(PDF) ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ

Αθανασιος Καλλιγερης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ Αθήνα 2001 Κάθε γνήσιο αντίτυπο έχει την Υπογραφή του συγγραφέα. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση, ανατύπωση και κάθε είδους αντιγραφή ολόκληρης ή μέρους της εργασίας αυτής, χωρίς προηγούμενη έγγραφη άδεια του συγγραφέα. Copyright Αθανάσιος Καλλιγέρης

All rights reserve Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ AΘHNA, 1/2001 Πίνακας περιεχομένων …………………………………………………………………………………….3 Εισαγωγή …………………………………………………………………………………………………………….10 Η ΜΕΤΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ Ιστορική ανασκόπηση …………………………………………………………………………………………… Συλλογισμοί ………………………………………………………………………………………… Οι αισθητικές προτάσεις του Πολύκλειτου …………………………………… Ο Βιτρούβιος ……………………………………………………………………………………… Ο Da Vinci …………………………………………………………………………………………… Από την εργασία του Le Corbusier ………………………………………………… Από το Modular ………………………………………………………………………………… O Neufert ………………………………………………………………………………………… Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΩΝ ΚΙΝΗΣΕΩΝ ΣΤΟ ΧΩΡΟ Στις αρχές του 20ου αιώνα ……………………………………………………………… Το πρόβλημα ………………………………………………………………………………………. Το δόγμα της οικονομίας …………………………………………………………………… Η μελέτη του Ernst Neufert …………………………………………………………… Οι επιστημονικές σπουδές του Henry Dreyfuss …………………………… Η ΤΥΠΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΤΗΣ ΕΡΓΟΝΟΜΙΑΣ Οι τύποι ………………………………………………………………………………………………… Η ογκοπλαστική …………………………………………………………………………………… Η ουσιαστική αναγνώριση της μετρολογίας ……………………………………… Ο άνθρωπος του Le Corbusier ………………………………………………………… Οι κανόνες του Neufert …………………………………………………………………… Ο βιομηχανικός μορφοδότης ……………………………………………………………… Τι εισάγει ο H. Dreyfuss …………………………………………………………………… Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 3 ΕΝΑ ΝΕΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΑΝΘΡΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΣΤΟΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΧΩΡΟ: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΔΙΑΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΥΝΗΘΕΙΩΝ Η ανατομία του ανθρώπου ………………………………………………. ΑΥΣΤΗΡΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Αρχαίοι τεχνικοί κανονισμοί και προδιαγραφές στα Δημόσια έργα …… Ένα μεγάλο Δημόσιο έργο αποξήρανσης λίμνης στην Εύβοια τον 4ο αιώνα π.Χ. …………………………………………………………………………………………………. Ένας Νόμος για τον έλεγχο της ποιότητας του κρασιού ……………………. Οδηγίες – Νόμοι και πρότυπα της Θάσου ……………………………………………… Δύο Νόμοι του 425 με 400 π.Χ. για τη σήμανση, το εμπόριο και τον έλεγχο του κρασιού …………………………………………………………………………………… Μία οικονομική κοινότητα στο χώρο της Μακεδονίας ………………………… Αρχαία Ελληνική Γραμματεία …………………………………………………………………… Ο έλεγχος ποιότητας του οίνου στην κλασική Μακεδονία και Θράκη … Η επιγραφή της Ελευσίνας ………………………………………………………………………… Ο έλεγχος ποιότητας και η πιστοποίηση της γνησιότητας των αργυρών των αργυρών Αττικών νομισμάτων του 4ου αιώνα π.Χ. …………………………………………………… Ο έλεγχoς πoιότητας των αργυρών νoμισμάτων ……………………………………… Η χρήση των αισθήσεων στoν ελεγχo της γνησιότητας νoμισματων …………………………………………………………………………………………………… Η πιστoπoιηση της πoιοτητας των αργυρών αττικών νoμισματων ………. Συμπεράσματα …………………………………………………………………………………………… ΠΟΙΑ ΤΑ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΠΩΣ ΑΠΟΚΤΟΥΝΤΑΙ Τα ISO 9000 μoχλος ανάπτυξης των επιχειρήσεων …………………………… Τι είναι διασφάλιση πoιοτητας; ………………………………………………………………… Τι είναι σύστημα διασφάλισης πoιοτητας; ………………………………………………. Τι είναι o ISO; αρμoδιοτητες και λειτoυργια ………………………….…………….. Τι είναι τα πρότυπα της σειράς ISO 9000; ………………………………………….. Από πoιoυς εφαρμοζoνται τα πρότυπα της σειράς ISO 9000;………….. Γιατί μια επιχείρηση εφαρμόζει ένα σύστημα διασφάλισης πoιοτητας;… Πoια είναι τα oφελη μιας επιχείρησης που πιστoπoιειται Κατά ISO 9000; ………… Πoια είναι τα αναγκαία βήματα για την πιστoπoιηση μιας Α.Καλλιγέρης επιχείρησης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 4 κατά ISO 9000; …… Η ελληνική πραγματικότητα σε σχέση με τα συστήματα διασφάλισης της πoιοτητας……………………………… Ο ρολoς τoυ υπoυργειoυ ανάπτυξης ……………………………………………………………. ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΡΑΞΟΥΝ ΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΝΑ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΘΟΥΝ Στοχoς και επιθυμία των καταναλωτών η πoιοτητα ……………………………… Το νέο ευρωπαiκο αρiστεiο ………………………………………………………………………… Σε ποiους στόχους αποβλεπεi η επiχεiρηματiκη αρiστευση …………………. Προγράμματα ολiκης ποiοτητας …………………………………………………………………. Προς την εννοiα της επiχεiρηματiκης αρiστευσης …………………………………. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ Τρόπο που σκεφτόμαστε ……………………………………………………………………………. Η ποiοτητα ως πολυτελεiα ή υψηλό κόστος ……………………………………………. Η ποiοτητα ως ελλεiψη ελαττώματος ………………………………………………………. Ποiοτητα εiναi η iκανοποiηση των προσδοκiων του πελάτη …………………. Βασiκα χαρακτηρiστiκα ………………………………………………………………………………… Αν δεν εξασφαλiζονταi σωστά τα βασiκα χαρακτηρiστiκα: ……………………… Φροντiστε να εiναi σωστά τα χαρακτηρiστiκα απόδοσης των προiοντων ή υπηρεσiων σας. τότε θα iκανοποiησετε τους πελάτες σας. ………… Σημεiο δράσης ………………………………………………………………………………………. Διευρύνοντας την εννοiα της ποiοτητας ……………………………………………… Ποιότητα ως επίτευξη αρiστεiας σε κάθε τομέα της επιχεiρησης …… Αλλοi αποδέκτες ……………………………………………………………………………………… Άλλες εννοiες σχετiκα με την ποiοτητα ……………………………………… Τι χαρακτηριστικά πρέπει να έχει ……………………………………………… Σχέση ποiοτητας - δiασφαλiσης ποiοτητας ………………………………. Μοντέλα ποiοτητας …………………………………………………………… ISO 9000: η προέλευση ……………………………………………………… Ποiος εiναi ο ISO ……………………………………………………………… Η σεiρα προτύπων ISO 9000 ……………………………………………….. Σχέση μεταξύ των προτύπων που πiστοποiουνταi ………………………. Απαiτησεiς πρότυπου ISO 9000 ……………………………………………. Τα οφέλη από το ISO 9001…………………………………………………... ISO 9000:Μερικές επικρίσεις …………………………………………………. Τρόπος τεκμηρiωσης (πυραμiδα τεκμηρiωσης) ενός συστήματος Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 5 δiασφαλiσης ποiοτητας …………………………………………………… Ανάλυση της Πυραμίδας τεκμηρίωσης ……………………………………… Εγχεiρiδiiο ποiοτητας ………………………………………………………… Δiαδiκασiες …………………………………………………………………… Οδηγiες εργασiας ……………………………………………………………… Έντυπα ………………………………………………………………………… ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΑΡΙΣΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ (ΜΑΕ) Τα χαρακτηρiστiκα του μοντέλου ……………………………………………. Προσδiορiστε τους τρόπος που νομiζετε οτi οi δiευθυντες μiας επiχεiρησης μπορούν να επiδεiκνυουν την προσήλωση τους στην ποiοτητα …………………………………… Πως νομiζετε πως οi δiευθυντες μπορούν να εμπνεύσουν τους άλλους με αυτό τον τρόπο; ………………………………………………….. Ποiους θεωρεiτε ως κυρiους τρόπους με τους οποiους θα μπορούσατε να στηρiξετε τiς προσπαθεiες των υπολοiπων; …………… Πως μπορεiτε να δεiξετε αναγνωρiση στiς προσπαθεiες καi τα επiτευγματα των άλλων; ……………………………………………………... Πως θεωρεiτε οτi οi δiευθυντες μπορούν να επiκοiνωνουν με τους προμηθευτές, πελάτες καi άλλες επiχεiρησεiς; ………………………….. Καλές σχέσεις με άλλες επιχειρήσεις ……………………………………… Δiαχεiρiση ανθρωπiνων πόρων …………………………………………… Σχεδιασμός ………………………………………………………………….. Ανάπτυξη καi δiατηρηση iκανοτητων ………………………………….…. Ορiσμος καi αναθεωρη σηστοχων………………………………………… Εμπλοκή, εξουσiοδοτηση καi αναγνωρiση ………………………………. Ενδοεπiχεiρησiακος δiαλογος …………………………………………….. Φροντiδα γiα το προσωπiκο ………………………………………………. Πολiτiκη καi στρατηγiκη …………………………………………………… Πληροφορiες……………………………… Η δiεργασiα της ανάπτυξης στρατηγiκης ………………………………… Γνωστοποiηση καi εφαρμογή της στρατηγiκης ………………………….. Αναθεώρηση καi αποτiμηση της στρατηγiκης ……………………………. Το μοντέλο των Πόρων ……………………………………………………… Η δiαχεiρiση των οiκονομiκων πόρων …………………………………….. Η δiαχεiρiση των πληροφορiακων πόρων ………………………………… Η δiαχεiρiση των υλiκων καi των σχέσεων με τους προμηθευτές……… Η δiαχεiρiση κτiρiων, εξοπλiσμοi καi άλλων περiουσiακων στοiχεiων … Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 6 Η δiαχεiρiση της τεχνολογiας ………………………………………………. Ο προσδiορiσμος των βασiκων δiεργασiων ……………………………… Η συστηματiκη δiαχεiρiση των δiεργασiων ……………………………….. Η αναθεώρηση των δiεργασiων καi επiλογη στόχων βελτiωσης ………. Η βελτiωση μεσώ καiνοτομiων καi δημiουργiκοτητας …………………… Η αλλαγή δiεργασiων καi αποτiμηση ωφελεiων …………………………. Ικανοποiηση προσωπiκου ………………………………………………….. Ικανοποiηση ………………………………………………………………….. Κiνητοποiηση καi ενασχόληση ……………………………………………… Παρεχόμενες υπηρεσiες προς το προσωπiκο της επiχεiρησης ………… Εντυπωσεiς των πελατών …………………………………………………… Συμπληρωματiκα κρiτηρiα iκανοποiησης πελατών ……………………… Α ντικτυπος στην κοινωνία …………………………………………………. Εντυπωσεiς της κοiνωνiας ………………………………………………… Συμπληρωματiκοi δεiκτες …………………………………………………… Επιχειρησιακά αποτελέσματα ………………………………………………. Οiκονομiκα κρiτηρiα …………………………………………………………. Συμπληρωματiκα κρiτηρiα ………………………………………………….. ΣΥΝΟΨΗ ΜΑΕ Βραβεiα ποiοτητας …………………………………………………………… Δυτiκα βραβεiα ……………………………………………………………….. Τα βραβεiα Βaldrige …………………………………………………………. Το ευρωπαiκο βραβεiο ποiοτητας …………………………………………. Γiατi εiναi σημαντiκη η ποiοτητα; …………………………………………… Πως να ανταγωνiστεiτε αποτελεσματiκα …………………………………... Μπορεiτε να ανταγωνiστεiτε όταν... ………………………………………… Ένα παραδεiγμα του iστου ανταγωνiστiκοτητας ………………………… Πως ανταγωνiζεταi η εταiρεiα σας; …………………………………………. Δημiουργηστε το προφiλ του πελάτη ………………………………………. Αξiολογηστε την επiδοση σας ………………………………………………. Πως τα πήγε η εταiρεiα σας; ………………………………………………… Benchmarking: πόσο καλά τα πατε σε σχέση με τον ανταγωνiσμο; …… Τι εiναi το benchmarking; ……………………………………………………. Το benchmarking καi οi μiκρες επiχεiρησεiς ………………………………. Πότε εφαρμόζετε το benchmarking; ………………………………………… Ποiα εiναi η δiαδiκασiα του benchmarking; ………………………………… Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 7 Σχεδiασε ……………………………………………………………………….. Συγκέντρωσε ………………………………………………………….. ……… Ανάλυσε ……………………………………………………………….. ……… Προσάρμοσε ………………………………………………………….. …….… Θέματα ηθiκης ………………………………………………………………… ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ Η Εμφάνιση των Ρομπότ Ορισμοί Σύντομη Ιστορία Τηλεχειριστών και Ρομπότ ΡΟΜΠΟΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ Αιτίες για τη Χρήση Ρομπότ Πλεονεκτήματα από τη Χρήση Ρομπότ Κριτήρια Επιθυμητότητας των Ρομπότ Ικανότητες των Ρομπότ Κατηγορίες Εφαρμογών Βιομηχανικοί Χρήστες Ρομπότ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Αρχή Λειτουργίας Μέθοδος Ελέγχου Κίνησης Γεωμετρικός Σχηματισμός Κατηγορία Εφαρμογής Τύπος Μετάδοσης Κίνησης Άλλες Ταξινομήσεις ΣΥΝΙΣΤΩΣΕΣ ΡΟΜΠΟΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Η Γενική Δομή των Ρομποτικών Συστημάτων Το Σύστημα Χειρισμού Οι Κινητήρες των Αρθρώσεων Ο Ελεγκτής και το Λογισμικό Παραγωγής της Κίνησης Το Ηλεκτρονικό Σύστημα της Κίνησης Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 8 Εξωτερικές Διασυνδέσεις και Αισθητήρες Το Σύστημα Επικοινωνίας Ανθρώπου-Μηχανής Κριτήρια Κινηματικής Απόδοσης Ρομπότ ΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ Η Κατάσταση της Βιομηχανικής Ρομποτικής Τάσεις της Αγοράς Χαρακτηριστικά Μελλοντικών Ρομποτικών Συστημάτων και Εφαρμογών Μελλοντικές Εφαρμογές Η Ρομποτική στην Ελλάδα Πινακες κατα din …………………………………………………………. Υποδειγμα κατα ISO ……………………………………………………… ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΟΡΩΝ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ (αντιστοιχία όρων-προτύπων, ελληνική σειρά)………………………………… Βιβλιογραφεια ……………………………………………………………… Οι κυριοτεροι κανονισμοι νομοθεσιας ………………………….. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 9 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Πολλές φορές δημιουργήθηκε το ερώτημα της φύσης του ανθρώπου ο οποίος χρησιμοποιεί ή υφίσταται όλες τις επιπτώσεις του σχεδιασμού που κάνουμε όταν μελετάμε εσωτερικούς χώρους ή αντικείμενα χρήσης. Ακριβώς εκεί εντοπίστηκε το ακόλουθο πρόβλημα: για ποιόν άνθρωπο μιλάμε, πως είναι αυτός, ποιος είναι, πως κινείται και κάτω από ποιες προϋποθέσεις δρα κι ενεργεί σ' όλες του τις δραστηριότητες. Το κυρίαρχο, λοιπόν, αυτό πρόβλημα αποτέλεσε το σκοπό της παρούσας Μελέτης. Ο σκοπός αυτός απορρέει από την ανάγκη του στόχου του σχεδιασμού, αυτού καθ' αυτού, δηλαδή του γεγονότος ότι, δεν μπορούμε να σχεδιάσουμε χώρο ή αντικείμενα χρήσης απουσία του ανθρώπου. Φυσικά ο προβληματισμός αυτός εμπίπτει μέσα στην επιστήμη της εργονομίας, ωστόσο όμως δεν αποτελεί το καθ' αυτό εργονομικό πρόβλημα. Η εργονομία είναι μία επιστήμη που επεξεργάζεται τους κανόνες και τις προϋποθέσεις προδιαγραφές με τις οποίες επεξεργαζόμαστε το έργο, τη δραστηριότητα και τη δράση του ανθρώπου, χωρίς αυτό να σημαίνει όμως ότι, οι κανόνες αυτοί είναι απόλυτοι και δεν τίθενται υπό την κρίση και την αίρεση της ίδιας της πρακτικής του χώρου και της εξέλιξης των αντικειμένων χρήσης στη ιστορία. Άρα, λοιπόν, επειδή κανείς πρέπει να ξεφύγει από τα πλαίσια που καθόρισαν, δογματικά, οι εργονομικές θεωρίες αποπειρώμαι μέσα απ' αυτή τη Μελέτη να αναδιοργανώσω αυτή την εικόνα του ανθρώπου, η οποία μέχρι τώρα είναι μια εικόνα στατική, απόλυτα καθορισμένη, θα έλεγε κανείς, προσδιορισμένη με τους Mε κανόνες του Πολύκλειτου περί ευμετρίας, συμμετρίας, αναλογίας και συνθετικής ολότητας. Από το 5ο κεφάλαιο θα δούμε ότι η πoιότητα δεv απoτελεί χθεσιvή ή σημεριvή υπόθεση. Οι ρίζες της φθάνουν βαθιά στη μακριvή αρχαιότητα και τoύτo απoδεικvύεται από τα κείμεvα της αρχαίας ελληvικής γραμματείας, τηv αστείρευτη αυτή πηγή πληρoφόρησης και γvώσης, αλλά ακόμη και από τις υπάρχoυσες αvεπίγραφες πηγές, πoυ κατά καιρoύς μελέτησαν και δημoσίευσαν. Η πoιότητα είvαι μια ξεκάθαρη λέξη, μα έχει κακoπάθει στηv ελληvική επιχειρηματική πραγματικότητα σε σημείo πoυ πoλλά αvώτατα στελέχη vα θεωρoύv ότι δεv είvαι παρά έvα σύvθημα πoυ κάπoυ κάπoυ πρέπει vα χρησιμoπoιείται σαv λέξη τoυ συρμoύ. Πoλλές φoρές, μάλιστα τα αvώτατα στελέχη θεωρoύv ότι η "πoιότητα" είvαι μία θεωρητική πρoσέγγιση, πoυ δεv συμβαδίζει κατ' αvάγκη με τις καθημεριvές πρoτεραιότητες της δoυλειάς. Η λέξη ρομπότ (robot) εμφανίσθηκε για πρώτη φορά από τον Τσέχο σκηνοθέτη Karel Capek στο έργο του RUR (Rossum’s Universal Robots) που παίχθηκε για πρώτη φορά στο Παρίσι το 1922. Στο έργο αυτό, μικρά, τεχνητά, ανθρωπομορφικά πλάσματα, υπάκουαν αυστηρά τις διαταγές του κυρίου τους, τελικά όμως ξεσηκώθηκαν ενάντια στους δημιουργούς τους. Στην τσέχικη και ρώσσικη γλώσσα, Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 10 τα πλάσματα αυτά ονομάζονταν robotnik, από τη λέξη robota, που σημαίνει “καταναγκαστική εργασία” και “αγγαρεία”. Το έργο του Capek είναι πρωταρχικά υπεύθυνο για τις ευρύτερες απόψεις των ανθρώπων σχετικά με τα ρομπότ μέχρι και σήμερα ακόμη, συμπεριλαμβανομένης της αντίληψης περί ανθρωπόμορφων μηχανών προικισμένων με ανεξάρτητες προσωπικότητες και ευφυΐα. Η εικόνα αυτή ενισχύθηκε από το γερμανικό φιλμ Metropolis (1926) που παρουσίαζε το ρομπότ Electro Η ΜΕΤΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 11 ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ Η μετρολογική εικόνα του ανθρώπου συνδέεται άμεσα με την θεωρία του σχεδιασμού στην ιστορία. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Μια ιστορική ανασκόπηση μας οδηγεί στους αρχαίους χρόνους, όταν για πρώτη φορά καλλιεργήθηκε η εικόνα του ιδανικού ανθρώπου μέσα από τις παρατηρήσεις της οπτικής επιστήμης. Σ' αυτή συνέβαλαν οι διαπιστώσεις ότι, η εμφάνιση του ανθρώπου είναι ένα παιχνίδι φωτοσκιαστικών αντιθέσεων, ένα παιχνίδι δηλαδή φωτός και σκιάς και μέσα απ' αυτό τον κανόνα αναπτύχθηκαν οι αντιλήψεις περί αναλογιών μεταξύ αυτών των δύο στοιχείων όπως επίσης και απόψεις για το ποιο μπορεί να θεωρηθεί το πιο εύμορφο σχήμα στην ανάπτυξη του ανθρωπίνου σώματος. ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΙ Τέτοιου είδους συλλογισμοί δεν είναι καταγεγραμμένοι σε βιβλία, ωστόσο όμως μπορεί να θεωρήσει κανείς, από αναφορές μεταγενέστερα, ότι ο αρχαίος Έλληνας γλύπτης Πολύκλειτος ήταν ο πρώτος που προσδιόρισε κανόνες ευμετρίας στην ανάπτυξη του ανθρώπινου σώματος και όχι μάλιστα σε στατική μορφή αλλά σε θέσεις ή στάσεις εν χαλάσει, χαλαρές δηλαδή, ή εν δυνάμει, ως στιγμιότυπα δράσης. ΟΙ ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΟΛΥΚΛΕΙΤΟΥ Είναι γνωστές οι αισθητικές του προτάσεις για τη σχέση των μελών του σώματος ως προς το όλον, όπως επίσης των συσχετισμό μεταξύ των εντατικών και χαλαρωμένων, μελών του σώματος. Τούτο σημαίνει ότι η πρώτη προσέγγιση έγινε με βάση μια εργονομική αντίληψη που έχει να κάνει με το ανθρώπινο σώμα τόσο σε στάση όσο και σε κίνηση. Φυσικά ο πρώτος προσδιορισμός αυτός δεν είχε να κάνει με πρακτικές σκοπιμότητες αλλά με αμιγώς καλλιτεχνικές σκοπιμότητες, οι οποίες βέβαια αναπτύχθηκαν σε πλαστική μορφή και όχι σε σχεδιαστική μεθοδολογία. Τούτο όμως δεν εμπόδισε τους μεταγενέστερους συγγραφείς αρχιτεκτονικών μορφολογικών κειμένων ν' ανατρέξουν στις βασικές αρχές του Πολύκλειτου. και Ο πρώτος που συνέγραψε διατριβή για το χώρο και τη μορφολογία του είναι ο Ρωμαίος Βιτρούβιος, ο οποίος και αυτός δεν αγνόησε τους κανόνες της ευμετρίας, της συμμετρίας, τους οπτικούς κανόνες που είχαν συνταχθεί κατά την κλασσική και ελληνιστική εποχή και με βάση αυτές τις γνώσεις προσδιόρισε μια Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 12 συντακτική του χώρου, τη θέση του ανθρώπου και την αναλογία του μέσα στο χώρο αυτό. Ο ΒΙΤΡΟΥΒΙΟΣ Ο Βιτρούβιος, συγκεκριμένα, δεν προσδιόρισε την φυσιογνωμία αυτού του ανθρώπου, άφησε όμως να εννοηθεί ότι η αρχιτεκτονική δομή και η κατασκευή του χώρου δεν ήταν παρά ένα θέμα το οποίο ήταν πλήρως υποταγμένο σε μια νομοτέλεια μαθηματικών σχέσεων και σε μια νομοτέλεια αναλογιών των επί μέρους ως προς το όλον και τα' νάπαλιν. Τούτο σημαίνει ότι υπήρχε κι σ' αυτόν μια ανθρωποκεντρική άποψη της ανάπτυξης του χώρου με τη διαφορά όμως ότι έλβεπε την εικόνα του ανθρώπου πάνω στο χώρο κι αυτό το φαινόμενο κυριάρχησε, τόσο στην ρωμαϊκή αρχιτεκτονική, όσο και στην επακολουθήσασα μεσαιωνική. Ο χώρος δηλαδή σε κάτοψη ήταν, είναι γεγονός, αυτό, η εικόνα του ανθρώπου σε κάτοψη, χωρίς όμως ν' ακολουθεί την σωματολογία του ανθρώπου. Για παράδειγμα, σε μια ναοδομία, στη θέση του ιερού αντιστοιχούσε η κεφαλή και τα πλάγια κλήση ήταν τα χέρια και τα πόδια του ανθρωπίνου σώματος, ενώ το κεντρικό κλιτός ήταν ο κορμός τμήμα του σώματος του ανθρώπου. Όλα αυτά καθόρισαν ένα συσχετισμό, ο οποίος βέβαια εξιδανίκευε την οργάνωση του χώρου σε σχέση και με περιεχόμενο δηλαδή, ως επίπεδο αναγωγής, το ότι οι αρχιτέκτονες της εποχής αυτής θεωρούσαν ως ιδανικότερο προϊόν σωματικής οργάνωσης το ανθρώπινο σώμα. Άρα λοιπόν γινόταν η αναγωγή και κατ' αναλογία επιβάλλονταν οι κανόνες της ευμετρίας, της συμμετρίας και των αναλογιών του ανθρωπίνου σώματος και στα δομικά στοιχεία του χώρου. Βλέπουμε, λοιπόν, ότι εδώ δεν υπήρξε μια χωροθετική σκοπιμότητα με τη παρουσία του ανθρώπου αλλά μια ιδανική σκοπιμότητα προσπαθεί δηλαδή ο μελετητής να εξιδανικεύσει την εικόνα του χώρου μέσα από την εικόνα του ανθρώπου. Ο DA VINCI Ο πρώτος που αναθεώρησε την καθαρά ιδεαλιστική εικόνα του ανθρώπου στο σχεδιασμό είναι ο DaVinci, χάρη στο επιστημονικό του ενδιαφέρον για μια οργανική ανάλυση με τις περίφημες σημειώσεις του. Οι σημειώσεις του αφορούν παρατηρήσεις που έκανε ο DaVinci η άνω στην ανατομία, πάνω στην μηχανική, πάνω στην κίνηση των στερεών σωμάτων και στις κινήσεις όλων των μηχανικών φαινομένων της εποχής του, εις τα οποία περιελάμβανε και τον άνθρωπο. Ο άνθρωπος κατά τον Da Vinci ήταν μια πλήρης και τέλεια μηχανή, η οποία βέβαια είχε μια διαφορετική φυσιολογία σε σχέση με ένα μηχάνημα η με μια οποιαδήποτε κατασκευή. Ωστόσο όμως έβλεπε ότι, η εικόνα του ανθρώπου έπρεπε να κατασκευαστεί με τον ίδιο τρόπο που θα κατασκευαζόταν μια μηχανή. Έβλεπε δηλαδή την ανατομία ως όχι ένα άμεσο εξωτερικό επιφαινόμενο μιας οργανικής Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 13 υπόστασης, αλλά την έβλεπε σαν μια κατασκευή μεν της φύσης κατ'αναλογίαν με τον τρόπο που κατασκευάζεται ένα τέλειο μηχανικό σύστημα. Άρα μ' αυτό τον τρόπο ο DaVinci όχι την μετρολογία του ανθρώπου ικανή να εξυπηρετεί τον σχεδιασμό του χώρου, γενικότερα μέσα στην φύση και τη ζωή. Ο Da Vinci, στις σημειώσεις του, διαμόρφωσε έναν άνθρωπο ο οποίος είναι ρωμαλέος, εύρωστος, υγιής δεν έχει όμως μια αισθητική εμφάνιση που στηρίζεται στην ευμετρία αλλά θα έλεγε κανείς μια περισσότερο δυναμική εμφάνιση, γεγονός που δείχνει ότι το κυρίαρχο στοιχείο στη μετρολογία του ανθρώπου τον μελετάει δηλαδή μέσα από τη φυσική παρουσία του που την αποκαλούμε δυναμική. Η δυναμική λοιπόν αυτή, οδήγησε τον DaVinci στο να προωθήσει τον άνθρωπο σαν συστατικό στοιχείο όλων των παραγόμενων έργων. Μ' άλλα λόγια δηλαδή θεωρούσε ότι ο άνθρωπος με τις αναλογίες αυτές και με την ανάπτυξη των μελών του στο χώρο ήταν το υποκείμενο της παραγωγής του έργου Έβγαζε δηλαδή, την πρώτη εργονομική προσέγγιση, χωρίς όμως να εισαγάγει την εργονομία ως επιστήμη του ανθρώπου. Η εικόνα αυτή του ανθρώπου κυριάρχησε σ' όλο το διάστημα από την αναγέννηση έως την είσοδο στη βιομηχανική εποχή, διότι ακριβώς θεωρήθηκαν τόση η παραγωγή του χώρου όσο και ο σχεδιασμός των αντικειμένων του ένα δημιούργημα της δυναμικής παρουσίας του ανθρώπου. Εδώ πλέον μπορούμε να μιλάμε για έναν άνθρωπο όχι εξιδανικευμένο αλλά για έναν άνθρωπο που είναι και το υποκείμενο της ιστορίας μέσα από τις δικές του δυνάμεις. Έναν άνθρωπο ενδυναμωμένο για την ιστορία. Αυτή η εικόνα του ανθρώπου δεν ήταν δυνατόν να αποτελέσει το συστατικό στοιχείο του σχεδιασμού του χώρου και των αντικειμένων κατά την βιομηχανική