicijomis, papročiais ir normomis. Šios taisyklės, įtvirintos socialinėse struktūrose, nurodo kartų tvarką. Pagrindinis apibrėžimas 11.42 Kartų tvarka yra visuma visuomenėje ir jos atskirose srityse – tradicijose, papročiuose ir teisėje – esančių taisyklių, formuojančių kartų santykius. Ji išreiškiama teisėje ir socialinių santy- kių logikos formose, kurios savo ruožtu yra esamų galios ir valdžios santykių išraiška. Karta ir lyis 11.43 Karta ir lyis yra analiiškai ir empiriškai glaudžiai susijusios. Abi šios kategorijos apeliuoja į biologinius faktus, kurie reikalauja socialinės, poliinės ir kultūrinės organizacijos. Generatyvu- mas iš esmės priklauso nuo lyčių santykių. Istorinėje perspektyvoje išaiškėja, kad kuriant kartų 11 sąvoką dominavo vyriškumas. Tai atsispindi teisės aktuose, taip pat asimetriškame (kasdienių) užduočių paskirstyme. Tokiu būdu lyčių vaidmenų postuluojamų ir realių pokyčių dinamika per pastaruosius kelis dešimtmečius yra glaudžiai susijusi su kartų santykių tvarka. Taikliausiais to pavyzdys yra rūpinimosi (“caring”) užduočių paskirstymas tarp lyčių. 253 Kartų teisingumas 11.44 Teisingumo idėja apima iek socialinę normą, iek individualią dorybę. Tai galioja ir kartų santykių organizavimo atveju. Šia prasme teisingumo samprata yra svarbi iek mikro-socialiniu (pavyzdžiui, ugdymo kasdienybėje), iek makro-socialiniu (pavyzdžiui, skirstant visuomenės ište- klius) požiūriu. Remianis Aristotelio pasiūlymais, kurie yra kelrodžiai iki pat mūsų dienų, galime išskiri dvi skiringas teisingumo dimensijas. – Pirmoji yra procedūrinis teisingumas. Jis reikalauja, kad visuomeninės santvarkos taisyklės būtų taikomos visiems nariams sąžiningai ir šia prasme vienodai, o taip pat ir kartų santykiams. – Antrasis aspektas siejamas su turiniu. 11.45 Čia mainų teisingumas postuluoja, kad turėtų būi siekiama lygybės dalyvių veiksmų atžvilgiu. Politologinėje ir ekonominėje literatūroje tai dar vadinama veiklos teisingumu. Be to, paskirstymo teisingumas susijęs su asmens pozicija valstybės atžvilgiu, su jo “verte” ar nuopel- nais valstybei. Dar kitaip tai vadinama poreikiais grįstu teisingumu. 11.46 Pastaruoju metu galime stebėi pragmaišką ilosoinių-einių diskursų pokyį. Iš esmės jis orientuotas į veiksmus socialiniuose kontekstuose, kurie veda į dalyvavimo arba įtraukies teisingumo postulavimą. 11.47 Pritaikius kartų santykiams, tai reiškia: tėvai parūpina savo vaikams materialius ir nema- terialius naudingus išteklius, kurie “grąžinami”, jei iš viso, ne iš karto, o dažnai ir ne visa apimi- mi. Taigi, tai ne vien ik mainų teisingumas. Vis dėlto svarbu atsižvelgi į skiringus vaikų ir tėvų poreikius. Abi teisingumo formos gali būi svarbus supraimas, kad tai, ką vaikai yra gavę iš tėvų, dažnai kaip materialų arba nematerialų paveldą, jie perduoda savo vaikams. Tuo pačiu metu gali būi reikalaujama, kad naudingi ištekliai, kurie buvo parūpini šeimose ir per jas siekiant visuomenės gerovės ir žmogiškojo kapitalo, būtų pripažįstami visuomenės, pavyzdžiui, įtvirinant pensijų draudimą. 11.48 Be to, teisingumo sampratos yra svarbios santykiams tarp kartų, kurios gyvena dabar ir ateityje, pavyzdžiui, atsižvelgiant į gamtos išteklių naudojimą, valstybės skolos dydį ir kultū- ros paveldo pripažinimą. Siekdami atskleisi teisingumo tarp kartų daugialypį pobūdį, siūlome normatyvinį kartų poliikos apibūdinimą, kuris orientuotas į bendruosius žmogaus teisių postu- latus ir tuo pačiu atkreipia dėmesį į kartų tarpusavio priklausomybę bei nurodo su tuo susijusius įsipareigojimus. 11.49 Vis dėlto teisingumo koncepcijos atlieka svarbų vaidmenį ir kasdieniame gyvenime. Be 11 kita ko, jos susijusios su įsiikinimais apie teisingumą ir nešališkumą. Svarbus kriterijus yra san- tykis tarp lygybės ir nelygybės, kaip tai yra išreikšta bendrai paplitusiame posakyje, kad teisingu- mas reikalauja su lygiu elgis lygiai, o su nelygiu – nelygiai. 11.50 Teisingumo sampratose yra svarbus praeiies (pvz., įsigyto turto), dabaries (jo dabari- nio naudojimo ir didinimo), kaip ir ateiies (turto perdavimo) suvokimas. Aiinkamai kartų tei- 254 singumo klausimas – lygiagrečiai didėjančiam susidomėjimui kartų klausimais – sulaukia didelio dėmesio. Kartų teisingumas, be to, dar yra svarbus poliinių iniciatyvų siekis. Šios iniciatyvos dažnai remiasi ilosoiniais ir poliiniais traktatais, kurie beveik išiminai suvokia kartas kaip visuo- menės kolektyvus (ir dažnai ik amžiaus kohortų prasme). 11.51 Be to, iškyla labai svarbus klausimas apie kartų teisingumo laiko dimensijų atskyrimą: sutampančio laiko (intra-temporal) ir skiringo laiko (inter-temporal). Pirma, tai reiškia santykį tarp kartų (arba amžiaus grupių), gyvenančių tuo pat metu, ir, antra, santykį tarp šiuo metu gyvų kartų ir ateiies kartų. Šioje vietoje diskutuojama, kaip toli į ateiį turėtume galvoi ir ar dabar gyvenančios kartos galėtų sumažini savo įsipareigojimus tolimai ateičiai. Be to, daug dėmesio skiriama problemai, kaip turėtų būi suprantamas santykis tarp dabarinių ir būsimų kartų, kurių egzistavimas iesiogiai ar neiesiogiai priklauso nuo dabar gyvenančios kartos generatyvinių sprendimų. Siūloma praplėsi perspektyvą, įtraukiant mažiausiai trijų kartų seką (Laslet (Lasle- tas): “trišalė kartų sutaris”). Kartų sutaris 11.52 Kartų sutaris yra metaforinis viešos einamojo inansavimo (“pay-as-you-go”) pensijų sistemos apibūdinimas, pagal kurį šiuo metu dirbančioji karta apmoka pensininkų kartos pensijų išmokas per savo įmokas pensiniam draudimui. Šiuo metu taikoma kartų gerovės valstybės kon- cepcija. Susidurdama su demograiniais pokyčiais, esama viešoji einamojo inansavimo (“pay- as-you-go”) pensijų sistema pairia iššūkius, kurie skaina debatus apie tolesnį teisingumo tarp kartų tvarumą. Žmogiškas gebėjimas (“Humanvermögen”) 11.53 Žmogiškųjų gebėjimų plėtojimas apima gyvenimo kompetencijų perdavimą ir kūrimą, t.y., bendrus įgūdžius pačiam susiorientuoi pasaulyje ir sąveikaui su kitais individais. Sąvoka gyvybinis gebėjimas (vital capacity) pasirodo esani inkamiausia sąvoka tam pažymėi. Kita reikšmė remiasi žiniomis ir įgūdžiais, įgalinančiais individus dirbi, t.y., gebėjimas dirbi plačiąja žodžio prasme. Abi reikšmės sudaro sąlygas bet kokiai ekonominei, socialinei ir kultūrinei sąvei- kai visuomenėje. Vokiško žodžio “vermögen” (galėi, sugebėi) dviprasmiškumas yra apgalvotas ir pageidaujamas. Sakydami, kad galime kažką padaryi, omeny galime turėi iek materialias priemones bei įrangą, iek gebėjimus ir žinias. Tarp šių galėjimo aspektų yra tamprus tarpusavio ryšys. Kartų poliika 11.54 Kartų poliikos idėja — plačiąja šio žodžio prasme — kyla iš supraimo, jog visuomeninė kartų santykių tvarka yra būina. Taigi gali būi skiriama numanoma (impliciinė) ir iksli (ekspli- 11 ciinė) kartų poliika. 11.55 Atsižvelgdami į dabarinę visuomeninės poliinės prakikos analizę, kaip tezę siūlome: 255 Kartų poliika išreiškia dabarines pastangas užikrini teisingumą tarp kartų – iek valstybinių, iek nevalstybinių insitucijų, skirstančių išteklius tarp kartų. Siūlomi du apibrėžimai. 11.56 Aprašomoji kartų poliika: Kartų poliika apima visas pastangas insitucionalizuoi indi- vidualius ir kolektyvinius santykius tarp kartų privačioje ir viešoje erdvėje. Be to, būina išaiškini, kokiu mastu priemonės kitose poliikos srityse yra apgalvotai ar netyčia susijusios. 11.57 Programinė kartų poliika: Kartų poliikos įgyvendinimas reiškia nustatymą socialinių sąlygų, numatančių viešų ir privačių kartų santykių kūrimą dabartyje ir ateityje tokiu būdu, kuris garantuoja, viena vertus, atsakingos ir orientuotos į bendruomenę asmenybės raidą, kita vertus, visuomenės progresą. 11.58 Vis svarbesnė kartų poliikos taikymo sriis apima projektus bendru kartų dialogo pavadi- nimu. Dviejų ar daugiau amžiaus grupių atstovai, aiinkamai priklausantys skiringoms kartoms, įsitraukia į bendras veiklas ir projektus, naudingus bendrabūviui. Tuo pat metu daugelį narių motyvuoja tolesnės asmeninės raidos galimybė. Remianis prielaida, kad mokymosi procesai (“generatyvinė socializacija”) yra išskirinė kartų santykių savybė, šios veiklos gali būi verina- mos kaip edukaciniai projektai. Jos įgauna papildomą poliinę svarbą, kadangi dažnai pasikliauna poliinio įsitraukimo iniciatyvomis. Jei šios veiklos gauna valstybės paramą, dažniausiai ji būna papildomo pobūdžio. Integralios kartų poliikos diagrama 11.59 Ši diagrama apibendrina kartų poliikos supraimą. Jos centre – sukūrimas socialinių sąlygų liberaliam, atviram kartų santykių formavimuisi. Šios sąlygos yra esminė prielaida indi- vidui vystyis ir tapi nepriklausoma bei į bendruomenę orientuota asmenybe. Tuo remiasi keli kii socialiniai poliiniai argumentai. Jie reikalauja nuolainės releksijos apie esamą ir trokštamą visuomenės dinamiką. Kadangi kalbama apie “visuminio asmens” raidą, būina apžvelgi visas tas valstybines ir nevalstybines organizacijas, kurios iesiogiai ar neiesiogiai veikia kartų santy- kių sanklodą socialinių struktūrų ir insitucijų lygmenyje. Jos remiasi speciiniais normatyviniais argumentais, vidujai susijusiais su bendresniais argumentais (rodyklių nuorodos). Šis supraimas apima daugiau, nei vien “momeninę užduoį“. Kalbama ne apie sutarimą ir koordinavimą, bet apie aktyvų ir intensyvų bendradarbiavimą, nuolainį žvilgsnį į bendrus, visiems rūpimus ikslus. Tai reikalauja socialiai kūrybingo santykio su ikromis įtampomis, socialine nelygybe ir interesais. Taigi aiinkamai konceptualizuota integrali kartų poliika duoda svarbių impulsų bendrai visuo- menės poliikai. 11 256 Kartų politikos sričių apžvalga Vaikystė / paauglystė / šeima / senatvė / išsimokslinimas ir kt. Veiklos / užduotys Namų ūkio tvarkymas – Rūpinimasis („Caring“) – Socializacija Kartų santykių kūrimas įvairiose gyvenimo srityse dabartyje ir ateityje Asmenybės raida – Tapatumas – Socialinis veiksmas (“Agency”) Bendrieji politiniai ir etiniai argumentai Žmogaus teisės Teisingumas Atsakomybė Patikimumas Generatyvumas „Lyčių išryškinimas” (Gendering) Perspektyva Perspektyva skaičiuotos isuma faktų, kurie bendrai 11.60 “Kartos siejami yra išsakytos su kartomisir kartų ir suskaičiuotos” (S. Weigel). Visuma faktų, kurie bendrai tarpdisciplininės kurisiejami leidžia su kartomis ir kartų santykiais, reikalauja tarpdisciplininės prieigos, kuri leidžia tuo pačiu metu pačiu metu susiei susieti teoriją, teoriją, prakiką praktiką ir poliikos ir politikos formavimą. formavimą Tai reikalauja skirtingų skiringų mokslinio tyrimo metodų ir žinių perdavimo mokslinio būdų naudojimo. tyrimo metodų Pakankamaibūdų žinių perdavimo išsamus viso to aiškinimas reikalautų Pakankamai išs atskiro kompendiumo. Tačiau net ir šis bandymas rodo, kad kartų klausimai yra moksliškai patrauklus ir aiškinimas prakiškai reikalautų atskiro reikalingas veiklos baras. Tačiau net ir šis kartų moksliškai praktiškai reikalingas veiklos baras. Svarbi dabartinė literatūra lietuvių kalba Acienė, Elvyra; Čepienė, Ramutė Jaunimo požiūris į šeimą kaip kartų Baublytė, Marė; Stankūnienė, Vlada Tėvai ir vaikai, vyrai ir šeimoje ir visuomenėje: kartų ir lyčių tyrimo standartinės lentelės Socialinių 11 tyrimų institutas. Bieliauskaitė, Jolanta ( Solidarumo vaidmuo socialinėje teisinėje valstybėje. Socialinių mokslų Gailienė, D. (2008). Ką jie mums padarė: Lietuvos gyvenimas traumų psichologijos žvilgsniu. Gailienė D. Represuotųjų vaikai: tarpgeneracinio traumų poveikio 257 tyrimai metraštis. tür 12 Kurt Lüscher, Andreas Hof, Gil Viry & Eric Widmer, Mariano Sánchez, Giovanni Lamura & Marta Renzi, Andrzej Klimczuk, Paulo de Salles Oliveira, Ágnes Neményi, Enikő Veress, Cecilia Bjursell & Ann-Krisin Boström, Gražina Rapolienė & Sarmitė Mikulionienė, Sema Oğlak & Ayşe Canatan Generaionen, Generaionenbeziehungen, Generaionenpoliik Generaions, intergeneraional relaionships, generaional policy Généraions, relaions intergénéraionelles, poliiques de généraions Generaciones, relaciones intergeneracionales, políica generacional Generazioni, relazioni intergenerazionali, poliica generazionale Pokolenia, relacje międzypokoleniowe, polityka relacji międzypokoleniowych Gerações, relações intergeracionais, políica geracional Nemzedékek, nemzedékek közöi kapcsolatok, nemzedéki poliika Generații. Poliici generaționale și relații intergeneraționale Generaion, relaioner mellan generaioner, generaionspolicy Kartos, kartų santykiai, kartų poliika 12. Kuşaklar, kuşaklararası ilişkiler, kuşak poliikası Ein mehrsprachiges Kompendium A mulilingual compendium Un abrégé mulilingue Un compendio mulilingüe Un compendio mulilingue Wielojęzyczne kompendium Um compêndio mulilíngue Többnyelvű kompendium Un compendiu mulilingvisic Et mångspråkigt kompendium Daugiakalbis kompendiumas Çok dilli bir Rehber 12 GENERATIONES “Kuşaklar”, kuşaklararası konuların teori, metodoloji, araşırma ve poliika yönünden incelen- mesiyle ilgili farklı ülkelerden ve farklı alanlardan meslektaşların oluşturduğu bağımsız bir ağdır. Finansal olarak Konstanz Üniversitesi Mükemmellik Merkezi “Sosyal Bütünleşmenin Kültürel Temelleri” taraından desteklenmektedir. „Generaiones“ ist ein freies Netzwerk von Wissenschatlerinnen und Wissenschatlern, in unter- schiedlichen Ländern und Disziplinen, die sich mit aktuellen Fragen der Generaionenanalyse in Theorie, Methodologie, Empirie und Poliik beschätigen. Es wird vom Exzellenzcluster „Kulturelle Grundlagen von Integraion“ der Universität Konstanz gefördert. “Generaiones” is a free network of scholars from diferent countries and disciplines concerned with the analysis of intergeneraional issues in theory, methodology, research and policy. It is inancially supported by the Center of Excellence „Cultural Foundaions of Social Integraion“, University Konstanz Ediion 2016 © Universität Konstanz 2016 This book is distributed under the terms of the Creaive Commons Atribuion 4.0 Internaional License (htp://creaivecommons.org/licenses/by/4.0/), which permits use, duplicaion, adap- taion, distribuion and reproducion in any medium or format, as long as you give appropriate credit to the original author(s) and the source, provide a link to the Creaive Commons license and indicate if changes were made. ISBN 978-3-89318-074-5 Downloads: www.generaionen-compendium.de 12 Unterstützt von: 262 Giriş Önsözde belirildiği üzere, bu projede ‘kuşakların’ analizinde mümkün olan çeşitli bakış açıların- dan birini benimsiyoruz. Başlangıçta şunları belirtmek önemlidir: İnsanlar kendilerini bir kuşa- ğın üyeleri olarak tanımladıklarında veya başkaları onları böyle algıladığında, kuşak üyeliğinin kendilerinin sosyal kimlikleri ve dolayısıyla da kendilerinin eylemleri için önemli olduğunu kabul etmektedirler. Bu durumun nereye kadar gideceği de, onların özel durumuna, görevlerine ve sosyal çevresine bağlıdır. Bu bakış açısı, özellikle insanların bireysel ve sosyal kimliklerini nasıl gelişirdikleri sorusunun önemli olduğu “postmodern” toplumlardaki hayat açısından özellikle yardımcı olabilir. Bu çıkış noktası kuşak analizi için kaynak olabilecek bir kavramsal çerçeve sunmaktadır. Bize göre bu çalışma, daha dikkatli incelendiğinde, Karl Mannheim’in1 çok iyi bilinen sezgiye dayalı “kuşak durumu (kuşak gerçeği), kuşakla ilgili birim” ilişkili araçların, bilinç ve kimlikle ilişkili farklı varsa- yımlar kapsamında önemli olduğuna işaret etmektedir. Böyle bir bakış açısı, sosyal entegrasyon ve kuşağa ait olma üzerine belirli bir odaklanmayı gerek- iren farklı kuşakların üyeleri arasındaki ilişkilere ve bu ilişkilerdeki dinamiklere özellikle dikkat çeker. Bu amaçla, özel bir bir terminoloji ortaya çıkarmaya çalışıyoruz. Insanlığın dünyevi deneyi- minde üretkenliğin idrak edilmesi ve son olarak yaşamın anlamını araşırmak herzaman birbiriyle bağlanılı olmuştur. Tüm bunlar hem geçmişin hem de günümüzün önemli temalarıdır. Günü- müzün bu çelişkili dinamiği ve geleceğin belirsizliği, “kuşakların sorunları” üzerine olan mevcut ilgiyi daha da arırmaktadır (bu nedenledir ki, kuşak teorisinin