εποχή. Εκεί έγινε εμφανής η ανάγκη να αναδιατυπωθούν οι ανθρώπινες μορφές με βάση το συστατικό στοιχείο ότι τώρα πλέον ο άνθρωπος έχει αναχθεί σε αντικείμενο της παραγωγής του χώρου. Επίσης υπόκειται σε όλες εκείνες τις προδιαγραφές που υφίσταται μέσα από τη διαδικασία της μελέτης και του μετρικού καθορισμού των διαστάσεων ενός χώρου εις τον οποίον ζει και εργάζεται ως χρήστης. Η έννοια, λοιπόν, του χρήστη του χώρου ανέτρεψε και την μετρολογική εικόνα του ανθρώπου στο χώρο. Σ' αυτό κυριάρχησαν οι λεγόμενοι ορθολογιστές, οι αρχιτέκτονες και οι θεωρητικοί της αρχιτεκτονικής που ανήγαγαν πλέον το σχέδιο σε γεννήτρια του χώρου και της μορφολογίας των αντικειμένων του χώρου. Θεωρήθηκε δηλαδή ότι, η αρχή της παραγωγής του χώρου, είναι η διάταξη της έκτασης του ανθρωπίνου σώματος μέσα στη έκταση του χώρου. Κατά συνέπεια ανήγαγαν το πρόβλημα αυτό σ' ένα μαθηματικό πρόβλημα. Ο άνθρωπος προσδιορίζεται μαθηματικά και όπως γνωρίζουμε, η ορθολογική άποψη για την εικόνα του ανθρώπου προσδιορίσθηκε, σαφέστατα, από το έργο του Le Corbusier, "Le Modulor", που είναι ένα δοκίμιο για Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 14 ένα αρμονικό μέτρο σε ανθρώπινη κλίμακα με παγκόσμια εφαρμογή στην αρχιτεκτονική και στην μηχανική. ΑΠO ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ LE CORBUSIER Από την εργασία του Le Corbusier στη οποία εκτίθονται οι σκέψεις του για την παραγωγή ενός ανθρώπου που υποκαθιστά την έννοια -αποχυμώνοντας την οργανική υπόσταση του ανθρωπίνου σώματος - με μια τεχνητή, δηλαδή το modulor δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα εργαλείο μέτρησης βασισμένο στο ανθρώπινο σώμα και στα μαθηματικά. Είναι ένας άνθρωπος με το χέρι ψηλά, ορίζει χαρακτηριστικά σημεία από το χώρο που καταλαμβάνει το πόδι, το στομάχι, το κεφάλι, τα' ακροδάχτυλα του σηκωμένου χεριού. Τα τρία διαστήματα περικλείουν μια σειρά χρυσών τομών, τη σειρά Fibonacci, άλλωστε τα μαθηματικά είναι που προσφέρουν τη πιο απλή και πιο δυναμική ποικιλία μιας τιμής: το μονό, το διπλό, τις δύο χρυσές τομές. Στα πλαίσια αυτά η ιδέα του για το Modulor είναι μια ιδέα εφαρμογής όπου, πραγματικά, βασίζεται αποκλειστικά στις μηχανικές κινήσεις που εκτελεί ένας άνθρωπος και που αυτές είναι σύμφωνες με την ανθρώπινη κλίμακα. Ο προσδιορισμός είναι μηχανικός και ευνοεί τα μεγέθη του χώρου που καλύπτονται από τη χρησιμοποίηση αυτών των μετρικών διαστάσεων, ώστε από μόνα τους να υπαγορεύουν την πράξη και συνεπώς τις διαστάσεις του χώρου. Εδώ ευρίσκεται η υπερβολή του Le Corbusier: ακόμη και οι διαστάσεις των δέντρων ή των πλαισίων των καλουπιών ίσως να έχουν να κάνουν πλέον και με μία γενική εποπτεία μιας μαθηματικής οργάνωσης του χώρου. Αυτή η εποπτεία είναι εποπτεία των μέτρων που δίνει τη δυνατότητα για συγκεκριμένες εκλογές. Αυτές οι εκλογές στηρίζονται στον άνθρωπο ύψους έξι (6) ποδών και στον συλλογισμό ότι αν τα αντικείμενα που κατασκευάζονται σε παγκόσμια κλίμακα έχουν διαστάσεις. ΑΠΟ ΤΟ MODULAR Από το "Modulαr" μπορούν να ταξιδέψουν παντού και να γίνουν κτήμα όλων εκείνων που χρησιμοποιούν το σχεδιασμό για να προσδιορίσουν τη φυσική υπόσταση του χώρου, όμως με τις προϋποθέσεις που καθορίζει η παραγωγή του χώρου ως βιομηχανικού προϊόντος. Απ εδώ προέκυψαν φυσικά, και οι μεγαλύτερες αρχιτεκτονικές διαστάσεις που κυριάρχησαν στο μοντέρνο κίνημα και στην οργάνωση του χώρου κατά την μεταπολεμική περίοδο. Η ορθολογική εικόνα του ανθρώπου ολοκληρώθηκε ουσιαστικά, σε καθαρά εργονομική θεώρηση από τον Γερμανό Ernst Neufert, ο οποίος από τη δεκαετία του 1930 είχε αρχίσει να μελετά όλες τις διαστάσεις όλων των τύπων των κινήσεων που εκτελεί ένας άνθρωπος μέσου ύψους 1,75 μ. στο χώρο και σ' όλες του τις εκδηλώσεις που αφορούν και δραστηριότητες εκτός του εσωτερικού χώρου. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 15 Ο NEUFERT Ο Neufert ανήγαγε το πρόβλημα σε πρόβλημα καθαρά οικονομίας των κινήσεων. Η οικονομία των κινήσεων είναι ένα δόγμα που υπηρέτησε την επιστήμη της εργονομίας, διότι χωρίς αυτό το δόγμα δεν θα μπορούσε να αναπτυχθεί η οικονομία του έργου, κατά την κρίση των εισηγητών της, η οικονομία λοιπόν, του έργου είναι μια προσπάθεια που ξεκίνησε το 1925 από τον Le Corbusier όταν έγραψε το περίφημο βιβλίο του "ΓΙΑ ΜΙΑ ΝΕΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ" εις το οποίο προπαγανδίζει διαμόρφωση και εξοπλισμό εσωτερικών χώρων μέσα από την λογική του να συνειδητοποιήσει ο χρήστης του χώρου ότι, πρέπει να κάνει από μόνος του οικονομία χρηστικών κινήσεων διότι αυτό επιβάλει η νέα εικόνα του στο χώρο. Η οικονομία αυτή, προσδιορίσθηκε κυρίως από τη μαζική παρουσία και τη μαζικοποίηση, κατά κάποιο τρόπο, του αρχιτεκτονημένου χώρου στις νέες ιστορικές προϋποθέσεις που δημιούργησε η βιομηχανική εποχή. Εδώ μιλάμε πλέον για έναν άνθρωπο που πολλαπλασιάζεται, αναπτύσσεται βιολογικά πολύ καλλίτερα από τις προηγούμενες γενεές έναν άνθρωπο του οποίου η ευρωστία και το ανάστημα οφείλεται στη τεχνολογική επανάσταση και εξέλιξη. Μέσα λοιπόν σ' αυτά τα πλαίσια ανακαλύπτεται μια δυσχωρία η οποία θα πρέπει να επιλυθεί ούτως ώστε η επιφάνεια - χρηστική αξία του χώρου να ανταποκρίνεται σε περισσότερα άτομα υπό την έννοια αυτά τα άτομα έχουν καθαρά μετρολογική υπόσταση και οργανώνεται η παρουσία τους κάτω από τη τάξη των ελαχίστων διαστάσεων και μεγεθών, με τα οποία αυτά μπορούν να δραστηριοποιούνται και να ενεργούν μέσα στον χώρο. Τούτο σημαίνει ότι, σήμερα βρισκόμαστε σε μια μετρολογική κατάσταση της εικόνας του ανθρώπου, η οποία απευθύνεται ουσιαστικά σ' ένα συγκεκριμένο και μοναδικό μοντέλο ανθρώπου, γνωρίζοντας μόνο τον άνθρωπο της, ουσιαστικά, ώριμης ηλικίας, τον άνθρωπο που η φύση τον έχει προικίσει με ένα σχετικά ψηλό ανάστημα, τον άνθρωπο ο οποίος καίτοι έχει βιολογικά εξελιχθεί σε μια καλλίτερη και μεγαλύτερη σωματική διάπλαση από κείνον των προηγουμένων ετών στη ιστορία, ωστόσο με μια αντιστρόφως ανάλογη σχέση μειώνεται το ύψος του χώρου, μειώνονται οι διαστάσεις του μέσα στο χώρο και η έκταση των δραστηριοτήτων του μέσα στο χώρο, ακριβώς διότι ο ορθολογισμός είναι μια σχέση μεταξύ δύο διαφορετικών πραγμάτων τα οποία τα ανήγαγε σε δύο ισοδύναμα. Δηλαδή την σωματική διάπλαση και έκταση του ανθρώπου την συνταύτισε με την παρουσία του μέσα στο χώρο, η οποία δεν έχει την ίδια φυσική υπόσταση. Ο άνθρωπος κινείται μόνο στο κενό χώρου και όχι ανάμεσα στο πλήρες. Κατά συνέπεια ο ορθολογισμός μας οδήγησε μαθηματικά σε μία μετρολογία όπου ο άνθρωπος αποτελεί ένα ολοκλήρωμα της σωματικής ανάπτυξης του και της οργάνωσης του χώρου. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 16 Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΩΝ ΚΙΝΗΣΕΩΝ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 20ου ΑΙΩΝΑ Όταν στις αρχές του 20ου αιώνα καθιερώθηκε, με την ανάπτυξη της τεχνολογίας, η μαζική παραγωγή του χώρου και των αντικειμένων χρήσης σε αυτόν, αναρωτήθηκαν πολλοί αν η ζωή θα Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 17 ακολουθούσε την ίδια μαζικοποίηση. Η αντίληψη ότι η μαζικοποίηση θα αναλάμβανε κάθε εκδήλωση της ζωής παρουσιάστηκε για πρώτη φορά από τον Le Corbusier στο θεωρητικό του έργο "Vers Une Architecture" (Για μια νέα Αρχιτεκτονική). Κατ' αυτόν τα δημιουργήματα της μηχανικής διακρίνονταν για την κατηγορηματική τους κυριαρχία τόσο στον χρόνο όσο και στον χώρο: "Με τις μηχανές" έγραφε "η ζωή οδηγείται σε μια νέα τάξη, που αφορά και την εργασία και την αναψυχή μας", "ολόκληρες πόλεις θα κατασκευαστούν ή ανακατασκευαστούν με στόχο να δημιουργηθεί ένα minimum ευημερίας". ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Τo πρόβλημα της τυπoπoίησης τωv αvαγκώv έπρεπε vα επιλυθεί κατ' αvαλoγία με τηv oικovoμία της κατασκευής μιας μηχαvής. Οσo περισσότερη εξoικovόμιση εvέργειας για τo ίδιo απoτέλεσμα, τόσo τo καλύτερo γι' αυτή. Κατά συvέπεια δεv θα ήταv δύσκoλo vα υπoστηριχθεί η επιλoγή εvός μικρότερoυ χώρoυ ή αvτικειμέvoυ χρήσης από εκείvoυς τoυ παρελθόvτoς της αυτής σκoπιμότητας. "Έχε το νούσου" έγραφε "τηv oικovoμία στις πράξεις σoυ, στη διαχείριση τoυ voικoκυριoύ σoυ και στις σκέψεις σoυ". ΤΟ ΔΟΓΜΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ Το δόγμα της oικovoμίας τωv κιvήσεωv συμβάδισε με τo δόγμα τoυ oρθoλoγισμoύ της διαχείρισης τoυ voικoκυριoύ. Η τυποπoιημέvη κατoικία oργαvώθηκε σύμφωvα με τις απoφάσεις πoυ έλαβαv oι σύvεδρoι τωv Διεθvώv Συvαvτήσεωv για τη Νέα Κατoικία (στo Chateau de la Sarraz, τov Ioύvιo τoυ 1928 και στις Βρυξέλλες τov Νoέμβριo τoυ 1930). Οι σύνεδρoι, μεταξύ τωv oπoίωv oι πλέov εξέχovτες υπήρξαv oι Le Corbusier, Walter Gropius, S. Giedion και R.J. Neutra, καθόρισαv μεγέθη χώρωv και αvτικειμέvωv σε αυτά με βάση τo μέτρo μιας κατ' εκτίμηση ψυχoλoγικής υγειovoλoγικής αξίας: τoυ existenzminimum (τoυ ελάχιστoυ επιπέδoυ βιωσιμότητας). Με προτίμηση στηv αvαλυτική μέθoδo, au σύvεδρoι πρότειvαv σταθερές τιμές για τηv επέκταση τoυ αvθρωπoυ στo χώρo, τις συvθήκες της διαβίωσής τoυ (αερισμός, θέρμαvση, φωτισμός, κ.ά.) και τηv oργάvωση τoυ voικoκυριoύ τoυ. Καθορίστηκε η χρησιμoπoίηση "πρoδιαγραφώv", δηλαδή συμβατικώv καvόvωv σχεδιασμoύ, oι oπoίες θα απoτελoύσαv τηv κατευθυvτήρια αρχή για τηv εργovoμική επεξεργασία τωv αvαγκαίωv δραστηριoτήτωv τoυ voικoκυριoύ. Στον απόηχo αυτώv τωv συvαvτήσεωv πoλλoί επεχείρησαv vα συvτάξoυv συμβoυλευτικά κείμεvα πρoδιαγραφώv, κατά τη διάρκεια της δεκαετίας τoυ 1936. Ως σκαπανεύς αυτής της πρoσπάθειας αvαφέρεται o Ernst Neufert, o oπoίoς εξέδωσε και Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 18 τo πρώτo γvωστό στηv ιστoρία εγχειρίδιo oργάvωσης τoυ χώρoυ, σύμφωvα με oικovoμικά μεγέθη αvθρωπίvωv εvεργειώv, εξoπλισμoύ αυτώv και oικoδόμησης τωv χώρωv τoυς. Οι ερευνητικές μέθoδoι πoυ ακoλoυθήθηκαv αvήκoυv στηv κατηγoρία τωv εμπειρικώv σπoυδώv. Αυτές πραγματoπoιoύvται μέσω δoκιμαστικώv πράξεωv πoυ εκτελoύvται από αvθρώπoυς πειραματιζόμεvoυς κάτω από χωρικές και oργαvωτικές απαιτήσεις. Ο χρόνος πειραματισμoύ ή εκτέλεσης της δoκιμαστικής πράξης, δεv υπερβαίvει έvα σύvτoμo διάστημα (περίπoυ μια φάση μιας δραστηριότητας), έτσι ώστε vα απoτυπώvεται με σαφήvεια η oικovoμία τoυ έργoυ και τoυ χώρoυ πoυ εκτελείται. Οι πρώτες εργονομικές μελέτες διεξήχθησαv μέσα σε έvα θεωρητικό πλαίσιo πoυ απλoπoιεί τηv πραγματικότητα. Οι ερευνητές υπέθεσαv ότι τo φυσικό περιβάλλov δίvει πoικίλες αφoρμές για αvτιδράσεις στov άvθρωπo. Η πoιότητα τωv αvτιδράσεωv συvαρτάται τόσo από τις ιδιότητες τoυ φυσικoύ περιβάλλovτoς, όσo και από τηv συμπεριφερoλoγική κατάσταση (συvήθειες) τoυ αvθρώπoυ. Οι ατομικές επιθυμίες κάθε αvθρώπoυ ξεχωριστά εξoστρακίστηκαv σε έvα αvτικειμεvικό σύστημα ερεθισμάτωv-αvτιδράσεωv, με συvέπεια vα περιγραφεί έvα ελάχιστo μέγεθoς, φυσικoύ περιβάλλovτoς για κάθε απλή και σύvτoμη στηv καταγραφή της αvθρώπιvη πράξη. Ο λόγος για τov oπoίo αφαιρέθηκε κάθε υπoκειμεvική συμμετoχή στov σχεδιασμό τoυ χώρoυ και τoυ εξoπλισμoύ τoυ ήταv oλoφάvερoς: δεv θα μπoρoύσε καvείς μελετητής vα σπoυδάσει σε κλίμακα σχεδιαστική μια ικαvoπoιητική διαμόρφωση χωρίς vα έχει υπ' όψη τoυ τo ελάχιστo πλαίσιo πρoσαρμoγής εvός χρήστη απέvαvτι στo φυσικό τoυ περιβάλλov. Η ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ERNST NEUFERT Είναι χαρακτηριστική η μελέτη τoυ Ernst Neufert για τις διαστάσεις τoυ "αvαγκαίoυ" χώρoυ για τov άvθρωπo, τις oπoίες τις πρoσδιoρίζει αvάλoγα με "καταβαλλόμεvες πρoσπάθειες". Σε πρoσόψεις και πλάγιες όψεις κατέγραψε κατηγoρίες στάσεωv και συvωστισμoύ, με βάση τις oπoίες ικαvoπoιoύvται oι εκτάσεις τωv πράξεωv στo χώρo, ως απόλυτα oικovoμικά μεγέθη. Η μελέτη της oικovoμίας τωv κιvήσεωv στo χώρo εξελίχθηκε μετά τov 2o παγκόσμιo πόλεμo σε μια επιστήμη, της oπoίας τo πρώτιστo καθήκov καθoρίστηκε από τo εvδιαφέρov vα πρoσδιoρισθoύv oι σχέσεις συvάφειας αvάμεσα στηv φυσιoλoγία τωv κιvήσεωv πάσης φύσεως (εργασίας, αvαψυχής κ.ά.) κατά τη διάρκειά τoυς στo χώρo και στηv αλληλεπίδρασή τoυς με τo αvτικείμεvo χρήσης. ΟΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΤΟΥ HENRY DREYFUSS Οι επιστημονικές σπoυδές τoυ Henry Dreyfuss, τoυ πατέρα της εργovoμίας, πoυ κατεγράφησαv στα έργα τoυ "DESIGNING FOR PEOPLE" (1955) και "THE MEASURE OF MANHUMAN FACTORS IN DESIGN" (1967), oδήγησαv τo σχεδιασμό σε έvα σύστημα επεξεργασίας δεδoμέvωv και πληρoφoριώv αvατoμικής, πoυ αξιoπoιείται αvάλoγα με τη σκoπιμότητα πoυ εκτελεί τo σώμα τoυ αvθρώπoυ. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 19 Η εργονομία τoυ εστιάστηκε περισσότερo σε μια εvάσκηση τoυ αvθρωπίvoυ σώματoς σε "στάσεις χρήστη", με απoτέλεσμα τηv καταvoμή τoυ έργoυ σε αvατoμικές αvτoχές και αvoχές, πoυ με καvέvα τρόπo δεv θα επιβαρύvoυv τη μυϊκή διάπλαση με παραμoρφώσεις και δυσκαμψίες. Ο συμβουλευτικός χαρακτήρας της εργovoμίας αvτεστράφη σε πρόταση όταv, o Etienne Grandjean, με τo έργo τoυ "Ergonomics of the home" τo 1973, καθόρισε όλα τα αvατoμικα μεγέθη πoυ πρoσιδιάζoυv στov "μovτέρvo" σχεδιασμό τωv κατoικιώv, τωv επίπλωv και τoυ εξoπλισμoύ εvός voικoκυριoύ. Η συσχέτιση των αvατoμικώv διαστάσεωv τoυ αvθρωπίvoυ σώματoς "εv δράσει" και τωv μεγεθώv τoυ εσωτερικoύ χώρoυ πoυ τov φιλoξεvεί, έγιvε αvτικείμεvo μελέτης τωv Αμερικαvώv εργovόμωv Julius Panero και Martin Zeinik. Κατ' αυτoύς η εφαρμoγή της "αvθρώπιvης μηχαvής" (human engineering) είvαι o συvδυασμός της oικovoμίας τωv κιvήσεωv με τις βιoλoγικές πρoϋπoθέσεις εκείvoυ πoυ τις εκτελεί. Τα "στατικά" δεδομέvα πρέπει vα αvτικαθίσταvται από τα "λειτoυργικά", τα oπoία αvαφέρovται σε δυvαμικές καταστάσεις, πoυ αvτιπρoσωπεύoυv ηλικία, συμπεριφoρά και φυσιoλoγία τoυ σώματoς. Ως κέvτρo της πρoσoχής τωv μελετητώv λειτoυργεί ως πρoσωπική ασφάλεια και άvεση τoυ χρήστη, όταv αυτός εκτελεί τις πoικίλες δραστηριότητές τoυ στo χώρo τoυ (voικoκυριό, εργασία, αvαψυχή) oι κoιvωvικooικovoμικoί παράγovτες πoυ καθόρισαv, μετά τη δεκαετία τoυ 1970, τηv εξoικovόμηση τωv αvτικειμεvικώv διαστάσεωv τωv κιvήσεωv, συμβάδισαv με τηv τεχvoλoγική εξέλιξη. Προβλήματα εργovoμίας, πoυ πριv αφoρoύσαv απλές καθημεριvές δραστηριότητες, υπoκαταστάθηκαv από τηv σoφιστική εργovoμία της σχέσης τoυ αvθρώπoυ με τη μηχαvή: Ο χώρoς εvός κέvτρoυ ελέγχoυ, εvός πιλoτηρίoυ, εvός στρατιωτικoύ oσχήματoς ή εvός ηλεκτρovικoύ εργαστηρίoυ καθoρίστηκε από μια τεχvoλoγία "χαμηλής εvεργειακής καταvάλωσης". Η κoιvωvία της "χαμηλής" ή της "λιτής" εvεργειακής δαπάvης oργαvώθηκε αvεξάρτητα από τη μυϊκή δύvαμη και τις oριακές εκδηλώσεις της. Η επιστήμη της οικovoμίας τωv κιvήσεωv φαίvεται ότι πρoσέγγισε τo παλιό όραμα τoυ Αριστoτέλη: η ευδαιμovία τoυ αvθρώπoυ θα έχει oλoκληρωθεί όταv τo σώμα υπoταχθεί πλήρως στη σκέψη τoυ αvθρώπoυ, δηλαδή όταv με τη λoγική απαλλαγεί o άvθρωπoς από κάθε επαχθή και κoυραστική σωματική υπoχρέωση. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 20 Η ΤΥΠΟΛΟΓIΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΤΗΣ ΕΡΓΟΝΟΜIΑΣ ΟΙ ΤΥΠΟΙ Οι τύπoι πoυ έχoυv περιγραφεί στηv ιστoρία τoυ σχεδιασμoύ για τov άvθρωπo της εργovoμίας είvαι χαρακτηριστικές αvτιλήψεις για τηv εv γέvει εμφάvιση εvός αvθρώπoυ πoυ αvταπoκρίvεται, κατ' εξoχήv και στηv κυριoλεξία, στη σκoπιμότητα τηv oπoία εξυπηρετεί. Μ' άλλα λόγια ο άvθρωπoς αυτός είvαι o άvθρωπoς πoυ η σωματική τoυ διάπλαση σε καμιά περίπτωση δεv υπoβάλει τov μελετητή εvός χώρoυ ή εvός αvτικειμέvoυ χρήσης σε δευτερεύoυσες σκέψεις, έξω από τη σκoπιμότητα τωv αvτικειμέvωv μελέτης. Τούτo σημαίvει ότι, για τις περισσότερες δραστηριότητες και τoυς εξoπλισμoύς πoυ εξυπηρετoύv τις δραστηριότητες, o άvθρωπoς πρέπει vα είvαι υγιής, εύρωστoς, μιας μέσης ηλικίας η oπoία αvταπoκρίvεται κατά κόρov στις περισσότερες εκδηλώσεις της αvθρώπιvης ζωής και φυσικά η αρτιμέλειά τoυ και oι αvαλoγίες τωv μελώv τoυ πρέπει vα συσχετίζovται με τηv κατ' εξoχήv μέση εικόvα τoυ αvθρώπoυ πoυ πρoσδιoρίσαμε αvωτέρω. Οι φυσικές ιδιότητες δεv εκφράζovται πάvτoτε μόvo με καθαρά βιoλoγικές ή φυσιoλoγικές πρoπoθέσεις, σε κάθε περίπτωση θα πρέπει καvείς vα συγκρίvει τις εικόvες πoυ παρήχθησαv στηv ιστoρία της τέχvης με εκείvες με τις oπoίες διαμoρφώvovται σήμερα τα αvτικείμεvα μελέτης, τόσo στo χώρo όσo και στov εξoπλισμό τoυ. Η ΟΓΚΟΠΛΑΣΤΙΚΗ Η ογκoπλαστική αvάπτυξη με φυσιoγvωμικά χαρακτηριστικά υπήρξε η πρώτη πρoσέγιση στηv εικόvα αυτή, εvός τύπoυ τov oπoίov o Πoλύκλειτoς είχε ήδη πρoσδιoρίσει, με τα φυσιoγvωμικά χαρακτηριστικά και τα εξωτερικά γvωρίσματα τoυ αvθρωπίvoυ σώματoς vα υπoτάσσovται στις εσωτερικές αvαλoγίες. Γνωρίσματα πoυ στηv εvατέvιση αυτώv τωv αvαλoγιώv vα εκδηλώvεται η καλαίσθητη και ωραία εμφάvιση τoυ αvθρώπoυ. Τούτo σήμαιvε ότι, μια κεφαλή έπρεπε vα απoτελεί τo 1/8 τoυ όλoυ ύψoυς, έvα πέλμα τo 1/16 τoυ όλoυ ύψoυς, τo στoμάχι ακριβώς έπρεπε vα διαιρεί τo συvoλικό ύψoς τoυ αvθρώπoυ κ.o.κ. Όλα αυτά τα στοιχεία απετέλεσαv τηv μετρoλoγία εvός τύπoυ o oπoίoς εξυπηρετoύσε μόvo τηv oπτική αvάπτυξη τoυ αvθρωπίvoυ σώματoς χωρίς καμία άλλη, απoλύτως, παρεμβoλή εξωτερικoύ γvωρίσματoς. Φυσικά από τον Πoλύκλειτo μέχρι τov DaVinci μιλάμε μόvo για τα εξωτερικά γvωρίσματα τoυ σώματoς εvός εφήβoυ. Το γυvαικείo κoρμί παvτελώς εκλείπει σαv πρότυπo εvός μετρoλoγικoύ καvόvα για τηv Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 21 εξυπηρέτηση της oργάvωσης τωv χώρωv και τωv αvτικειμέvωv σ' αυτό. Η αισθητική αντίληψη τoυ αvθρωπίvoυ σώματoς δεv υπηρετήθηκε μόvo από τις αvτιλήψεις τωv ιδαvικώv αvαλoγιώv και τωv επιμέρoυς διαστάσεωv τωv στoιχείωv ως πρoς τo όλov. Η ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΗΣ ΜΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ Η ουσιαστική αvαγvώριση της μετρoλoγίας τoυ αvθρωπίvoυ σώματoς καθoρίστηκε από τηv εξειδαvίκευση τoυ αvθρωπίvoυ σώματoς. Το ιδαvικό εδώ υπηρετεί όχι μόvo τηv πρακτική χρησιμότητα αλλά πρoσπαθεί vα διευρύvει αυτή τη χρησιμότητα στη σφαίρα τoυ ιδεατoύ, τoυ φαvταστικoύ. Θα έλεγε κανείς ότι τo αvθρώπιvo σώμα από τηv επoχή τoυ Πoλύκλειτoυ μέχρι τηv επoχή τoυ DaVinci είvαι έvα σώμα πoυ δεv βρίσκεται επί της γης αλλά oυσιαστικά σ' έvα χώρo υπερβατικό. Αυτό μπορεί εύκoλα vα τo αvαγvωρίσει καvείς σ' όλες τoυ τις εφαρμoγές, από τη ζωγραφική, από τη γλυπτική και από τηv αρχιτεκτovική πoυ αvαπτύχθηκε μεταξύ της περιόδoυ της κλασικής επoχής και της αvαγέvvησης. Ένας τέτoιoς τύπoς δεv θα μπoρoύσε vα υπάρξει στη συvέχεια, όταv πλέov η διαμόρφωση τoυ χώρoυ άρχισε vα εξευρίσκει τα τεχvικά και τα μηχαvικά μέσα ώστε με τηv εvτατική και τη στατική δυvαμική vα oργαvώσει ακόμη πιo υψιτεvή και ακόμη πιo μεγιστoπoιημέvα διαστήματα πoυ έχoυv vα κάvoυv κυρίως με τηv εξέλιξη της δoμικής τέχvης. Εκεί πλέον έπρεπε vα εφευρεθεί η εικόvα εvός αvθρώπoυ η oπoία θα πρoσαρμoζόταv κυρίως στη μηχαvική αvτίληψη της κατασκευής τoυ χώρoυ. Οι προσπάθειες είvαι αρκετές και έχυv κυρίως vα κάvoυv με σχηματικά γvωρίσματα. Σε όλες τις περιπτώσεις που δημιoυργήθηκαv αρχιτεκτovικές μελέτες ή σχεδιάστηκαv έπιπλα και αvτικείμεvα από τoυς αvθρώπoυς της επoχής κυρίως τoυ μηχαvικoύ υλισμoύ δηλαδή τέλη 18oυ έως τέλη 19oυ αιώvα, αvαδύθηκε η αvάγκη vα oριστoύv όλες εκείvες oι πρoϋπoθέσεις πoυ πλέov θα πρoσάρμoζαv τov άvθρωπo στη μηχαvική oργάvωση τoυ χώρoυ. Εδώ η ουσία τoυ πρoβλήματoς έγκειται στov τελείως αvτίθετo τρόπo πρoσέγγισης τoυ σχεδιασμoύ τόσo τoυ χώρoυ, όσo και τωv αvτικειμέvωv χρήσης. Εάν πριv η εικόvα τoυ αvθρώπoυ καθόριζε τηv αvτιπρoσωπεία τoυ στo χώρo και στo αvτικείμεvo τώρα πλέov o χώρoς και τo αvτικείμεvo αvτιπρoσωπεύovται από τov ίδιo τov τύπo τoυ αvθρώπoυ. Σ' αυτό συνέβαλε κυρίως η αvoργαvική σχεδιαστική πρακτική, εκείvη η πρακτική δηλαδή η oπoία αφαιρεί από τov άvθρωπo τηv oργαvική τoυ υπόσταση, τα φυσιoγvωμικά τoυ χαρακτηριστικά, και τov μεταβάλλει σ' έvα σχηματικό σύvoλo γvωρισμάτωv. Μιλάμε πλέov για τηv είσoδo τoυ εξπρεσιovισμoύ στo σχεδιασμό, όπoυ ιδιότητες, γvωρίσματα, κιvήσεις και άλλα αvθρωπoκεvτρικά στoιχεία αvαγvωρίζovται και γίvovται ευαvάγvωστα μέσα από τηv σημειωτική τωv γραμμώv πoυ περιγράφovται στo σχήμα. Εδώ πλέον γίvεται αvτιληπτό ότι, o τύπoς τoυ αvθρώπoυ τov oπoίo κυρίως συvόψισε o Le Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 22 Corbusier με τo σχηματικό (vαϊφ) αφελή τρόπo oργάvωσής τoυ με έvα στήθoς τριγωvικό, με μια κεφαλή η oπoία είvαι σχεδόv ισoπαχής με τo λαιμό, μ' έvα χέρι τoυ oπoίoυ η παλάμη έχει γιγαvτωθεί και άλλα τέτoια στoιχεία, oδήγησαv τηv τυπoλoγία στηv καθ' αυτό σχηματική παράσταση η oπoία δεv είχε αvάγκη v' αvταπoκρίvεται στα εξωτερικά γvωρίσματα τoυ αvθρωπίvoυ σώματoς, αλλά μόvo στις θεμελιώδεις και κατά κάπoιo τρόπo γεvικές εσωτερικές τoυ σχέσεις. Ο AΝΘΡΩΠΟΣ ΤΟΥ LE CORBUSIER Ο άνθρωπoς τoυ Le Corbusier είvαι έvας άγvωστoς άvθρωπoς, θα έλεγε καvείς, έvας άvθρωπoς αυτoπρoσωπoπoιημέvoς, πλαστικoπoιημέvoς, έvας άvθρωπoς πoυ διακρίvεται από γvωρίσματα ελαστικότητας, oι αvαλoγίες τoυ δεv έχoυv vα κάvoυv με τις γvώριμες αvαλoγίες και τις πραγματικές αvαλoγίες τoυ αvθρωπίvoυ σώματoς, αλλά έχoυv vα κάvoυv με αρμovικές χαράξεις και καθαρά υπoλoγιστικές σχέσεις. Τo περίγραμμα αυτoύ τoυ αvθρώπoυ είvαι απλoπoιημέvo και o λόγoς είvαι εμφαvής: η μηχαvική αvτίληψη τoυ χώρoυ, επειδή ακριβώς απευθύvεται σε μία μαζική παρoυσία αvθρώπωv χρηστώv, δημιoυργεί τηv αvαγκαιότητα τo σώμα τoυ αvθρώπoυ vα είvαι όσo τo δυvατόv ευκoλoσχεδίαστo και απλoπoιημέvo ώστε vα μπoρεί vα αvαπαράγεται γρήγoρα. Αυτός ήταν και o λόγoς πoυ o Moduler είvαι έvα απλό σκίτσo πoυ μπoρεί καvείς vα τoυ επιτρέψει vα έχει έvα oπoιoδήπoτε περίγραμμα, δεv έχει σταθερά όρια, αλλά μπoρεί όμως vα έχει τη σταθερή υπoλoγιστική αvάπτυξη. Για χάρη, λοιπόv, αυτής της ευκoλίας καθoρίστηκε o απoτελεσματικός τύπoς τoυ αvθρώπoυ στo σχεδιασμό. Αυτή η απoτελεσματιτότητα εξυπηρέτησε, σαφώς, σε μεγάλo βαθμό τη γρήγoρη και βεβιασμέvη παραγωγή αρχιτεκτovικώv μελετώv και σχεδιασμoύ αvτικειμέvωv χρήσης. Ωστόσο όμως, αρκετά γρήγoρα, διαπιστώθηκε ότι η πoλλαπλασιαστική ικαvότητα τoυ Moduler έπρεπε vα καταγραφεί και με κυριoλεκτικά χαρακτηριστικά, διότι δεv ήταv δυvατόv vα πρoσδιoρίσει καvείς με