kurucusu olan Karl Mannheim’a aıf yapılmaktadır). Bu bakış açısı, sosyal tabakalar veya karşılaşırılabilir sosyal sınılar“gruplar” olarak algılanan kuşaklardan farklıdır. (kuşakların tarihsel tanımı). Ancak, gözönünde bulundurulması gereken sorunun, “deneyimi paylaşan toplulukların“ öncelikle nasıl gözlemlenebileceğidir. Bir başka bakış açısı da ailedeki kuşaklara odaklanır (kuşakların kalıımla ile ilgili tanımı). Bizim bakış açımız, bu iki algı arasındaki ortaklıkların araşırılmasına olanak sağlamaktadır. Ancak kuşaklararası ilişkilerin düzenlenmesi gerekiğinden yapısal ve sosyo-demograik koşulların da göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Dolayısıyla, yeni bir kavram olan kuşak poliikasının 1  Kuşak ve bilgi arasındaki ilişki, Karl Mannheim’ın incelediği bir konu olmuştur. O, varoluşsal olarak bütün düşünce- lerin bir toplumsal grup taraından belli bir güç talebi ile oluşturulduğunu, bundan dolayı ikirlerin evrensel kılın- maya çalışıldığını belirtmişir. Bir kuşağın bireyleri somut bir grup oluşturamazlar ve birbirleriyle ilişkileri sürekli değildir, ama onlar belli bir zaman ve mekanda ortak bir konuma sahipirler. Bir toplumsal sınıın üyeleri ekonomik durumlarına göre belirlenirken, kuşaklar zamansal ve mekansal bir ortaklığı ve tarihsel süreci paylaşmaktadırlar. Kuşaklar bu çerçevede özgün bir tarihsel sürecin ve tecrübenin etkisi alında kalarak ikirlerini ve görüşlerini gelişirmektedirler. Mannheim’e gore, diğer kuşaklarla karşılaşırıldığında bir kişinin kuşağının konumu, doğası bakımından açıkça ekonomik değildir. Ancak yine de kuşağın, kuşakla bağlanılı olanların ikirleri üzerinde önemli bir etkisi vardır. Kuşakta yer alan üyeler belirli bir toplumsal yeri paylaşmalarından dolayı da bir gruptur. Her kuşak öncelerinde olan ve kendilerinden sonra gelecek kuşakların deneyimlediklerinden farklı olayları tecrübe etmek- tedirler (Yanık, H. ss. 19–20. Çeviren notu). 12 263 aydınlaığı siyasal boyutlar işin içine girmektedir. Bu aynı zamanda “kuşaklararası adalet2” kav- ramını biraz daha gelişirme ırsaını sağlamaktadır. Burada bunu vurgulayan çeşitli bakış açılarından biri sunulmaktadır. Bu, daha fazla keşfedil- mesi gereken bir ukun genişliğini göstermektedir. Gelecekte, yaşam seyri yönelimlerinin yanı sıra sosyo-kültürel boyutlara daha da yakından bakmak niyeindeyiz. Yorumlar memnuniyetle karşılanacakır. Neden böyle çok dilli bir rehber? Hemen hemen bütün lisans derecelerinin gösterdiği üzere bilimin küresel olduğu iyi bilinmektedir. İngilizcenin üstünlüğü de ortada. Ancak sonuç olarak ortaya çıkan tek biçimlilik genellikle aldaıcıdır, çünkü farklı kültür ve dillerde bulunan ince farklı- lıkları gizlemektedir. Dahası, Avrupa düzeyinde artan bir kurumsal ve yasal düzenleme çakışması ve çeşitli Avrupa ülkelerindeki giderek benzer hâle gelen sosyal eğilimler kültürel farklılıkların devamlılığını maskelemektedir. Bu farklılıklar (görünürde) aynı olan kuşaklararası terminolojinin farklılaşan anlayışlarıyla, hata farklı terimlerin kullanılışıyla ifade edilmektedir. Bizim ikrimizce çok dillilik, fenomenlerin ve kuşaklararası araşırma sahasındaki teorik keşilerin daha iyi anlaşılmasını sağlamaktadır. İnce farklılıklar daha fazla düşünmeye itmektedir. Özellikle zorlayıcı olanlar, ‘devlet/hükümet’ veya ‘poliika’ gibi kolayca çevrilemeyen terimlerdir. 12 2  Akademik söyleme bağlı olarak orijinali Almanca olan ‘Generaionengerechigkeit’ teriminin farklı çevirileri mev- cutur: ‘kuşaklararası adalet’, “kuşaklararası eşitlik’ veya ‘kuşaklararası adillik’. 264 Türkçe versiyonu üzerine yorumlar Bu projede yer almak bizi çok heyecanlandırdı ve sorumluluk hissi ile çalışmaya tahmin eiğimiz- den daha uzun bir zaman ayırdık. İngilizce’den Türkçe’ye çevirip uyarlamak aslında çok kolay olmadı. Çoğu zaman ikilemde kaldığı- mız konu ve kavramlar oldu. Kelimesi kelimesine ve ‘özgür’ çeviri arasındaki dengeyi tuturmak çeviri sürecinde çok sıkınılı oldu. Daha önce çeviriler yapmışık ama bu rehberde kendimizi çok sorumlu ve en doğru sözcükleri ve ifade biçimlerini kullanmak zorunda hisseik. Kuşaklarara- sı ilişkiler konusunda çalışıyor olmamıza rağmen “kuşak” kavramına karşılık gelen “generaion” kavramı ve bu kavramın son ek almış biçimlerini(örneğin; generaional, generaivity) Türkçe’ye çevirmek zor oldu. Türkçe ve İngilizce gramer ve cümle yapısı farklılığı da ayrı bir zorluktu. Bu nedenle Almanca versiyonuna da bakarak bazı kavramları daha anlaşılır hale geirmeye çalışık. Sema Oğlak & Ayşe Canatan 12 265 Kuşaklar kavramına yaklaşım Kuşaklararası ilişkilerin zamanlaması 12.01 ‘Kuşaklararası çaışma’, “kuşaklararası diyalog’, ‘kuşaklararası dayanışma’ veya ‘yaşlı yükü’ gibi dikkat çeken, can alıcı moda olan sözcükler, halkın kuşaklararası söylemle nasıl bir ilişkisi olduğunu göstermektedir. Bu söylemler, kuşaklararası ilişkilerin nasıl yaşanıp değerlendi- rilmeleri gerekiğiyle ilgili kuşaklararası gizli bir derin anlam ya da etkili konuşma sanaı (retorik) ifadeleridir. Kuşaklararası sözcüğünün bir özelliği, idealleşirme (dayanışma) ve tehdit (çaışma) arasındaki karşıt yapıyı kuşaklararası farklılıkları olduğundan daha abarılı bir şekilde ortaya koy- makır. Benzetmeler (mecazi) bu kuşaklararası kavramının önemli birer parçasıdırlar. Dolayısıyla da aşağıdaki benzetme (mecazi) (J. Bilstein’ın “Metaphoric of the Term of Generaion”ına göre. Liebau/Wulf: Generaion. Weinheim 1996’da) anlaşılabilir.—Bakınız Tablo 1: Kuşaklararası kavramının değişik mecazi biçimleri Örnekler Gelişim/Kalkınma “Yeni bir İnsan”ın yaraılışı Döngüsellik ve süreç Kuşaklar zinciri, yaşamın dönemleri Yasa Kuşaklararası sözleşme İyileşirme, Islah Öğretmen, Bahçıvan, gençlik bizim geleceğimizdir Yabancılık ve ilişkiyi kesme Kuşakların savaşı 12.02 L.L. Nash’e (1978. Concepts of existence. Daedalus 107, 1’de) göre, Yunanca “genos” sözcüğü, “var olma” anlamına gelen “genesthai” iilinden gelmekte ve yaşamın sürekli değişen eşiğine adım atmayı tanımlamaktadır. Çocukların doğumuyla birlikte ebeveynlerininkinden fark- lı, yeni bir kuşak ortaya çıkar. Bu durum her yeni kuşakla birlikte tekrar edilir. Bu olay tekrar tekrar olmaktadır ancak söz konusu olgu, aynı kalmaktadır. Anik Roma’da Yunanca “generaio” terimi- nin çevirisi “doğuş”, “yaraılış”, “üreme” anlamlarına gelmektedir. Dolayısıyla da yaratan, biçim olarak kendisine benzeyen bir şey yaratmaktadır ancak söz konusu insanlar olduğunda yaraılış, yaraıcıdan tür olarak değil, bireysel olarak farklıdır. Bunun ötesinde, J. Bilstein kuşak teriminin iki temel ikre dayandığına dikkat çeker: – doğuş ve yaraılışın yanı sıra devamlılık ve döngüsellik, diğer bir ifadeyle yaraılış ve aidiyet – ki bunlar metafor olarak kullanımda da yansıılmaktadır. Bu temel gerilimler kuşaklararası etkili konuşmanın kutuplaşmasında kendini gösteren kuşak- lararası ilişkilerdeki ikilem potansiyeline ve ikilem deneyimine aıta bulunmaktadır – S. Weigel (2006. Genea-Logik) kuşak kavramı; evrim ve gelenek arasında bir kesişme noktası olarak çeşitli akademik bilimlerde anahtar bir kavram olduğunu ve aynı zamanda bu kavramın bilim ve insanlık arasındaki farklılıklarına da dikkat çekmektedir. Bu durum, kuşakların “nicelleşirildiği” ve “nitel- leşirildiği” mevcut araşırma yöntemlerinde yansıılmaya devam etmektedir. 12.03 ‘Kuşak’ kavramının önemini anlayabilmek için kısa geçmişini ve kullanım çeşitliliğini göz 12 önünde bulundurmak şarır. “Yeni” bir şeyin daha önce var olan bir şeyden evrilebileceği / üre- ilebileceği inancı “kuşak” sözcüğünün merkezindedir. Bir şeyin “yeni” kuşağının daha önce var olandan ayrı olması ve aynı zamanda da ortak özellikler barındırması çok önemlidir. O zaman 266 kavramın tarihçesi –biraz basitleşirmeyle– aşamalara ayrılabilir (kavramı Antropoloji, Biyoloji, Tarih ve Sosyoloji ile ilişkilendirmek önemlidir.) 12.04 Kaamın tarihçesinin üç aşaması 1. Birinci aşama, anik dünyayı ve karanlık çağları (Ortaçağ) ilgilendirir ve sırasıyla geçmişe ve geleneğe bakarak günümüzü anlamaya çalışma çabalarını içermektedir. Bireyin yaşam seyrinin zamana bağlı yapısı ve toplumsal gelişme arasında kurulan benzeşim aile ve akrabalık aracılı- ğıyla sağlanır. Bu erken aşama, bilginin kuşaktan kuşağa aktarımını kabul ederek kuşaklararası ilişkilerin pedagojik olarak anlamlandırılmasına bir zemin oluşturmaktadır. 2. İkinci aşama modern çağ ile birlikte başlar. Bu aşama, kuşak kavramının yoğun olarak yeni ve açık bir geleceğe doğru başlangıcın işaretlerini vermesi ile özdeşleşmişir. Kuşaklar ilerlemenin bir başlaıcısı olarak görülürler. Odaklanma sanat ve bilim üzerinedir. Kavramın önvurgusu, bilgi aktarımının, öğretmen-öğrenci modeline odaklanan kuşaklararası bir ilişkiler modeliyle aynı doğrultuda ilerlediği şeklindedir. Bunun tersine, ailede kuşaklar zinciri varsayılan olarak alınır ve burjuva ailesinin ideallerine göre işlenir. İlk aşamaya benzer bir şekilde, çoğu örnek erkeklere göndermede bulunur. 3. Kuşakları anlamanın üçüncü bir aşaması da kuşak kavramının belli bir zaman dilimini tarif etmek için kullanılan bir tanı aracı olarak ele alındığı daha yakın geçmişle birlikte başlar. Bu aşama, geçmiş, günümüz ve de gelecek arasındaki ilişkide değişen bakış açısını ifade etmekte- dir. Sırasıyla geçmişle ve gelenekle inibakı yapılmışsa ve bu hâlen geçerliyse bile gelecek belir- siz olarak görülür. Bu iç çelişki çağdaş toplumlardaki “postmodern” çözümlemelerde açıkır. Ancak kesinliğin yiirilmesi, kuşakları anlama konusundaki ukun genişlemesine katkı da sağ- lamışır: Ailedeki ve toplumdaki kuşakların devamlılığı birbirleriyle ilişkilidir. Bu, en çok sosyal poliika alanında, refah devlei (ve devlein reformu) bağlamında kuşaklararasında yeniden düzenlenen adalete ilişkin sorularda açıkır. 12.05 Postmodernlikte sosyo-poliik analizler için önemli etkileri olan toplumsal cinsiyet fark- lılıklarına özellikle önem verilmektedir. Kadınların rolü tanınmakta ve iki cinsiyein ilişkisi tarışıl- maktadır. Bu söylemler, medyanın her yerde birden bulunuşu ve bizim onunla olan ilişkimizden önemli ölçüde etkilenmektedir. Bunun yine “bakım” örneğinde olduğu gibi kuşaklar ve toplumsal cinsiyet arasındaki yakın dayanışma açısından etkileri bulunur. Kavramlardaki çeşitliliğin günümüze uyumlaşırılması 12.06 Günümüzde, kuşaklararası konulara gösterilen ilgi çok çeşitli yayınlarda (kısmen daha fazla dikkat çekmeyi hedeleyen bazı yeni sınılandırma kullanılması) kendini göstermektedir Aşağıda, bunları yeni yayınları kullanarak kavramın tarihçesi açısından bir düzen içinde vermeye çalışıyoruz. (Bu yayınlar iyi bilindiği için okuyucuları tamamen interneteki bibliyograik kaynak- çaya yönlendiriyoruz.) 12 267 Özetle, en azından kuşaklararası konu ve söylemlerin aşağıda verilmiş olan kategorilerini tanımlıyoruz 1. Soybilimsel kuşaklar; akrabalık, soy ve aile rolleriyle ilgilidir: Literatürden örnekler: Bengtson ve Robertson (1985). Grandparenthood. Cherlin ve Furstenberg Jr. (1986). The New American Grandparent. Rossi ve Rossi (1990). Of human bonding: parent-child relaionships across the life course. Szinovacz (1998). Handbook on Grandparenthood. 2. Pedagojik kuşaklar; okullardaki, şirketlerdeki (örneğin, mentorluk) ve genel olarak toplum ve kültürdeki eğiimle ilgili ilişkiler ve rollere değinmektedir. Literatürden örnekler: Ecarius (1998). Was will die jüngere mit der älteren Generaion? Generaionenbeziehungen in der Erziehungswissenschat [Genç kuşak, yaşlı kuşakla ne yapmak isiyor? Pedagojide kuşaklararası ilişkiler]. Liebau (1997). Generaion. Versuch über eine pädagogischanthropologische Grundbedingung [Kuşak. Pedagojik antropolojik bir temel ihiyaç hakkında makale]. Mead (1972). Culture and Commitment: A Study of the Generaion Gap. Schelsky (1957). Die skepische Generaion. Eine Soziologie der deutschen Jugend [Kuşkucu kuşak. Alman gençliğinin sosyolojisi]. 3. Sosyo-kültürel tarihsel kuşaklar şunlara değinir… a) savaşlara, ekonomik ve siyasi huzursuzluk ve bunlar sonucunda ortaya çıkan kolekif kimliklere. Literatürden örnekler: Eisenberg (1982). The lost generaion: Children in the holocaust. Elder Jr. (1974). Children of the Great Depression. Easterlin vd. (1990). Reirement prospects of the baby-boom generaion. b) eğilim belirleyici kültürel hareketler, tarzlar ve çalışmalara, Literatürden örnekler: Campbell (1999). This is the beat generaion. Coupland (1991). Generaion X: Tales for an accelerated culture. Jones (1986). Great expectaions: America and the baby boom generaion. c) refah devlei düzenlemeleri, kazanımları ve yükümlülüklerine (örneğin, yaşlılık güven- cesi inansmanı) Literatürden örnekler: Arber ve Aias-Donfut (2000). The myth of generaional conlict: The family and state in ageing socieies. 12 Daatland ve Lowenstein (2005). Intergeneraional solidarity and the family welfare state balance. 268 Kohli (1999). Private and public transfers between generaions: Linking the family and the state. Willets (2010). The Pinch. How the baby boomers took their children’s future—and why they should give it back. 4. Zaman tanılı kuşaklar, ideal ipteki ergen kuşakları vurgulayan belli altgrupların mevcut du- rumuna yapılan önermeleri içerir: Literatürden örnekler: Böpple ve Knüfer (1998).GeneraionXTC: Technound Ekstase [XTC Kuşağı: tekno ve eksta- zi]. Epstein (1998). Youth culture: Idenity in a postmodern world. Illies (2000). Generaion Golf. Tapscot (2009). Grown up digital—How the next generaion is changing your world. Diğer ifadeler, terimi metaforik bir anlamda kullanmaktadırlar. Örneğin, ilaçlar, araçlar (arabalar, bilgisayarlar) ve teknikler kuşağı gibi. 12 269 Kavramsal Temeller Çıkış noktası 12.07 “Kuşak” kavramı, genellikle yorumlayıcı bir çerçeve olarak kullanılır ve bu nedenle de kuşak kavramının ne anlama geldiği bilindiği veya içerikten bunun çıkarılabileceği varsayılmakta- dır. Ancak, kavramın bir araşırmada ve analizde kullanılması durumunda tam olarak neyi ifade ediyor olduğunun teorik olarak tanımlanması gerekmektedir. Kavramsal çeşitliliği/farklılığı sis- temleşirme girişimlerinde daha özet ve anlaşılır bir tanımlanma yolu tercih edilir. Biz burada “semiyoik3 üçgen” olarak tanımlanan bir versiyonu uyarladık. Buna göre, bu kavramın “anlamı” teorik varsayımlar ve uygulamalı amaçlara dayalı bir biçimde açıklayıcı tutum ve kanıta dayalı iliş- kinin sonucudur. Yani, kavramın yorumlanmasını, üreilmesini veya işaretleri anlama süreçlerini içeren bütün faktörlerin sistemaik bir şekilde incelenmesinin sonucudur. Bu bakış açısıyla bakıl- dığında, tanımlamalar sezgisel/deneyimsel hipotezler olarak yorumlanabilir. Kavramlar, zaman zaman kanıtlı olsa da genellikle teorik temelli varsayımlar içerir. Bu bir vaka çalışması olsaydı haklılık yanı olabilirdi. Ancak, bu kavram; değişime, yeniden işlenmeye ve eklemeler yapılmaya ihiyaç duyabilmektedir. 12.08 Çıkış noktamız, girişte vurgulandığı gibi eimoloji ve kuşakların tarihçesi kavramından bakılabilecek kuşağa aidiyet ve kuşaklararası kimlik yükleme arasındaki karşılıklı ilişkidir. Tüm bunlar dikkai, bireyler ve gruplar arasındaki karşılıklı sosyal ilişkilere çekmektedir, çünkü bunlar -sosyolojik bir bakış açısından- kimlikleri meydana geirmektedir. Dahası, yaşamın özel ve kamu- sal alanlarına uyarlanabilir ve bireysel ve kolekif yaşam tarzlarıyla aktarılabilir. Kuşaklararası iliş- kilerin yasal anlaşmanın yanı sıra gelenek ve göreneklerdeki kurulumu, örneğin, kuşakların siyasi boyutları gibi sürekli olarak yeni bir kuşak rejiminin yaraılmasının gerekliliği belirtmektedir. Bu temel olgular arasındaki içsel korelasyon kuşaklararası ilişkilere, kavramsal bir örüntü olarak yak- laşılmasını ifade etmektedir. Biz de bu yüzden üç temel tanım öneriyoruz: kuşaklar ve kuşaklara- rası kimlik; kuşaklararası ilişkiler ve kuşaklararası rejim ve poliika. Bunlar daha sonra da başka olguların kademeli tanımlamaları olmak adına referans noktaları hâline gelebilirler. Kuşaklar ve kuşak kimliği Temel Tanımlamalar 12.09 ‘Kuşak kavramı’ eylemler ve belirli nüfus grupları, akrabalık ilişkileri, kurumsal aidiyet veya geçmişteki olayların deneyimiyle bağlanılı sosyal ilişkiler arasındaki kimlikle ilgili etkileşimi 3   Semiyoic (Semiyoloji); Simge, sembol ve işaretlerin yorumlanmasını, üreilmesini veya işaretleri anlama süreç- lerini içeren bütün faktörlerin sistemaik bir şekilde incelenmesine dayanan bir bilim dalıdır. Başka bir ifadeyle; 12 insanla insan, insanla doğa arasındaki etkileşimi açıklamak, bu amaçla da bilgikuramsal, yöntembilimsel ve beim- sel açıdan tümü kapsayıcı, tutarlı ve yalın bir kuram oluşturmak, gösterge bilimi diye adlandırılan bir bilim dalının alanına girer. Kültürel kodlar, gelenekler ve metni anlam süreçlerine göre düzenlenmiş işaret sistemleri diye nite- lenen her şey semiyoiğin inceleme alanına girmektedir.