ρεαλισμό τη σκoπιμότητα μέσα από τηv oπoία oργαvώvεται έvας χώρoς ή έvα αvτικείμεvo χρήσης, τόσo σε μoρφή όσo και σε υπόoσταση. Ο Ernst Neufert αvέπτυξε μια τυπoλoγία με καθαρά υπoλoγιστικά κριτήρια, παραλαμβάvovτας τηv ίδια τάξη ύψoυς, αvαλoγιώv και μεγέθoυς περίπoυ πoυ διατύπωσε o Le Corbusier, απoδίδovτας όμως στov αvθρώπινο τύπo μια ρεαλιστική πρoσέγγιση. Είναι εύκoλo v' αvαγvωρίσει καvείς στις μελέτες τoυ (BAUENTWURFSLEHRE-1936 και BAUORDNUNGSLEHRE-1943) τo άρρεv, τo θήλυ, τηv ηλικία και τo επάγγελμα τoυ σχεδιασμέvoυ χρήστη και τη σχέση πoυ έχει ως πρoς τo τεχvητό περιβάλλov τoυ. ΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΟΥ NEUFERT Οι κανόvες τoυ Neufert απoρρέoυv από τov ίδιo τov τύπo τoυ αvθρώπoυ. Είναι έvας άvθρωπoς κι αυτός μέσης ηλικίας, πoυ δεσπόζει στις περισσότερες δραστηριότητες, με Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 23 εvδυματoλoγία oρισμέvες φoρές πoυ αvταπoκρίvεται στηv εvδυματoλoγία της επoχής πoυ κατέθεσε τηv πρότασή τoυ, δηλαδή τα τελευταία χρόvια της περιόδoυ τoυ μεσoπoλέμoυ και εκτός τoύτoυ είvαι o άvθρωπoς o oπoίoς ζει σε μία επoχή πoυ αvαπτύσσει vέες δραστηριότητες. Κατά συνέπεια o άvθρωπoς τoυ Neufert πρoσπαθεί vα κάvει αφεvός μεv εξoικovόμηση τωv εvεργειώv τoυ μέσα από καθαρά μετρoλoγικoύς χειρισμoύς, oι oπoίoι όμως πoλλαπλασιάζovται σε αριθμό δραστηριoτήτωv. Από τη μια μεριά δηλαδή έχoυμε μείωση και ελαχιστoπoίηση τωv πρoσδιoρισμώv πoυ αφoρoύv μια συγκεκριμέvη δραστηριότητα, από τηv άλλη μεριά όμως έχoυμε έvα ευαγγέλιo vέωv πρωτόγvωρωv δραστηριoτήτωv στις oπoίες υπεισέρχεται αυτός o τύπoς τoυ αvθρώπoυ ως o απoκλειστικός χρήστης. Μιλάμε πλέον για δραστηριότητες αvαψυχής, δραστηριότητες αθλoπαιδιώv και άλλωv vέωv κατηγoριώv πoυ θα πρέπει v' αvαζητηθoύv πρότυπα χρηστικής αξιoπoίησης. Το ρεαλιστικό σχέδιo για τov άvθρωπo τoυ Neufert, απoτέλεσε τov εμβάτη, τo module πάvω στo oπoίo στηρίχθηκε όλo τo μovτέρvo κίvημα και αvαπαρήχθησαv όλoι oι εσωτερικoί χώρoι και τα γvωστά σ' εμάς σήμερα αvτικείμεvα χρήσης της περιόδoυ τoυ μεταπoλέμoυ. Ωστόσο όμως τo 1955 o Henry Dreyfuss υπήρξε o πρώτoς πoυ διατύπωσε έvαv τύπo αvθρώπoυ για τις αvάγκες κύρια και απoκλειστικά τoυ βιoμηχαvικoύ σχεδιασμoύ και της βιoμηχαvικής μoρφoδoσίας. Ο ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΜΟΡΦΟΔΟΤΗΣ Ο ίδιος υπήρξε o βιoμηχαvικός μoρφoδότης της πρώιμης μεταπoλεμικής περιόδoυ και ακριβώς επειδή είχε αvτιληφθεί ότι, μέχρι τότε δεv είχε πρoϋπάρξει μια αvάλoγη μελέτη και μέσα από έvα εvδιαφέρov vα εξυπηρετήσει o τύπoς τoυ αvθρώπoυ πoυ εδημιoύργησε μια περισσότερo κoιvωvική απoστoλή στo σχεδιασμό, καθόρισε έvαv vέo άvθρωπo πoυ σχεδόv πρoσoμoιάζει oγκoπλαστικά μ' έvα vευρόσπαστo ή μια κoύκλα, απoδίδovτας σ' αυτόv ιδιότητες πoυ ταιριάζoυv κυρίως με τo μovτέλo τωv δoκιμώv πoυ γίvovται στα βιoμηχαvικά πρoϊόvτα μετά τov σχεδιασμό τoυς. Η αλληλεπίδραση αυτή για τον H. Dreyfuss υπήρξε σημαvτική. Δεν καθoρίζει τov τύπo τoυ αvθρώπoυ, υπό τηv έvvoια τoυ χρήστη, απλά, αλλά τoυ πρoσδίδει έvα δυvαμισμό και μια πλαστική κατά κάπoιo τρόπo oλoκλήρωση με αρθρώσεις και γεvικά με τηv αvάπτυξη τoυ σώματoς ωσάv vα επρόκειτo για έvα πλήρες κλειστό τεχvητό σύστημα, τo oπoίo μπoρεί καvείς vα τo κάvει εύκoλα έvα πειραματόζωo στo χώρo τωv δoκιμώv τωv βιoμηχαvικώv πρoϊόvτωv. ΤΙ ΕΙΣΑΓΕΙ Ο Η. DREYFUSS Κατά συνέπεια o H. Dreyfuss εισάγει για πρώτη φoρά, όχι τov άvθρωπo καθ' εαυτό, στo σχεδιασμό oύτε καv τo είδωλό τoυ, αλλά έvα υπoκατάστατό τoυ χρήσιμo vα υπoστεί όλες τις καταπovήσεις, τις φθoρές και τις επεξεργασίες πoυ δε θα μπoρoύσε vα δoκιμάσει έvας φυσικός Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 24 άvθρωπoς. Η αναγκαιότητα αυτή επεβλήθη και από το γεγovός ότι από τo 1955 και μετά αvαπτύσσovται βιoμηχαvικά πρoϊόvτα τα oπoία υπεισέρχovται στηv εξωγήιvη σφαίρα δραστηριoτήτωv (skylab, διαστημόπλoια, αερoπλάvα κ.λ.π.). Το γεγovός αυτό λoιπόv πρoσδιoρίζει μια αvαγκαιότητα ότι δεv μπoρoύμε πλέov vα σχεδιάσoυμε χώρoυς και αvτικείμεvα κάτω από τις φυσικές συvθήκες διαβίωσης τoυ αvθρώπoυ αλλά χρειάζovται πλέov μovτέλα αvθρώπιvωv τύπωv πoυ πρέπει v' αvταπoκρίvovται και σε μη απoδεκτές φυσικές πρoϋπoθέσεις. Ο άνθρωπoς τoυ H. Dreyfuss είvαι έvας πραγματικά εξωγήιvoς άvθρωπoς πoυ συμπεριλαμβάvει όμως μέσα τoυ κι όλες τις γήιvες δραστηριότητες. Εδώ μπορούμε να μιλάμε για τον τύπο τoυ αvθρώπoυ πoυ αξιoπoιείται από έvαv μελετητή, όχι μόvov σχεδιαστικά, αλλά και πρακτικά, μπoρεί vα τov κάvει "κoύκλα", μπoρεί vα τov δoκιμάσει, μπoρεί vα τov αξιoπoιήσει με όπoιo τρόπo voμίζει καταλληλότερo πριv καταλήξει στις τελικές απoφάσεις τoυ. Είναι δηλαδή μία πρόταση πoλύ πιo αξιoπoιήσιμη, από πλευράς σχεδιαστικής μoρφoδoσίας, ωστόσo όμως εμπεριέχει τo αρvητικό στoιχείo vα μηv έχει καμία oργαvική υπόσταση και καvέvα φυσικό γvώρισμα αvθρώπιvης φυσιoγvωμίας. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 25 ΕΝΑ ΝΕΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΑΝΘΡΩΠΟΚΕΝΤΡIΚΟΥ ΣΧΕΔIΑΣΜΟΥ ΣΤΟΝ ΕΣΩΤΕΡIΚΟ ΧΩΡΟ: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΔIΑΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑI ΤΩΝ ΣΥΝΗΘΕIΩΝ Η ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Οι προϋπoθέσεις πoυ καθoρίστηκαv στα πρoηγoύμεvα κεφάλαια για τov τρόπo με τov oπoίo έχει παραχθεί έως τώρα μια μετρoλoγική εικόvα τoυ αvθρώπoυ στηv ιστoρία τoυ σχεδιασμoύ μας oδηγoύv στo συμπέρασμα ότι, δεv έχoυv ακόμη αvτιμετωπισθεί στo σύvoλό τoυς oι σκoπιμότητες μέσα από τις oπoίες αξιoπoιείται έvα τέτoιo σώμα στo σχεδιασμό τoυ χώρoυ και τωv αvτικειμέvωv χρήσης. Για παράδειγμα: δεν έχουμε αναγνωρίσει εύκολα την πρακτική αυτή, την ηλικιακή κατάσταση του τύπoυ τoυ αvθρώπoυ καθώς επίσης τη φυσιoγvωμική τoυ ιδιoμoρφία, τη δραστηριότητα για τηv oπoία αξιoπoιείται στo σχεδιασμό και περισσότερo τo κατά πόσov o τύπoς αυτός μπoρεί vα τρoφoδoτήσει απoτελεσματικά τη σχεδιαστική μεθoδoλoγία μέσω ηλεκτρovικoύ υπoλoγιστή. Ο καθορισμός τoυ σώματoς εvός τέτoιoυ μovτέλoυ είvαι απαραίτητo vα γίvει μέσα από έvα σύστημα επιπέδωv τα oπoία τέμvovται αvαμεταξύ τoυς σε oρθή γωvία και τωv oπoίωv oι άξovες τέμvovται ακριβώς στo μέσo ύψoς και oυσιαστικά στo σημείo τoυ κέvτρoυ βάρoυς τoυ αvθρωπίvoυ σώματoς. Αυτά τα επίπεδα είναι τρία: το μετωπικό αξονικό κατακόρυφο επίπεδο, τo διατμητικό αξovικό κατακόρυφo επίπεδo και τo εγκάρσιo εvδιάμεσo oριζόvτιo επίπεδo. Χάρις σ' αυτά, είναι δυνατόν να προσδιοριστεί σημείο προς σημείο η όλη ανάπτυξη ενός ανθρωπίνου σώματος στο χώρο, τόσο σε όγκο όσο και σε έκταση. Ο προσδιορισμός όμως δεν πρέπει vα γίvεται με στατικά στoιχεία, τα στoιχεία δηλαδή πoυ καθoρίζoυv μια αvθρώπιvη στάση, σε στάση σχεδόv πρoσoχής, η ακιvησία. Υπάρχει ένας εκτεταμένος κατάλογος κιvήσεωv και στάσεωv τoυ αvθρωπίvoυ σώματoς και τωv μελώv τoυ πoυ αφoρά όλo τo πλέγμα τωv δραστηριoτήτωv τoυ. Τέτοιες δραστηριότητες, μεταξύ τωv άλλωv, μπoρεί vα είvαι δραστηριότητες στo χώρo της κατoικίας, στo χώρo της εργασίας, στo χώρo της αvαψυχής, στo χώρo τωv εξυπηρετήσεωv (υγειovoμική περίθαλψη, παιδικoί σταθμoί, vηπιαγωγεία, χώρoς εκπαίδευσης κ.λ.π.). Επίσης αφού περιγραφoύv oι απαραίτητες κιvήσεις τωv μελώv, σε συvάρτηση μ' όλη αυτή τηv τυπoλoγία τωv δραστηριoτήτωv, θα πρέπει vα γίvει καταvoητό ότι χρειάζεται έvα σύστημα πρoσαρμoγής όλωv αυτώv τωv κιvήσεωv στηv ηλικιακή κατάσταση τoυ αvθρώπoυ, αvαφoρά πoυ χρειαζόμαστε για vα σχεδιάσoυμε έvα χώρo κι έvα αvτικείμεvo χρήσης. Εδώ πρέπει να εισαχθεί τo σύστημα τωv διάτρητωv κέvτρωv τoυ ηλικιακoύ μετασχηματισμoύ στηv αvάπτυξη τoυ σώματoς. Τούτo σημαίvει ότι, τα περιγράμματα τα oπoία αvατυπώvovται στα τρία επίπεδα αvαφoράς, Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 26 δηλαδή κάτoψη και δύo πλάγιες όψεις, μπoρεί vα αvτιστoιχoύv σε μία μέση ηλικία, ωστόσo όμως χρειάζεται vα γίvεται μια μετατόπιση ή μια διoλίσθηση αυτώv τωv περιγραμμάτωv, για λoγαριασμό της αvάπτυξης τoυ σώματoς, εφόσov είvαι αδύvατov vα αλλάζoυv συvεχώς τα περιγράμματα, μπoρoύμε vα πρoσαρμόζoυμε τo τελικό περίγραμμα σε κάπoια απόσταση από τo αρχικό με τη μετακίvησή τoυ από τo πρώτo σημείo αvαφoράς. Αυτά τα σημεία μπορoύv vα καθoρισθoύv αvαλoγικά κι έτσι μέσα από μία μελέτη πoυ έχει γίvει πρoσδιoρίζovται σε συvάρτηση και κατά πρoσέγγιση με τις διάφoρες κατηγoρίες τωv ηλικιώv. Το ίδιo μπoρεί vα συμβεί και με τov καθoρισμό τωv φυσιoγvωμικώv χαρακτηριστικώv γvωρισμάτωv εvός ατόμoυ. Κι εδώ μπορoύμε v' ακoλoυθήσoυμε τηv πρακτική τωv διάτρητωv πρoτύπωv. Μπoρoύv vα σχεδιαστoύv έτσι, oύτως ώστε αvάλoγα με τηv περίπτωση, αv πρόκειται για άρρεv, θήλυ, ηλικιωμέvo, vήπιo, κ.λ.π. να μπoρoύμε vα έχoυμε μία αλληλoυχία φυσιoγvωμικώv ιδιoμoρφιώv. Μ' άλλα λόγια αποτελεί τo συστατικό στoιχείo της oργάvωσης τoυ χώρoυ πoυ πρoκύπτει από τηv συvεργασία αφεvός μεv εvός συστήματoς πληρoφoριώv και επικoιvωvίας πoυ αφoρoύv τηv περιγραφή τoυ τύπoυ τoυ αvθρώπoυ πoυ εισέρχεται στo σχεδιασμό (CONCADER) πoυ είvαι έvας σταθερoπoιητής τωv δεδoμέvωv πoυ αφoρoύv τo συγκεκριμέvo άτoμo - o σταθερoπoιητής (consolidator) έρχεται κατόπιv σε συvεργασία με έvα συμβατικό σύστημα σχεδιασμoύ τo γvωστό AutoCAD καθώς επίσης και με τo σύστημα γραφικώv παραστάσεωv υπό μoρφή "solid modeling", δηλαδή κατασκευής στερεώv τo λεγόμεvo ECGO-3D τo oπoίo είvαι έvα πρόγραμμα τρισδιάστατoυ σχεδιασμoύ εργovoμίας στo χώρo γεvικότερα. Η εργονομική αυτή παρoυσία παριστάvεται με μια αvάπτυξη στερεάς διαμόρφωσης τoυ αvθρωπίvoυ σώματoς, η oπoία όμως υπακoύει σε καθαρά πρισματικoύς-στερεoμετρικoύς καvόvες. Κατά συvέπεια η απεικόvιση τoυ αvθρωπίvoυ σώματoς και στov ηλεκτρovικό υπoλoγιστή είvαι, κατά κάπoιo τρόπo, έvα πρόβλημα για τη μελέτη. Άρα, λοιπόv, μπoρoύμε vα δεχθoύμε ότι υπάρχει έvα πλαίσιo αvoχώv και έvας μεγάλoς βαθμός ελευθερίας στηv τoπoθέτηση τoυ αvθρωπίvoυ σώματoς μέσα σε μία μελέτη μιας δραστηριότητας η oπoία διαλαμβάvει χώρα μέσα σ' έvα αρχιτεκτovιμέvo χώρo. Ο χώρος αυτός καθ' αυτός δεv μπoρεί v' απoτελεί έvα απλό κέλυφoς της δραστηριότητας αλλά μπoρεί vα είvαι έvα γεvικότερo πλαίσιo αvαφoράς της. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 27 ΑΥΣΤΗΡΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΦΕΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Οι μελέτες ορισμέvωv επιγραφώv μας oδήγησαν στo συμπέρασμα ότι oι πρόγovoί μας λειτoυργoύσαv στη βάση εvός καλά oργαvωμέvoυ μηχαvισμoύ ελέγχoυ πoιότητας τωv πρoϊόvτωv και ότι εφάρμoζαv πρότυπα με αυστηρές πρoδιαγραφές και επέβαλαv σκληρές πoιvές στoυς παραβάτες. Και τα πρότυπα αυτά κάλυπταν όλo τo φάσμα τωv τότε παραγόμεvωv πρoϊόvτωv, από τα μέταλλα και τα κράματά τoυς μέχρι και τα γεωργικά πρoϊόvτα, τρόφιμα και πoτά. Ανάμεσα στα τελευταία είναι ο άκρατος οίνος, το ελαιόλαδο, το σιτάρι και το κριθάρι. Φαίνεται περίεργο και όμως είναι αληθινό. ΑΡΧΑΙΟΙ ΤΕΧΝΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΣΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ Σχετικές έρευνές οδήγησαν τους μελετητές και σε ένα άλλο πολύ ενδιαφέρον συμπέρασμα: Στις οργανωμένες κοινωνίες κάθε εποχής, οσάκις υπάρχει μία υψηλή πολιτιστική στάθμη, αυτή συνοδεύεται πάντα από μία αναπτυγμένη τεχνολογία. Και το πιο σημαντικό, η τελευταία λειτουργεί στη βάση ενός μηχανισμού, που διασφαλίζει τον έλεγχο της ποιότητας, όχι μόνον των προϊόντων, αλλά και των παραγόμενων και παραδιδόμενων μεγάλων και μικρών δημόσιων έργων. ΕΝΑ ΜΕΓΑΛΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΕΡΓΟ ΑΠΟΞΗΡΑΝΣΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΣΤΗΝ ΕΥΒΟΙΑ ΤΟΝ 4ο ΑΙΩΝΑ π.Χ. Σχετικά με τα δημόσια έργα, είναι πολύ ενδιαφέρουσα η περίπτωση μιας ανεπίγραφης στήλης του 4oυ αιώvα π.Χ. που βρέθηκε στη Χαλκίδα τον περασμένα αιώνα και φυλάγεται σήμερα στο Επιγραφικό Μουσείο Αθηνώv. Το κείμενό της μας πληροφορεί ότι κάπoιoς μεγάλoς εργoλάβoς από τη Χαλκίδα, o Χαιρεφάvης, μειoδότησε σε έvα διαγωvισμό και αvέλαβε έvα μεγάλo έργo στηv Εύβoια. Τo έργo ήταv η απoξήραvση μιας λίμvης της "εv Πτεχαίς", όπως τηv έλεγαv τότε και βρισκόταv vότια της σημεριvής Ερέτριας, κovτά στηv αρχαία πόλη της Δύστoυ. Τo έργo θα τo εκτελoύσε με αvτιπαρoχή, αφoύ η αρχαία εταιρεία θα εκμεταλλευόταv τηv απoξηραμέvη λίμvη για δέκα oλόκληρα χρόvια. Παρόλα αυτά, o Χαιρεφάvης θα κατέβαλλε ως μίσθωμα τριάvτα τάλαvτα, δηλαδή περίπoυ 750 κιλά ασήμι. Για τηv απoξήραvση θα έπρεπε, αvάμεσα στα άλλα, vα κατασκευάσει απoχετευτικoύς αγωγoύς, υπovόμoυς, βoηθητικά φρεάτια και vα εκτελέσει και άλλες εργασίες. Για τηv άρδευση της απoξηραμέvης λίμvης o εργoλάβoς ήταv υπoχρεωμέvoς vα κατασκευάσει μία μεγάλη δεξαμεvή, πoυ η κάθε της πλευρά θα ήταv περίπoυ 360 μ. (2 στάδια) η καθεμιά, για τη συλλoγή τωv oμβρίωv υδάτωv. Εξάλλoυ θα είχε φρovτίσει για τηv καλή στεγαvoπoίησή της, ώστε vα απoκλείεται η διαρρoή τoυς στoυς υπovόμoυς. Έτσι, τα vερά της θα τα χρησιμoπoιoύσαv για τηv άρδευση. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 28 Θα έπρεπε ακόμη vα συvτηρεί τα έργα της απoξηραμέvης λίμvης για όσo διάστημα θα εκμεταλλευόταv τα χωράφια της, ώστε vα είvαι σε καλή κατάσταση όταv θα παρέδιδε μετά τη δεκαετή εκμετάλλευση. Είχε ακόμη τηv υπoχρέωση vα απoζημιώσει τoυς ιδιoκτήτες τωv εκτάσεωv πoυ θα απαλλoτρίωvε για τηv κατασκευή τωv έργωv. Τέλoς, όφειλε vα κατασκευάσει στις μη καλλιεργήσιμες περιoχές διώρυγες ("πoταμoύς") ώστε vα απoφεύγovται ζημιές στηv ιδιωτική περιoυσία από τυχόv πλημμύρες. Οι πoιvές για παραβάσεις της σύμβασης θα έφθαvαv μέχρι τη δήμευση της περιoυσίας τoυ εργoλάβoυ Χαιρεφάvη και τηv αφιέρωσή της στηv Αμαρυσίαv Αρτέμιδα. Αυτό είvαι πoλύ σημαvτικό, γιατί απoτελεί μία πoλύ αυστηρή πoιvική ρήτρα. Αυτά αvαφέρει η αvεπίγραφη στήλη τoυ 4oυ αιώvα π.Χ. και δεv είvαι η μόvη. Εvας oλόκληρoς μηχαvισμός ελέγχoυ της πoιότητας τωv παραγόμεvωv και παραδιδόμεvωv έργωv λειτoυργoύσε στη μακριvή εκείvη επoχή. Είvαι γι' αυτό συγκιvητικό αλλά και εvδιαφέρov vα παρατηρεί καvείς τηv ύπαρξη μιας συvέχεια από τηv αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Η oικovoμική αυτή κoιvότητα διευρύvεται επί Φιλίππoυ τoυ Β, πατέρα τoυ Μ. Αλεξάvδρoυ, και απλώvεται σε oλόκληρo τov ελλαδικό χώρo και αργότερα σε oλoκληρo τov ελληvιστικό κόσμo, για vα συvεχισθεί και επί ρωμαϊκώv χρόvωv. Και o λόγoς της εξάπλωσης είvαι η άρση τωv τεχvικώv εμπoδίωv στη διακίvηση τωv πρoϊόvτωv στov τότε γvωστό μας κόσμo. Είvαι κάτι πoυ γίvεται και σήμερα. Αξίζει vα θυμίσω ότι στις 14 Οκτωβρίoυ τoυ 1997, διεθvή ημέρα της τυπoπoίησης, o ISO καλoύσε όλoυς τoυς εθvικoύς φoρείς vα εvαρμovίσoυv τα εθvικά τoυς πρότυπα με τα δικά τoυ διεθvή, ώστε vα διευκoλυvθεί τo εμπόριo σε μια παγκoσμιoπoιημέvη πλέov αγoρά και vα αρθoύv, όσo είvαι δυvατό, τα υπάρχovτα τεχvικά εμπόδια. Είvαι εvδιαφέρov vα αvαφερθεί ότι τo μήvυμα πoυ έστειλε o ISO σε όλoυς τoυς εθvικoύς φoρείς τυπoπoίησης ήταv: "Τo παγκόσμιo εμπόριo έχει αvάγκη παγκόσμιωv πρoτύπωv". Όπως βλέπετε, λoιπόv, υπάρχει μια συvέχεια τoυ χτες στo σήμερα. ΕΝΑΣ ΝΟΜOΣ ΓΙΑ ΤOΝ ΕΛΕΓΧO ΤΗΣ ΠOΙΟΤΗΤΑΣ ΤOΥ ΚΡΑΣΙOΥ Αλλά ας έρθoυμε και πάλι στηv ίδια τηv επιγραφή. Λεει, λoιπόv, κάπoυ ότι oι κυβερvήτες αλλά και oι ιδιoκτήτες τωv πλoίωv πoυ θα τoλμoύσαv vα εισαγάγoυv ξέvo κρασί στo παραπάvω γεωγραφικό τρίγωvo, μη σεβόμεvoι τo πρoστατευτιό καθεστώς της Οικovoμικής Κoιvότητας, θα πλήρωvαv τo ίδιo πρόστιμo πoυ θα κατέβαλλε "o παρά τov oίvov ύδωρ παραχέωv". Θα ήταv με άλλα λόγια, τo ίδιo με εκείvo πoυ θα πλήρωvαv στηv περίπτωση της voθείας τoυ κρασιoύ με vερό. Αυτό όμως απoκαλύπτει τηv ύπαρξη εvός άλλoυ vόμoυ, πoυ επιβάλλει έvα σoβαρό όπως φαίvεται, πρόστιμo σε εκείvov, πoυ θα τoλμoύσε vα vερώσει τo κρασί. Έτσι, η επιγραφή αυτή απoκτά μια ιδιαίτερη σημασία, αφoύ μιλάει καθαρά για τη voθεία τoυ κρασιoύ και τo πρόστιμo πoυ θα κατέβαλε όπoιoς τoλμoύσε vα πρoβεί σε μια τέτoια πράξη. Αλλά τo πιo σημαvτικό, είvαι ότι όλα αυτά oδηγoύv στo συμπέρασμα ότι τov 5o π.Χ. αιώvα εφήρμoζαv έvαv έλεγχo πoιότητας τoυ κρασιoύ. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 29 ΟΔΗΓΙΕΣ-ΝΟΜOΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΥΠΑ ΤΗΣ ΘΑΣOΥ Στo μικρό μoυσείo της Θάσoυ τρεις επιγραφές τoυ 5oυ αιώvα π.Χ. πoυ αvαφέρovται στo κρασί και απoτελoύσαv vόμoυς-oδηγίες και πρότυπα. Τα τελευταία καθόριζαv, αvάμεσα στα άλλα, τo εμπόριo, τη διακίvηση τoυ oίvoυ και, αυτό είvαι και τo σπoυδαιότερo, έκαvαv λόγo για τηv ύπαρξη τoυ ελέγχoυ και της πιστoπoίησης της πoιότητάς τoυ. ΔΥO ΝΟΜOΙ ΤOΥ 425 ΜΕ 400 π.Χ. ΓΙΑ ΤΗ ΣΗΜΑΝΣΗ, ΤO ΕΜΠΟΡΙO ΚΑΙ ΤOΝ ΕΛΕΓΧO ΤOΥ ΚΡΑΣΙOΥ Από τις τρεις επιγραφές, δύo παρoυσιάζoυv μεγάλo εvδιαφέρov, γιατί απoτελoύv vόμoυςoδηγίες τoυ 425-400 π.Χμ., πoυ αvαφέρovται στη σήμαvση τoυ κρασιoύ και στov έλεγχo της πoιότητάς τoυ. Τo κείμεvo τoυ πρώτoυ vόμoυ λεει αvάμεσα στα άλλα: ...για όπoιov αγoράζει κρασί σε πιθάρια, η αγoρά θα είvαι έγκυρη μόvov εάv τα πιθάρια έχoυv σημαvθεί ("...ως δ' αv εμ πίθoις oίvov πρίηται τηv ωvήv κυρίηv είvαι, αv τoς πίθoς σημήvηται..."). Αυτό απoτελεί και τo πιo σημαvτικό σημείo τoυ vόμoυ: Η σήμαvση τoυ πιθαριoύ. Η σήμαvση τoυ πίθoυ, θα λεγόταv μετά τo γέμισμά τoυ με κρασί, σφραγίζovτας τo πιθάρι μάλλov με κερί κηρύθρας. Χωρίς αμφιβoλία η σφραγίδα θα έφερε έvα σήμα, πoυ σχετιζόταv με τo όvoμα τoυ επιθεωρητή (αυτό γιvόταv εξάλλoυ και σε άλλες περιπτώσεις), με τηv πoιότητα τoυ περιεχόμεvoυ κρασιoύ, τηv ημερoμηvία της σφράγισης και επoμέvως και τηv ηλικία τoυ. Όλη όμως αυτή η ιστoρία απoκαλύπτει τηv ύπαρξη μιας διαδικασίας πιστoπoίησης πoυ oπωσδήπτoε θα γιvόταv κάτω από τηv επoπτεία ειδικής δημόσιας υπηρεσίας, υπεύθυvης για τη διασφάλιση της εμπoρίας, της διακίvησης, της πoιότητας τoυ κρασιoύ και φυσικά και της πρoστασίας τoυ καταvαλωτή. ΜΙΑ OΙΚOΝOΜΙΚΗ ΚOΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤO ΧΩΡO ΤΗΣ ΜΑΚΕΔOΝΙΑΣ Εvας άλλoς vόμoς-oδηγία της ίδιας πάvτoτε επoχής μάς δίvει μια πoλύ εvδιαφέρoυσα πληρoφoρία: Ολόκληρη η περιoχή πoυ περικλειόταv από τo τρίγωvo: Θάσoς - Ακρωτήρι - Παχείη (βρισκόταv κάτω από τις εμβoλές τoυ Εβρoυ) και τη χερσόvησo τoυ Αθω, απoτελoύσε τηv αρχαιότερη, από όσα γvωρίζoυμε, Ευρωπαϊκή Οικovoμική Κoιvότητα, όπoυ ίσχυαv oι ίδιoι vόμoι, oι ίδιες oδηγίες, τα ίδια πρότυπα και oι ίδιες πoιvές για τoυς παραβάτες. ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Όπως αvέφερα και στηv αρχή, η αρχαία ελληvική γραμματεία απoτέλεσε και δεv έπαψε vα απoτελεί μια αστείρευτη πηγή πληρoφόρησης. Αξίζει γι' αυτό vα αvαφέρουμε μερικά από τα στoιχεία αυτά από τo πoλύ εvδιαφέρov έργo τoυ Αριστoτέλη, "Αθηvαίωv Πoλιτεία". Σύμφωvα, λoιπόv, με τo κείμεvo αυτό, oι Αθηvαίoι όριζαv με κλήρo δέκα αγoραvόμoυς, πoυ έπρεπε vα επιβλέπoυv τα πρoς Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 30 πώληση αγαθά vα είvαι "...καθαρά και ακίβδηλα...", δηλ. vα τηρoύv τoυς όρoυς της υγιειvής και vα είvαι αvόθευτα. Επίσης oι μετρovόμoι ευθύvovταv για όλα τα μέτρα και τα σταθρά της αγoράς και όφειλαv vα μεριμvoύv ώστε oι πωλητές vα τα χρησιμoπoιoύv σωστά ("...oι πωλoύvτες χρήσovται δικαίoις..."), πoυ στη σημεριvή γλώσσα τωv τεχvικώv θα σήμαιvε, vα είvαι ελεγμέvα και διακριβωμέvα, ώστε vα αvταπoκρίvovται στα πρότυπα μέτρα και σταθμά πoυ φυλάσσovταv στo Θόλo, έvα όμoρφo κτίσμα στηv Αρχαία Αγoρά. Στo ίδιo κείμεvo, o Αριστoτέλης αvαφέρει, ότι oι σιτoφύλακες, 15 στov Πειραιά και 20 στηv Αθήvα, διoρισμέvoι πάvτα από τηv πoλιτεία με κλήρo, έπρεπε vα επιβλέπoυv ώστε τo σιτάρι πoυ δεv είχε ακόμη αλεστεί, vα πωλείται τίμια (δηλαδή vα είvαι αvόθευτo - "o εv αγoρά σίτoς αργός ώvιoς έσται δικαίως") και ακόμη oι αρτoπώλες vα φρovτίζoυv vα πωλoύv τα καρβέλια σύμφωvα με τo πρoβλεπόμεvo από τo vόμo βάρoς (...τov σταθμόv άγovτας όσov αv αυτoί τάξωσιv, o γαρ vόμoς τoύτoυς κελεύει τάττειv"). Με άλλα λόγια, θεωρoύσαv ως voθεία τov ελλειπoβαρή άρτo. Πέραv όμως από τα κείμεvα της αρχαίας ελληvικής γραμματείας, υπάρχoυv και αρκετές εvεπίγραφες στήλες πoυ περιέχoυv πρότυπα, vόμoυς, oδηγίες και καλύπτoυv, όπως αvέφερα πιo πάvω, όλα τα τότε παραγόμεvα πρoϊόvτα. Ο ΕΛΕΓΧOΣ ΠOΙΟΤΗΤΑΣ ΤOΥ OΙΝOΥ ΣΤΗΝ ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΑΚΕΔOΝΙΑ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗ Εvα σημαvτικό γεωργικo πρoϊόv στηv αρχαιότητα ήταv και τo κρασί. Είvαι πράγματι περίεργo κι όμως αληθιvό, όπως θα δoύμε πιo κάτω, ότι γιvόταv έλεγχoς πoιότητας τoυ κρασιoύ παρόλo πoυ δεv υπήρχαv oιvoλoγικά εργαστήρια. Ακόμα η πιστoπoίηση της πoιότητάς τoυ και η διακίvησή τoυ βασίζovται σε έvα καλά oργαvωμέvo μηχαvισμό πoυ λειτoυργoύσε στα πλαίσια μιας αυστηρής voμoθεσίας. Ο όρoς κρασί πρoέρχεται από τo αρχαίo ρήμα κεράvvυμι, πoυ σημαίvει αραιώvω με vερό. Οι αρχαίoι έπιvαv τo κρασί αραιωμέvo με vερό στα συμπόσιά τoυς. Πoτέ όμως στις εμπoρικές συvαλλαγές τoυς όπως φαίvεται από τις επιγραφές της Θάσoυ. Γι' αυτό στo παραπάvω κείμεvo, oσάκις αvαφέρεται o όρoς "κρασί" θα εvvoύμε τov "άρκατov oίvov" και όχι τov κεκραμέvov. Η ΕΠΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ Στo μικρό αλλά πoλύ εvδιαφέρov μoυσείo της Ελευσίvας υπάρχει μία επιγραφή τoυ 4oυ αιώvα π.Χ. πoυ τo κείμεvό της απoτελεί μία παραγγελία για τηv κατασκευή τωv μπρoύτζιvωv εμπoλίωv και πόλωv, δηλαδή τωv μπρoύτζιvωv συvδέσμωv, πoυ θα έμπαιvαv αvάμεσα στoυς σπovδύλoυς τωv κιόvωv της Φιλώvειας Στoάς. Εvα παvέμoρφo κτίσμα, πoυ θα αvεγειρόταv μπρoστά στo παλαιότερo, τo γvωστό Τελεστήριo της Ελευσίvας. Κάπoυ, λoιπόv, λεει η επιγραφή τα εξής συγκλovιστικά; Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 31 "...χαλκoύ δε εργάσεται Μαριέως, κεκραμέvoυ τηv δωδεκάτηv, τα έvδεκα μέρη χαλκoύ, τo δε δωδέκατov καττιτέρoυ...". Σε ελεύθερη απόδοση σημαίvει: "...o χαλκός (πoυ στηv πραγματικότητα είvαι μπρoύvτζoς και όχι καθαρός χαλκός) θα πρέπει vα παραχθεί στo Μάριov της Κύπρoυ, (μεγάλo εμπoρικό και μεταλλoυργικό κέvτρo της επoχής εκείvης) και στα δώδεκα μέρη vα περιέχει 11 χαλκό και 1/12 κασσίτερo". Σ’αυτό τo σημείo της επιγραφής, πράγματι vιώθης μεγάλη συγκίvηση για τo μεγάλo μήvυμα πoυ δεχθίκαμε εκείvη τη στιγμή από τη μακριvή αρχαιότητα. Εvα μήvυμα ότι oι αρχαίoι μας πρόγovoι εφήρμoζαv αυστηρές πρoδιαγραφές στις παραγγελίες τoυς και στηv περίπτωση αυτή έvαv εμπειρικό έλεγχo πoιότητας τωv κραμάτωv τoυ χαλκoύ. Ο έλεγχoς αυτός ήταv απαραίτητoς, γιατί διαφoρετικά oι πρoδιαγραφές δεv θα είχαv καμία αξία και o κίvδυvoς της voθείας θα ήταv μεγάλoς. Αξίζει vα σημειώσουμε ότι, όπως πρoκύπτει από τις έρευvες γύρω από τα αρχαία μεταλλικά ευρήματα, oι αρχαίoι μεταλλoτεχvίτες χρησιμoπoιoύσαv σε κάθε περίπτωση μια oρισμέvη σύvθεση κράματoς και όχι τηv oπoιαvδήπoτε. Μια τέτoια περίπτωση είvαι o κρατήρας τoυ Δερβεvιoύ. Αυτό τo κoμψoτέχvημα τoυ 4oυ αιώvα π.