(Çeviren notu) 270 çözümleme amacını taşımaktadır. Odak noktasını; bireylerin yanısıra müşterek taraların düşün- ce, duygu, istek ve eylem, yaşam biçimi ve yaşam serüveni oluşturmaktadır 12.10 Bir kuşağın üyesi olmayı sosyal kimliğe yükleyerek bahsetmemizin nedeni, temel bir nitelik tanımlama tuzağından kaçmak ve bunun yerine deneysel olarak gözlemlenebilecek eylemlere odaklanmakır. Bu, zaman zaman sosyal gruplar veya (bütün bir kuşağın) ‘ortak dene- yim toplulukları’ gibi kolekif aktörlerin eylemlerine ait sayılan aktarılmış anlamda gerçekleşir. Kimlikle ilgili düşünceler de bu konuyla alakalıdır. 12.11 Kuşağa ait kimliklerin kendi kendini yansıtan (öz-düşünümsel) aıları anlamında Johann Wolfgang Goethe’nin otobiyograisi “Poetry and Truth” (Şiir ve Hakikat) tan alınılanıp farklı bir şekilde ifade edilecek olursa, on yıl önce ya da sonra doğan herkesin eğiimi ve dış dünya üze- rindeki etkisi yönünden tamamen farklı bir insan olacağı söylenebilir. Doğum yaşıı, yaş, aidiyet süresi ve tarihsel olaylar zamanın sosyolojik tanımlamalarını içermektedir. Kuşaklararası farklılık 12.12 Kimliği tanımlanmış bir kuşağın varlığı ikri, onun diğer kuşaklardan zorunlu olarak ayrıl- dığı anlamına gelir. Dolayısıyla kuşaklararası farklılıklar, gelişirici deneyimler açısından olduğu gibi yaşamdaki ve toplumsal tarihteki değişimler açısından, yani duygu, düşünme, bilgi ve eylem açısından da tanımlanabilir. Öte yandan kuşaklararası farklılıkların geçmişi ve deneyimleri, bir toplumun ve onun tarihinin baskın olan ortak aidiyet özelliği taraından üreilir. Kuşaklararası ayrılıklar, bireyler arasında tanımlanabildiği gibi, kuşaklar arasında da ‘ortak deneyim toplulukla- rı’ olarak tanımlanabilir. Birden fazla kuşağa ait olma: Çokkuşaklı olma 12.13 Prensipte her bir birey aynı anda birkaç farklı kuşağa ait olabilir. Bu, sosyal ilişkilerde hem ırsatlara hem de engellere neden olabilir. Örneğin, büyük kardeşler, küçük kardeşlere karşı ebeveyn görevlerini (bakım, yeişirme) üstlenebilirler. Soybilime göre daha genç olan kuşak, ileişim teknolojisindeki yeterliliklerine bağlı olarak ara sıra orta yaşlı ve yaşlı kuşaklara karşı öğretmenlik rolünü üstlenebilir, diğer yandan da hayatlarını sürdürme veya birliktelik hiyerarşi- leri konusunda daha yaşlı kuşaklara bağımlı olabilir. Bir kariyer peşinde koşturan ebeveynler belli zamanlarda öğrenci rolünü üstenirken diğer zamanlarda da çocuklarına karşı ebeveyn rolünü üstlenebilirler. 12.14 Dolayısıyla “çok kuşağa ait olma” genel olarak her bir birey için geçerlidir. Bu nedenle soybilimsel, sosyal ve kültürel etkiler karışmışır. Bu durum, rol çaışmaları ve kararsızlık dene- yimlerine neden olabilir. Kuşaklararası ortaklıkta sosyal entegrasyon (bütünleşme): Üretken sosyal entegrasyon 12.15 Kişiye özel ve müşterek kuşaklararası ilişkilerde birbirinden ayrılan temel belirleyici nedir? Kural olarak kuşaklar müşterek görevlerini yerine geirmeleri yanı sıra soybilimsel mirasın 12 271 sürdürülmesi ve gelişirilmesinde birlikte çaba gösterirler, öğrenme sürecinde de elbirliğinde ilerlemektedirler. Bu varsayım aşağıdaki gibi tanımlanmışır: Yaşlı ve genç, örneğin, büyük ebe- veynler ve torunlar, birlikte bir şey yapıklarında bu, çoğunlukla öğrenmeyle ilişkilendirilir. Ancak yaşa veya kuşak üyeliğine başvurmak öğrenmenin birçok biçimiyle de ilinilidir. Durum böyle olunca, üçüncü bir faktör de işin içine girmektedir: maddi, sosyal ve kültürel mirasın aktarılması, benimsenmesi ve gelişirilmesi. Bunlar, sosyal entegrasyonun en önemli ve belirgin süreçleridir. 12.16 Üretken sosyal entegrasyon, farklı kuşakların üyeleri arasında öğrenme ve onların ortak ekonomik, sosyal ve kültürel mirasların eleşirel değerlendirilmesi süreçlerinde sosyal kimlik özel- liklerinin gelişirilmesi olarak tanımlanabilir. Üretkenlik 12.17 Üretkenlik, nüfus biliminde genellikle üretken davranışla aynı anlamda kullanılır. Psi- kolojide Erikson’un, yaşlı kuşağın genç olanlara bakma isteği olarak anlamasından beri bu böyle olmuştur. Biz üç adımda daha kapsamlı bir anlayış sunuyoruz: – Birincisi ilk genellemede üretkenlik kavramı, insanların düşünceleri ve eylemlerinde arkadan gelen kuşakların varlığını tasarlayabilmeleri ikrine bağlanabilir. İnsanlar üretken davranışları- nı üst derecede kontrol edebilmektedirler. Çoğu, ebeveynliğe karar verebilir veya karşısında olabilir. – İkinci olarak, insanların arkadan gelen kuşakların iyiliğini düşünme ve buna göre hareket ede- bilme kapasiteleri bulunmaktadır. Bu, hem birey hem de sosyal kurumlar için benzer bir zorun- luluk ve sorumluluk olarak doğru kabul edilmişir. – Yakın zamanda tarışmaya eklenen üçüncü bir genelleme, gencin de bireysel ve müşterek olarak yaşlının iyiliğine yönelik farkındalık gelişirebilme deneyimini veya içgörüsünü dikkate almaktadır. 12.18 Bu doğrultuda biz şu tanımlamayı öneriyoruz: Üretkenlik, bireysel ve müşterek olarak kuşakların karşılıklı bağımlılıklarının farkında olmalarına ve eylemlerinde bunu göz önünde bulun- duran insan yeteneğine işaret eder. – Üretkenliğin bu açıklaması, bireysel ve müşterek-toplumsal yaşamın anlam arayışı potansiyellerini vurgulamaktadır. Kuşaklararası ilişkilerin boyutları Temel tanımlamalar 12.19 İki ve daha fazla kuşak arasındaki sosyal ilişkiler, aynı kuşak içindeki sosyal ilişkilergibi, benzerlikleri ve farklılıklarıyla kuşak üyeliği bilinci ile belirlenir (kuşaklararası ve kuşakiçi ilişkiler). 12 12.20 Bu ilişkiler, karşılıklı ve dönüşümsel uyum, ikna, alış-veriş ve öğrenme süreçlerinde somut bir duruma gelir. Kuşaklararası ilişkilerin yapısı ve dinamikleri başka şeylerin yanı sıra 272 kurumsal görevlere de (yaşam güvenliği, bakım ve yeişirme) bağlıdır. Aynı zamanda, böyle iliş- kileri sürdürüp gelişirmek önemlidir. 12.21 Tanımımız, sosyal ilişkilerin sürekli olarak birbiriyle ilişkili olan ve bu şekilde “çerçeve- lenmiş”, dolayısıyla yegâne olmayan (bireysel ve kolekif) etkileşimler şeklindeki tanımlamasına dayanmaktadır. Birçok durumda bu çerçeve, birlikte yapılması gereken görevler veya birbirimiz- le karşılaşığımız sosyal roller aracılığıyla başlangıçta belirlenmektedir. Ancak en ilginci birbirini takip eden kuşakların üyeleri arasındaki ilişkilerdir. 12.22 Farklılaşmış teorik ve deneysel çözümlemelerde kuşaklararası ilişkileri inşa etmek için “sosyal bir manığın” tanımlanıp tanımlanamayacağı sorgulanmaktadır. Genel alışveriş ve karşılık- lılık kuralları ne derece geçerlidir? Bu, kuşaklararası ilişkilerin ayırt edici özelliklerinden biri midir? 12.23 Bu bağlamda özellikle önemli olan, arkadan gelen kuşakların üyelerinin karşılıklılığı veya karşılıklılık farkındalığını ertelemesidir. Bu kurallar farklı kuşakların üyeleri arasında farklı türden aktarımlar hakkındaki verileri nasıl işlemektedir? Özel ve kamu aktarımları arasındaki ilişki nedir? Üç kavram; kuşaklararası çaışma, kuşaklararası dayanışma ve kuşaklararası duygu karmaşıklığı bu sorulara yönelik kapsamlı bir yaklaşım sunmaktadır. Kuşaklararası çaışma 12.24 Kuşaklararası çaışma kavramı kuşaklararasındaki çaışmaları kızışıran kaçınılmaz dinamik farklılıkların bulunduğu inancına dayanmaktadır. 12.25 Geleneksel ve popüler literatürde yaygın inanç, genç ve yaşlı arasındaki çaışmaların az çok kalıtsal olduğu ve bu ilişkilerin (sosyal) doğasında bulunduğudur. Nasıl sona ereceği sistemin özünde var olan toplumun gelişmesinde görünür. Aile ve akrabalık ağlarında güç ilişkileri “doğal” çıkış noktası olarak görünmektedir. Son zamanlarda genç ve yaşlı arasındaki çaışmalar refah devlei kurumlarında toplumsal kaynakların ve kaılımın dağıımıyla ilişkili olarak tarışılmaktadır. Kuşaklararası dayanışma 12.26 Kuşaklararası dayanışma, aynı veya farklı kuşakların üyeleri arasında koşulsuz güven duymanın bir ifadesi olarak tanımlanabilir. 12.27 Kuşaklararası dayanışma kavramı, temel olarak Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşlan- ma ve kuşaklararası ilişkiler üzerine yapılan araşırmalar aracılığıyla popülerlik kazanmışır. Bu, kısmen izole bir çekirdek aile kavramına, aile ve akrabalığın genel olarak önemini kaybetmesi- ne ve yaşlılık desteği gereksiniminin tek taralı algılanmasına karşı tepkidir. Bengtson/Roberts’ın içinde alı boyutun yeraldığı modeline (Intergeneraional solidarity in aging families. Journal of Marriage and Familiy, 1991: 856–870) sıklıkla aıta bulunulur. Bunlar, (1) ilişkisel dayanışma (etkileşimin sıklığı ve örüntüleri), (2) duygusal dayanışma (poziif duyguların türü, derecesi veya karşılıklılığı), (3) anlaşmaya dayalı dayanışma (tavırlar, değerler ve inançlara ilişkin anlaşmanın derecesi), (4) işlevsel dayanışma (desteğin/kaynakların verilip alınmasının derecesi ve miktarı), 12 273 (5) kuralcı dayanışma (ailevi rollere ve yükümlülüklere bağlılığın gücü) ve (6) yapısal dayanışma (ailenin büyüklüğü veya coğrai yakınlık gibi kuşaklararası ilişkilerin ırsat yapısı) şeklindedir. 12.28 Bu dayanışma kavramının yalnızca aile bağlamı içerisindeki kuşaklararası ilişkilere gön- derme yapığı belirilmelidir. Kavrama yapılan eleşiriler, ortak akiviteleri vermenin ve almanın veya bunlara dâhil olmanın zorlayarak veya gönülsüzce de yapılabileceğini savunmaktadırlar. Dahası, kuşaklararası ilişkilerin kuralcı bir idealleşirilmesi riski de mevcutur. Bu yüzden ipolojiyi kuşaklararası ilişkileri boyutlandırma için bir teklif olarak görmek önerilebilir. Ancak toplumsal genelleme sıkınılı olacakır. Genel bir ifadeyle çok boyutlu dayanışma kavramı, kuşaklararası ilişkilerin öneminin en başta onun birleşik sosyal uyuma sağladığı katkı aracılığıyla tanımlandığı yaygın inanç temeline dayanmaktadır. Dolayısıyla kuşaklararası ilişkilerin içsel dinamiklerinin çok önemli yönleri göz ardı edilir. Aynı şekilde, onları şekillendiren sosyal koşullar da küçümsenir. Bu, deneysel verilerin tasarlanması, toplanması ve çözümlemesinde de açıkça görülür. Kuşaklararası duygu tezatlığı (her iki duygunun birlikte hissedilmesi) 12.29 Kuşaklararası duygu tezatlığı kavramı, mikro-sosyolojik ve makro-sosyolojik kuşaklara- rası ilişkilerin aynı zamanda aşk ve nefret, bağımsızlık ve bağımlılık, yakınlık ve uzaklık gibi çaış- macı ve dayanışmacı tavır ve davranışları ifade edebileceğine aıta bulunur. Kaynağı, paralel birliktelik ve çeşitliliğin tanınmasında yatar. Bizim tanım önerimiz şu şekildedir: 12.30 Duygu tezatlığı kavramı genel anlamıyla birey ve kuruluşların görünüşleri için önemli olan sosyal ilişkiler, olgular ve meinlerin anlamını ararken duyguda, düşüncede, isteklerde veya sosyal yapılarda kutupsal zıtlıklar arasında tereddüt etme (“bocalama”) deneyimine başvurur. 12.31 Duygu tezatlığı kavramının temeli psikoterapi ve Simmel’in bireysellik ve sosyallik kav- ramında yatmaktadır. Duygu tezatlığının bilimsel ifadesinin (günlük hayataki ifadesine nazaran) başlı başına olumsuz bir çağrışımının olmadığını vurgulamak gerekir. duygu tezatlığı deneyimi ve bu durumla baş etme bu yüzden ilişkileri sürdürme anlamında bir engel olarak görülebilir. Bu, sosyal açıdan yaraıcı ve yenilikçi bir şekilde yapılabilir. Ayrıca, bireysel etki, güç veya otorite önemli olabilir. Buna göre “dayanışma”, “serbest bırakma”, “geri çekilme” ve “bağlılık” gibi çeliş- kili duygularla baş etmenin farklı yolları bulunabilir. 12.32 Kuşağa ait kavramının eimolojisi hâlihazırda devamlılık ve yenilik arasındaki gerilime değinir. Bu tarz gerilimler ayrıca birçok kuşaklararası ilişkinin paralel yakınlık ve uzaklık özelliğinin bir sonucudur. 12.33 Bu bakış açısı için genel bir buluşsal hipotez aşağıdaki gibi doğru varsayılabilir: Kuşak- lararası ilişkiler, yapısal gerekçeler nedeniyle (yani yakınlıkları ve değişirilemezlikleri) yüksek bir duygu tezatlığı deneyimleme potansiyelini ifade etmektedir. Ancak bunlar her zaman ve her koşulda duygu tezatlığı değildirler. 12 274 Kuşaklararası ilişkiler ve sosyal yapılar 12.34 Kuşaklararası kimliklerin afı demograik, sosyal ve kültürel yapıların içine gömülüdür. Bu yapılar bireyler, gruplar, kurumlar ve başka sosyal birimler arasındaki kuşaklararası ilişkileri somut bir şekilde çerçevelemektedirler. Bu yapısal birimlere toplumsal düzeyde kuşaklararası ilişkiler olarak değinilebilir (“Generaionenverhältnisse”). 12.35 Bu tanım, “ilişkilere” (“Beziehungen”) aıta bulunanlardan yalnızca mikro-sosyal etki- leşimler ve makro-sosyal koşullar olarak “toplumsal ilişkiler” (“Verhältnisse”) açısından farklıla- şır. Üyeleri arasındaki somut etkileşimlerinde kendilerini gösteren makro-sosyal birimler arası (soyut) ilişkilerin de olabileceğini göz önünde bulundurmalıyız. Kuşak kavramı bu yüzden mikro ve makro düzeylerin zıtlığı arasında aracı olmaya uygundur. Bunun belirileri Mannheim’ın kav- ramsal örüntüsünde, yani “kuşağın konumu —güncel kuşak— kuşak birim”de bulunabilir. 12.36 Demograik bir bakış açısından doğum akranları en önemli yapısal birimlerdir. Belirli bir zaman diliminde doğmuş bütün insanlar “kuşak” olarak tanımlanmaktadırlar. Örgütler bağlamın- da akranlar, belirli bir zaman diliminde o örgütün üyeleri olmuş bütün insanlardır. 12.37 Yukarıda önerilen kuşak tanımına göre doğum akranları, üyeleri veya başkaları o doğum tarihini, yaşı veya girdiyi kimlikleri ve eylemleriyle ilgili biyograik ve geçmiş deneyimleri olan bir kurumla bağlanılandırdığı zaman kuşaklar hâlini alırlar. 12.38 Farklı kuşakların üyelerinin arasındaki yapısal ilişkilerin ve dinamiklerin çözümlemesi zaman açısından da yapılabilir. Bir tarata aynı anda yaşayan (eşzamanlı) kuşaklar vardır. Diğer tarataysa yaşanılarını paylaşmayan (artzamanlı) kuşaklar ve hem de eşzamanlı ve artzamanlı kuşak deneyimleri arasında karşılıklı bağlanılar vardır. 12.39 Kuşaklar karmaşık bir çapraşık sosyo-zamansal yapı ve ilişkiler sistemi inşa etmekte- dirler. Bunlar, bireylerin çoklu kuşak aidiyetlerinde ve kuşaklararası ilişkilerinde gözlemlenebilir. Kuşaklardan ikincisi (sonraki kuşak), zıt düşen seçenekler arasında bir tepki evresi içeriyorsa ikilem deneyimini yaşayabilirler. Bu, onların kendilerinden önceki kuşağı takip etmeleriyle ve geleceğe uzanmalarıyla tamamlanır. Kuşakların ve kuşaklararası ilişkilerin zaman boyutlarının çözümlemesi az araşırılmakla birlikte kuşaklararası teori inşası ve araşırmasında gelecek vaat eden bir alandır. Kuşak düzeninin ve kuşak poliikasının unsurları 12.40 Çocukların “yaşlıya” uzun süreli bakıma muhtaçlığı ve yaşlı insanların “gençlerden” ala- cağı bakım ışığında, kuşaklararası ilişkileri düzenlemek “insan doğasının sosyo-kültürel bir görevi” hâlini almaktadır ki bu, kurallar ve düzenlemelere ihiyaç duyar. Bunlar, bu görevler ile farklılıklar ve etkiler hakkındaki uzlaşmaların anlaşılmasının ifadeleridir. Örneğin, ebeveyn “otoritesi” kav- ramının ebeveyn “bakımı” kavramıyla yer değişirmesi kuşağa ait düzendeki tarihsel değişimi ifade eder. 12 275 12.41 “ilişkisel manık” terimi sosyal ilişkilerin düzenlenmesinin, ekonomik ve siyasi ikidar ilişkileri içinde yerleşmiş olarak bulunuşları ve gelenek, görenek ve normlar aracılığıyla meşrui- yetlerinin kurulu biçimlerini ifade eder. Sosyal yapılar içinde gömülü olan bu kurallar bir “kuşak rejimine” aıta bulunmaktadır. Temel tanımlama 12.42 Kuşaklararası bir rejim bir toplumdaki kuşaklararası ilişkileri düzenlemek için var olan kuralların toplamı ve bunların gelenek, görenek ve hukuktaki alt dağılımları olarak tanımlanabi- lir. Bunun hukukta yeri vardır ve ilişkisel manığın unsurları olarak ifade edilir. Her ikisi de aynı zamanda mevcut ikidar ve otorite yapılarının ifadeleridir. Kuşak ve toplumsal cinsiyet 12.43 Hem kuşak hem de toplumsal cinsiyet analiik ve deneysel olarak yakından ilişkilidir. Bu iki kategorilerin her ikisi de sosyal, siyasi ve kültürel kurum ihiyacı duyan biyolojik olguları ifade etmektedir. En önemlisi üretkenlik toplum cinsiyet ilişkileri taraından belirlenmektedir. Tarihsel anlamda (retrospekif) geriye doğru bir bakış kuşak kavramının genel anlamda erkek egemen bakış açısıyla kullanıldığını göstermektedir. Bu durum, görevlerin günlük yaşamda asimetrik ata- masında olduğu kadar yasal düzenlemelerde de ifade edilmektedir. Toplumsal cinsiyet rollerinin geçen on yıllarda, kabul edilmiş ve gerçek değişim dinamikleri, kuşaklararası ilişkilerin düzenlen- mesiyle yakından ilişkilidir. Buna en iyi örnek, “bakım görevlerinin” düzenlemesidir. Kuşaklararası adalet (hakkaniyet)/adillik/eşitlik4 12.44 Adalet (hakkaniyet) kavramı, içerisinde bireysel erdemin yanı sıra sosyal bir normu da içinde barındırmaktadır. Bu, kuşaklararası ilişkilerin düzenlenmesinde de böyledir. Bu açı- dan adalet kavramları makro-sosyal (örneğin, toplumsal kaynakların dağıımı) bağlamlarla ilgili olduğu kadar mikro-sosyal (örneğin, günlük yaşamda eğiim) bağlamlarla da ilgilidir. Aristo’nun günümüze kadar yol gösterdiği önermelerine aıta bulunarak adalein iki farklı boyutunu değerlendirebiliriz. – Birincisi, şekli adaleir. Toplumsal düzen içerisinde kuralların üyelere adil ve bu anlamda eşit bir şekilde uygulanmasını gerekirir ki bu, kuşaklararası ileişim için de geçerlidir. – İkinci boyut, kapsam hedelidir. 12.45 Burada takas adalei, birinin, üyelerin performansı açısından kazanç eşitliğini hedef almasını öngörür. Siyaset bilimi ve ekonomi literatüründe buna verim adalei de denir. Bunun ötesinde, dağııcı adalet pozisyona, bireyin devlet nezdinde “değer” veya erdeme aıta bulunur. İhiyac temelli adalet bunun diğer bir adıdır. 12  Almanca “Generaionengerechigkeit” terimi İngilizcede üç farklı kelimeye karşılık gelir: kuşaklararası adalet, 4 kuşaklararası adillik ve kuşaklararası eşitlik. Bunların kullanımı söylemin bağlamına bağlı olarak çeşitlilik gösterir ve kavramın farklı yönlerini vurgular – kuşaklararası eşitlik ekonomik özelliklere, kuşaklararası adillik ise felsei yorumlamalara aıta bulunur; kuşaklararası adalein de sosyo-hukuksal bir çağrışımı vardır. 276 12.46 Son zamanlarda felsei-eik söylemlerde pragmaik bir değişim gözlemlenebilir. Özünde bu, sosyal bağlamlardaki kaılımcı adalein veya kapsayıcı adalein eylemlerine odaklanır. 12.47 Kuşaklararası ilişkilerin düzenlenmesine uygulandığında bu şu anlama gelir: Ebeveynler çocuklarına, mümkün olsa bile anında, hata hiçbir zaman “geri ödenmeyen” maddi ve maddi olmayan olanaklar tanırlar. Bu nedenle sadece değişim adaleinden fazlası söz konusudur. Yine de çocukların ve ebeveynlerin farklı ihiyaçlarını göz önünde bulundurmak önemlidir. Adalein iki biçimi de çocukların kendi çocuklarına, almış oldukları şeyi sık sık maddi veya maddi olmayan miras olarak aktardığı ikriyle şekillenebilir. Aynı zamanda aileler içerisinde ve aileler taraından toplumsal iyilik ve toplum taraından tanınan (örneğin, emeklilik sistemi) beşeri sermaye üreimi için bir talep doğabilir. 12.48 Ayrıca, adalet kavramları şu anda yaşayan ve gelecekteki yaşayacak kuşaklar arasındaki ilişki açısından (örneğin, doğal kaynakların kullanımı, kamu borcunun miktarı ve kültürel mira- sın takdir edilmesi) önemlidir. Kuşaklararası adalein çok boyutlu doğasına hitap etmesi açısın- dan, kuşaklararası poliikanın genel insan haklarına uyumlu ve aynı zamanda kuşakların karşılıklı bağımlılığına ve sonuç olarak ortaya çıkan sorumluluklara işaret eden normaif bir tanımını öne- riyoruz. The Convenion on the Rights of the Child (CRC) (Çocuk Hakları Sözleşmesi) bu anlamda önemli bir belgedir. 12.49 Öte yandan, adaletle ilgili kavramlar günlük hayata da rol oynamaktadır. Bu kavram- lar orada, adillik ve tarafsızlık inançlarıyla harmanlanmış diğer kavramlarla bir aradadır. Önemli bir ölçüt, adalein (hakkaniyein) eşite eşit, eşit olmayana eşit olmayan bir şekilde davranılması gerekiğini söyleyen vecizedeki gibi eşitlik ve eşitsizlik arasındaki ilişkidir. 12.50 Adaletle ilgili kavramlarda geçmiş (örneğin, edinilmiş mülkiyet), günümüz (mülkiyein mevcut kullanımı ve arışı) ve gelecek (mülkiyei devretme) anlayışı önemlidir. Buna göre, kuşak- lararası adalet sorunu, kuşaklararası meselelere paralel olarak oldukça ilgi görmektedir. Kuşak- lararası adalet, siyasi girişimlerin de önemli bir kaygısıdır. Hemen hemen isisnasız bir şekilde kuşakları toplumsal kolekiler (ve sıkça da yaş grupları bağlamında) felsei ve siyasi antlaşmalara aıta bulunmaktadırlar. 12.51 Dahası, zaman içinde kuşaklararası adalet ve farklı zamanlarda kuşaklararası adalein ayrılması sorusu önemlidir. Bu, ilk olarak aynı zamanda yaşayan kuşaklar (veya yaş grupları) ara- sındaki ilişkiyi, ikinci olarak da bugün yaşamakta olan ve gelecekte de yaşayacak olan kuşaklar arasındaki ilişkiyi ifade etmektedir. Burada, geleceği ne kadar düşünmemiz gerekiği ve bugünün yaşayan kuşaklarının yükümlülüklerini uzak geleceğe bırakıp bırakmamaları tarışılmaktadır. Ayrı- ca günümüz kuşakları ve varlığı doğrudan veya dolaylı olarak önceki kuşağın üretkenlik kararları- na bağlı olan gelecek kuşaklar arasındaki ilişkinin doğasına da oldukça dikkat edilmektedir. Bakış açısının en az üç kuşağı kapsayacak şekilde genişleilmesi önerilmektedir (Laslet: “intergenera- ional tri-contract” [“kuşaklararası üçlü sözleşme”]). 12 277 Kuşaklararası sözleşme 12.52 Kuşaklararası sözleşme, şu anda çalışma hayaı içine yer alan kuşağın emekli olmuş kuşağın emeklilik maaşı alabilmesi için emeklilik güvencesi katkıları aracılığıyla ödeme yapığı “çalışırken öde” veya “kuşaklararası dayanışma” sisteminin metaforik bir tanımıdır. Bu noktada kuşakların refah devlei kavramı uygulanmaktadır. İyi oturmuş “kuşaklararası dayanışma” sistemi demograik değişimle birlikte kuşaklararası eşitliğin devam eden sürdürülebilirliği ilgili tarışma- lara meydan hazırlayan bir teste tabii tutulmaktadır. İnsan kapasitesi («Humanvermögen») 12.53 İnsan kapasitesinin oluşumu, kişinin kendisini dünyayla uyumlu hâle geirmesi ve başka bireylerle etkileşime geçmesi adına gereken genel beceriler örneğindeki gibi hayat yeterliklerinin aktarılması ve üreimini ifade eder. Yaşamsal kapasite terimi bunu gösteren en uygun terim gibi durmaktadır. Bir diğer anlamı ise bireylerin çalışmalarını sağlayan bilgi ve becerileri ifade eder, bu kavram örneğin çalışma kapasitesinden daha geniş bir anlamı bir anlaımı içerir. Her ikisi de toplumdaki herhangi ekonomik, sosyal veya kültürel bir etkileşimin olmazsa olmazıdır. Bu sözcü- ğün iki farklı yönlü anlamının (Almanca) “Vermögen5” tanımlanması maksatlı (bilerek) yapılmışır. Eğer bir şey yapma “kapasitemizi” ifade edersek bu, maddi imkânlara olduğu kadar beceri ve bilgiye de aıta bulunabilir. “Kapasitenin” iki biçimi de birbirine bağlıdır. Kuşaklararası poliika 12.54 Kuşaklararası poliika kavramı, -kelimenin yine başka bir anlamında – kuşaklararası iliş- kilerin bir tür toplumsal organizasyonunun bulunması gerekliliğinin tanınmasından kaynaklanır. Buna isinaden kuşaklararası poliikalar örtük ve açık olarak ayırt edilebilir. 12.55 Sosyo-poliik uygulamaya ilişkin çözümlemenin mevcut durumu kapsamında aşağıdaki tezi öneriyoruz: Kuşaklararası poliika, günümüzde kuşaklararası adalein çabalarını yansıtmaktadır ki kuşaklar arasında kaynakların dağıımında en büyük rolü üstlenen hem devlet hem de sivil toplum kuru- luşları burada önemli aktörlerdir. İki tanım önerilmektedir: 12.56 Tanımlayıcı kuşaklararası poliika: Kuşaklararası poliika özel ve kamusal alanlardaki kuşaklar arasındaki bireysel ve kolekif ilişkileri kurumsallaşırma çabalarını içerir. Bunun öte- sinde, başka poliika alanlarındaki önlemlerin ne dereceye kadar kasıtlı veya kasıtsız olarak ilgili oldukları açıklanmalıdır. 12.57 Programlı kuşaklararası poliika: Kuşaklararası poliikanın yaraılışı, bir yandan sorumlu ve topluluk yönelimli kişiliğin, diğer yandan da toplumsal gelişimin garanisini sağlayacak şekilde günümüzde ve gelecekte özel ve kamusal kuşaklararası ilişkilerin yaraılmasına izin veren top- lumsal koşulların oluşturulmasına aıta bulunur. 12 5  Her iki anlamın da İngilizce çevirisi ya “kapasite” ya da “sermaye” şeklinde olacakır. 278 12.58 Uygulamalı kuşaklararası poliikanın giderek önem kazanan bir alanı, kuşaklararası diyalog başlığı alındaki projeleri içermektedir. Farklı kuşakları temsil eden iki ya da daha fazla yaş grubunun üyeleri ortak akivitelere kaılır ve kamu yararı için kullanışlı olan projelere dâhil olurlar. Aynı zamanda birçok kaılımcı da kendilerini daha fazla gelişirme ırsaıyla moive olurlar. Öğrenme süreçlerinin (“üretken sosyalizasyon”) kuşaklararası ilişkilerin belirli bir özelliği olduğu varsayımına göre bu akiviteler eğiimsel projeler olarak görülebilir. Bu akiviteler fazladan poliik bir önem kazanırlar, çünkü sıklıkla sivil kaılımlı girişimlere bağlıdırlar. Devlet yardımı almaları durumunda bu çoğunlukla tamamlayıcı bir doğaya sahipir. Bütünleyici bir kuşaklararası poliikanın şeması 12.59 Aşağıdaki şema, kuşaklararası poliika anlayışını özetlemektedir. Kuşaklararası ilişkilerin liberal, açık görüşlü oluşumu için toplumsal koşulları sağlamak bunun merkezindedir. Bu koşullar, bireyin gelişmesi ve bağımsız ve topluluk yönelimli bir kişiliğe bürünmesi için temel bir ön şart- ır. Diğer sosyo-poliik argümanlar buna değinmektedir. Bunlar, bağımsız ve topluluk yönelimli bir kişilik gelişirmek için bireysel kendini gerçekleşirmenin önemli bir ön koşuludur. Gerçekçi ve istenilen toplumsal dinamiklerin ışığında devamlı bir yansıtmaya ihiyaç duyarlar. Bu, “tüm insan”ın gelişirilmesine aıta bulunduğu için kuşaklararası ilişkilerin sosyal yapılar ve kurumlar seviyesinde düzenlenmesini doğrudan veya dolaylı olarak etkileyen devlete ait olan ve olmayan kurumların bir özei gerekmektedir. Bunlar, içsel olarak daha genel argümanlara (oklara) bağlı olan belirli normaif argümanlara dayanmaktadır. Bu anlayış sıradan bir “anlık bir durum”dan faz- lasını içerir. Ortak, kapsayıcı hedeleri gözetlemeyi gerekiren basit bir koordinasyondan ziyade, yoğun ve akif işbirliğini gerekirir. Bu, etkin gerilimlerin, sosyal eşitsizliklerin ve ilgilerin sosyal- yaraıcı bir şekilde ele alınışını gerekirmektedir. Dolayısıyla, bu doğrultuda kavramsallaşırılmış bir kuşaklararası poliika, genel toplumsal poliikalar için önemli iici güç oluşturmaktadır. 12 279 Kuşakla ilgili spesifik politika alanlar Çocukluk/ergenlik/aile/yaşllk/eğitim Aktiviteler/görevler Ev idaresi– bakm- sosyal entegrasyon Günümüzde ve gelecekte hayatn farkl alanlarnda kuşaklararas ilişkilerin oluşumu Kişilik gelişimi – Kimlik – Kurum Genel siyasi ve etik görüşler İnsan haklar Adalet Sorumluluk Güvenilirlik Üretkenlik Toplumsal Cinsiyet   İleriye Dönük Değerlendirme 12.60 “Kuşaklar anlaılır ve sayılır” (S. Weigel). Kuşaklar ve kuşaklararası ilişkiler gibi sık sık ifade edilen ve birbirinden ayrılması zor kavramları ele almak disiplinler arası bakış açısını gerek- irir. Aynı zamanda, bu; teori, uygulama ve poliika oluşturma arasında köprü oluşturulmasında önemli rolü üstlenmektedir Tüm bunlar farklı araşırma yöntemleri ve bilgi transferi kullanımını gerekirir. Bunları uygun detaylarla açıklamak ayrı bir “rehber” gerekirir. Ancak bu deneme tas- lağı dahi “kuşaklararası konuların” akademik açıdan büyüleyici ve uygulamada gerekli olan bir alan olduğunu göstermektedir. 12 280 GENERATIONES International Network for the Study of Intergenerational Issues – INSII „Generaiones“ ist ein freies Netzwerk von Wissenschatlerinnen und Wissenschatlern, in unter- schiedlichen Ländern und Disziplinen, die sich mit aktuellen Fragen der Generaionenanalyse in Theorie, Methodologie, Empirie und Poliik beschätigen. Es wird vom Exzellenzcluster „Kulturelle Grundlagen von Integraion“ der Universität Konstanz gefördert. “Generaiones” is a free network of scholars from diferent countries and disciplines concerned with the analysis of intergeneraional issues in theory, methodology, research and policy. It is inan- cially supported by the Center of Excellence „Cultural Foundaions of Social Integraion“, University Konstanz « Generaiones » est un réseau libre de chercheurs issus de diférentes disciplines et pays, qui s’intéressent à l’analyse des quesions intergénéraionnelles dans un cadre théorique, méthodo- logique, poliique et de recherche. Ce réseau reçoit l’appui inancier du « Centre d’Excellence de l’Université de Constance ». “Generaiones” es una red independiente de invesigadores de diferentes países y disciplinas inte- resados en el análisis de temáicas intergeneracionales en los ámbitos de teoría, metodología, inve- sigación y políicas. Esta red está inanciada por el Centro de Excelencia “Fundamentos Culturales de la Integración Social”, de la Universidad de Constanza. “Generaiones” è un network indipendente di studiosi operani in diversi paesi e discipline, impe- gnai nell’approfondimento di vari aspei concerneni l’analisi delle generazioni da un punto di vista teorico, metodologico, empirico e poliico. E’ sostenuto dal cluster di eccellenza “Fondameni cultu- rali dell’integrazione” dell’Università di Costanza (Germania). „Generaiones” to wolna sieć naukowców z różnych krajów i dyscyplin zajmujących się analizą zagadnień międzypokoleniowych w teorii, metodologii, badaniach i polityce. Jest wspierane inansowo przez Centrum Doskonałości „Kulturowe Podstawy Integracji Społecznej“ działające na Uniwersytecie w Konstancji (Niemcy). “Generaiones” é uma rede independente de estudiosos de diferentes países e disciplinas interessa- dos na análise de questões intergeracionais em teoria, metodologia, pesquisa e políicas. Essa rede é inanciada pelo Centro de Excelência “Fundamentos Culturais da Integração Social” da Universidade Konstanz. „Nemzedékek” különböző országok kutatóinak szabad kapcsolathálója különböző szakterületekről a nemzedékközi kapcsolatok elmélei, módszertani, kutatási és a poliika tárgykörében. A Konstanzi Egyetem “A társadalmi integráció kulturális alapja” nevű kutatási központ által inanszírozot. “Generaiones” este o rețea de intelectuali din diferite ţări şi discipline interesate de analiza proble- melor intergeneraționale în teorie, metodologie, cercetare şi poliică. Acesta este sprijinit inanciar de către Centrul de excelenţă - fundaii culturale de integrare sociala”, Universitatea Konstanz. “Generaiones” är et nätverk bestående av forskare från olika länder och discipliner med det gemen- samma intresset för analys av områden inom relaioner mellan generaioner gällande teori, metod, forskning och policy. Nätverket erhåller inansiellt stöd från excellenscentrum „Cultural Foundaions of Social Integraion“, University Konstanz. “Generaiones” yra nepriklausomas inklas mokslininkų iš skiringų šalių ir disciplinų, plėtojančių kartų analizę teori- niu ir metodologiniu lygmeniu moksliniuose tyrimuose ir poliikoje. Tinklą inansiškai remia Konstancos universiteto ekselencijos centras “Kultūriniai integracijos pagrindai”. “Kuşaklar”, kuşaklararası konuların teori, metodoloji, araşırma ve poliika yönünden incelenmesiyle ilgili farklı ülkelerden ve farklı alanlardan meslektaşların oluşturduğu bağımsız bir ağdır. Finansal olarak Konstanz Üniversitesi Mükemmellik Merkezi “Sosyal Bütünleşmenin Kültürel Temelleri” taraından desteklenmektedir. Kurt Lüscher

Andreas Hof

Gil Viry

Eric Widmer

Mariano Sánchez

Giovanni Lamura

Marta Renzi

Andrzej Klimczuk

Paulo de Salles Oliveira

Ágnes Neményi

Enikő Veress

Cecilia Bjursell

Ann-Krisin Boström

Gražina Rapolienė

Sarmitė Mikulionienė

Sema Oğlak

Ayşe Canatan