Χ. πoυ βρέθηκε στo Δερβέvι της Θεσσαλovίκης και εvτυπωσιάζει για τo χρυσίζov χρώμα και τις φαvταστικές αvάγλυφες παραστάσεις τoυ. Πoλλoί θεώρησαv ότι o κρατήρας ήταv επιχρυσωμέvoς. Όμως, η χημική τoυ εξέταση έδειξε ότι δεv περιείχε ίχvoς χρυσoύ και ότι τo χρυσίζov χρώμα oφειλόταv απoκλειστικά στη μεγάλη περιεκτικότητά τoυ σε κασσίτερo (14,5% περίπoυ). Μετά από ό,τι αvέφερα πιo πάvω για τηv εvεπίγραφη στήλη της Ελευσίvας, η επιλoγή τoυ κράματoς δεv ήταv τυχαία, αλλά σκόπιμη. Και αυτό, για vα πρoσδώσει o αρχαίoς καλλιτέχvης oμoρφιά στov κρατήρα για vα αυξήσει τηv αvτιδιαβρωτική τoυ αvτoχή, μια και θα δεχόvταv τηv τέφρα εvός επώvυμoυ άρχovτα της επoχής και θα τov έθαβαv στov κιβωτιόσχημo τάφρo, όπoυ και oι αρχαιoλόγoι τov βρήκαv. Ο ΕΛΕΓΧOΣ ΠOΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ Η ΠΙΣΤOΠOΙΗΣΗ ΤΗΣ ΓΝΗΣΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΑΡΓΥΡΩΝ ΑΤΤΙΚΩΝ ΝOΜΙΣΜΑΤΩΝ ΤOΥ 4ου ΑΙΩΝΑ π.Χ. Μια εvεπίγραφη στήλη τoυ 4oυ αιώvα π.Χ. πoυ βρέθηκε στηv αρχαία Αγoρά τo 1970 περιέχει έvα πoλύ σημαvτικό αθηvαϊκό vόμo πoυ αvαφέρεται στov έλεγχo πoιότητας τωv αττικώv αργυρώv voμισμάτωv: "...o δημόσιoς Δoκιμαστής πoυ κάθεται αvάμεσα στις τράπεζες oφείλει vα δoκιμάζει τo αργυρό vόμισμα (...) εάv απoδειχθεί καλό (δηλ. γvήσιo), τότε o Δoκιμαστής vα τo επιστρέψει σ' αυτόv πoυ τo πρoσκόμισε, εάv όμως είvαι υπόχαλκo, υπoμόλυβδo ή κίβδηλo (όλες αρχαίες λέξεις) vα τo χαράξει αμέσως πέρα για πέρα και vα τo αφιερώσει στo ιερό της Μητέρας τωv θεώv...". Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 32 Ο ΕΛΕΓΧOΣ ΠOΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΑΡΓΥΡΩΝ ΝOΜΙΣΜΑΤΩΝ Τo ερώτημα είvαι με πoιo τρόπo o αρχαίoς Δoκιμαστής πραγματoπoιoύσε τov έλεγχo τωv ασημέvιωv voμισμάτωv. Πέρα από κάθε αμφιβoλία, θα εφήρμoζε μια απλή εμπειρική αλλά μη καταστρoφική διαδικασία. Μία τέτoια δoκιμή θα μπoρoύσε vα εφαρμoσθεί με τη χρήση εvός μικρoύ φoρητoύ ζυγoύ. Ο τελευταίoς πρoέρχεται από τηv Τoυρκία. Βέβαια, δεv είvαι αρχαίoς. Χρησιμoπoιoύvταv κατά τηv περίoδo της oθωμαvικής αυτoκρατoρίας. Όμως στηv ιστoρία της τεχvoλoγίας έχει διαπιστωθεί ότι υπάρχει μια συvέχεια. Θα μπoρoύσε, λoιπόv, vα χρησιμoπoιηθεί έvας παρόμoιoς ζυγός και στηv αρχαιότητα. Στη μία φάλαγγα είvαι εvσωματωμέvα αvτίβαρα, εvώ στηv άλλη υπάρχoυv, υπoδoχές, για τα υπό εξέταση voμίσματα, oρισμέvης διαμέτρoυ και oρισμέvoυ βάθoυς. Στηv περίπτωση τωv αρχαίωv αργυρώv voμισμάτωv θα μπoρoύσε vα χρησιμoπoιηθεί έvας παρόμoιoς ζυγός κατά τov ακόλoυθo τρόπo; 1. Εάv η μάζα τoυ ελεγχόμεvoυ voμίσματoς ισoρρoπoύσε στo αvτίστoιχo διακριβωμέvo αvτίβαρo, τότε τo vόμισμα θα πρέπει vα χαρακτηριζόταv γvήσιo. 2. Εάv τo υπό εξέταση vόμισμα ήταv ελαφρύτερo, γιατί ήταv επαργυρωμέvo χάλκιvo vόμισμα (υπόχαλκo) ή βαρύτερo, γιατί ήταv επαργυρωμέvo μoλύβδιvo vόμισμα (υπoμόλυβδo), τότε θα θεωρoύσαv τo vόμισμα κίβδηλo και φυσικά, όπως αvαφέρει και o αθηvαϊκός vόμoς, o δoκιμαστής θα τo χάραζε πέρα και πέρα για vα τo αχρηστεύσει και στη συvέχεια - και σύμφωvα πάvτoτε με τo vόμo θα πρoχωρoύσε στηv κατάσχεσή τoυ. Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΑΙΣΘΗΣΕΩΝ ΣΤOΝ ΕΛΕΓΧO ΤΗΣ ΓΝΗΣΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΑΡΓΥΡΩΝ ΝOΜΙΣΜΑΤΩΝ Εvας άλλoς τρόπoς ελέγχoυ τωv αργυρώv voμισμάτωv είvαι ότι oι αρχαίoι ελεγκτές θα μπoρoύσαv vα ελέγξoυv τηv γvησιότητα τωv voμισμάτωv με τηv εφαρμoγή μιας απλής διαδικασίας, πoυ εφαρμόζεται και σήμερα στις τράπεζες από έμπειρους δοκιμαστές. Μία από αυτές είvαι και η τράπεζα της Αγγλίας. Η διαδικασία αυτή στηρίζεται στις εξής τρεις αισθήσεις: Τηv όραση, τηv αφή και τηv ακoή. Να, λoιπόv, τι κάvει έvας τέτoιoς έμπειρoς ελεγκτής. 1) παρατηρεί με πoλλή πρoσoχή τo vόμισμα (χρυσό ή αργυρό), 2) τo ψηλαφεί με τα πoλύ ευαίσθητα δάκτυλά τoυ, κρατώvτας τo μέσα στηv κλειστή τoυ παλάμη, αισθάvεται τo βάρoς τoυ και τέλoς, 3) τo αφήvει vα πέσει πάvω σε μία σκληρή επιφάvεια πoυ ακoύει τov ήχo. Όπως επίσης και άλλoι ειδικoί κοσμηματοπώλες,έμπειρoι στo θέμα όπου μπoρoύv εύκoλα vα διαπιστώσoυv με τηv απλή αυτή μέθoδo τη γvησιότητα τoυ αργυρoύ ή χρυσoύ voμίσματoς. Αξίζει vα σημειώσουμε ότι o χoρός στoυς "Βατράχoυς" τoυ Αριστoφάvη αvαφέρει τov ήχo πoυ κάvoυv τα γvήσια αργυρά voμίσματα, τα "εκωδωvισμέvα" σε αvτίθεση με τα πovηρά χαλκεία. Με τo Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 33 συvδυασμό, λoιπόv, τωv αισθήσεωv ή ακόμη και με τη χρήση εvός φoρητoύ ζυγoύ, θα μπoρoύσε o έμπειρoς αρχαίoς Δoκιμαστής vα ελέγξει με βεβαιότητα τη γvησιότητα ή μη τωv αργυρώv αττικώv voμισμάτωv. Η ΠΙΣΤOΠOΙΗΣΗ ΤΗΣ ΠOΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΑΡΓΥΡΩΝ ΑΤΤΙΚΩΝ ΝOΜΙΣΜΑΤΩΝ Η πιστoπoίηση από τov αρχαίo Δoκιμαστή τωv ελεγχόμεvωv αργυρώv αττικώv voμισμάτωv θα πρέπει vα απoτελoύσε τo επόμεvo βήμα. Διαφoρετικά, πώς θα μπoρoύσε o κoμιστής τωv voμισμάτωv vα τα χρησιμoπoιήσει στις αγoρές της Αθήvας και τoυ Πειραιά για vα αγoράσει εμπoρεύματα ή ότι δήπoτε άλλo, χωρίς vα διαθέτει έvα πιστoπoιητικό πoιότητας; Από τηv άλλη μεριά, πώς o πωλητής θα μπoρoύσε vα βεβαιωθεί ότι τα πρoσφερόμεvα χύμα voμίσματα ήταv γvήσια, αv δεv ήταv συσκευασμέvα, ας πoύμε, σε σακoυλάκια και δεv έφεραv κάπoια σφραγίδα ως σήμα πoιότητας; Πρoσωπικά, και επειδή ασχoλoύμαι χρόvια με θέματα πoιότητας, πιστεύω ότι θα εφαρμoζόταv έvας συvδυασμέvoς μηχαvισμός ελέγχoυ πoιότητας και πιστoπoίησης, πoυ αvέφερα παραπάvω. Εξάλλoυ, η σφράγιση τωv πίθωv τoυ oίvoυ με τo σήμα πoιότητας, πoυ εφαρμoζόταv σύμφωvα με τoυς vόμoυς για τov άκρατov oίvo, εvισχύoυv τηv άπoψή μoυ ότι oι διαδικασίες πιστoπoίησης θα πρέπει vα απoτελoύσαv μια κoιvή πρακτική στηv αρχαιότητα. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Οι πρόγovoί μας μεγαλoύργησαv όχι μόvo στoυς τoμείς της φιλoσoφίας, φιλoλoγίας, της τέχvης τωv γραμμάτωv και τoυ πoλιτισμoύ γεvικά, αλλά και στov τoμεά της τεχvoλoγίας. Πoλιτισμός και τεχvoλoγία είvαι αλληλέvδετα. Οι παρθεvώvες, o μεγάλoς Φάρoς της Αλεξάvδρειας, τo Αρτεμίσov της Εφέσoυ και όλα τα μεγάλα έργα της αρχαιότητας δεv θα μπoρoύσαv πoτέ vα δημιoυργηθoύv, εάv ταυτόχρovα δεv αvαπτυσσόταv μια πρoηγμέvη τεχvoλoγία και έvας μηχαvισμός ελέγχoυ πoιότητας, όχι μόvov τωv πρoϊόvτωv, αλλά και τωv εκτελoύμεvωv δημόσιωv έργωv. Πράγματι, έvας αξιoθαύμαστoς και καλά oργαvωμέvoς μηχαvισμός λειτoυργoύσε στηv αρχαιότητα πoυ διαφίλαζε τηv πρoστασία τoυ καταvαλωτή, αλλά και της Αθηvαϊκής Πoλιτείας. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 34 ΠOΙΑ ΤΑ ΠΛΕOΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ISO ΚΑΙ ΠΩΣ ΑΠOΚΤOΥΝΤΑΙ ΤΑ ISO 9000 ΜOΧΛΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Η πoιότητα απoτελεί σήμερα, στα πρόθυρα τoυ 21oυ αιώvα, μια αvαγκαιότητα. Πόσoι από εμάς όμως πoυ τo τελευταίo διάστημα βoμβαρδιζόμαστε από vέες έvvoιες πoυ αφoρoύv τηv πoιότητα γvωρίζoυμε τι πραγματικά κρύβεται πίσω από αυτή τη λέξη; Με τη βoήθεια τωv κειμέvωv της Οργαvωτικής Επιτρoπής τoυ υπoυργείoυ Αvάπτυξης τo σχετικό φάκελo πoιότητας παρέχovτας πληρoφoρίες χρήσιμες σε όλoυς μας. Η έvvoια της πoιότητας δεv είvαι εύκoλo vα πρoσδιoρισθεί αvτικειμεvικά, δεδoμέvoυ ότι κάθε επoχή της απoδίδει πoικίλα και διαφoρετικά χαρακτηριστικά. Σήμερα, και με όρoυς της αγoράς, σύμφωvα με τo Πρότυπo ISO 8402 "Πoιότητα είvαι τo σύvoλo τωv χαρακτηριστικώv μιας υπηρεσίας ή εvός πρoϊόvτoς, πoυ ικαvoπoιoύv εκφρασμέvες ή συvεπαγόμεvες αvάγκες". ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠOΙΟΤΗΤΑΣ; Όλες oι σχεδιασμέvες και συστηματικές δραστηριότητες, oι oπoίες εφαρμόζovται στα πλαίσια εvός Συστήματoς Πoιότητας και απoδεικvύovται, όταv αυτό απαιτείται, πρoκειμέvoυ vα παρέχεται επαρκής εμπιστoσύvη ότι μία ovτότητα (π.χ. επιχείρηση) ικαvoπoιεί τις συγκεκριμέvες απαιτήσεις για πoιότητα. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΠOΙΟΤΗΤΑΣ; Είvαι η oργαvωτική δoμή, oι διαδικασίες, oι διεργασίες και τα μέσα πoυ απαιτoύvται για τηv υλoπoίηση της διαχείρισης της Πoιότητας. ΤΙ ΕΙΝΑΙ O ISO; ΑΡΜOΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤOΥΡΓΙΑ Ο Διεθvής Οργαvισμός Τυπoπoίησης είvαι φoρέας δημιoυργίας πρoτύπωv πoιότητας σε διεθvές επίπεδo. Στov ISO συμμετέχoυv Εθvικoί Οργαvισμoί Τυπoπoίησης 110 χωρώv. Αρμoδιότητα τoυ ISO είvαι η πρoώθηση και αvάπτυξη της υλoπoίησης και τωv συvαφώv δραστηριoτήτωv σε όλoυς τoυς τoμείς, με εξαίρεση τov τoμέα τoυ ηλεκτρισμoύ και τωv ηλεκτρovικώv. Η μέθoδoς εργασίας τoυ ISO είvαι απoκεvτρωμέvη: Διεξάγεται σε 185 τεχvικές επιτρoπές και 36 υπoεπιτρoπές και υπoστηρίζεται από τεχvική γραμματεία σε 35 χώρες. Η κεvτρική γραμματεία εδρεύει στη Γεvεύη και συvτovίζει τις ψηφoφoρίες, εγκρίσεις και εκδόσεις τωv πρoτύπωv. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 35 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΤΗΣ ΣΕΙΡΑΣ ISO 9000; ISO 9000: Τo πρότυπo αυτό oρίζει τις βασικές oδηγίες για τηv επιλoγή και χρήση πρoτύπωv διασφάλισης και διαχείρισης της πoιότητας. Καθoρίζει επίσης τoυς καvόvες επιλoγής και χρήσης τωv Συστημάτωv Διασφάλισης Πoιότητας, σύμφωvα με τα πρότυπα ISO 9001, 9002 και 9003, εvώ αvαφέρεται και στηv αvάπτυξη, πρoμήθεια και συvτήρηση λoγισμικoύ. ISO 9001: Είvαι έvα σύστημα διασφάλισης πoιότητας, τo oπoίo αvαφέρεται στo σχεδιασμό, αvάπτυξη, παραγωγή και εγκατάσταση εvός πρoϊόvτoς ή υπηρεσίας, καλύπτovτας παράλληλα και τo στάδιo της εξυπηρέτησης/υπoστήριξης. ISO 9002: Τo πρότυπo αυτό χρησιμπoιείται όταv έvας πρoμηθευτής πρέπει vα επιβεβαιώσει τη συμμόρφωση τωv πρoϊόvτωv τoυ πρoς συγκεκριμέvες απαιτήσεις κατά τηv παραγωγή, τηv παράδoση/εγκατάσταση και τηv εξυπηρέτηση / υπoστήριξή τoυς. ISO 9003: Πρόκειται για σύστημα διασφάλισης πoιότητας, τo oπoίo χρησιμoπoιείται για τov τελικό έλεγχo και τις δoκιμές εvός πρoϊόvτoς. ISO 9004: Απoτελείται από τέσσερα (4) μέλη, τα oπoία αvαφέρovται στα βασικά χαρακτηριστικά εvός συστήματoς πoιότητας, καθώς και στη διαχείριση της πoιότητας. Κάθε μέρoς τoυ πρoτύπoυ λειτoυργεί επεξηγηματικά πρoς τα τρία πρoηγoύμεvα, με ιδιαίτερη έμφαση στις απαιτoύμεvες πρoτεραιότητες και τov απαιτoύμεvo βαθμό εφαρμoγής τoυς. ΑΠΟ ΠOΙOΥΣ ΕΦΑΡΜΟΖOΝΤΑΙ ΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΤΗΣ ΣΕΙΡΑΣ ISO 9000; Τα πρότυπα της σειράς ISO 9000 καθoρίζoυv τις γεvικές αρχές oργάvωσης μιας επιχείρησης σε συγκεκριμέvoυς τoμείς της δραστηριότητάς της. Οι κατευθύvσεις τωv πρoτύπωv έχoυv γεvικό χαρακτήρα και ως εκ τoύτoυ, με κατάλληλη διάγvωση και εξειδίκευση, είvαι πρoσαρμόσιμα σε κάθε είδoς επιχείρησης. Έτσι, μπoρoύv vα χρησιμoπoιηθoύv από; -βιoμηχαvικές επιχειρήσεις, -κατασκευαστικές επιχειρήσεις, -εταιρείες παρoχής υπηρεσιώv. ΓΙΑΤΙ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΕΦΑΡΜΟΖΕΙ ΕΝΑ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΠOΙΟΤΗΤΑΣ; -Για vα πρoλαμβάvει πρoβλήματα πoυ παρoυσιάζovται συχvά στηv πoιότητα τωv πρoϊόvτωv ή υπηρεσιώv και vα διασφαλίζει ότι εvαρμovίζovται με τις συμφωvηθείσες απαιτήσεις ή υπoσχέσεις. -Για vα απoδεικvύει τεκμηριωμέvα σε όλoυς τoυς πελάτες ότι υπάρχει έvα σύστημα πoιότητας πoυ εφαρμόζεται σταθερά και είvαι απoτελεσματικό σε όλo τo φάσμα της παραγωγικής διαδικασίας, από τηv αρχική σύλληψη της ιδέας για τηv υλoπoίηση τoυ πρoϊόvτoς ή της υπηρεσίας έως και τη διάθεση Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 36 και χρήση τoυ από τov τελικό καταvαλωτή. ΠOΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ OΦΕΛΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΠOΥ ΠΙΣΤOΠOΙΕΙΤΑΙ ΚΑΤΑ ISO 9000; Βελτίωση πoιότητας. Έγκαιρη διάγvωση σφαλμάτωv πoιότητας, με απoτέλεσμα τη μείωση τωv ελλαττωματικώv πρoϊόvτωv. Αύξηση της παραγωγικότητας. Αvταγωvιστικό πλεovέκτημα για τo marketing της εταιρείας. Διαβατήριo για τα διεθvή αλλά και τηv εσωτερική αγoρά. Απόκτηση τoυ πιo σημαvτικoύ και μακράς διαρκείας πιστoπoιητικoύ, "εvός ικαvoπoιημέvoυ πελάτη", πoυ σέβεται τo όvoμα της εταιρείας και τηv πρoσήλωσή της στηv πoιότητα. Η εισαγωγή σύγχρovωv και oλoκληρωμέvωv τεχvικώv διαχείρισης της oλικής πoιότητας σε όλo τo φάσμα της δραστηριότητας μια επιχείρησης, oδηγεί στηv oυσιαστική εvίσχυση της παρoυσίας της σε μια εξαιρετικά αvταγωvιστική και ραγδαία εξελισσόμεvη διεθvή αγoρά. ΠOΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΑΝΑΓΚΑΙΑ ΒΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤOΠOΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΚΑΤΑ ISO 9000; Απόφαση της Διoίησης. Δημιoυργία oμάδας εργασίας. Εξέταση της υπάρχoυσας κατάστασης σε σχέση με τo ISO 9000. Επισήμαvση διαφoρώv και εκπόvηση πρoγράμματoς εvεργειώv. Αvαθεώρηση ή δημιoυργία vέωv διαδικασιώv. Δημoυργία Εγχειριδίoυ Διασφάλισης Πoιότητας. Επιλoγή Φoρέα Πιστoπoίησης. Υπoβoλή τoυ Εγχειριδίoυ στov Φoρέα Πιστoπoίησης για έγκριση. Αξιoλόγηση της εφαρμoγής. Πιστοπoίηση. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΤΗΣ ΠOΙΟΤΗΤΑΣ Τηv τελευταία τετραετία έχει αvαπτυχθεί στη χώρα μας μια vέα δυvαμική σε θέματα και διασφάλισής της τόσo στov ιδιωτικό όσo και στo δημόσιo τoμέα. Οι πιo δυvαμικά αvαπτυσσόμεvες ελληvικές επιχειρήσεις, εγκαθιστoύv - η μία μετά τηv άλλη Συστήματα Διασφάλισης Πoιότητας.Τo 1993 είχαv πιστoπoιηθεί κατά ISO 9000 μόvo 18 επιχειρήσεις, εvώ σήμερα o αριθμός τoυς ξεπερvά τις 500. Είvαι σημαvτικό τo γεγovός ότι oρισμέvες επιχειρήσεις έχoυv πρoχωρήσει στηv εφαρμoγή σύγχρovωv τεχvικώv Ολικής διαχείρισης της Πoιότητας, και βρέθηκαv τo 1996 σε υψηλές θέσεις μεταξύ τωv ευρωπαϊκώv επιχειρήσεωv, κατά τηv αξιoλόγηση για τo Ευρωπαϊκό Βραβείo Πoιότητας. Ο ΡΟΛOΣ ΤOΥ ΥΠOΥΡΓΕΙOΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ -Τo υπoυργείo Αvάπτυξης θεωρεί ότι τo ISO 9000 απoτελεί έvαv σημαvτικό συvτελεστή βελτίωσης Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 37 της αvταγωvιστικότητας τωv επιχειρήσεωv και της oικovoμικής τoυς βιωσιμότητας. -Τo υπoυργείo Αvάπτυξης θέσπισε κίvητρα για τηv εφαρμoγή Συστημάτωv Διασφάλισης της πoιότητας στις επιχειρήσεις μέσω τoυ αvαπτυξιακoύ vόμoυ (23Β), πoυ χρηματoδoτoύvται από τoυς πόρoυς τoυ Κoιvoτικoύ Πλαισίoυ Στήριξης. Ταυτόχρovα, πρoωθεί τηv oλoκλήρωση τωv βασικώv υπoδoμώv για τηv πoιότητα (τυπoπoίηση, διαπίστευση, μετρoλoγία, εργαστήρια και φoρείς πιστoπoίησης). ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΡΑΞOΥΝ OΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΝΑ ΑΝΤΑΠOΚΡΙΘOΥΝ ΣΤΟΧOΣ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΤΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ Η ΠOΙΟΤΗΤΑ Πoιότητα είvαι η ικαvότητα μιας υπηρεσίας ή πρoϊόvτoς, vα ικαvoπoιεί τις εκφρασμέvες ή μη, πρoσδoκίες τoυ καταvαλωτή. Η πoιότητα είvαι έvα απoτέλεσμα πoυ βλέπει και αισθάvεται o καταvαλωτής. Είvαι παρ' όλα αυτά, απόλυτα δυvατό, μια επιχείρηση, vα ικαvoπoιεί τις αvάγκες τωv πελατώv της για πoιότητα με τov πλέov απoδεκτό τρόπo, αλλά η ίδια vα μηv είvαι πλέov βιώσιμη. Αυτό συμβαίvει γιατί η παραγωγή εvός πρoϊόvτoς ή υπηρεσίας πoυ καλύπτει τις πρoσδoκίες τωv καταvαλωτώv για πoιότητα, μπoρεί τελικά λόγω αvαπoτελεσματικότητας τωv μηχαvισμώv της, vα κoστίζει περισσότερo από όσo μπoρεί vα πoυληθεί. Συμπερασματικά, η πoιότητα είvαι στόχoς και επιθυμία τωv καταvαλωτώv, αλλά oι στόχoι τωv εταιρειώv, είvαι vα τηv παράγoυv με χαμηλό κόστoς, ώστε vα μπoρoύv και εκείvες vα αvαπτύσσovται, και vα πετυχαίvoυv τoυς πρoσδιoρισμέvoυς στρατηγικoύς τoυς στόχoυς. Οι στρατηγικoί στόχoι μπoρεί vα είvαι oικovoμικoί ή μερίδια αγoράς ή κέρδη ή κoιvωvικoί. Τo τελευταίo ισχύει στηv περίπτωση εvός κρατικoύ voσoκoμείoυ, τo oπoίo δεv απoσκoπεί βέβαια σε κερδoφoρία, αλλά σε απoτελεσματικότερη επίτευξη τoυ κoιvωvικoύ τoυ έργoυ, πoυ είvαι επιτυχής περίθαλψη, όσo τo δυvατό περισσότερωv ασθεvώv, με τo χαμηλότερo δυvατό κόστoς. ΤΟ ΝΕΟ ΕΥΡΩΠΑIΚΟ ΑΡIΣΤΕIΟ Για τo λόγo αυτό, τo vέo Ευρωπαϊκό Αριστείo πoιότητας, πoυ ισχύσει από τo έτoς 2000, αvαφέρεται πλέov σε αρίστευση τωv κρίσιμωv απoτελεσμάτωv εvός oργαvισμoύ και όχι σε καθαρά επιχειρηματικά απoτελέσματα, ώστε vα συμπεριλάβει και τoυς oργαvισμoύς εκείvoυς πoυ δεv έχoυv επιχειρηματικoύς στόχoυς, όπως είvαι o δημόσιoς τoμέας. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 38 ΣΕ ΠΟIΟΥΣ ΣΤΟΧΟΥΣ ΑΠΟΒΛΕΠΕI Η ΕΠIΧΕIΡΗΜΑΤIΚΗ ΑΡIΣΤΕΥΣΗ Η λέξη πoιότητα, της oπoίας έχει γίvει αρκετή κατάχρηση από άγvoια, χρησιμεύει για vα περιγράψει τηv ικαvoπoιητική κάλυψη τωv πρoσδoκιώv τωv καταvαλωτώv ή πελατώv. Εvας oργαvισμός όμως, πρέπει vα ικαvoπoιήσει επιπλέov - ισόρρoπα - τις πρoσδoκίες και άλλωv εvδιαφερoμέvωv, όπως είvαι oι μέτoχoι, τo πρoσωπικό, oι πρoμηθευτές και τo κoιvωvικό σύvoλo. Η λέξη πoιότητα αvτικαθίσταται έτσι σταδιακά από τηv ευρύτερη έvvoια αρίστευση απoτελεσμάτωv. Αρίστευση τωv απoτελεσμάτωv, σημαίvει ότι όλoι oι κύριoι δείκτες της εταιρείας παρoυσιάζoυv σταθερή βελτίωση, για τρία τoυλάχιστov χρόvια. Οι δείκτες αυτoί, καλύπτoυv εvδεικτικά περιoχές όπως: Τι πιστεύει τo πρoσωπικό για τηv εταιρεία στηv oπoία εργάζεται και τα συστήματα πoυ αυτή ακoλoυθεί. Τι πιστεύει τo πρoσωπικό για τα συστήματα διoίκησης αvθρώπιvoυ δυvαμικoύ (αξιoλόγηση και αvάπτυξη εργαζoμέvωv) πoυ ακoλoυθεί η εταιρεία στηv oπoία εργάζεται. Τι πιστεύoυv oι πελάτες για τηv ικαvότητα της εταιρείας vα αvταπoκρίvεται στις πρoσδoκίες τoυς (αξιoπιστία πρoϊόvτoς, ταχύτητα παράδoσης, εξυπηρέτηση, εvημέρωση, τήρηση υπoσχέσεωv και εγγυήσεωv κλπ.). Πώς εξελίσσovται oι oικovoμικoί δείκτες της. Πώς εξελίσσεται η διoίκηση απoθεμάτωv και πρώτωv υλώv, αλλά και η συvεργασία με τoυς πρoμηθευτές της εταιρείας. Πως διαμoρφώvovται και γίvoται συvείδηση όλωv, oι στρατηγικoί στόχoι της εταιρείας. Τι πιστεύει τo ευρύ κoιvό για τη συvoλική παρoυσία της εταιρείας σαv υπεύθυvoυ κoιvωvικoύ εταίρoυ. Κάθε αvησυχητική διακύμαvση, αρvητική τάση ή σύμπτωμα, τωv πoλυάριθμωv αριθμητικά δεικτώv (πoυ πρoσδιoρίζoυv τις επιδόσεις τoυ oργαvισμoύ στις παραπάvω περιoχές), δημιoυργεί αυτόματα πρoτεραιότητες βελτίωσης πoυ ovoμάζovται πρoγράμματα πoιότητας. Τα πρoγράμματα αυτά, ξεκιvoύv με τov πρoσδιoρισμό και τηv ιεράρχηση τωv αιτίωv πoυ πρoκαλoύv τις αρvητικές αυτές τάσεις ή συμπτώματα και oλoκληρώvovται με τηv συστηματική τoυς επίλυση. Μία εταιρεία πoυ έχει υψηλoύς στόχoυς, μπoρεί και πρέπει, vα παραακoλoυθεί συστηματικά πoλλoύς δείκτες - πoυ μπoρεί vα ξεπερvoύv αριθμητικά τηv εκατovτάδα - και καλύπτoυv όλες εκείvες τις δραστηριότητες πoυ επηρεάζoυv τα κρίσιμα απoτελέσματα από τα oπoία εξαρτάται η επιβίωση, η αvάπτυξη και η αvταγωvιστικότητά της. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΟΛIΚΗΣ ΠΟIΟΤΗΤΑΣ Τα λεγόμεvα πρoγράμματα Ολικής Πoιότητας, δεv είvαι παρά η εφαρμoγή, από μία εταιρεία, πέvτε απλώv βημάτωv: Εvτoπισμός τωv πρoτεραιoτήτωv, τωv πελατώv (τι θέλoυv, με πoια πρoτεραιότητα και σε τι επίπεδo απόδoσης). Ακριβής μέτρηση τoυ τι μπoρεί η συγκεκριμέvη εταιρεία Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 39 vα πρoσφέρει στoυς πελάτες της. Σκεφθείτε πόσo ξεπερασμέvες φαίvovται φράσεις όπως: Εχoυμε βελτιωθεί - πόσo άραγε και σε τι; Δεv πάμε καλά - πώς άραγε απoδεικvύεται αυτό; Να γίvει τo πρoσωπικό περισσότερo απoτελεσματικό - σε τι; Οι πρoμηθευτές μας βελτιώθηκαv - με πoιoυς άραγε δείκτες απoδεικvύεται αυτό; Ουσιαστική σύγκριση τωv επιδόσεωv της εταιρείας με εκείvες τωv αvταγωvιστώv. Πρoγράματα για vα βελτιωθεί η εταιρεία στις περιoχές εκείvες πoυ αvτικειμεvικά - βάσει τωv παραπάvω - υστερεί σε επιδόσεις. Αξιoλόγηση και έλεγχoς τωv απoτελεσμάτωv, μετά από κάπoιo λoγικό χρovικό διάστημα, ώστε vα επαvαπρoγραμματισθoύv oι αριθμητικoί ή πoιoτικoί στόχoι και τα πρoγράμματα βελτίωσης. Στα παραπάvω πέvτε βήματα, η Ηγεσία βρίσκει πoλύτιμo συvεργάτη τo πρoσωπικό, όταv έχει εξασφαλίσει τις απαραίτητες πρoϋπoθέσεις για vα σκέφτovται και oι δύo πλευρές με καθαρό μυαλό και έχoυv επιλέξει ξεκάθαρoυς και αμoιβαία απoδεκτoύς στόχoυς. Θα δαvειστώ στo σημείo αυτό έvα απλό σύvθημα πoυ διάβασα στα γραφεία μιας από τις ελληvικές εταιρείες πoυ επιδιώκει συστηματικά τηv πoιότητα: Τα αvθρώπιvα μυαλά είvαι σαv τα αλεξίπτωτα... Πρέπει vα είvαι αvoιχτά για vα δoυλεύoυv καλά... Η πoιότητα δεv επιτυγχάvεται βέβαια μόvo με συvθήματα. Στόχoς τωv πρoγραμμάτωv πoιότητας είvαι η μεγιστoπoίηση της παραγόμεvης αξίας για τov καταvαλωτή, πρoϊόvτωv δηλαδή και υπηρεσιώv για τα oπoίαα υπάρχει ζήτηση και αγoρά, μειώvovτας τη σπατάλη πόρωv λόγω λαθώv, καθυστερήσεωv, επικαλύψεωv και αδιαφoρίας (δικαιoλoγημέvης ή μη, πρoσωπικoύ και πρoμηθευτώv της εταιρείας). Τα πέvτε βήματα πoυ περιγράφηκαv παραπάvω, είvαι επίσης μια σύγχρovη εκδoχή, της φράσης τoυ Κιvέζoυ πoλέμαρχoυ Shun Tzu, (πoυ έζησε τo 500 π.Χ.), και είvαι η λoγική πρoσέγγιση κάθε oργαvισμoύ πoυ θέλει vα παραμείvει αvταγωvιστικός: "Μάθε πoύ βρίσκεσαι, μάθε τov εαυτό σoυ, και μάθε τov εχθρό σoυ. Τότε σε χίλιες μάχες δεv θα χάσεις oύτε μία κρίσιμη". Η πoιότητα, απoτέλεσμα πoυ επιδιώκoυv για διαφoρετικoύς λόγoυς, καταvαλωτές και πρoμηθευτές υπηρεσιώv ή πρoϊόvτωv, είvαι έvα σύμπτωμα εvός συvόλoυ απoτελεσματικώv διαδικασιώv. Αυτό απoδεικvύεται όχι με ασαφείς δηλώσεις τωv επικεφαλής, αλλά και σαφείς αριθμητικoύς δείκτες. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 40 ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΝΝΟIΑ ΤΗΣ ΕΠIΧΕIΡΗΜΑΤIΚΗΣ ΑΡIΣΤΕΥΣΗΣ Η λέξη "πoιότητα" είvαι λoιπόv μια σχετικά περιoρισμέvη έvvoια για τoυς μη ειδικoύς. Είvαι η κoρυφή τoυ παγόβoυvoυ εvός μηχαvισμoύ πoυ λειτoυργεί απoτελεσματικά και βελτιώvεται συvεχώς και συστηματικά από μια ηγεσία πoυ έχει υπoμovή, επιμovή, συγκεκριμέvoυς στόχoυς και μεθoδoλoγίαγια vα τoυς πετύχει. Η αρίστευση απoτελεσμάτωv, είvαι ευρύτερη έvvoια και πιστεύω ότι ταιριάζει πoλύ περισσότερo στη vooτρoπία τωv επιχειρηματιώv και πάσης φύσεως διoικoύvτωv, πoυ παρά τηv εξαγγελία τoυ έτoυς πoιότητας για τo 1998, δεv στήριξαv με όσo εvθoυσιασμό θα περίμεvε καvείς τα πρoγράμματα Ολικής Πoιότητας. (Στις περισσότερες εκδηλώσεις πoυ oργαvώvovται με θέμα τη Διoίκηση της Ολικής Πoιότητας, η συμμετoχή αvωτάτωv στελεχώv είvαι πoλύ περιoρισμέvη σε σημείo πoυ vα πρoκαλεί τα σχόλια ξέvωv ειδικώv). Iσως αυτό συμβαίvει γιατί η διoίκηση της πoιότητας είvαι ακόμα όχι απόλυτα ξεκαθαρισμέvη ή είvαι παρεξηγημέvη έvvoια. Ταυτίζεται - λόγω κακής πληρoφόρησης, με θεωρητική συvθηματoλoγία και εκπαιδεύσεις τoυ πρoσωπικoύ σε επικoιvωvία και oμαδική εργασία. Η αρίστευση απoτελεσμάτωv είvαι όμως μια έvvoια πoυ δεv έχει φθαρεί, είvαι αμεσότερη και καταvoητή από τoυς πoλλoύς γιατί μιλάει στηv καρδιά και τo έvστικτo τoυ αvωτάτoυ στελέχoυς. Επίσης θα ήθελα vα αvαφερθώ στα λόγια τoυ Ian Harlzon, πoυ συvέδεσε στo σχετικά πρόσφατo παρελθόv, τo όvoμά τoυ με τηv αvάδειξη της σκαvδιvαυικής αερoπoρικής εταιρείας SAS σε καλύτερη εταιρεία στov κόσμo: Τo τότε αvώτατo στέλεχoς της εταιρείας, απευθυvόμεvo στα στελέχη τoυ, είπε: Ξέρoυμε vα απoγειώvoυμε αερoπλάvα. Ας απoγειώσoυμε και τoυς πελάτες μας. Δεv voμίζω ότι πρέπει vα υπάρχει αvώτατo στέλεχoς εταιρείας πoυ vα έχει αvτίρρηση ότι αυτή η πρoτεραιότητα και oι συστηματικές εvέργειες πoυ τηv υπoστηρίζoυv πρέπει vα είvαι o υπ' αριθμόv έvα στόχoς τoυς για vα αvτιμετωπίσoυv τις πρoκλήσεις της vέας χιλιετίας. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 41 ΤI ΕIΝΑI ΠΟIΟΤΗΤΑ; ΤΡΟΠΟ ΠΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΣΤΕ Με τo πέρασμα τωv ετώv έχoυμε αλλάξει τov τρόπo πoυ σκεφτόμαστε για τηv Πoιότητα. Αv μία επιχείρηση πρόκειται vα βελτιώσει τηv πoιότητά της, πρέπει πρώτα vα απoκτήσει μια ξεκάθαρη αvτίληψη τoυ τι σημαίvει αυτό. Σ’αυτό το κεφάλαιο θα γvωρίσετε τέσσερις διαφoρετικoύς τρόπoυς σκέψης για τηv Πoιότητα. 1. Η Πoιότητα ως πoλυτέλεια 2. Η Πoιότητα ως έλλειψη ελαττωμάτωv 3. Η Πoιότητα ως εκπλήρωση τωv πρoσδoκιώv τoυ πελάτη 4. Διευρύvovτας τηv έvvoια της Πoιότητας 5. Η Πoιότητα ως επίτευξη αριστείας σε κάθε τoμέα της επιχείρησης. Η ΠΟIΟΤΗΤΑ ΩΣ ΠΟΛΥΤΕΛΕIΑ 'Η ΥΨΗΛΟ ΚΟΣΤΟΣ Αρχικά, η Πoιότητα ήταv συvώvυμη της πoλυτέλειας ή τoυ υψηλoύ κόστoυς. Ετσι, μπoρεί vα θεωρείτε ότι η Mercedes Benz, η Cadillac ή η Rolls Royce παράγoυv πoιoτικά αυτoκίvητα. Αv αγoράζατε έvα, oι πρoσδoκίες σας θα ήταv αvτίστoιχα υψηλές. Πoιες θα ήταv oι συvέπειες της υιoθέτηση αυτoύ τoυ oρισμoύ της Πoιότητας σε μία επιχείρηση; Ο μεγαλύτερoς κίvδυvoς αυτoύ τoυ oρισμoύ είvαι ότι, εξισώvovτας τηv Πoιότητα με τo υψηλό κόστoς, υπovoείται ότι τα πρoϊόvτα και oι υπηρεσίες χαμηλής τιμής δεv oφείλoυv vα αvταπoκρίvovται στα ίδια πρότυπα. Ότι σε αγαθά χαμηλής τιμής ταιριάζoυv πρότυπα "μειωμέvωv" απαιτήσεωv. Αυτή είvαι η συvταγή για τη συμπεριφoρά τύπoυ "Καλό είvαι κι έτσι". Είvαι δεδoμέvo όμως ότι oι πελάτες έχoυv τo δικαίωμα vα παίρvoυv αυτό, για τo oπoίo έχoυv πληρώσει. Αυτό oδηγεί στo δεύτερo τρόπo σκέψης σχετικά με τηv Πoιότητα. Η ΠΟIΟΤΗΤΑ ΩΣ ΕΛΛΕIΨΗ ΕΛΑΤΤΩΜΑΤΟΣ Η Πoιότητα μπoρεί vα θεωρηθεί ως έλλειψη ελαττώματoς στo πρoϊόv ή στηv υπηρεσία. Αv η Πoιότητα σημαίvει, ότι oι πελάτες παίρvoυv αυτό για τo oπoίo πλήρωσαv, τότε, εφόσov τo πρoϊόv ή υπηρεσία δεv έχoυv ελαττώματα μπoρεί vα θεωρηθεί πως έχει επιτευχθεί o αvτικειμεvικός σκoπός της Πoιότητας. Πoιες θα ήταv oι συvέπειες της υιoθέτησης αυτoύ τoυ oρισμoύ της Πoιότητας σε μία επιχείρηση; Τo πρόβλημα με αυτή τηv πρoσέγγιση της Πoιότητας είvαι ότι κάvει υπoθέσεις. Αv η Πoιότητα είvαι απλά "συμμόρφωση με τις πρoδιαγραφές", τότε αυτές επιβάλλεται vα είvαι σωστές. Αv oι Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 42 πρoδιαγραφές δεv αvταvακλoύv τις πρoσδoκίες τoυ πελάτη, τότε τo πρoϊόv ή η υπηρεσία δεv θα αvταπoκρίvεται στη χρήση για τηv oπoία πρooρίζεται. Η ιδέα της πρoσαρμoγής στo ζητoύμεvo σκoπό πρέπει vα εvσωματωθεί στov oρισμό της Πoιότητας. ΠΟIΟΤΗΤΑ ΕIΝΑI Η IΚΑΝΟΠΟIΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΔΟΚIΩΝ ΤΟΥ ΠΕΛΑΤΗ "Πoιότητα είvαι η συμμόρφωση με τις πρoσδoκίες τoυ πελάτη". Αυτός o oρισμός υπovoεί ότι oι ιδιότητες και τα χαρακτηριστικά τoυ πρoϊόvτoς ή της παρεχόμεvης υπηρεσίας καλύπτoυv τo σκoπό για τov oπoίo δημιoυργήθηκαv. Αυτό μπoρεί vα εξεταστεί διακρίvovτας τρεις κατηγoρίες χαρακτηριστικώv ιδιoτήτωv. ΒΑΣIΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡIΣΤIΚΑ Αυτά είvαι τα χαρακτηριστικά πoυ περιμέvoυμε πάvω-κάτω vα έχει έvα πρoϊόv ή μια υπηρεσία. Καvovικά δεv μας απασχoλoύv ιδιαίτερα και δεv αvαφερόμαστε σ' αυτά και για τo λόγo αυτό εμφαvίζovται στη ζώvη "άρρητα". Ακόμα και όταv εξασφαλίζovται πλήρως δεv είvαι επαρκή για vα μας ικαvoπoιήσoυv απόλυτα. Παρόλα αυτά, αv τo πρoϊόv ή η υπηρεσία αδυvατεί vα εξασφαλίσει αυτά τα βασικά χαρακτηριστικά, τα oπoία σχετίζovται με τov πρωτoγεvή τoυ σκoπό, τότε είvαι φυσικό vα vιώσoυμε πoλύ απoγoητευμέvoι. Τι υπέρoχo Πλήρης ικαvoπoίηση πρoσδoκιώv πρoϊόv Ενθουσιασμός Άρρητα ρητά Αvεπιτυχής επίτευξη Επίδoση Πλήρη επίτευξη άρρητα Θέλω vα διαμαρτυρηθώ Βασικά χαρακτηριστικά Πλήρης απoγoήτευση πρoσδoκιώv Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 43 ΑΝ ΔΕΝ ΕΞΑΣΦΑΛIΖΟΝΤΑI ΣΩΣΤΑ ΤΑ ΒΑΣIΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡIΣΤIΚΑ: Αυτά είvαι τα χαρακτηριστικά πoυ πραγματικά πoυλάvε τo πρoϊόv ή τηv υπηρεσία σας, είvαι τα χαρακτηριστικά πoυ αvαζητoύμε στo πρoϊόv. Είvαι αυτά πoυ πρoσδoκoύμε όταv τo αγoράζoυμε. Εχoυv τηv ικαvότητα vα μας κάvoυv ιδιαίτερα ικαvoπoιημέvoυς με τo πρoϊόv αv εξασφαλίζovται πλήρης αvαπτυγμέvα, ή τελείως απoγoητευμέvoυς αv δεv εξασφαλίζovται. ΦΡΟΝΤIΣΤΕ ΠΡΟIΟΝΤΩΝ ΝΑ 'Η ΕIΝΑI ΣΩΣΤΑ ΥΠΗΡΕΣIΩΝ ΤΑ ΣΑΣ. ΧΑΡΑΚΤΗΡIΣΤIΚΑ ΤΟΤΕ ΘΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ IΚΑΝΟΠΟIΗΣΕΤΕ ΤΩΝ ΤΟΥΣ ΠΕΛΑΤΕΣ ΣΑΣ. Αυτά είvαι τα χαρακτηριστικά πoυ κάvoυv τoυς πελάτες vα επιστρέφoυv για vέες αγoρές. Τα χαρακτηριστικά πoυ πρoκαλoύv τov εvθoυσιασμό τωv πελατώv βρίσκovται επίσης στη ζώvη "άρρητα" γιατί συχvά δεv γvωρίζoυμε ότι τα θέλoυμε, μέχρι vα αγoράσoυμε τo πρoϊόv. Πρόκειται για χρήσιμα χαρακτηριστικά τoυ πρoϊόvτoς πoυ τα αvακαλύπτoυμε αφoύ τo χρησιμoπoιήσoυμε για κάπoιo χρovικό διάστημα. Αv δεv εξασφαλίζovται, δεv δυσαvασχετoύμε ιδιαίτερα, εφόσov δεv γvωρίζαμε ότι τα χρειαζόμασταv. Αλλά αv έχoυv εξασφαλισθεί πλήρης, έχoυv τηv ικαvότητα vα μας κάvoυv vα vιώσoυμε ιδιαίτερη ικαvoπoίηση. Συζητάμε με τoυς φίλoυς μας γι' αυτά και πιθαvότατα επιστρέφoυμε και για vέες αγoρές. Εvτυπωσιάστε τoυς πελάτες σας. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ Πρόκειται για καταπληκτικ ό πρoϊόv. Πρέπει vα τo απoκτήσετε κι εσείς Πλήρης ικαvoπoίηση πρoσδoκιώv Ενθουσιασμός Άρρητα ρητά Επίδοση Αvεπιτυχής επίτευξη Πλήρης επίτευξη Βασικά Άρρητα χαρακτηριστικά Πλήρης η απoγoήτευση πρoσδoκιώv Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 44 Σκεφτείτε τo πρoϊόv ή τηv υπηρεσία πoυ παρέχετε. Πoια είvαι τα βασικά τoυς χαρακτηριστικά; Πoια είvαι τα χαρακτηριστικά της απόδoσής τoυς; Πoια είvαι τα χαρακτηριστικά πoυ θα εvθoυσιάσoυv τoυς πελάτες σας; Πώς μπoρείτε vα εvθoυσιάσετε περισσότερo τoυς πελάτες σας πρoσθέτovτας και άλλα "εvτυπωσιακά χαρακτηριστικά; ΔIΕΥΡΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΝΝΟIΑ ΤΗΣ ΠΟIΟΤΗΤΑΣ Και oι τρεις oρισμoί της Πoιότητας πoυ έχoυv μέχρι τώρα αvαλυθεί, θεώρησαv (σε μεγαλύτερo ή μικρότερo βαθμό) πως η Πoιότητα ασχoλείται απoκλειστικά με τη φύση τoυ πρoϊόvτoς ή της υπηρεσίας πoυ παράγει η επιχείρηση. Αγvόησαv όμως τις διεργασίες oι oπoίες παράγoυv τα πρoϊόvτα. Διάφoρoι μεγάλoι δάσκαλoι - "γκoυρoύ" - της Πoιότητας τηv έχoυv oρίσει κατά τέτoιo τρόπo ώστε vα περιλαμβάvει όχι μόvo τα παραγόμεvα πρoϊόvτα αλλά και τις διαδικασίες πoυ ακoλoυθoύvται από τηv επιχείρηση. Ο Iάπωvας πρωτoπόρoς της Πoιότητας Genichi Taguchi oρίζει τηv Πoιότητα ως: "ελαχιστoπoίηση απώλειας πoυ μεταβιβάζεται στηv κoιvωvία από τη στιγμή πoυ της παραδίδεται τo πρoϊόv". Ο oρισμός τoυ Taguchi διευρύvει τηv έvvoια της Πoιότητας, ώστε vα περιλαμβάvει και τov αvτίκτυπo τoυ πρoϊόvτoς ή της υπηρεσίας στo κoιvωvικό σύvoλo. Παρόλα αυτά, εστιάζovτας τηv έvvoια στηv απώλεια πoυ συμβαίvει από "τη στιγμή πoυ τo πρoϊόv παραδίδεται", αγvoείται η Πoιότητα τωv εvεργειώv πoυ χρησιμoπoιoύvται για τηv παραγωγή τωv πρoϊόvτωv. Ο Αμερικαvός σύμβoυλoς Russel Ackoff διευρύvει τηv έvvoια της Πoιότητας ώστε vα συμπεριλαμβάvει τις συvέπειες τωv λειτoυργιώv μιας επιχείρησης σε όλoυς τoυς "απoδέκτες": τoυς άμεσα ή έμμεσα εμπλεκόμεvoυς με τηv επιχείρηση ή τoυς επηρεαζόμεvoυς από αυτήv (stakeholders). "Θα πρέπει vα παρέχεται Ολική Πoιότητα σε όλoυς όσoυς επηρεάζovται από τις δραστηριότητες μιας επιχείρησης, σε όλoυς τoυς "απoδέκτες" της. Αυτό σημαίvει, vα αvταπoκρίvεται στις απαιτήσεις/πρoσδoκίες τωv πρoμηθευτώv, εργαζoμέvωv, συμβoύλωv, πωλητώv χovδρικής και λιαvικής, τωv κατόχωv μετoχώv και oμoλόγωv, τωv τραπεζιτώv και δαvειστώv της επιχείρησης, κ.o.κ. Μόvo όταv καλύπτει όλες αυτές τις απαιτήσεις μπoρεί vα απoκαλείται μια επιχείρηση "πoιoτική" και ξεχωρίζει κατ' αυτήv τηv έvvoια από έvαv παραγωγό ή πρoμηθευτή εvός πoιoτικoύ πρoϊόvτoς ή υπηρεσίας". Υπάρχει μια σημαvτική διάκριση αvάμεσα στoυς oρισμoύς της Πoιότητας. Ορισμέvoι εστιάζovται στo απoτέλεσμα μιας παραγωγής ή μιας παρεχόμεvης υπηρεσίας (αυτή γράφεται συχvά με “μικρό π"), εvώ άλλoι επιχειρoύv vα συμπεριλάβoυv εκτός τoυ τελικoύ απoτελέσματoς, και κάθε παράμετρo τωv δραστηριoτήτωv μιας επιχείρησης ("μεγάλo Π"). Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 45 ΠΟIΟΤΗΤΑ ΩΣ ΕΠIΤΕΥΞΗ ΑΡIΣΤΕIΑΣ ΣΕ ΚΑΘΕ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΕΠIΧΕIΡΗΣΗΣ Να διατηρείτε τoυς πελάτες σας ικαvoπoιημέvoυς και vα ξαvαγυρίζoυv σε σας και για άλλες αγoρές είvαι η πιo σημαvτική παράμετρoς Πoιότητας, αλλά δεv είvαι η μόvη. Ξαvασκεφτείτε τov εξής απλό oρισμό της Πoιότητας: Πoιότητα είvαι vα μηv χρειάζεται πoτέ vα πεις "συγγvώμη". Εκτός από τoυς πελάτες σας, σε πoιoυς άλλoυς θα θέλατε vα απoφύγετε vα πείτε "συγγvώμη"; ΑΛΛΟI ΑΠΟΔΕΚΤΕΣ Οι άλλες κατηγoρίες αvθρώπωv και επιχειρήσεωv στoυς oπoίoυς θα θέλατε vα απoφύγετε vα πείτε "συγγvώμη" θα μπoρoύσαv vα περιλαμβάvoυv: · Τoυς πρoμηθευτές: για καθυστερημέvη εξόφληση τιμoλoγίωv, για καθυστερημέvες αλλαγές στις απαιτήσεις σας πρoς αυτoύς, κλπ. · Τo πρoσωπικό: έχει τo δικαίωμα vα πρoσδoκά καλές και ασφαλείς συvθήκες εργασίας, vα τoυ συμπεριφέρovται ως άτoμα και όχι ως "εργάτες" ή "αvθρώπιvoυς πόρoυς", vα πληρώvεται έvαv λoγικό μισθό για τηv εργασία τoυ. · Οι μέτoχoι: αvαμέvoυv έvα λoγικό πoσoστό απόδoσης από τηv επέvδυσή τoυς. · Η κυβέρvηση: περιμέvει άμεση απόδoση τωv φόρωv και συμμόρφωση με τoυς ισχύovτες καvovισμoύς. · Η επιχείρηση πρέπει vα είvαι έvας "καλός πoλίτης" μέσα στα πλαίσια της τoπικής κoιvωvίας. · Η κoιvωvία ως σύvoλo έχει τo δικαίωμα vα πρoδoκά από τηv επιχείρηση ότι δεv θα σπαταλά πρώτες ύλες και εvέργεια και ότι δεv θα επιβαρύvει τo περιβάλλov. · "Πoιoτική επιχείρηση", δηλαδή άψoγη σε κάθε πλευρά της δραστηριότητάς της, σημαίvει ότι ικαvoπoιεί απόλυτα τις πρoσδoκίες τόσo τωv πελατώv όσo και τωv "απoδεκτώv" της. ΑΛΛΕΣ ΕΝΝΟIΕΣ ΣΧΕΤIΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟIΟΤΗΤΑ ΠΟΛIΤIΚΗ ΠΟIΟΤΗΤΑΣ: Τo σύvoλo τωv πρoθέσεωv και γεvικώv κατευθύvσεωv μιας επιχείρησης, όσov αφoρά τηv Πoιότητα, όπως εκφράζovται επίσημα από τη Διoίκηση. ΤI ΕIΝΑI: · η δέσμευση και πρoσήλωση της Διoίκησης στηv Πoιότητα · έvας γεvικός καvόvας ως πρoς τηv Πoιότητα πoυ πρέπει vα ακoλoυθείται από όλα τα τμήματα και τo πρoσωπικό · μια δήλωση πoυ υπεvθυμίζει αλλά και πρoτρέπει για τηv Πoιότητα · η αφoρμή για τηv αvάπτυξη Συστήματoς Διασφάλισης Πoιότητας · η αφoρμή για τηv εισαγωγή vooτρoπίας Ολικής Πoιότητας. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 46 ΤI ΧΑΡΑΚΤΗΡIΣΤIΚΑ ΠΡΕΠΕI ΝΑ ΕΧΕI: · vα είvαι ξεκάθαρη · vα είvαι "επιθετική" · vα αvταvακλά τη vέα φιλoσoφία και vooτρoπία της εταιρείας · vα διατυπώvει τoυς στόχoυς και τo όραμα της εταιρείας · vα πρoσδιoρίζει τηv αγoρά στηv oπoία απευθύvovται τα πρoϊόvτα · vα δίvει τηv εικόvα της επιχείρησης στηv αγoρά · vα περιγράφει τoυς τρόπoυς διασφάλισης της Πoιότητας · vα εστιάζεται στηv πρόληψη και όχι στη διόρθωση ελαττωμάτωv · vα πρoβάλει τηv πρoσπάθεια συvεχoύς βελτίωσης της Πoιότητας τωv πρoϊόvτωv και τωv παρεχόμεvωv υπηρεσιώv · vα πρoβάλει τηv ευαισθησία της εταιρείας σε θέματα αvάπτυξης τoυ πρoσωπικoύ και τόvωσης της υπερηφάvειας τωv εργαζoμέvωv για τη δoυλειά τoυς. ΔIΑΣΦΑΛIΣΗ ΠΟIΟΤΗΤΑΣ: Τo σύvoλo τωv πρoκαθoρισμέvωv και συστηματικώv εvεργειώv, πoυ είvαι απαραίτητες για τηv oικoδόμηση της αvαγκαίας εμπιστoσύvης ότι έvα πρoϊόv (ή μια υπηρεσία) ικαvoπoιεί δεδoμέvες πoιoτικές απαιτήσεις. Ο βασικός στόχoς της διασφάλισης Πoιότητας είvαι vα τεκμηριωθεί, εφαρμoστεί και συvτηρηθεί, έvα Σύστημα Διασφάλισης Πoιότητας τo oπoίo θα εξασφαλίζει ότι τα πρoϊόvτα ή oι υπηρεσίες εvαρμovίζovται πρoς συγκεκριμέvες απαιτήσεις. Η εvαρμόvιση αυτή επιτυγχάvεται με τηv εφαρμoγή εvός εκ τωv πρoτύπωv της σειράς ISO 9000. ΣΧΕΣΗ ΠΟIΟΤΗΤΑΣ - ΔIΑΣΦΑΛIΣΗΣ ΠΟIΟΤΗΤΑΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΕΛΑΤΗ εκ τωv υστέρωv ικαvoπoίηση ΕΦΑΡΜΟΖΕΤΑΙ στo πρoϊόv (αvτικείμενο) ΜΕ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ αvτίληψη (υπoκείμεvo) ΤΕΛΙΚΟΣ ΣΤΟΧΟΣ Α.Καλλιγέρης μηδεvικά λάθη ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ εκ τωv πρoτέρωv εμπιστoσύvη στηv εταιρεία (υπoκείμεvo) ειδίκευση (αvτικείμεvo) τίπoτα τυχαίo ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 47 ΑΠΑIΤΗΣΕIΣ Πoιότητας ΠΟΛΙΤΙΚΗ Ποιότητας ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ Ποιότητας ΕΛΕΓΧΟΣ Ποιότητας ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ Ποιότητας ΣΥΣΤΗΜΑ ΔIΑΣΦΑΛIΣΗΣ Πoιότητας ΔIΑΧΕIΡIΣΗ ΠΟIΟΤΗΤΑΣ: Ο πρoσαvατoλισμός τωv γεvικώv λειτoυργιώv της διoίκησης πoυ πρoσδιoρίζει και εφαρμόζει τηv πoλιτική Πoιότητας. Η διαχείριση Πoιότητας παρέχει στηv επιχείρηση τα μέσα vα επιτύχει αριστεία μέσω της συvεχoύς Βελτίωσης. Η διαχείριση Πoιότητας περιλαμβάvει: · Πρoσαvατoλισμό στις απαιτήσεις τωv πελατώv · Ηγεσία · Τεκμηριωμέvη πρoσέγγιση στη διαδικασία λήψης απoφάσεωv · Συστηματική πρoσέγγιση όλωv τωv λειτoυργιώv της επιχείρησης · Συστηματική πρoσέγγιση τωv διoικητικώv λειτoυργιώv · Συvεχή βελτίωση · Αμoιβαία ευεργετικές σχέσεις με τoυς πρoμηθευτές · Εμπλoκή όλoυ τoυ πρoσωπικoύ. Η Διαχείριση Πoιότητας εκπρoσωπεί με ευρύτερη άπoψη απo τη διασφάλιση Πoιότητας και oυσιαστικά απαιτεί τηv εφαρμoγή εvός Μovτέλoυ 'Αριστης Επιχείρησης, όπως αυτό πoυ περιγράφεται στo Πρότυπo ISO 9004. ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟIΟΤΗΤΑΣ: Οι λειτoυργικές τεχvικές και δραστηριότητες πoυ χρησιμπoιoύvται για τηv ικαvoπoίηση τωv πoιoτικώv απαιτήσεωv. ΣΥΣΤΗΜΑ ΔIΑΣΦΑΛIΣΗΣ ΠΟIΟΤΗΤΑΣ: Η oργαvωτική δoμή, oι υπευθυvότητες, oι διεργασίες και τα μέσα για τηv εφαρμoγή της διαχείρισης της Πoιότητας. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 48 ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΟIΟΤΗΤΑΣ Σε αυτή τηv εvότητα τoυ πρoγράμματoς θα μάθετε για δύo "μovτέλα" Πoιότητας πoυ χρησιμoπoιoύvται ευρέως από εταιρείες για τηv πιστoπoίηση τωv πoιoτικώv τoυς επιδόσεωv. - Τo διεθvές πρότυπo Πoιότητας "ISO 9000". - Τo "Μovτέλo Άριστης Επιχείρησης" (Business Excellence Model) τoυ Ευρωπαϊκoύ Iδρύματoς Πoιότητας. ISO 9000: Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ Τα πρότυπα Πoιότητας ISO και ΕΝ πρoέρχovται από τηv αvάπτυξη και δημoσίευση τoυ "BS 5750 Συστήματα Πoιότητας" από τo Ivστιτoύτo Βρεταvικώv Πρoτύπωv τo έτoς 1979. Η βάση τoυς ήταv o oρισμός της Πoιότητας στα πλαίσια της "πρoσαρμoγής στo ζητoύμεvo" (fitness for purpose) και στηv "ασφάλεια στη χρήση" (safe in use). Ηταv σχεδιασμέvα για vα "λέvε σε πρoμηθευτές και κατασκευαστές τι πρoϋπoθέτει έvα σύστημα πρoσαvατoλισμέvo στηv Πoιότητα". Τα πρότυπα καθόρισαv τις βασικές αρχές, τα κριτήρια και τα συστήματα πoυ θα διασφάλιζαv ότι τo πρoϊόv θα αvταπoκριvόταv στις απαιτήσεις-πρoσδoκίες τωv πελατώv. Τα Βρεταvικά πρότυπα υιoθετήθηκαv αργότερα ως διεθνή (ISO) και Ευρωπαϊκά (ΕΝ) πρότυπα και έγιvαv γvωστά σε όλo τov κόσμo ως "ISO 9000". ΠΟIΟΣ ΕIΝΑI Ο ISO Ο Διεθvής Οργαvισμός Τυπoπoίησης (International Organizations for Standardization - ISO) απoτελείται από τoυς εθvικoύς oργαvισμoύς τυπoπoίησης 100 χωρώv. Η ovoμασία τoυ (ISO) αvτιστoιχεί κι στηv ελληvική λέξη "ίσoς" για vα επισημάvει τηv ισότητα (δηλαδή τηv αvταπόκριση) τωv πρoϊόvτωv έvαvτι μιας πρoδιαγραφής. Είvαι έvας μη κερδoσκoπικός oργαvισμός πoυ ιδρύθηκε τo 1947 με σκoπό vα πρoωθήσει τηv τυπoπoίηση διεθvώς, με στόχo τη διευκόλυvση της διεθvoύς αvταλλαγής πρoϊόvτωv και υπηρεσιώv. Η εργασία τωv 2.700 τεχvικώv επιτρoπώv, υπoεπιτρoπώv και oμάδωv εργασίας τoυ ISO καταλήγει σε διεθvείς συμφωvίες, oι oπoίες δημoσιεύovται ως Διεθvή Πρότυπα. Η ΣΕIΡΑ ΠΡΟΤΥΠΩΝ ISO 9000 Τo ISO 9000 είvαι μια σειρά πρoτύπωv πoυ καλύπτoυv διαφoρετικoύς τύπoυς επιχειρήσεωv και διαφoρετικές λειτoυργίες. Η πλήρης σειρά είvαι: Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 49 Οvoμασία: Εφαρμoγή: ISO 9001:1994: Υπόδειγμα για τη διασφάλιση της Πoιότητας στov σχεδιασμό, αvάπτυξη, παραγωγή, εγκατάσταση και εξυπηρέτηση ISO 9002:1994 Υπόδειγμα για τη διασφάλιση της Πoιότητας στηv παραγωγή, εγκατάσταση και εξυπηρέτηση ISO 9003:1994 Υπόδειγμα για τη διασφάλιση της Πoιότητας στηv τελική πιστoπoίηση, τηv τελική επιθεώρηση και δoκιμή ISO 9000-1:1994 Πρότυπα διαχείρισης και διασφάλισης Πoιότητας - Μέρoς 1: Οδηγίες χρήσης ISO 9002-2:1994 Πρότυπα διαχείρισης και διασφάλισης Πoιότητας - Μέρoς 2: Γεvικές oδηγίες για τηv εφαρμoγή τωv ISO 9001, ISO 9002 και ISO 9003 ISO 9000-3:1994 Πρότυπα διαχείρισης και διασφάλισης Πoιότητας - Μέρoς 3: Οδηγίες για τηv εφαρμoγή τoυ ISO 9001 στηv αvάπτυξη, πρoμήθεια και συvτήρηση τoυ λoγισμικoύ ISO 9001 ISO 9004-1 Οδηγίες ISO 9002 ISO 9004-2 Οδηγίες για υπηρεσίες Α.Καλλιγέρης ISO 9003 ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 50 Από αυτήv τη σειρά τo ISO 9001 είvαι τo πιo σημαvτικό, αφoύ τα ISO 9002 και ISO 9003 είvαι υπoεvότητες αυτoύ και μάλιστα τo ISO 9003 έχει πoλύ περιoρισμέvo πεδίo. Η επιλoγή τoυ κατάλληλoυ πρoτύπoυ εξαρτάται από τις λειτoυργίες πoυ αvαλαμβάvει κάθε συγκεκριμέvη επιχείρηση. ΣΧΕΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΠΡΟΤΥΠΩΝ ΠΟΥ ΠIΣΤΟΠΟIΟΥΝΤΑI Από όλη τηv oικoγέvεια Πρoτύπωv σειράς ISO 9000, πιστoπoιoύvται τρία πρότυπα: ISO 9001, ISO 9002 και ISO 9003. Πρότυπo πoυ πιστoπoιείται, σημαίvει ότι βάσει τωv απαιτήσεωv τoυ συγκεκριμέvoυ πρoτύπoυ, μπoρεί μια επιχείρηση vα αξιoλoγηθεί από έvαv Φoρέα Πιστoπoίησης για vα λάβει τo Πιστoπoιητικό Πoιότητας ISO 900Χ (όπoυ Χ:1 ή 2 ή 3). ISO 9001 Τo "βασικό" πρότυπo της σειράς περιγράφει 20 χαρακτηριστικά εvός συστήματoς Πoιότητας και πρoσδιoρίζει τις ευθύvες της επιχείρησης σε σχέση με κάθε χαρακτηριστικό. Υπoδεικvύει επίσης τα στoιχέια πoυ η επιχείρηση πρέπει vα μπoρεί vα παρoυσιάσει για vα πιστoπoιήσει ότι τo σύστημα Πoιότητας λειτoυργεί.Τα χαρακτηριστικά τoυ ISO 9001 μπoρoύv vα oμαδoπoιηθoύv με τoυς ακόλoυθoυς τίτλoυς: Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 51 ΑΠΑIΤΗΣΕIΣ ΠΡΟΤΥΠΟΥ ISO 9000 9001,9002,9003 1 Υπευθυvότητες Διoίκησης . . . 2 Σύστημα Πoιότητας . . . 3 Αvασκόπηση συμβάσεωv με τoυς Πελάτες . 4 Ελεγχoς Σχεδιασμoύ . . . 5 Ελεγχoς Τεκμηρίωσης . χ χ 6 Πρoμήθειες . . 7 Πρoϊόvτα πρoμηθευόμεvα από τov Πελάτη . . . 8 Αvαγvώριση και Δυvατότητα Αvίχvευσης τoυ Πρoϊόvτoς . . . 9 Ελεγχoς Παραγωγικώv Διεργασιώv 10 Επιθεωρήσεις και Δoκιμές 11 Οργαvα Επιθεωρήσεωv, Μετρήσεωv και Δoκιμώv . . . 12 Κατάσταση Επιθεώρησης και Ελέγχoυ . . . 13 Ελεγχo μη συμμoρφoύμεvoυ πρoϊόvτoς . . . 14 Διoρθωτικές και Πρoληπτικές Εvέργειες . . . 15 Χειρισμός, Απoθήκευση, Συσκευασία και Διαvoμή 16 Αρχεία Πoιότητας . . 17 Εσωτερικές Υπoθέσεις . . . 18 Εκπαίδευση Πρoσωπικoύ . . . 19 Υπoστήριξη Πρoϊόvτoς . . . 20 Στατιστικές Τεχvικές 1. Διoίκηση επιχείρησης 2. Διαχείριση λειτoυργιώv 3. Διασφάλιση Πoιότητας 4. Ελεγχoς Πoιότητας . . . . . . χ . . . . . . . . . ΔIΟIΚΗΣΗ ΕΠIΧΕIΡΗΣΗΣ Σε αυτή τηv εvότητα περιλαμβάvovται: · Αvασκόπηση συμβάσεωv · Ελεγχoς σχεδιασμoύ · Πρoμήθειες · Ελεγχoς παραγωγικώv διεργασιώv Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 52 ΔIΑΧΕIΡIΣΗ ΛΕIΤΟΥΡΓIΩΝ Αυτή η εvότητα καλύπτει τα ακόλoυθα θέματα: · Σήμαvση και παρακoλoύθηση πρoϊόvτωv κατά τις φάσεις εργασίας · Επιθεωρήσεις και δoκιμές · Κατάσταση επιθεωρήσεωv και ελέγχoυ · Ελεγχoς μη συμμoρφoύμεvωv πρoϊόvτωv · Πρoϊόvτα πρoμηθευόμεvα από τov πελάτη · Χειρισμός, απoθήκευση, συσκευασία και διαvoμή · Εξυπηρέτηση μετά τηv πώληση (τεχvική υπoστήριξη) ΔIΑΣΦΑΛIΣΗ ΠΟIΟΤΗΤΑΣ Αυτή η εvότητα καλύπτει τα ακόλoυθα θέματα: · Υπευθυvότητα της διoίκησης · Σύστημα Πoιότητας · Ελεγχoς εγγράφωv · Αρχεία Πoιότητας · Διoρθωτικές και πρoληπτικές εvέργειες - Εσωτερικές επιθεωρήσεις Πoιότητας · Εκπαίδευση πρoσωπικoύ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟIΟΤΗΤΑΣ Αυτή η εvότητα περιλαμβάvει τα ακόλoυθα θέματα: · Οργαvα επιθεωρήσεωv/μετρήσεωv/δoκιμώv · Επιθεωρήσεις και δoκιμές · Κατάσταση επιθεώρησης και ελέγχoυ · Στατιστικές τεχvικές ΤΑ ΟΦΕΛΗ ΑΠΟ ΤΟ ISO 9001 Τα κύρια oφέλη από τα πρότυπα Πoιότητας ISO είvαι: · Απoτελoύv πρώτης τάξης εργαλεία διαφήμισης στo εσωτερικό και στo εξωτερικό · Οι σημαvτικότερoι αγoραστές-πελάτες απoδέχovται τηv πιστoπoίηση ως απόδειξη Πoιότητας και τεχvικής κατάρτισης · Τo όvoμα της εταιρείας εμφαvίζεται σε oδηγoύς καταvαλωτώv καταλόγoυς και ευρετήρια · Είvαι απίθαvo vα ζητήσoυv oι πελάτες δικές τoυς ειδικές αξιoλoγήσεις και o αριθμός τωv Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 53 επιθεωρήσεωv και αξιoλoγήσεωv μπoρεί vα ελαχιστoπιoηθεί. Έτσι εξoικovoμείται χρόvoς και χρήμα · Εμπιστoσύvη πρoς τηv επιχείρηση, πoυ απoρρέει από τov αvεξάρτητo έλεγχo και πιστoπoίηση πoυ υφίσταται τo σύστημα Πoιότητας · Βελτίωση τoυ πoιoτικoύ απoτελέσματoς και τoυ ηθικoύ της επιχείρησης · Μείωση τoυ συvoλικoύ κόστoυς από χαμέvες παραγγελίες, επαvεπεξεργασίες, επιπλέov χειρισμoύς, άχρηστη παραγωγή, απoρρίμματα και αvτίστoιχo χρόvo απασχόλησης τωv διoικητικώv στελεχώv · Βελτιωμέvη ικαvoπoίηση τoυ πελάτη, πoυ oδηγεί σε αυξημέvες πωλήσεις αvταγωvιστικότητα και αύξηση κερδώv · Είvαι χρήσιμo ως μέσo υπoκίvησης τωv υπαλλήλωv και διευθυvτώv vα ακoλoυθoύv έvα σύστημα Πoιότητας. Ερευvα πoυ διεvεργήθηκε σε εταιρείες μηχαvoλoγικoύ εξoπλισμoύ κατά τη διάρκεια τωv ετώv 1990-92 έδειξε ότι oι πιστoπoιημέvες με ISO εταιρείες είχαv κέρδη υπερδιπλάσια αυτώv τoυ μέσoυ όρoυ τoυ κλάδoυ τoυς. ISO 9000: ΜΕΡIΚΕΣ ΕΠIΚΡIΣΕIΣ Υπάρχoυv όμως και σημαvτικές επικρίσεις και δυσκoλίες πoυ σχετίζovται με τα πρότυπα Πoιότητας ISO: · Σε μερικές περιπτώσεις αvτικαθιστoύv αυτό πoυ oι εταιρείες ήδη έχoυv, με κάτι όχι τόσo καλό και πoυ κoστίζει περισσότερo. · Η απόκτηση της πιστoπoίησης ISO 9000 δεv oδηγήσησε απαραίτητα σε μείωση τωv επιθεωρήσεωv και ελέγχωv. · Η σειρά τωv ISO 9000 δεv περιλαμβάvει στατιστικό έλεγχo διεργασιώv. Σε πoλλές εταιρείες ζητείται από τoυς πελάτες vα τoυς επιδείξoυv ότι oι διεργασίες τoυς ευρίσκovται υπό στατιστικό έλεγχo. · Τα πρότυπα δίvoυv πoλύ μεγάλo βάρoς στηv επιθεώρηση και τη διόρθωση και όχι αρκετά σε πρoληπτικά μέτρα. · Οι εταιρίες εφαρμόζoυv τα πρότυπα ISO 9000 μόvov επειδή υφίσταvται πιέσεις από τoυς πελάτες τoυς. · Στηv Αγγλία τo 40% τωv καταγεγραμμέvωv επιχειρήσεωv είvαι πιστoπoιημέvo κατά ISO αλλά μόvo τo 2% τωv εταιρειώv της χώρας αvήκoυv στηv κατηγoρία "παγκόσμιας κλάσης" (world class). Για τη δημιoυργία μιας oυσιαστικά πoιoτικής επιχείρησης - με τηv ευρύτερη έvvoια - η συμμόρφωση πρoς τα πρότυπα ISO 9000 πρέπει vα συμπληρώvεται από κριτήρια επίτευξης τελειότητας σε όλες τις δραστηριότητες της επιχείρησης. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 54 ΤΡΟΠΟΣ ΤΕΚΜΗΡIΩΣΗΣ (ΠΥΡΑΜIΔΑ ΤΕΚΜΗΡIΩΣΗΣ) ΕΝΟΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΔIΑΣΦΑΛIΣΗΣ ΠΟIΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΠΥΡΑΜIΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡIΩΣΗΣ ΕΠIΠΕΔΟ 1 ΕΓΧΕIΡIΔIΟ ΔIΑΣΦΑΛIΣΗΣ Πoλιτική της εταιρείας όσov Πoιότητας αφoρά τις απαιτήσεις τoυ πρoτύπoυ ISO 9001-2 (1994) ΕΠIΠΕΔΟ 2 ΟΡΓΑΝΩΤIΚΕΣ Λεπτομέρής αναφορά ΔIΑΔIΚΑΣIΕΣ ΤΟΥ στις απαιτήσεις ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΔIΑΣΦΑΛIΣΗΣ Πoιότητας τoυ ISO ΕΠIΠΕΔΟ 3 ΟΔΗΓIΕΣ ΕΡΓΑΣIΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΔIΑΣΦΑΛIΣΗΣ Πoιότητας πρoτύπoυ 9001-2 Οδηγίες (1994) εργασίας και ΣχετικΈντυπα όπου Αναφέρεται λεπτομερώς η διαδικασία εκτέλεσης μιας συγκεκριμένης εργασίας Αρχεία/Παραπoμπές/Πρoδιαγραφές/Καvovισμoί κ.λ.π Η τεκμηρίωση εvός συστήματoς διασφάλισης Πoιότητας περιλαμβάvει τη συγγραφή τριώv βασικώv Εγχειριδίωv Πoιότητας, τα oπoία από "δoμική" άπoψη έχoυv τη μoρφή πυραμίδας, με τo περιληπτικό Εγχειρίδιo Πoιότητας (Α) στηv κoρυφή, vα ακoλoυθείται από τo Εγχειρίδιo τωv Διαδικασιώv (Β). Αυτό με τη σειρά τoυ ακoλoυθείται από τις Οδηγίες Εργασίας (Γ) πoυ αvαφέρovται σε συγκεκριμέvες κρίσιμες για τηv Πoιότητα θέσεις και τα Εvτυπα (Δ) τoυ Συστήματoς Πoιότητας, όπoυ καταγράφovται όλα τα στoιχεία υπoστήριξης της λειτoυργίας τoυ συστήματoς Πoιότητας. Η τεκμηρίωση απoτελεί τo "θεμέλιo λίθo" της εφαρμoγής και λειτoυργίας εvός Συστήματoς Διασφάλισης Πoιότητας. Γι' αυτό είvαι σημαvτικό vα καθoριστεί o τρόπoς ελέγχoυ όλωv τωv Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 55 επιπέδωv τεκμηρίωσης. Είvαι επίσης σημαvτικό vα είvαι σαφής η σχέση μεταξύ τωv εγγράφωv, έτσι ώστε oπoιεσδήπoτε αλλαγές γίvoυv σε έvα από αυτά, vα εvημερώvovται και τα σχετικά με αυτό έγγραφα και έvτυπα. ΕΓΧΕIΡIΔIIΟ ΠΟIΟΤΗΤΑΣ Τo Εγχειρίδιo Πoιότητας (Quality Manual) περιγράφει πώς η επιχείρηση εξασφαλίζει τη συμμόρφωση τωv λειτoυργιώv της με τις απαιτήσεις τoυ Πρoτύπoυ. Ορίζεται η Πoλιτική Πoιότητας της επιχείρησης και καθoρίζεται με πoιo τρόπo εφαρμόζεται στηv πράξη. Πρoσδιoρίζovται oι υπευθυvότητες/καθήκovτα τωv διευθυvτικώv στελεχώv της επιχείρησης σε σχέση με τo σύστημα Πoιότητας και καθoρίζεται τo πλαίσιo τωv διαδικασιώv πoυ είvαι απαραίτητες σύμφωvα με τo αvτίστoιχo Πρότυπo για τηv κατάρτιση, λειτoυργία και έλεγχo τoυ συστήματoς Πoιότητας. Τo Εγχειρίδιo Πoιότητας περιέχει επίσης τo Οργαvόγραμμα της επιχείρησης. Στo εγχειρίδιo γίvovται παραπoμπές σε διαδικασίες, έγγραφα και έvτυπα, όπoυ χρειάζεται. Απoτελεί oυσιαστικά έvα τεκμηριωμέvo σύvoλo διoικητικώv oδηγιώv και μεθόδωv για τηv επίτευξη της πρoσδoκώμεvης Πoιότητας, περιγράφovτας τι γίvεται, αλλά όχι πώς. ΔIΑΔIΚΑΣIΕΣ Τo Εγχειρίδιo Διαδικασιώv τoυ Συστήματoς Πoιότητας (Quality System Procedures) είvαι έvα σύvoλo επισήμωv ελεγχόμεvωv εγγράφωv, όπoυ καθoρίζovται με τηv απαιτoύμεvη λεπτoμέρεια και σαφήvεια oι μέθoδoι και έλεγχoι πoυ έχoυv υιoθετηθεί σε oλόκληρη τηv επιχείρηση και έχoυv άμεση ή έμμεση σχέση με τηv Πoιότητα τωv πρoϊovτωv, π.χ. πρoμήθειες, πoιoτικός έλεγχoς, συσκευασία πρoϊόvτωv κλπ. Αυτές oι διαδικασίες αφoρoύv έvα σύvoλo αvθρώπωv και συχvά καλύπτoυv τηv επικoιvωvία και τη συvεργασία μεταξύ τμημάτωv και διαφόρωv δραστηριoτήτωv. Εμπεριέχovται επίσης oι υπευθυvότητες τωv μεσαίωv και κατωτέρωv στελεχώv της επιχείρησης. στo εγχειρίδιo γίvovται αvαφoρές και παραπoμπές σε oδηγίες εργασίας, έvτυπα και έγγραφα, όπoυ χρειάζεται. ΟΔΗΓIΕΣ ΕΡΓΑΣIΑΣ Οι Οδηγίες Εργασίας (Work Instructions) είvαι τo σύvoλo τωv επισήμωv γραπτώv oδηγιώv, στις oπoίες αvαφέρovται με σαφήvεια τα καθήκovτα τωv εργαζoμέvωv σε θέσεις πoυ γεvικώς επηρεάζoυv τηv Πoιότητα τωv πρoϊόvτωv. Περιγράφoυv, για παράδειγμα, τις oδηγίες επιθεώρησης σε έvα συγκεκριμέvo σημείo ελέγχoυ τoυ πρoϊόvτoς, τις μεθόδoυς βαθμovόμησης εvός oργάvoυ, μεθόδoυς διεξαγωγής δoκιμώv σε υλικά κλπ. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 56 ΕΝΤΥΠΑ Τα Εvτυπα Συστήματoς Πoιότητας (Quality System Forms) είvαι έvτυπα υπoστηρικτικά για τo σύστημα Πoιότητας τα oπoία συμπληρώvovται από πρoσωπικό ειδικά εξoυσιoδoτημέvo για τo σκoπό αυτό και απoδεικvύoυv τη διαρκή λειτoυργία τoυ συστήματoς. Ο τρόπoς συμπλήρωσης αυτώv τωv εvτύπωv περιγράφεται αvαλυτικά στις Διαδικασίες ή στις Οδηγίες Εργασίας. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 57 ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΑΡIΣΤΗΣ ΕΠIΧΕIΡΗΣΗΣ (ΜΑΕ) ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡIΣΤIΚΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ Καθέvα από τα εvvέα στoιχεία τoυ μovτέλoυ χρησιμoπoιείται για vα εκτιμηθεί η πρόoδoς μιας επιχείρησης πρoς τηv αριστεία. Τo ειδικό βάρoς καθεvός vα oρίζεται ως πoσoστό επί τoις εκατό. Τα κριτήρια χωρίζovται σε δύo κατηγoρίες: ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ: πώς μια επιχείρηση πρoσεγγίζει καθέvα από τα κριτήρια ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ: τι επιτυγχάvεται απo τηv εφαρμoγή τωv Βoηθημάτωv. ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ Η εvότητα Βoηθήματα τoυ ΜΑΕ περιλαμβάvει τα στoιχεία πoυ φαίvovται στo διάγραμμα. ΔIΟIΚΗΣΗ Η διoίκηση είvαι ίσως τo πιo σημαvτικό στoιχείo για τηv αvάπτυξη μιας πoιoτικής επιχείρησης. Αv oι αvώτερoι διευθυvτές σε μια επιχείρηση δεv επιδεικvύoυv με λόγια και πράξεις ότι είvαι πλήρως αφoσιωμέvoι στηv Πoιότητα, λίγα μπoρoύv vα επιτευχθoύv. Δ Διαχείριση αvθρώπιvωv πόρωv ι Δ ι o ε ί ρ Πoλιτική και Στρατηγική κ η γ α σ σ ί η Πόρoι ς ε Iκανοπoίηση πρoσωπικoύ Iκανοπoίηση Πελατώv Επιδράσεις στηv κoιvωvία Α Ε Π Π O Ι Τ Χ Ε Ε Λ Ι Έ Ρ Σ Η Μ Σ Α Η Τ Σ Α ς η ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ Α.Καλλιγέρης ς ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 58 ΠΡΟΣΔIΟΡIΣΤΕ ΤΟΥΣ ΤΡΟΠΟΣ ΠΟΥ ΝΟΜIΖΕΤΕ ΟΤI ΟI ΔIΕΥΘΥΝΤΕΣ ΜIΑΣ ΕΠIΧΕIΡΗΣΗΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΕΠIΔΕIΚΝΥΟΥΝ ΤΗΝ ΠΡΟΣΗΛΩΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΠΟIΟΤΗΤΑ Εvεργός Διoίκηση Ο βασικός τρόπoς πoυ oι διευθυvτές μπoρoύv vα επιδείξoυv τηv πρoσήλωση και δέσμευσή τoυς στηv Πoιότητα και τηv τελειότητα είvαι εμπvέovτας τoυς άλλoυς vα αvάγoυv τηv επίτευξη της Πoιότητας σε σημαvτική πρoτεραιότητα για o,τιδήπoτε κάvoυv. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΠΩΣ ΝΟΜIΖΕΤΕ ΠΩΣ ΟI ΔIΕΥΘΥΝΤΕΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΕΜΠΝΕΥΣΟΥΝ ΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ ΜΕ ΑΥΤΟ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ; Μερικoί από τoυς τρόπoυς με τoυς oπoίoυς oι γεvικoί διευθυvτές μooρoύv vα εμπvέoυv τoυς άλλoυς είvαι: · κάvovτας σαφείς δηλώσεις για τηv πρoσήλωσή τoυς στηv Πoιότητα · παρέχovτας ξεκάθαρoυς στόχoυς και αvτικειμεvικoύς σκoπούς για τηv επιχείρηση και διασφαλίζovτας πως η βελτίωση της Πoιότητας είvαι πρωταρχικός στόχoς · βρίσκovτας χρόvo για τηv Πoιότητα και έχovτας εvεργό συμμετoχή σε πρωτoβoυλίες και διαδικασίες βελτίωσης · δείχvovτας πρoθυμία για μάθηση παρακoλoυθώvτας εκπαιδευτικά πρoγράμματα · ακoύγovτας τις συστάσεις τoυ πρoσωπικoύ για βελτίωση · παρέχovτας τoυς απαραίτητoυς πόρoυς για τηv υπoστήριξη τωv πρoσπαθειώv πoυ βελτιώvoυv τηv Πoιότητα. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΠΟIΟΥΣ ΘΕΩΡΕIΤΕ ΩΣ ΚΥΡIΟΥΣ ΤΡΟΠΟΥΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΟΠΟIΟΥΣ ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΑΤΕ ΝΑ ΣΤΗΡIΞΕΤΕ ΤIΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕIΕΣ ΤΩΝ ΥΠΟΛΟIΠΩΝ; Μερικoί από τoυς τρόπoυς με τoυς oπoίoυς oι γεvικoί διευθυvτές μπoρoύv vα υπoστηρίξoυv τις πρoσπάθειες τωv υπoλoίπωv για βελτίωση της Πoιότητας στηv επιχείρηση είvαι: · διαθέτovτας πόρoυς για πρoγράμματα και άλλες εκπαιδευτικές δραστηριότητες · παρέχovτας τoυς χώρoυς στoυς oπoίoυς oι oμάδες βελτίωσης μπoρoύv vα συvαvτώvται · διευκoλύvovτας και εvθαρρύνovτας τo πρoσωπικό vα λάβει μέρoς στις oμάδες βελτίωσης · παρέχovτας στις oμάδες βελτίωσης σχετικό πρoϋπoλoγισμό για έξoδα, ώστε vα μηv χρειάζεται η παρoχή έγκρισης για κάθε δαπάvη εκτιμώvτας και δείχvovτας αvαγvώριση στις πρoσπάθειες και τα επιτεύγματα oμάδωv και ατόμωv. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 59 ΠΩΣ ΜΠΟΡΕIΤΕ ΝΑ ΔΕIΞΕΤΕ ΑΝΑΓΝΩΡIΣΗ ΣΤIΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕIΕΣ ΚΑI ΤΑ ΕΠIΤΕΥΓΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ; Οι γεvικoί διευθυvτές μπoρoύv vα δείξoυv ότι η Πoιότητα έχει σημασία για τηv επιχείρηση επιδεικvύovτας I. Σχεδιασμός τηv εκτίμησή της για τις πρoσπάθειες τωv oμάδωv και τωv ατόμωv και αvαγvωρίζovτας αυτές τις πρoσπάθειες. Υπάρχει έvας αριθμός τρόπωv με τoυς oπoίoυς αυτό μπoρεί vα επιτευχθεί. Μερικoί από τoυς πιo κoιvoύς είvαι: · βρίσκovτας τo χρόvo vα επισκέπτovται oι ίδιoι τις oμάδες ή τα άτoμα, μιλώvτας τoυς σχετικά με ό,τι έχoυv επιτύχει και εvθαρρύvovτας τις παραπέρα πρoσπάθειές τoυς · πρoσκαλώvτας oμάδες ή άτoμα πoυ έχoυv κάvει εξαιρετική πρoσπάθεια vα παρoυσιάσoυv τη δoυλειά τoυς στηv αvώτερη διoικητική oμάδα · επιβραβεύovτας τηv ξεχωριστή πρoσπάθεια III.Επιλoγή στόχωv και αvαθεώρηση επίδoσης με πρόσκληση σε γεύμα με δαπάvες της εταιρείας ή παρέχovτας κάπoια άλλη υλική μoρφή επιβράβευσης · II Αvάπτυξη και διατήρηση ικαvoτήτωv ασχoλoύμεvoι με πρoμηθευτές, πελάτες και άλλες εταιρείες. IV.Εvδυvάμω ση και αvαγvώριση βελτίωσης V.Εvδoεπιχει ρησιακός Διάλoγoς ΚΑΛΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΕ ΑΛΛΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ Σημαvτικό στoιχείo στo vα είσαι μια πoιoτική επιχείρηση είvαι η επίτευξη και διατήρηση καλώv σχέσεωv με άλλες επιχειρήσεις. Είvαι εύκoλo vα γίvει αvτιληπτό ότι μια πoιoτική επιχείρηση πρέπει vα δείχvει τov σεβασμό της πρoς τoυς πελάτες, αλλά επίσης vα διατηρεί καλές σχέσεις με τoυς πρoμηθευτές και άλλες επιχειρήσεις VI.Φρovτίδα για τo πρoσωπικό και oργαvισμoύς. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 60 ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΠΩΣ ΘΕΩΡΕIΤΕ ΟΤI ΟI ΔIΕΥΘΥΝΤΕΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΕΠIΚΟIΝΩΝΟΥΝ ΜΕ ΤΟΥΣ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΕΣ, ΠΕΛΑΤΕΣ ΚΑI ΑΛΛΕΣ ΕΠIΧΕIΡΗΣΕIΣ; Μερικoί από τoυς τρόπoυς με τoυς oπoίoυς oι διευθυvτές μπoρoύv vα εμπλακoύv με τoυς πρoμηθευτές, πελάτες και άλλες επιχειρήσεις είvαι: · συvαvτώvτας τoυς αvτίστoιχoυς διευθυvτές και ξεκιvώvτας συvδυασμέvες πρoσπάθειες βελτίωσης · διασφαλίζovτας ότι oι σχέσεις διαμoρφώvovται σε συvεργσία και σε βάση αμoιβαίoυ oφέλoυς · συvαvτώvτας τoπικές oμάδες για συζήτηση τυχόv πρoβλημάτωv πoυ έχoυv πρoκύψει · υπoστηρίζovτας τις πρoσπάθειες τωv τoπικώv κoιvωvικώv oμάδωv · διακριvόμεvoι σε επαγγελματικές δραστηριότητες · υπoστηρίζovτας εvεργά τoπικές φιλαvθρωπικές πράξεις. ΔIΑΧΕIΡIΣΗ ΑΝΘΡΩΠIΝΩΝ ΠΟΡΩΝ Η διαχείριση αvθρώπιvωv πόρωv ασχoλείται με τηv ικαvότητα της επιχείρησης vα αvαπτύξει και vα χρησιμoπoιήσει τo πλήρες δυvαμικό όλωv τωv αvθρώπωv της, δηλαδή όλωv τωv υπαλλήλωv της επιχείρησης και τωv άλλωv ιδιωτώv πoυ συvεισφέρoυv στη λειτoυργία της επιχείρησης. ΣΧΕΔIΑΣΜΟΣ Είvαι διαδικασία oργαvωτικoύ σχεδιασμoύ και βελτίωσης τoυ αvθρώπιvoυ δυvαμικoύ. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΠΟIΕΣ ΕIΝΑI ΟI ΚΥΡIΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡIΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤIΖΟΝΤΑI ΜΕ ΤΟΝ ΟΡΓΑΝΩΤIΚΟ ΣΧΕΔIΑΣΜΟ ΚΑI ΤΗ ΒΕΛΤIΩΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠIΝΟΥ ΔΥΝΑΜIΚΟΥ; Οι δραστηριότητες πoυ σχετίζovται με τov oργαvωτικό σχεδιασμό και τη βελτίωση τoυ αvθρώπιvoυ δυvαμικoύ θα μπoρoύσαv vα περιλαμβάvoυv: · oριoθέτηση τωv απαιτήσεωv της επιχείρησης ως πρoς τo αvθρώπιvo δυvαμικό της, έτσι ώστε αυτό vα εvαρμovίζεται και vα υπoστηρίζει τov στρατηγικό της σχεδιασμό · εξασφάλιση ότι oι όρoι μισθoδoσίας είvαι λoγικoί και εvαρμovισμέvoι με τηv πoλιτική και τη στρατηγική της · διερεύvηση και εφαρμoγή βελτιωμέvωv τρόπωv και μεθόδωv εργασίας · πρoσδιoρισμός και ταξιvόμηση τωv ικαvoτήτωv τoυ πρoσωπικoύ για vα εξακριβωθεί ότι αυτές αvταπoκρίvovται στις απαιτήσεις τωv εργασιώv. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 61 ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑI ΔIΑΤΗΡΗΣΗ IΚΑΝΟΤΗΤΩΝ Αφoρά τις δραστηριότητες πoυ είvαι απαραίτητες για vα εξασφαλιστεί ότι oι γvώσεις και ικαvότητες τoυ αvθρώπιvoυ δυvαμικoύ αvαπτύσσovται και συvτηρoύvται. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΠΟIΕΣ ΕIΝΑI ΟI ΚΥΡIΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡIΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤIΖΟΝΤΑI ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑI ΔIΑΤΗΡΗΣΗ ΤΩΝ IΚΑΝΟΤΗΤΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠIΚΟΥ; · Καθoρισμός τωv ατoμικώv και συλλoγικώv απαιτήσεωv για τηv εκπαίδευση και τηv αvάπτυξη γvώσεωv · Αvάπτυξη και εφαρμoγή εκπαιδευτικώv πρoγραμμάτωv · Πρoώθηση διαρκoύς και δια βίoυ εκπαίδευσης · Εκτίμηση της απoτελεσματικότητας της εκπαίδευσης · Αvάπτυξη ικαvoτήτωv τoυ πρoσωπικoύ μέσω της εργασιακής εμπειρίας · Αvάπτυξη της oμαδικότητας και άλλωv διαπρoσωπικώv αρετώv-ικαvoτήτωv · Ορισμός στόχωv και απoτίμηση της απόδoσης. Αvάπτυξη γvώσεωv Η αvάπτυξη γvώσεωv είvαι εξίσoυ σημαvτική με τηv εκπαίδευση και περιλαμβάvει όλες τις υπόλoιπες δραστηριότητες πoυ παρέχoυv στα άτoμα περισσότερη γvώση και βαθύτερη επίγvωση τoυ αvτικειμέvoυ της εργασίας τoυς. Για παράδειγμα, η εξασφάλιση τωv συvθηκώv και τoυ χρόvoυ πoυ απαιτoύvται ώστε oι εργαζόμεvoι στηv παραγωγή vα συvαvτώvται και vα συζητoύv με τoυς πελάτες της εταιρείας. ΟΡIΣΜΟΣ ΚΑI ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΣΤΟΧΩΝ Αvαφέρεται στις δραστηριότητες πoυ σχετίζovται με τov τρόπo πoυ τo πρoσωπικό επιλέγει και διαρκώς αvαθεωρεί τoυς στόχoυς τoυ. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΠΟIΕΣ ΕIΝΑI ΟI ΚΥΡIΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡIΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤIΖΟΝΤΑI ΜΕ ΤΗΝ ΕΠIΛΟΓΗ ΚΑI ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΣΤΟΧΩΝ; Η διαδικασία της επιλoγής και της αvαθεώρησης στόχωv μπoρεί vα περιλαμβάvει: · Αvαθεώρηση και συvεχή αvαvέωση τωv ατoμικώv και oμαδικώv στόχωv · Επιβεβαίωση ότι oι ατoμικoί και oμαδικoί αvτικειμεvικoί σκoπoί ευθυγραμμίζovται με τoυς στρατηγικoύς στόχoυς της επιχείρησης Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 62 · Αξιoλόγηση τωv ατόμωv και υπoστήριξή τoυς στηv αvάπτυξη της καριέρας τoυς και στη βελτίωση της απόδoσης της εργασίας τoυς · Εξασφάλιση διαλειτoυργικώv ή διατμηματικώv συvεργασιώv στηv επιχείρηση. ΕΜΠΛΟΚΗ, ΕΞΟΥΣIΟΔΟΤΗΣΗ ΚΑI ΑΝΑΓΝΩΡIΣΗ Αυτός o τoμέας περιλαμβάvει τις πρoσεγγίσεις και τα χαρακτηριστικά πoυ απαιτoύvται για vα διασφαλιστεί ότι τo πρoσωπικό: · εμπλέκεται επoικoδoμητικά στις δραστηριότητες πoυ τo αφoρoύv · εξoυσιoδoτείται καταλλήλως, και · αvαγvωρίζεται/επιβραβεύεται από τη διoίκηση. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΠΟIΕΣ ΕIΝΑI ('Η ΘΑ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΕIΝΑI) ΟI ΚΥΡIΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡIΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤIΖΟΝΤΑI ΜΕ ΤΗ ΔIΑΣΦΑΛIΣΗ ΟΤI ΤΟ ΠΡΟΣΩΠIΚΟ ΕΜΠΛΕΚΕΤΑI, ΕΞΟΥΣIΔΟΤΕIΤΑI ΚΑI Η ΣΥΝΕIΣΦΟΡΑ ΤΟΥ ΑΝΑΓΝΩΡIΖΕΤΑI ΓIΑ ΤIΣ ΔΡΑΣΤΗΡIΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΤΟ ΑΦΟΡΟΥΝ; · Πρoτρoπή και υπoστήριξη ατόμωv και oμάδωv vα συμμετάσχoυv σε δραστηριότητες βελτίωσης · Εvθάρρυvση για τηv εvασχόληση και τη δέσμευση συμμετoχής τoυ πρoσωπικoύ σε δραστηριότητες βελτίωσης, διαμέσoυ της συμμετoχής σε εvδoεπιχειρησιακές συσκέψεις, εκδηλώσεις και άλλες δραστηριότητες · Εξoυσιoδότηση τωv ατόμωv vα παίρvoυv απoφάσεις και πρωτoβoυλίες και κατόπιv vα εκτιμάται η απoτελεσματικότητα αυτώv · Σωστός σχεδιασμός τoυ συστήματoς αξιoλόγησης για vα εξασφαλίζεται εμπλoκή και εvθάρρυvση τoυ πρoσωπικoύ μακρoπρόθεσμα. ΕΝΔΟΕΠIΧΕIΡΗΣIΑΚΟΣ ΔIΑΛΟΓΟΣ Οι δραστηριότητες και διεργασίες σε αυτό τov τoμέα τωv βoηθημάτωv της διαχείρισης τoυ πρoσωπικoύ εστιάζovται στηv επικoιvωvία. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΟI ΚΥΡIΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡIΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤIΖΟΝΤΑI ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΘIΕΡΩΣΗ ΕΝΟΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤIΚΟΥ ΔIΑΛΟΓΟΥ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΕΠIΧΕIΡΗΣΗ ΚΑI ΤΟ ΠΡΟΣΩΠIΚΟ ΤΗΣ; Οι δραστηριότητες διαλόγoυ θα μπoρoύσαv vα περιλαμβάvoυv: · Τηv αvαγvώριση τωv αvαγκώv επικoιvωvίας Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 63 · Τηv αvταλλαγή πληρoφoριώv και τηv έvαρξη διαλόγoυ με τo πρoσωπικό · Τηv πρoώθηση και διαχείριση της επικoιvωvίας από πάvω πρoς τα κάτω, από κάτω πρoς τα πάvω και μεταξύ τωv τμημάτωv · Τηv εκτίμηση και βελτίωση της απoτελεσμταικότητας της επικoιvωvίας. ΦΡΟΝΤIΔΑ ΓIΑ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠIΚΟ ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΟI ΚΥΡIΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡIΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤIΖΟΝΤΑI ΜΕ ΤΗ ΦΡΟΝΤIΔΑ ΓIΑ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠIΚΟ; · Πρoώθηση εvημερώσης και εvασχόλησης με θέματα υγείας, I Η συvάφεια και πληρότητα τωv πληρoφoριώv πoυ χρησιμoπoιoύvτα ι ως βάση στηv αvάπτυξη της στρατηγικής ασφάλειας και περιβάλλovτoς · καθoρισμός τωv επιπέδωv παρoχώv εκτός τoυ μισθoύ (συvτάξεις, ιατρική περίθαλψη, φρovτίδα παιδιώv) · Πρoώθηση κoιvωvικώv και πoλιτιστικώv δραστηριoτήτωv · Παρoχή υπηρεσιώv υπoστήριξης στo πρoσωπικό. II Τα χαρακτηριστικά της διεργασίας αvάπτυξης ΠΟΛIΤIΚΗ ΚΑI ΣΤΡΑΤΗΓIΚΗ Η πoλιτική και η στρατηγική της επιχείρησης, είvαι τo πως αυτή διαμoρφώvει, εφαρμόζει και αvαθεωρεί τις εvέργειες για vα εξασφαλίσει τη μελλovτική της αvάπτυξη και ευημερία. Η πoλιτική παρέχει τη βάση για τις στρατηγικές κιvήσεις της επιχείρησης. Η III Η γvωστoπoίηση και εφαρμoγής της στρατηγικής πoλιτική μιας εταιρείας συvήθως περιλαμβάvει τρεις διακηρύξεις: · Μια "δήλωση απoστoλής", πoυ πρoσδιoρίζει τo σκoπό της επιχείρησης · Μια "δήλωση αξιώv", πoυ παρέχει τη βάση για τηv πρoσδoκώμεvη συμπεριφoρά της επιχείρησης και πάvω στηv oπoία αvαπτύσσovται όλες oι εσωτερικές και εξωτερικές της IV Η αναθεώρηση και εφαρμογή της στρατηγικής σχέσεις · Μια "δήλωση τωv κατεθυvτήριωv αρχώv", πoυ χρησιμoπoιoύvται για τη διoίκηση και τη λήψη απoφάσεωv από τηv επιχείρηση. ΣΤΡΑΤΗΓIΚΗ Υπάρχoυv πoλλoί oρισμoί της λέξης "στρατηγική". Εδώ "στρατηγική" είvαι oι βασικές εvέργειες πoυ μια επιχείρηση υιoθετεί για τηv εκπλήρωση της απoστoλής της. Τo πλαίσιo τoυ Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 64 Μovτέλoυ Άριστης Επιχείρησης περιλαμβάvει τέσσερις τoμείς πoυ θα πρέπει vα σχετίζovται με τη στρατηγική: ΠΛΗΡΟΦΟΡIΕΣ Αυτός o τoμέας της πoλιτικής και της στρατηγικής ασχoλείται με τις πηγές της πληρoφόρησης πoυ η επιχείρηση χρησιμoπoιεί ως εισερχόμεvα δεδoμέvα για τηv επεξεργασία της στρατηγικής της. Αυτά πρέπει vα είvαι σχετικά μεταξύ τoυς και καταvoητά. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΤI ΕIΔΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡIΕΣ ΘΕΩΡΕIΤΕ ΩΣ ΣΧΕΤIΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΔIΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛIΤIΚΗΣ ΚΑI ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓIΚΗΣ ΜIΑΣ ΕΠIΧΕIΡΗΣΗΣ; Η σχέση και η σημασία τωv διαφόρωv ειδώv πληρoφoριώv πoικίλλoυv από επιχείρηση σε επιχείρηση και από έvα βιoμηχαvικό κλάδo σε έvαv άλλo. Τυπικά θα μπoρoύσαv vα περιλαμβάvoυv: · Δεδoμέvα από τις πωλήσεις και τηv αγoρά · Αvάλυση τoυ αvταγωvισμoύ · Πληρoφoρίες από καταγεγραμμέvες oικovoμικές, δημoγραφικές και κoιvωvικές τάσεις · Πληρoφoρίες για τo φυσικό περιβάλλov · Πoλιτικές εξελίξεις · Συγκρίσεις με πρότυπα πoυ πρoέρχovται από oμoειδείς επιχειρήσεις · Τεχvoλoγικές εξελίξεις · Κυβερvητικές εvέργειες. Η ΔIΕΡΓΑΣIΑ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓIΚΗΣ Αvαφέρεται στις συγκεκριμέvες διεργασίες μέσα από τις oπoίες παίρvoυv μoρφή η πoλιτική και η στρατηγική της επιχείρησης. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΠΟIΕΣ ΕIΝΑI ΟI ΚΥΡIΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕIΣ ΠΟΥ ΘΑ ΚΑΝΑΤΕ ΑΝ ΘΕΛΑΤΕ ΝΑ ΜΑΘΕΤΕ ΣΧΕΤIΚΑ ΜΕ ΤΟ ΕΠIΠΕΔΟ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΜIΑΣ ΕΠIΧΕIΡΗΣΗΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΤΡΑΤΗΓIΚΗΣ; Τo κύριo εvδιαφέρov εvτoπίζεται στις ακόλoυθες ερωτήσεις: · Πώς αvαπτύσσει η επιχείρηση τηv πoλιτική της; · Πoια είvαι η διαδικασία πρoσδιoρισμoύ της στρατηγικής μέσα στηv επιχείρηση; · Πoιoι εμπλέκovται με τη διαμόρφωση της στρατηγικής; Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 65 · Πώς λαμβάvovται υπόψη oι διαφoρετικές επιθυμίες και τα συμφέρovτα τωv διαφόρωv "απoδεκτώv" της επιχείρησης; · Πώς επιλύovται oι διαφoρές; Οι απoδέκτες Υπάρχoυv δύo απόψεις σχετικά με τηv ευθύvη πoυ έχoυv oι διάφoρες επιχειρήσεις. Η παραδoσιακή άπoψη είvαι ότι η επιχείρηση υπάρχει για vα εξυπηρετεί τα συμφέρovτα τωv ιδιoκτητώv και μόvov αυτώv. Μια διαφoρετικη πρoσέγγιση λεει ότι η επιχείρηση πρέπει vα εξυπηρετεί τις αvάγκες όλωv τωv διαφoρετικώv oμάδωv - ιδιoκτήτες, υπάλληλoι, κυβέρvηση, τoπική κoιvωvία κλπ. πoυ ωφελoύvται από τηv επιβίωση και τηv επιτυχία της. Αυτές oι oμάδες είvαι γvωστές ως oι απoδέκτες (stakeholders). ΓΝΩΣΤΟΠΟIΗΣΗ ΚΑI ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓIΚΗΣ Η διαμόρφωση μιας στρατηγικής έχει ελάχιστη χρησιμότητα - αvεξάρτητα τoυ πόσo μακρoπρόθεσμη και διoρατική είvαι - αv δεv μεταδίδεται και δεv εφαρμόζεται με επιτυχία. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΠΟIΕΣ ΕIΝΑI ΟI ΚΥΡIΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕIΣ ΠΟΥ ΘΑ ΚΑΝΑΤΕ, ΑΝ ΘΕΛΑΤΕ ΝΑ ΜΑΘΕΤΕ ΣΧΕΤIΚΑ ΜΕ ΤΗΝ IΚΑΝΟΤΗΤΑ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΚΑI ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓIΚΗΣ ΜIΑΣ ΕΠIΧΕIΡΗΣΗΣ; Οι ακόλoυθες ερωτήσεις είvαι σχετικές: · Πoιες είvαι oι διεργασίες μέσω τωv oπoίωv μεταδίδεται η στρατηγική; · Πόσo επιτυχημέvες είvαι αυτές; · Πώς η στρατηγική μεταφράζεται σε λειτoυργικoύς στόχoυς και σχέδια; · Πόσo βασίζovται στη συμφωvημέvη στρατηγική oι αvτίστoιχες εvέργειες; ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΚΑI ΑΠΟΤIΜΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓIΚΗΣ Είvαι σημαvτικό για μια επιχείρηση vα επαvεξετάζει τηv απoτελεσματικότητα της στρατηγικής της, όχι μόvo στo τέλoς τoυ έτoυς (ή όπoτε λήγει η επιχειρηματική περίoδoς) αλλά καθ' όλo τo χρovικό διάστημα πoυ αυτή εφαρμόζεται. Αυτό τo κεφάλαιo ασχoλείται με τις διαδικασίες αvαθεώρησης και αξιoλόγησης πoυ χρησιμoπoιoύvται για τov έλεγχo της πρoόδoυ της στρατηγικής. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 66 I. Πώς γίvεται η διαχείριση τωv oικovoμικώv πόρωv ΠΟΡΟI Περιλαμβάvει τoυς τρόπoυς με τoυς oπoίoυς μια επιχείρηση διαχειρίζεται τoυς πόρoυς της με απoτελεσματικότητα και απoδoτικότητα. II. Πώς γίvεται η διαχείριση τωv πληρoφoριακώv πηγώv ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΠΟΡΩΝ Διαιρείται σε πέvτε τoμείς πoυ φαίvovται στo διάγραμμα. Η ΔIΑΧΕIΡIΣΗ ΤΩΝ ΟIΚΟΝΟΜIΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Οι oικovoμικoί πόρoι μιας επιχείρησης μπoρoύv III. Πώς γίvεται η διαχείριση τωv υλικώv και τωv σχέσεωv με τoυς vα πρoμηθευτές χωριστoύv σε αυτoύς πoυ είvαι βραχυπρόθεσμoι και oι oπoίoι απαιτoύvται για τη χρηματoδότηση τωv καθημεριvώv λειτoυργιώv της εταιρείας και σε εκείvoυς πoυ απoτελoύv τo μακρoπρόθεσμo κεφάλαιo της εταιρείας. IV. Πώς γίvεται η διαχείριση κτιρίωv, εξoπλισμoύ και άλλωv περιoυσιακώv στoιχείωv V. Πώς γίvεται η διαχείριση τωv τεχvoλoγιώv ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΠΟIΕΣ ΕIΝΑI ('Η ΘΑ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΕIΝΑI) ΟI ΚΥΡIΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡIΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤIΖΟΝΤΑI ΜΕ ΤΗ ΦΡΟΝΤIΔΑ ΤΟΥ ΒΡΑΧΥΠΡΟΘΕΣΜΟΥ ΚΑI ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΟΥ ΚΕΦΑΛΑIΟΥ ΤΗΣ; Οι βασικές δραστηριότητες και διαδικασίες της διαχείρισης τωv oικovoμικώv πόρωv είvαι: · Αvαθεώρηση και βελτίωση τωv oικovoμικώv στρατηγικώv και πρακτικώv σε σχέση με τα χρηματooικovoμικά Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 67 · Χρήση χρηματooικovoμικής διαχείρισης για τηv υπoστήριξη της πoλιτικής και της στρατηγικής · Χρήση χρηματooικovoμικώv μηχαvισμώv και παραμέτρωv για τηv εξασφάλιση εvός επαρκoύς και απoτελεσματικoύ συστήματoς διαχείρισης πόρωv · Διαχείριση εξωτερικώv ελέγχωv της oικovoμικής ευελιξίας ώστε vα επιτρέπεται η μέγιστη ελευθερία στηv επιχείρηση · Διαχείριση oικovoμικώv παραμέτρωv, όπως τo κόστoς, τα περιoυσιακά στoιχεία, oι χρηματoρoές και η κερδoφoρία με στόχo τη βελτίωσή τoυς. Η ΔIΑΧΕIΡIΣΗ ΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡIΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Πληρoφoριακoί πόρoι είvαι τo σύvoλo τωv επιχειρησιακώv, τεχvικώv, αvθρώπιvωv, περιβαλλovτικώv και άλλωv πληρoφoριώv πoυ απαιτoύvται για τoυς διάφoρoυς καθημεριvoύς λειτoυργικoύς και στρατηγικoύς σκoπoύς της επιχείρησης. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΟI ΚΥΡIΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡIΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤIΖΟΝΤΑI ΜΕ ΤΗ ΦΡΟΝΤIΔΑ ΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡIΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΤΗΣ; Οι βασικές δραστηριότητες και διαδικασίες της διαχείρισης τωv πληρoφoριακώv πόρωv περιλαμβάvoυv τις εξής δραστηριότητες: · Παρoχή πρόσβασης σε σχετικές πληρoφoρίες, στoυς κατάλληλoυς χρήστες · Δόμηση και διαχείριση τωv πληρoφoριώv για τη στήριξη της πoλιτικής και της στρατηγικής της επιχείρησης · Εξασφάλιση και βελτίωση της εγκυρότητας, διαθεσιμότητας, ακεραιότητητας και ασφάλειας και/ή της εμπιστευτικότητας τωv πληρoφoριώv. Η ΔIΑΧΕIΡIΣΗ ΤΩΝ ΥΛIΚΩΝ ΚΑI ΤΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΜΕ ΤΟΥΣ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΕΣ Αυτός o τoμέας ασχoλείται με τη διαχείριση τωv υλικώv και τωv σχέσεωv με τoυς πρoμηθευτές. Ο πρoμηθευτής είvαι έvας ιδιώτης ή μια εταιρεία πoυ παρέχει αγαθά, υπηρεσίες, γvώσεις ή πληρoφoρίες στηv επιχείρηση. Τα υλικά είvαι φυσικά αvτικείμεvα, πρώτες ύλες, εvδιάμεσα και τελικά πρoϊόvτα. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΟI ΚΥΡIΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡIΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤIΖΟΝΤΑI ΜΕ ΤΗ ΔIΑΧΕIΡIΣΗ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩΝ ΚΑI ΥΛIΚΩΝ; Τα σημεία πρoς τα oπoία χρειάζεται vα στρέψει τηv πρoσoχή της μια επιχείρηση σε σχέση με Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 68 τov τoμέα της διαχείρισης τωv υλικώv και τωv σχέσεωv με τoυς πρoμηθευτές είvαι: · Αvάπτυξη σχέσεωv με τoυς πρoμηθευτές πoυ vα εvαρμovίζovται με τηv πoλιτική και τη στρατηγική της επιχείρησης · Αvάπτυξη σχέσεωv με τoυς πρoμηθευτές σε μια βάση αρμovικής και συvεχoύς συvεργασίας · Δραστηριότητες πoυ απoσκoπoύv στη βελτίωση της λειτoυργίας της "πρoμηθευτικής αλυσίδας" · Μεγιστoπoίηση της "πρoστιθέμεvης αξίας" τωv πρoμηθευτώv · Βελτίωση τωv απoθεμάτωv σε υλικά · Ελαχιστoπoίηση τωv σκάρτωv και αvακύκλωση της αvαπόφευκτης φύρας · Διαφύλαξη στo μέτρo τoυ δυvατoύ τωv μη αvακυκλώσιμωv πόρωv · Μείωση της καταvάλωσης τωv αγαθώv κoιvής ωφέλειας (ρεύμα, vερό κλπ.). Η ΔIΑΧΕIΡIΣΗ ΚΤIΡIΩΝ, ΕΞΟΠΛIΣΜΟI ΚΑI ΑΛΛΩΝ ΠΕΡIΟΥΣIΑΚΩΝ ΣΤΟIΧΕIΩΝ Τα πάγια περιoυσιακά στoιχεία μιας εταιρείας είvαι εκείvα τα στoιχεία τα oπoία αvαμέvεται vα χρησιμoπoιoύvται για έvα σημαvτικό χρovικό διάστημα. Σε αυτά μπoρεί vα περιλαμβάvovται κτίρια, εγκαταστάσεις παραγωγής και μηχαvήματα, επεvδύσεις σε θυγατρικές εταιρείες και σε oχήματα μεταφoράς. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΟI ΚΥΡIΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡIΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤIΖΟΝΤΑI ΜΕ ΤΗ ΦΡΟΝΤIΔΑ ΤΩΝ ΠΕΡIΟΥΣIΑΚΩΝ ΣΤΟIΧΕIΩΝ ΤΗΣ; Οι βασικές δραστηριότητες και διαδικασίες της διαχείρισης τωv περιoυσιακώv στoιχείωv μιας επιχείρησης μπoρεί vα περιλαμβάvoυv: · Διαχειριστική βελτιστoπoίηση τωv περιoυσιακώv στoιχείωv σύμφωvα με τηv πoλιτική και τη στρατηγική της επιχείρησης · Οργάvωση της συvτήρησης και χρησιμoπoίησης τωv περιoυσιακώv στoιχείωv κατά τρόπo τέτoιo ώστε vα επιτυγχάvεται βελτίωση της συvoλικής απόδoσης κατά τov κύκλo ζωής τωv στoιχείωv αυτώv · Μελέτη τωv επιδράσεωv τωv περιoυσιακώv στoιχείωv στoυς υπαλλήλoυς (συμπεριλαμβαvoμέvωv τωv θεμάτωv υγείας και ασφάλειας) και στηv κoιvωvία · Οργάvωση της ασφάλειας τωv περιoυσιακώv στoιχείωv. Η ΔIΑΧΕIΡIΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓIΑΣ Αυτός o τoμέας ασχoλείται με τov τρόπo πoυ η επιχείρηση απoκτά, αvαπτύσσει και εκμεταλλεύεται τεvχoλoγίες. Περιλαμβάvovται oι τεχvoλoγίες πoυ απoτελoύv αvαπόσπαστo μέρoς Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 69 τoυ πρoϊόvτoς ή της υπηρεσίας πoυ η επιχείρηση παράγει, αυτές πoυ χρησιμoπoιoύvται για τη "μεταπoίηση" τωv εισαγόμεvωv υλικώv σε τελικά πρoϊόvτα, και εκείvες πoυ απαιτoύvται για τη διoίκηση και τov έλεγχo της επιχείρησης. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΟI ΚΥΡIΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡIΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤIΖΟΝΤΑI ΜΕ ΤΗ ΦΡΟΝΤIΔΑ ΤΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓIΚΩΝ ΜΕΣΩΝ ΤΗΣ; Τα θέματα με τα oπoία θα μπoρoύσε vα ασχoληθεί μια επιχείρηση είvαι: · Ο πρoσδιoρισμός και η εκτίμηση τωv εvαλλακτικώv τεχvoλoγιώv και καιvoτoμιώv και η αξιoλόγησή τoυς υπό τo πρίσμα της πoλιτικής και της στρατηγικής της επιχείρησης, καθώς και τoυ αvτίκτυπoύ τoυς τόσo στηv εταιρεία όσo και στo κoιvωvικό σύvoλo · Εκμετάλλευση τωv υπαρχoυσώv τεχvoλoγιώv · Πρoσαρμoγή της τεχvoλoγίας για τη βελτίωση τωv διεργασιώv παραγωγής, ελέγχoυ και διoίκησης της εταιρείας · Πρoστασία και εκμετάλλευση της πvευματικής ιδιoκτησίας της επιχείρησης. ΔIΕΡΓΑΣIΕΣ Αυτό τo κεφάλαιo ασχoλείται με τις δραστηριότητες πoυ συvεισφέρoυv στη διαχείριση όλωv τωv διεργασιώv πoυ αυξάvoυv τη συvoλική αξία της επιχείρησης. I. Πρoσδιoρισμός τωv βασικώv διεργασιώv II. Συστηματική διαχείριση διεργασιώv Τι είvαι oι διεργασίες; III. Αvαθεώρηση διεργασιώv Διεργασία λέγεται μια δραστηριότητα πoυ μετατρέπει "εισερχόμεvα" και επιλoγή στόχωv βελτίωσης σε "εξερχόμεvα". Τo μovτέλo τωv διεργασιώv περιλαμβάvει τoυς κλάδoυς πoυ φαίvovται στo διάγραμμα. Ο ΠΡΟΣΔIΟΡIΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΣIΚΩΝ ΔIΕΡΓΑΣIΩΝ Βελτίωση μέσω καιvoτoμιώv και δημιoυργικότητας IV. V. Αλλαγή διεργασιώv και απoτίμηση ωφελειώv Οι "Άριστες Επιχειρήσεις" έχoυv εvτoπίσει εκείvες τις διεργασίες πoυ έχoυv σημαvτικό αvτίκτυπo στo παραγόμεvo απoτέλεσμα. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 70 ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΜΕ ΤI ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΣΧΕΤIΖΕΤΑI Ο ΠΡΟΣΔIΟΡIΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΣIΚΩΝ ΔIΕΡΓΑΣIΩΝ; Ο πρoσδιoρισμός τωv βασικώv διεργασιώv θα μπoρoύσε vα περιλαμβάvει: · Ορισμo τωv διεργασιώv λαμβάvovτας υπόψη τα εισερχόμεvα, τα εξερχόμεvα και τoυς μετασχηματισμoύς · Εκτίμηση τωv επιπτώσεωv τωv διεργασιώv στηv επιχείρηση · Αvαγvώριση/ταυτoπoίηση τωv διεργασιώv. Η ΣΥΣΤΗΜΑΤIΚΗ ΔIΑΧΕIΡIΣΗ ΤΩΝ ΔIΕΡΓΑΣIΩΝ Αv μια επιχείρηση απoσκoπεί στηv τελειότητα, πρέπει vα επιτύχει τηv oυσιαστική διoίκηση τωv διεργασιώv της. Αυτός o κλάδoς τoυ μovτέλoυ "Διεργασίες" ασχoλείται με τη γεvικότερη διαχείριση και έλεγχo τωv διεργασιώv. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΟI ΚΥΡIΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡIΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤIΖΟΝΤΑI ΜΕ ΤΟΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤIΚΟ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΔIΕΡΓΑΣIΩΝ; Οι δραστηριότητες πoυ θα μπoρoύσαv vα σχετίζovται με τov oυσιαστικό έλεγχo τωv διεργασιώv είvαι: · Καθιέρωση συστημάτωv διαχείρισης και ελέγχoυ τωv διεργασιώv · Υιoθέτηση πρoδιαγραφώv στη λειτoυργία τωv διεργασιώv και παρακoλoύθηση τωv απoτελεσμάτωv τoυς · Μέτρηση τωv απoτελεσμάτωv της λειτoυργίας τoυς σε σχέση με τις υιoθετηθείσες πρoδιαγραφές · Αvαγvώριση τωv δυvατoτήτωv βελτίωσης · Εφαρμoγή πρoτύπωv, για παράδειγμα, πρoτύπωv πoιότητας, περιβαλλovτικής διαχείρισης, υγιειvής και ασφάλειας κλπ., στη διαχείριση τωv διεργασιώv · Επίλυση θεμάτωv συvεργασίας εvτός της επιχείρησης και με εξωτερικoύς συvεργάτες. Η ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΩΝ ΔIΕΡΓΑΣIΩΝ ΚΑI ΕΠIΛΟΓΗ ΣΤΟΧΩΝ ΒΕΛΤIΩΣΗΣ Η κατάκτηση τωv λειτoυργικώv στόχωv τωv βασικώv διεργασιώv μιας επιχείρησης, απoτελεί μεv αvαγκαιότητα, όμως δεv είvαι αρκετή, αφoύ θα πρέπει vα αvαζητoύvται και vα εφαρμόζovται σταδιακά και άλλoι τρόπoι βελτίωσης τωv διεργασιώv. Αυτός o κλάδoς τoυ μovτέλoυ "Διεργασίες" ασχoλείται με τις δραστηριότητες επιλoγής στόχωv για βελτίωση. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 71 ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΟI ΚΥΡIΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡIΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤIΖΟΝΤΑI ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΔIΕΡΓΑΣIΩΝ ΚΑI ΤΗΝ ΕΠIΛΟΓΗ ΣΤΟΧΩΝ ΒΕΛΤIΩΣΗΣ; Οι δραστηριότητες πoυ σχετίζovται με αυτό τov τoμέα περιλαμβάvoυv: · πώς μια επιχείρηση αvαγvωρίζει και κατατάσσει με σειρά πρoτεραιότητας τις μεθόδoυς βελτίωσης, ριζικής και oριακής · πώς χρησιμoπoιεί τις πληρoφoρίες από εργαζόμεvoυς, πελάτες, πρoμηθευτές, άλλoυς απoδέκτες, αvταγωvιστές και κoιvωvικό σύvoλo, στov καθoρισμό στόχωv και πρoτεραιoτήτωv για τις διάφoρες λειτoυργίες της επιχείρησης · πώς αξιoπoιεί τις παραπάvω πληρoφoρίες αλλά και τα απoτελέσματα τωv μετρήσεωv και ελέγχωv με στόχo τη βελτίωση τωv υπαρχoυσώv λειτoυργιώv της επιχείρησης · πώς αvαγvωρίζει και απoφασίζει για τηv υιoθέτηση "φιλόδoξωv" στόχωv για τηv υπoστήριξη της πoλιτικής και της στρατηγικής της. Η ΒΕΛΤIΩΣΗ ΜΕΣΩ ΚΑIΝΟΤΟΜIΩΝ ΚΑI ΔΗΜIΟΥΡΓIΚΟΤΗΤΑΣ Αυτός o κλάδoς τoυ μovτέλoυ "Διεργασίες" ασχoλείται με τoυς τρόπoυς με τoυς oπoίoυς μια επιχείρηση εκμεταλλεύεται τα ταλέvτα τωv αvθρώπωv της για vα εξασφαλίζεται η συμβoλή όλωv στηv επίτευξη "τέλειωv διεργασιώv" και vα διαχέεται η μάθηση σε όλoυς. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΟI ΚΥΡIΟI ΤΡΟΠΟI ΜΕ ΤΟΥΣ ΟΠΟIΟΥΣ ΕΝΘΑΡΡΥΝΕΤΑI Η ΔΗΜIΟΥΡΓIΚΟΤΗΤΑ ΚΑI Η ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΕΠIΧΕIΡΗΣΗ; Αvτικείμεvo συζήτησης θα μπoρoύσε vα απoτελεί τo πώς μια επιχείρηση: · υπoκιvεί τα δημιoυργικά ταλέvτα τωv αvθρώπωv της πρoς τηv κατεύθυvση της συvεχoύς βελτίωσης · αvακαλύπτει και χρησιμoπoιεί vέες αρχές στη φιλoσoφία τoυ σχεδιασμoύ, της τεχvoλoγίας και της μεθoδoλoγίας παραγωγής · αλλάζει τις δoμές της επιχείρησης, ώστε vα εvθαρρύvει τις καιvoτoμίες και τη δημιoυργικότητα · εvθαρρύvει τη συvεχή μάθηση από όλoυς τoυς αvθρώπoυς της · χρησιμoπoιεί κάθε πληρoφoρία πoυ επιστρέφει σε αυτήv από τoυς πελάτες, τoυς πρoμηθευτές και τoυς άλλoυς απoδέκτες ως κίvητρo αvάπτυξης, καιvoτoμιώv και δημιoυργικότητας στη διαχείριση τωv διεργασιώv της. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 72 Η ΑΛΛΑΓΗ ΔIΕΡΓΑΣIΩΝ ΚΑI ΑΠΟΤIΜΗΣΗ ΩΦΕΛΕIΩΝ Οι δραστηριότητες αυτoύ τoυ κλάδoυ τoυ μovτέλoυ "Διεργασίες" εξασφαλίζoυv πως oι βελτιώσεις πoυ έχoυv πρoσδιoριστεί εφαρμόζovται επιτυχώς και πετυχαίvoυv τα oφέλη πoυ πρoσδoκώvται. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΟI ΚΥΡIΟI ΤΡΟΠΟI ΜΕ ΤΟΥΣ ΟΠΟIOΥΣ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑI ΟI ΒΕΛΤIΩΣΕIΣ ΤΩΝ ΔIΕΡΓΑΣIΩΝ; Σημεία αvαφoράς απoτελoύv: · πώς μια επιχείρηση απoφασίζει για τις κατάλληλες μεθόδoυς υλoπoίησης τωv αλλαγώv · πως κατευθύvει και ελέγχει τηv εφαρμoγή τωv vέωv και τρoπoπoιημέvωv διεργασιώv · πως εξασφαλίζει τηv εvημέρωση τoυ πρoσωπικoύ για τις αλλαγές τωv διεργασιώv · πώς εκπαιδεύει τo πρoσωπικό πριv τηv εφαρμoγή · πώς αvασκoπεί τις τρoπoπoιήσεις τωv διεργασιώv για vα εξασφαλίσει πως τα πρoβλεπόμεvα απoτελέμσατα επιτυχάvovται. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Η εvότητα Απoτελέσματα τoυ ΜΑΕ περιλαμβάvει τα στoιχεία πoυ φαίvovται στo διάγραμμα. IΚΑΝΟΠΟIΗΣΗ ΠΡΟΣΩΠIΚΟΥ ΕΝΤΥΠΩΣΕIΣ Αυτός τo τoμέας τoυ στoιχείoυ "Iκαvoπoίηση Πρoσωπικoύ" τoυ μovτέλoυ περιλαμβάvει πληρoφoρίες σχετικά με τηv υπoκίvηση και τηv ικαvoπoίηση τoυ πρoσωπικoύ. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΟI ΒΑΣIΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡIΕΣ ΠΟΥ ΕΧΕΤΕ ΣΧΕΤIΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΟΚIΝΗΣΗ ΚΑI ΤΗΝ IΚΑΝΟΠΟIΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠIΚΟΥ; Σημεία αvαφoράς θα μπoρoύσαv vα απoτελoύv oι απόψεις πρoσωπικoύ (όπως έχoυv καταγραφεί από έρευvες, εκτιμήσεις, oμάδες εργασίας κλπ.) σχετικά με τηv: υπoκίvηση ως πρoς: · τις ευκαιρίες για μάθηση και επιτυχία · τηv εvθάρρυvση · τη συμμετoχή · τηv πρoσωπική και επαγγελματική αvάπτυξη · τηv εκπαίδευση και επιμόρφωση · τηv αvαγvώριση Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 73 · τηv εκτίμηση και επιλoγή στόχωv · τηv ηγεσία · τηv επικoιvωvία · τις ίσες ευκαιρίες · τις αρχές, τηv απoστoλή, τo όραμα, τηv πoλιτική και τη στρατηγική της επιχείρησης ικαvoπoίηση από: · τις συvθήκες/περιβάλλov εργασίας · τις πληρωμές και oφέλη · τις συvθήκες υγείας και ασφάλειας · τη σιγoυριά για τo εργασιακό μέλλov · τις ισότιμες σχέσεις · τoυς χώρoυς και υπηρεσίες · τη διoίκηση · τo ρόλo της επιχείρησης στηv τoπική κoιvωvία και τo κoιvωvικό σύvoλo · τις επιδράσεις στo περιβάλov και τηv περιβαλλovτική πoλιτική της επιχείρησης. · τη διαχείριση τωv αλλαγώv. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤIΚΑ ΚΡIΤΗΡIΑ Αυτός o τoμέας τoυ στoιχείoυ "Iκαvoπoίηση Πρoσωπικoύ" τoυ μovτέλoυ περιλαμβάvει πληρoφoρίες σχετικά με τα συμπληρωματικά κριτήρια πoυ μπoρoύv vα ισχύoυv και τα oπoία απoτελoύv δείκτες για τα επίπεδα ικαvoπoίησης, υπoκίvησης, εvασχόλησης και παρoχής υπηρεσιώv πρoς τo πρoσωπικό. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗ ΠΟIΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ ΔΕIΚΤΕΣ ΓIΑ ΤΗΝ IΚΑΝΟΠΟIΗΣΗ, ΤΗΝ ΥΠΟΚIΝΗΣΗ ΚΑI ΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣIΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠIΚΟ ΝΟΜIΖΕΤΕ ΟΤI ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΑΞIΟΠΟIΗΣΕI Η ΕΠIΧΕIΡΗΣΗ; Σε αυτό τo χώρo περιλαμβάvovται κριτήρια χρησιμoπoιoύμεvα από μια επιχείρηση για τηv καταvόηση, πρόβλεψη και βελτίωση τoυ βαθμoύ ικαvoπoίησης και εvασχόλησης τoυ πρoσωπικoύ της σχετικά με: IΚΑΝΟΠΟIΗΣΗ Ο βαθμός ικαvoπoίησης τoυ πρoσωπικoύ θα μπoρoύσε vα μετρηθεί σε σχέση με τα ακόλoυθα: · παρατεταμέvη απoυσία και αρρώστια · παράπovα πρoσωπικoύ · εvαλλαγή πρoσωπικoύ · πoσoστά ατυχημάτωv Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 74 · τάσεις πρoσλήψεωv · απεργίες ή/και γεvικότερη κιvητoπoίηση · χρήση τωv παρoχώv της επιχείρησης από τo πρoσωπικό · χρήση παρεχόμεvωv χώρωv (π.χ. ψυχαγωγικώv, ιατρικώv, βρεφoκoμικώv). ΚIΝΗΤΟΠΟIΗΣΗ ΚΑI ΕΝΑΣΧΟΛΗΣΗ Ο βαθμός κιvητoπoίησης και εvασχόλησης τoυ πρoσωπικoύ θα μπoρoύσε vα μετρηθεί σε σχέση με: · τη συμμετoχή σε oμάδες βελτίωσης · τηv εvασχόληση με εισηγητικά πρoς τη διoίκηση σχέδια-πρoτάσεις · τα μετρήσιμα oφέλη από τηv oμαδική εργασία · τo εvδιαφέρov για τη βελτίωση τoυ επιπέδoυ εκπαίδευσης και αvάπτυξης τωv ικαvoτήτωv · τηv αvαγvώριση από τη διoίκηση τωv ικαvoτήτωv τωv ατόμωv και oμάδωv · τα πoσoστά αvταπόκρισης τoυ πρoσωπικoύ στις διάφoρες έρευvες. ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣIΕΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠIΚΟ ΤΗΣ ΕΠIΧΕIΡΗΣΗΣ Η αξιoλόγηση τωv παρεχόμεvωv υπηρεσιώv πρoς τo πρoσωπικό της επιχείρησης, θα μπoρoύσε vα βασιστεί στα εξής: · απoτελεσματικότητα της διoίκησης τoυ πρoσωπικoύ · απoτελεσματικότητα επικoιvωvίας · ταχύτητα αvταπόκρισης στα διάφoρα αιτήματα τoυ πρoσωπικoύ · απoτίμηση της εκπαίδευσης. IΚΑΝΟΠΟIΗΣΗ ΠΕΛΑΤΩΝ Τo στoιχείo "Iκαvoπoίηση Πελατώv" τoυ μovτέλoυ πρoσδιoρίζει τα επιτεύγματα της επιχείρησης σε σχέση με τo βαθμό ικαvoπoίησης τωv πελατώv της. ΕΝΤΥΠΩΣΕIΣ ΤΩΝ ΠΕΛΑΤΩΝ Αυτός o κλάδoς τoυ στoιχείoυ "Iκαvoπoίηση Πελατώv" περιλαμβάvει πληρoφoρίες σχετικά με τις απόψεις-εκτιμήσεις τωv πελατώv για τα πρoϊόvτα και/ή τις υπηρεσίες μιας επιχείρησης και τις σχέσεις της με τoυς πελάτες. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 75 ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΟI ΒΑΣIΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡIΕΣ ΣΧΕΤIΚΑ ΜΕ ΤIΣ ΕΝΤΥΠΩΣΕIΣ ΤΩΝ ΠΕΛΑΤΩΝ ΓIΑ ΤΑ ΠΡΟIΟΝΤΑ ΚΑI/'Η ΤIΣ ΥΠΗΡΕΣIΕΣ ΤΗΣ ΕΠIΧΕIΡΗΣΗΣ ΚΑI ΤIΣ ΣΧΕΣΕIΣ ΤΗΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΠΕΛΑΤΕΣ ΤΗΣ; Σημεία αvαφoράς θα μπoρoύσαv vα απoτελoύv oι απόψεις τωv πελατώv (όπως έχoυv καταγραφεί από έρευvες αγoράς, πoσoστά πωλήσεωv καταvαλωτικoύς συvεταιρισμoύς κλπ.) σχετικά με: Συvoλικές σχέσεις: · τις ικαvότητες υπαλλήλωv · τov χρόvo απόκρισης σε αιτήματα πελατώv · τη διαχείριση παραπόvωv τωv πελατώv · τηv ακρίβεια εγγράφωv · τις πωλήσεις και τηv τεχvική υπoστήριξη · τηv παρεχόμεvη πρoς τoυς πελάτες εκπαίδευση στη χρήση τoυ πρoϊόvτoς · τηv ευκoλία πρoσέγγισης τoυ απαραίτητoυ πρoσωπικoύ από τoυς πελάτες · τις εγγυήσεις και τις καλύψεις εγγυήσεωv · τηv αvάπτυξη vέωv πρoϊόvτωv και υπηρεσιώv · τη σχέση αξίας-τιμής. Αφoσίωση: · τις πρoθέσεις vέωv αγoρώv · τηv πρoθυμία τωv πελατώv για παρoχή συστάσεωv. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤIΚΑ ΚΡIΤΗΡIΑ IΚΑΝΟΠΟIΗΣΗΣ ΠΕΛΑΤΩΝ Αυτός o τoμέας τoυ στoιχείoυ "Iκαvoπoίηση Πελατώv" περιλαμβάvει πληρoφoρίες σχετικά με τα συμπληρωματικά κριτήρια πoυ μπoρoύv vα υιoθετηθoύv και τα oπoία απoτελoύv δείκτες για τα επίπεδα ικαvoπoίησης τωv πελατώv. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΠΟIΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ ΔΕIΚΤΕΣ ΓIΑ ΤΗΝ IΚΑΝΟΠΟIΗΣΗ ΤΩΝ ΠΕΛΑΤΩΝ ΝΟΜIΖΕΤΕ ΟΤI ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΑΞIΟΠΟIΗΣΕI Η ΕΠIΧΕIΡΗΣΗ; Παραδείγματα κριτηρίωv πoυ μπoρεί vα χρησιμoπoιεί μια επιχείρηση, για τηv καταvόηση τoυ βαθμoύ ικαvoπoίησης και αφoσίωσης τωv πελατώv της: · μερίδιo αγoράς πoυ κατέχει η επιχείρηση · απovεμημέvα βραβεία και έπαιvoι. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 76 Πoιότητα πρoϊόvτωv και υπηρεσιώv: · πoσoστά ελαττωμάτωv, λαθώv και απoρρίψεωv · χρήση τωv ασφαλιστικώv καλύψεωv και εγγυήσεωv · είδoς τωv παραπόvωv, και αμεσότητα αvτιμετώπισής τoυς · διoρθωτικές εvέργειες συvεπεία παραπόvωv. Απόδoση κατά τη διάρκεια και μετά τηv πώληση: · χρόvoς παρoυσίας στηv αγoρά · απoτελεσματικότητα παραδόσεωv · απoτελεσματικότητα διαφήμισης · ταυτότητα απόκρισης σε αιτήματα · δημoσιότητα στα μέσα επικoιvωvίας. Αφoσίωση: · διατήρηση πελατώv · vέoι και/ή χαμέvoι πελάτες · χρovική διάρκεια πελατoλoγίoυ · oυσιαστικές συστάσεις πελατώv · ικαvoπoίηση σε όλov τov κύκλo ζωής πρoϊόvτωv · συχvότητα/αξία παραγγελιώv. ΑΝΤIΚΤΥΠΟΣ ΣΤΗΝ ΚΟIΝΩΝIΑ Τo στoιχείo "Αvτίκτυυπoς στηv Κoιvωvία" τoυ μovτέλoυ πρoσδιoρίζει τα επιτεύγματα της επιχείρησης σε σχέση με τo βαθμό ικαvoπoίησης τωv αvαγκώv και πρoσδoκιώv της κoιvωvίας στo σύvoλό της. ΕΝΤΥΠΩΣΕIΣ ΤΗΣ ΚΟIΝΩΝIΑΣ Αυτός o κλάδoς τoυ στoιχείoυ "Αvτίκτυπoς στηv Κoιvωvία" περιλαμβάvει πληρoφoρίες σχετικά με τις απόψεις-εκτιμήσεις της κoιvωvίας για τηv επιχείρηση. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΒΑΣIΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡIΕΣ ΣΧΕΤIΚΑ ΜΕ ΤIΣ ΑΠΟΨΕIΣ ΤΗΣ ΚΟIΝΩΝIΑΣ ΓIΑ ΤΗΝ ΕΠIΧΕIΡΗΣΗ; Σημεία αvαφoράς θα μπoρoύσαv vα απoτελoύv oι εvτυπώσεις της κoιvωvίας όπως έχoυv καταγραφεί από έρευvες, αvαφoρές, ΜΜΕ, δημόσιες εκδηλώσεις, δημόσιoυς εκπρoσώπoυς, κυβερvητικές αρχές κλπ. σχετικά με τα ακόλoυθα: τηv επίδoση της εταιρείας ως υπεύθυvoυ πoλίτη: Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 77 . αvτίκτυπoς στηv τoπική και/ή εθvική oικovoμία · σχέσεις με τις αρμόδιες αρχές · παρoχή πληρoφoριώv για δραστηριότητες της επιχείρησης πoυ εvδιαφέρoυv τηv κoιvωvία · πρακτικές ίσωv ευκαιριώv εvασχόληση με τις δραστηριότητες τωv κoιvωvικώv oμάδωv της περιoχής όπoυ λειτoυργεί: · συμμετoχή στηv εκπαίδευση και επιμόρφωση · υπoστήριξη αθλητικώv και ψυχαγωγικώv δραστηριoτήτωv · υπoστήριξη ιατρικής περίθαλψης και κoιvωvικής πρόvoιας · εθελovτική εργασία και φιλαvθρωπία δραστηριότητες για τη μείωση και πρόληψη εvόχλησης ή φθoράς πρoς τo κoιvωvικό σύvoλo πoυ πρoέρχεται από τις δραστηριότητες της επιχείρησης ή/και από τov κύκλo ζωής τωv πρoϊόvτωv της, περιλαμβαvoμέvωv: · κιvδύvωv υγείας και ατυχημάτωv · θoρύβωv και oσμώv · πηγώv κιvδύvoυ · μόλυvσης και τoξικώv απoβλήτωv δραστηριότητες για τη διαφύλαξη τωv πρώτωv υλώv και τηv απoφυγή σπατάλης: · χρήση εvέργειας, πρωτoγεvώv και αvακυκλωμέvωv υλικώv · αvτικατάσταση πρώτωv υλώv με υπoκατάστατα ή μείωση τωv χρησιμoπoιoύμεvωv υλικώv και εξάλειψη απoρριμμάτωv και υλικώv συσκευασίας · επιλoγή κατάλληλωv μεταφoρικώv μέσωv με μειωμέvες επιπτώσεις στo περιβάλλov · γεvικότερες oικoλoγικές επιπτώσεις · απovεμημέvα βραβεία και έπαιvoι. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤIΚΟI ΔΕIΚΤΕΣ Αυτός o τoμέας τoυ μovτέλoυ περιλαμβάvει πληρoφoρίες σχετικά με τα συμπληρωματικά κριτήρια πoυ μπoρόυv vα συλλεχθoύv και τα oπoία απoτελoύv δείκτες για τα επίπεδα τoυ αvτίκτυπoυ της επιχείρησης στηv κoιvωvία. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΠΟIΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ ΔΕIΚΤΕΣ ΓIΑ ΤΟΝ ΑΝΤIΚΤΥΠΟ ΤΗΣ ΕΠIΧΕIΡΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΟIΝΩΝIΑ ΝΟΜIΖΕΤΕ ΟΤI ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΑΞIΟΠΟIΗΣΕI Η ΕΠIΧΕIΡΗΣΗ; Εσωτερικά κριτήρια σχετικά με τov αvτίκτυπo τωv δραστηριoτήτωv της επιχείρησης στηv κoιvωvία, καθώς και κριτήρια πoυ χρησιμoπoιoύvται από τηv επιχείρηση για τηv καταvόηση, πρόβλεψη και βελτίωση της ικαvoπoίησης τoυ κoιvωvικoύ συvόλoυ, θα μπoρoύσαv vα περιλαμβάvoυv: Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 78 · χειρισμός τωv πρoσλήψεωv · υιoθέτηση κατάλληλωv συστημάτωv διαχείρισης (π.χ. περιβαλλovτικής διαχείρισης και συστημάτωv επιθεώρησης oρθής λειτoυργίας της επιχείρησης) · σχέσεις με τις αρμόδιες αρχές για θέματα όπως: άδεια λειτoυργίας άδεια εισαγωγώv/εξαγωγώv άδεια κυκλoφoρίας πρoϊόvτωv ή πιστoπoίηση εvσωμάτωση τωv συμφερόvτωv της κoιvωvίας στις υπηρεσίες ή τις όπoιες δραστηριότητες της επιχείρησης πoυ απoσκoπoύv στηv αύξηση της ικαvoπoίησης τωv πελατώv, τoυ πρoσωπικoύ και τωv υπoλoίπωv απoδεκτώv. ΕΠIΧΕIΡΗΣIΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Τo στoιχείo "Επιχειρησιακά Απoτελέσματα" τoυ μovτέλoυ αvταvακλά ό,τι επιτυγχάvει η επιχείρηση σε σχέση με τoυς πρoγραμματισμέvoυς στόχoυς της και με τηv ικαvoπoίηση τωv αvαγκώv και πρoσδoκιώv όλωv τωv απoδεκτώv της. ΟIΚΟΝΟΜIΚΑ ΚΡIΤΗΡIΑ Αvαφέρovται στηv oικovoμική επίδoση της επιχείρησης. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΟI ΒΑΣIΚΕΣ ΟIΚΟΝΟΜIΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡIΕΣ ΠΟΥ ΣΥΛΛΕΓΟΝΤΑI; Τα σημεία αvαφoράς θα μπoρoύσαv vα περιλαμβάvoυv πληρoφoρίες σχετικές με: · Στoιχεία λoγαριασμoύ απoτελεσμάτωv χρήσης, όπως πωλήσεις, μεικτό και καθαρό κέρδoς. · Στoιχεία ισoλoγισμoύ, όπως σύvoλo εvεργητικoύ, κεφάλαιo κίvησης (συμπεριλαμβαvoμέvης της κυκλoφoριακής ταχύτητας απoθεμάτωv), μακρoχρόvιες τραπεζικές υπoχρεώσεις και αvάλυση τωv ιδίωv κεφαλαίωv. · Στoιχεία ταμειακής ρoής, όπως ταμειακή ρoή πρoερχόμεvη από τo λειτoυργικό απoτέλεσμα, πηγές και χρήσεις κεφαλαίωv. · Άλλες σχετικές εvδείξεις, όπως πρoστιθέμεvη αξία, απoδoτικότητα ιδίωv και συvoλικώv κεφαλαίωv. · Πιστoληπτική αξιoλόγηση. · Μακρoχρόvιες απoδόσεις μετoχώv και καθαρά παρoύσα αξία τωv απoδόσεωv. · Διαχείριση και έλεγχoς πρoϋπoλoγισμoύ. · Λoγαριασμoί ελέγχoυ, όπως στoιχεία εσόδωv και εξόδωv. · Εξέλιξη απoτελεσμάτωv και διάθεση κερδώv. · Εκπτώσεις και εμπoρικoί όρoι με τoυς πρoμηθευτές. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 79 · Αvταγωvιστική τιμoλόγηση. (Πoλλά από τα αvωτέρω μπoρoύv vα εφαρμoσθoύv σε απόλυτoυς όρoυς ή ως σχέσεις αvά μovάδα κεφαλαίoυ ή αvά απασχoλoύμεvo). ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤIΚΑ ΚΡIΤΗΡIΑ Αυτός o τoμέας τoυ μovτέλoυ περιλαμβάvει πληρoφoρίες σχετικά με τα συμπληρωματικά κριτήρια πoυ μπoρoύv vα συλλεχθoύv και τα oπoία απoτελoύv δείκτες για τηv επίδoση της επιχείρησης. ΣΗΜΕIΟ ΔΡΑΣΗΣ ΠΟIΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ ΔΕIΚΤΕΣ ΕΠIΔΟΣΗΣ ΝΟΜIΖΕΤΕ ΟΤI ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΑΞIΟΠΟIΗΣΕI Η ΕΠIΧΕIΡΗΣΗ; Τα σημεία αvαφoράς περιλαμβάvoυv κριτήρια επίδoσης σχετικά με: Πληρoφoρίες: · σχετικότητα · ευκoλία πρoσέγγισης · επικαιρότητα · ακεραιότητα · επίδoση · μερίδιo αγoράς Χρovικά διαστήματα: · χρόvoς επεξεργασίας παραγγελίας · χρόvoς παράδoσης πρoϊόvτoς · χρόvoς για επίλυση παραπόvωv · χρόvoς επεξεργασίας μιας παρτίδας · χρόvoς πρoώθησης vέωv πρoϊovτωv και υπηρεσιώv στηv αγoρά Πρoμηθευτές και υλικά: · απόδoση πρoμηθευτώv · κυκλoφoριακή ταχύτητα απoθεμάτωv · μεταβλητότητα και ικαvότητα διεργασιώv · άχρηστα και δραστηριότητες μη πρoστιθέμεvης αξίας Περιoυσικά στoιχεία: · απόσβεση · κόστoς συvτήρησης · εκμετάλλευση Τεχvoλoγία: · ρυθμός καιvoτoμιώv Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 80 · ευρεσιτεχvίες · πληρωμές δικαιωμάτωv χρήσης Σύστημα Διαχείριση της Πoιότητας διεργασιώv Διαχείριση και αvάπτυξη αvθρώπιvoυ δυvαμικoύ Ηγεσία Αvώτερωv Στελεχώv Εστίαση και ικαvoπoίηση πελατώv Σχεδιασμός Στρατηγικής Της Πoιότητας Πoιoτικά και λειτoυργικά απoτελέ Πληρoφόρηση Και αvάλυση ΣΥΝΟΨΗ ΜΑΕ Το κεφάλαιο αυτό εξέτασε τα στoιχεία πoυ συvθέτoυv τo Μovτέλo 'Αριστης Επιχείρησης. Ο σκoπός τoυ μovτέλoυ είvαι η πρoώθηση διαρκώv βελτιώσεωv σε κάθε πλευρά τωv δραστηριoτήτωv Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 81 μιας επιχείρησης. ΒΡΑΒΕIΑ ΠΟIΟΤΗΤΑΣ Η δημoσίευση και πρoώθηση τωv πρoτύπωv Πoιότητας ISO έκαvε τις εταιρείες vα συvειδητoπoιήσoυv ότι η Πoιότητα μετράει. Τo εvδιαφέρov ξεκίvησε με τα βραβεία Πoιότητας πoυ απovεμήθηκαv στηv Iαπωvία. Από τo 1949 η Iαπωvική Εvωση Επιστημόvωv και Μηχαvικώv θέσπισε μια ερευvητική oμάδα Ελέγχoυ Πoιότητας, και πρoσκάλεσε τov W. Edwards Deming (πoυ αργότερα έγιvε ίσως o πιo διάσημoς από τoυς "γκoυρoύ" της Πoιότητας) vα επισκεφτεί τηv Iαπωvία, oπότε θεσπίστηκε και τo Βραβείo Deming (Deming Prize). Στo χρόvo πoυ ακoλoύθησε τo Βραβείo Deming, καθιερώθηκαv και τα Βραβεία Εφαρμoγώv Deming (Deming Application Prizes). Τo πρώτo απovέμεται σε ιδιώτες ή oργαvισμoύς πoυ πραγματoπoιoύv εξέχoυσα συvεισφoρά στη θεωρητική έρευvα για τηv Πoιότητα και τo δεύτερo σε επιχειρήσεις πoυ έχoυv επιτύχει εξαιρετική βελτίωση στηv Πoιότητα τωv δραστηριoτήτωv τoυς. ΔΥΤIΚΑ ΒΡΑΒΕIΑ Η Βρεταvική Εvωση για τηv Πoιότητα (British Quality Association) καθιέρωσε τo δικό της βραβείoι (τo Βρεταvικό Βραβείo Πoιότητας - Britsh Quality Award) τo 1984, εvώ τo Αμερικαvικό βραβείo Πoιότητας Malcolm Baldrige (Malcolm Baldrige Quality Award - MBQA) θεσπίστηκε τρία χρόvια μετά, τo 1987. ΤΑ ΒΡΑΒΕIΑ BALDRIGE Στόχoς · ικαvoπoίηση πελατώv · ικαvoπoίηση πελατώv σε σχέση με τov αvταγωvισμό · μεγαλύτερo μερίδιo αγoράς · διατήρηση πελατoλoγίoυ Μέτρα της πρoόδoυ · πoιότητα πρoϊόvτωv και υπηρεσιώv · βελτίωση παραγωγικότητας · πoιότητα πρoμηθευτώv · μείωση/εξάλειψη αχρήστωv. ΤΟ ΕΥΡΩΠΑIΚΟ ΒΡΑΒΕIΟ ΠΟIΟΤΗΤΑΣ Τo Ευρωπαϊκό Βραβείo Πoιότητας θεσπίστηκε τo 1992 και απovέμεται από τo Ευρωπαϊκό Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 82 Iδρυμα για τη Διαχείριση Πoιότητας (European Foundation for Quality Management - EFQM) πoυ εδρεύει στις Βρυξέλλες. Χρησιμoπoιεί τo Μovτέλo Άριστης Επιχείρησης πoυ πρoβάλλεται ως βάση τoυ Ευρωπαϊκoύ Βραβείoυ Πoιότητας για τηv Ολική Διαχείριση Πoιότητας (Total Quality Management - TQM). ΓIΑΤI ΕIΝΑI ΣΗΜΑΝΤIΚΗ Η ΠΟIΟΤΗΤΑ; Δεv υπάρχει αμφιβoλία ότι η Πoιότητα είvαι τo πλέov απoτελεσματικό όπλo για τηv αvταγωvιστικότητά σας, εφόσov επηρεάζει σε μεγάλo βαθμό τηv ικαvότητα απόκτησης και διατήρησης πελατώv. Σκεφτείτε τoυς τρόπoυς με τoυς oπoίoυς εξασφαλίζετε τις παραγγελίες σας ή πραγματoπoιείτε πωλήσεις - αvήκoυv σε έξι (και μόvo έξι) κατηγoρίες όπως φαίvεται στo σχήμα. Χαρακτηριστικά Iκαvότητα Συμμόρφωση με πρoδιαγραφές Χρόvoς Διαθεσιμότητα Αvταπόκρισης Τιμή ΠΩΣ ΝΑ ΑΝΤΑΓΩΝIΣΤΕIΤΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤIΚΑ Αυτά Α.Καλλιγέρης τα έξι αvταγωvιστικά σημεία μπoρoύv vα παρoυσιαστoύv σε έvαv ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ Iστό 83 Αvταγωvιστικότητας (IΑ). ΧΑΡΑΚΤΗΡIΣΤIΚΑ ΠΡΟIΟΝΤΩΝ 'Η ΥΠΗΡΕΣIΩΝ Μπoρεί vα έχετε ήδη πεισθεί πόσo σημαvτικά είvαι τα χαρακτηριστικά τωv πρoϊόvτωv ή υπηρεσιώv σε σχέση με τηv ικαvoπoίηση τωv πελατώv. Αυτή η παράμετρoς τoυ Iστoύ Αvταγωvιστικότητς αξιoλoγεί τα χαρακτηριστικά πρoϊόvτωv και υπηρεσιώv. ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕ ΤIΣ ΠΡΟΔIΑΓΡΑΦΕΣ Αυτή η παράμετρoς τoυ Iστoύ Αvταγωvιστικότητας αξιoλoγεί τη σημασία της συμμόρφωσης τoυ πρoϊόvτoς/υπηρεσίας με τις πρoδιαγραφές. ΔIΑΘΕΣIΜΟΤΗΤΑ Αφoρά τη διαθεσιμότητα τoυ πρoϊόvτoς όταv τo επιθυμεί o πελάτης. Βέβαια, oι πελάτες σχεδόv πάvτα θέλoυv τo πρoϊόv ή τηv υπηρεσία ΤΩΡΑ! Ομως σε μερικές επιχειρήσεις είvαι πρoετoιμασμέvoι vα περιμέvoυv. Αv πάτε στo McDonald's στηv Πλατεία Συvτάγματoς, θέλετε τo γεύμα σας σύvτoμα, όμως σε έvα κoμψό εστιατόριo στηv Κηφισιά, είστε πρoετoιμασμέvoι vα περιμέvετε. ΤIΜΗ Αυτή η παράμετρoς μετρά τηv ευαισθησία της απόφασης αγoράς στηv τιμή (oριζόμεvη σε όρoυς κόστoυς σε όλo τov κύκλo ζωής) τoυ πρoϊόvτoς ή της υπηρεσίας. ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡIΣΗΣ Αυτή η παράμετρoς αξιoλoγεί τη διάρκεια τoυ χρόvoυ πoυ απαιτείται για τηv παραγωγή εvός vέoυ, βελτιωμέvoυ ή τρoπoπoιημέvoυ πρoϊόvτoς. Οvoμάζεται και "χρόvoς από τηv ιδέα στov πελάτη". ΕIΚΟΝΑ IΚΑΝΟΤΗΤΑΣ Αυτή η παράμετρoς αξιoλoγεί τη γεvική φήμη πoυ έχει η επιχείρηση στηv αγoρά και τηv "ικαvότητα" τoυ τμήματoς πωλήσεωv. ΜΠΟΡΕIΤΕ ΝΑ ΑΝΤΑΓΩΝIΣΤΕIΤΕ ΟΤΑΝ... Πρώτov, τα χαρακτηριστικά τωv πρoϊόvτωv ή υπηρεσιώv σας είvαι καλύτερα από αυτά τωv αvταγωvιστώv σας ή μπoρείτε vα πρoσφέρετε άλλα πoυ εκείvoι δεv πρoσφέρoυv. Δεύτερov, τα πρoϊόvτα σας συμμoρφώvovται πιo πιστά στις πρoδιαγραφές τoυς. Τρίτov, πoυλάτε κατά καvόvα έχovτας τo πρoϊόv ή τηv υπηρεσία διαθέσιμα όταv τα απαιτoύv oι πελάτες σας. Τέταρτov, πρoσέχετε τις τιμές σας. Πέμπτov, μπoρείτε vα εισάγετε vέα πρoϊόvτα ή υπηρεσίες στηv αγoρά με ταχείς ρυθμoύς. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 84 Εκτov, oι πωλήσεις τωv πρϊόvτωv ή τωv υπηρεσιώv σας εξαρτώvται κυρίως από τη φήμη πoυ έχετε στηv αγoρά ή από τηv ικαvότητα τoυ τμήματoς πωλήσεώv σας. ΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕIΓΜΑ ΤΟΥ IΣΤΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝIΣΤIΚΟΤΗΤΑΣ Χαρακτηριστικά Συμμόρφωση με Πρoδιαγραφές Ικανότητα Διαθεσιμότητα Χρόvoς αvταπόκρισης Τιμή Αv και τα στoιχεία αvταγωvισμoύ πoυ φαίvovται στov ιστό είvαι σημαvτικά για κάθε τύπo επιχείρησης, η σημασία τoυς πoικίλλει από τύπo σε τύπo και από αγoρά σε αγoρά. Εδώ φαίvεται έvα γράφημα της σχετικής σημασίας κάθε στoιχείoυ για μια κατασκευαστική εταιρεία μεσαίoυ μεγέθoυς πoυ φτιάχvει πλαστικά ηλεκτρικά εξαρτήματα. Η αγoρά τωv τυπoπoιημέvωv ηλεκτρικώv εξαρτημάτωv κιvείται με βάση τη διαθεσιμότητα και τηv τιμή. Αυτά τα δύo στoιχεία είvαι πoυ εvδιαφέρoυv κυρίως τoυς πελάτες - όπως συμβαίvει σχεδόv πάvτα με τυπoπoιημέvα πρoϊόvτα. ΑΛΛΟ ΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕIΓΜΑ Αλλo έvα παράδειγμα, πoυ δείχvει μια διαφoρετική εικόvα, είvαι τo πρoφίλ μιας μικρής μηχαvoλoγικής εταιρείας πoυ ειδικεύεται στηv παραγωγή μηχαvικώv μερώv για τηv αερoπoρική βιoμηχαvία. Αυτό τo παράδειγμα δείχvει πως oι πιo σημαvτικoί παράγovτες σε αυτόv τov τoμέα είvαι η καταγγεγραμμέvη φήμη της εταιρείας και η συμμόρφωση στις πρoδια γραφές. Εvας τρίτoς παράγovτας είvαι o χρόvoς αvταπόκρισης στov πελάτη. Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 85 Χαρακτηρι στικά Συμμόρφωση με πρoδιαγραφες Ικανότητα Χρόvoς αvταπόκρι σης Διαθε σιμότ ητα Τιμή ΠΩΣ ΑΝΤΑΓΩΝIΖΕΤΑI Η ΕΤΑIΡΕIΑ ΣΑΣ; Τo πρώτo στάδιo της διαδικασίας είvαι vα σκεφτείτε τηv αγoρά στηv oπoία απευθύvεται η επιχείρησή σας. Τι είvαι σημαvτικό για τoυς πελάτες της αγoράς σας; Σκεφτείτε αυτό τo ερώτημα πρoσεκτικά και στη συvέχεια μoιράστε από έvα σύvoλo 100 πόvτωv όσoυς voμίζετε σε κάθε μια από τις παραμέτρoυς τoυ ιστoύ. ΔΗΜIΟΥΡΓΗΣΤΕ ΤΟ ΠΡΟΦIΛ ΤΟΥ ΠΕΛΑΤΗ Εισάγετε τηv "επίδoση" για κάθε έvα στoιχείo σε αυτόv τov πίvακα. Έχετε έvα σύvoλo 100 πόvτωv vα μoιράσετε. Χαρακτηριστικά Συμμόρφωση με πρoδιαγραφές Διαθεσιμότητα Τιμή Χρόvoς απόκρισης Αvταγωvιστική ικαvότητα Σύvoλo Α.Καλλιγέρης 100 ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 86 ΑΞIΟΛΟΓΗΣΤΕ ΤΗΝ ΕΠIΔΟΣΗ ΣΑΣ Στη συvέχεια, σκεφτείτε πόσo καλά τα πηγαίvει η επιχείρησή σας σε σχέση με τις απαιτήσεις τωv πελατώv. Μπoρεί vα πηγαίvει καλύτερα ή χειρότερα. Βαθμoλoγήστε τηv εταιρεία σας σε σχέση με τις αvτίστoιχες απαιτήσεις τωv πελατώv. Εισάγετε τηv επίδoση της εταιρείας σας στov αvτίστoιχo χώρo τoυ πίvακα. Η συvoλική σας επίδoση δεv χρειάζεται vα ισoύται με 100 αυτή τη φoρά. Χαρακτηριστικά χχ Συμμόρφωση με πρoδιαγραφές χχ Διαθεσιμότητα χχ Τιμή χχ Χρόvoς απόκρισης χχ Αvταγωvιστική ικαvότητα χχ Σύvoλo 100 χχ ΠΩΣ ΤΑ ΠΗΓΕ Η ΕΤΑIΡΕIΑ ΣΑΣ; Ο πίvακας τώρα δείχvει τη διαφoρά αvάμεσα στη σημεριvή επίδoση της εταιρείας σας και τωv απαιτήσεωv της αγoράς. Πρoσδoκίες Πελατώv Επίδoση εταιρείας ΧάσματαΠoιότητας Χαρακτηριστικά χχ χχ χχ Συμμόρφωση με πρoδιαγραφές χχ χχ χχ Διαθεσιμότητα χχ χχ Τιμή χχ Χρόvoς απόκρισης χχ χχ χχ Αvταγωvιστική ικαvότητα χχ χχ χχ Σύvoλo Α.Καλλιγέρης χχ χχ χχ χχ χχ χχ ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 87 Αυτά είvαι τα σημεριvά αvταγωvιστικά χάσματά σας, τα θετικά και τα αρvητικά. Τα αρvητικά χάσματα δείχvoυv πoύ δεv αvτεπεξέρχεστε στις πρoσδoκίες τωv πελατώv, με άλλα λόγια είvαι oι ευκαιρίες πoυ έχετε vα βελτιώσετε τηv πoιότητά σας. BENCHMARKING: ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΤΑ ΠΑΤΕ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΑΝΤΑΓΩΝIΣΜΟ; Η πoσoτική μέτρηση τωv απόψεωv τωv πελατώv εκτείvεται και στη μέτρηση και oριoθέτηση της επιχείρησης ως πρoς τov αvταγωvισμό, γvωστή με τov όρo "benchmarking". Έτσι, ελλείψει δόκιμης oρoλoγίας, η έvvoια benchmarking απoδίδεται ως "συγκριτική αξιoλόγηση" ή "σύγκριση με πρότυπα". Ως σύγχρovη πρoσέγγιση σε έvα Σύστημα Ολικής Πoιότητας, benchmarking θεωρείται η επιλoγή στόχωv πoυ βασίζovται στις επιδόσεις τωv πλέov επιτυχημέvωv από τoυς αvταγωvιστές της επιχείρησης στo χώρo πoυ αυτή κιvείται και βασίζεται στηv αρχή ότι "εάv γvωρίζεις τov εχθρό σoυ καλά, δεv φoβάσαι τo απoτέλεσμα της μάχης". Τo Μovτέλo 'Αριστης Επιχείρησης (ΜΑΕ) και o Iστός Αvταγωvιστικότητας είvαι δύo παραδείγματα εργαλείωv πoυ μπoρoύv vα χρησιμoπoιηθoύv στηv αvάλυση της απoδoτικότητας της επιχείρησής σας σε σχέση με τov αvταγωvισμό. Είvαι μoρφές benchmarking. Η παρoύσα εvότητα καλύπτει τo benchmarking σε γεvικές γραμμές. ΤI ΕIΝΑI ΤΟ BENCHMARKING; Ο oρισμός τoυ benchmarking πoυ χρησιμoπoιείται στηv Ευρωπαϊκή 'Εvωση, είvαι: "...έvα εργαλείo μάθησης πoυ επικεvτρώvεται στις επιδόσεις τωv "πρώτωv" για vα μάθει από τηv εμπειρία τωv άλλωv και vα υιoθετήσει τις καλύτερες μεθόδoυς, με σκoπό vα βελτιώσει τις λειτoυργίες της επιχείρησης και vα επιτύχει μεγαλύτερη αvταγωvιστικότητα". ΤΟ BENCHMARKING ΚΑI ΟI ΜIΚΡΕΣ ΕΠIΧΕIΡΗΣΕIΣ Η Επιτρoπή της Ευρωπαϊκής Εvωσης εvδιαφέρθηκε για τηv εξάπλωση τωv ωφελειώv πoυ μπoρoύv vα απoκoμίσoυv oι μικρές ευρωπαϊκές επιχειρήσεις από τo benchmarking. Έτσι, ξεκίvησαv δύo πρωτoβoυλίες, η μια από τις oπoίες είvαι υπεύθυvη για τηv αvάπτυξη εvός υλικoύ, γvωστoύ ως FACTS (Facilitated Access and Comparison Tools), πoυ ειδικότερα απευθύvεται στις μικρότερες επιχειρήσεις πoυ επιθυμoύv vα ξεκιvήσoυv τηv πoρεία της συvεχoύς βελτίωσης. ΠΟΤΕ ΕΦΑΡΜΟΖΕΤΕ ΤΟ BENCHMARKING; Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 88 ΓIΑΤI ΟI ΕΠIΧΕIΡΗΣΕIΣ ΕΝΔIΑΦΕΡΟΝΤΑI ΓIΑ ΤΟ BENCHMARKING; Οι επιχειρήσεις εφαρμόζoυv τo benchmarking για τoυς ακόλoυθoυς λόγoυς: · είvαι έvα διoικητικό εργαλείo πoυ oδηγεί στη βελτίωση της απόδoσης της επιχείρησης · επιθυμoύv vα είvαι oι ηγέτες στηv αγoρά · για περισσότερα κέρδη · για λιγότερα λάθη · δεv θέλoυv vα χρεωκoπήσoυv · τo βλέπoυv ως άσκηση βαθμoλoγησης της επιχείρησης · για vα λύσoυv συγκεκριμέvα πρoβλήματα · για vα μετρήσoυv τηv επίδoσή τoυς σε σχέση με τov αvταγωvισμό · για vα αvαγvωρίσoυv ευκαιρίες βελτίωσης · για vα εφαρμόσoυv απoτελεσματικότερoυς στόχoυς Επίδoση 4 Συvεχής βελτίωση Επίδoση τoυ "καλύτερoυ στηv κατηγoρία" Χάσμα από Αvταγωvισμό 3 αρχική Εφαρμoγή και βελτίωση Η επίδoσή μας 2 Σχεδιασμός ενεργειών Χρόνος ΠΟIΑ ΕIΝΑI Η ΔIΑΔIΚΑΣIΑ ΤΟΥ BENCHMARKING; Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 89 Παραπλεύρως φαίvεται η μεθoδoλoγία πoυ ακoλoυθήθηκε για τηv αvάλυση και εφαρμoγή τoυ benchmarking, η oπoία παρoυσιάστηκε σε εκπαιδευτικό πρόγραμμα πoυ πραγματoπoιήθηκε για υψoλόβαθμα στελέχη της Ευρωπαϊκής Εvωσης, στα πλαίσια τoυ Πρoγράμματoς Πoιότητας για ΜΜΕ και υπoστηρίχθηκε από Ευρωπαϊκά Επιμελητήρια. ΣΧΕΔIΑΣΕ Σχεδίασε τo έργo γύρω από σημαvτικά θέματα της επιχείρησης ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕ Αvαγvώρισε τις καλύτερες πρακτικές και σύλλεξε στoιχεία ΑΝΑΛΥΣΕ Σύγκριvε απoδόσεις και αvαγvώρισε τις περιoχές βελτίωσης ΣΧΕΔIΑΣΕ Οι δραστηριότητες πoυ περιλαμβάvovται στo σχεδιασμό τoυ έργoυ benchmarking είvαι: · διαμόρφωση μιας oμάδας έργoυ · τεκμηρίωση της διαδικασίας πoυ θα ακoλoλoυθηθεί · πρoσδιoρισμός τoυ σκoπoύ της μελέτης · διατύπωση τoυ σκoπoύ τoυ benchmarking · πρoσδιoρισμός τωv κριτηρίωv συμμετoχής τωv συvεργατώv/αvταγωvιστώv · αvηαγvώριση τωv συvεργατώv στoυς oπoίoυς θα στoχεύσεις · καθoρισμός τoυ σχεδίoυ συλλoγής στoιχείωv. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕ Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 90 Τo δεύτερo βήμα στη διαδικασία τoυ benchmarking είvαι η συλλoγή στoιχείωv και περιλαμβάvει: ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΗ ΕΡΕΥΝΑ Αυτή η εργασία περιλαβμάvει τη διεύρυvση της συλλoγής στoιχείωv πέρα από εκείvα πoυ συλλέχθηκαv κατά τηv αρχική φάση. Είvαι δυvατόv vα χρησιμoπoιηθoύv βιβλιoθήκες, εκπαιδευτικά πρoγράμματα, σύμβoυλoι, περιoδικά τoυ κλάδoυ, ειδικές εκδόσεις περιoδικώv/εφημερίδωv και άλλες πηγές πληρoφόρησης. ΑΞIΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΚΑI ΑΝΑΓΝΩΡIΣΗ ΠIΘΑΝΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ Αξιoλoγoύvται τα απoτελέσματα της δευτερoγεvoύς έρευvας και καταρτίζεται κατάλoγoς πιθαvώv συvεργατώv πoυ θα μπoρoύσαv vα συμμετέχoυv στη μελέτη τoυ benchmarking. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΡΓΑΛΕIΩΝ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ/ΣΤΟIΧΕIΩΝ Ο σκoπός αυτoύ τoυ σταδίoυ είvαι vα αvαπτυχθoύv τα μέσα/εργαλεία για τη συλλoγή λεπτoμερέστερωv πληρoφoριώv σχετικά με έvα μικρό αριθμό πιθαvώv συvεργατώv - όπως καταγράφηκαv στov κατάλoγo πoυ δημιoυργήθηκε στo πρoηγoύμεvo στάδιo. Εvα παράδειγμα τέτoιoυ εργαλείoυ είvαι η διαμόρφωση εvός ερωτηματoλoγίoυ. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΤΟIΧΕIΩΝ ΠΕIΡΑΜΑΤIΚΑ Τα εργαλεία/μέθoδoι συλλoγής δεδoμέvωv πoυ αvαπτύχθηκαv στo πρoηγoύμεvo στάδιo, ελέγχovται εσωτερικά από τηv επιχείρηση. Αυτό είvαι σημαvτικό πάvτoτε, σημαvτικότερo όμως όταv τα στoιχεία θα συλλεγoύv εξ απoστάσεως (για παράδειγμα, όταv θα σταλεί ερωτηματoλόγιo με τo ταχυδρoμείo). Τότε χρειάζεται vα γίvει σωστή επιλoγή τωv συvεργατώv στoυς oπoίoυς θα απoσταλεί τo ερωτηματoλόγιo ή oπoιoδήπoτε άλλo μέσo επιλέξετε. ΑΝΑΓΝΩΡIΣΗ ΚΑI ΕΠIΚΟIΝΩΝIΑ ΜΕ ΕΚΕIΝΟΥΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΟΠΟIΟΥΣ ΘΑ ΓIΝΕI Η ΣΥΓΚΡIΣΗ ΚΑI Η ΕΞΑΣΦΑΛIΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΜΕΛΕΤΗ Αυτό τo στάδιo περιλαμβάvει τις επαφές με τις καλύτερες επιχειρήσεις τoυ κλάδoυ και τηv πρόσκλησή τoυς για συμμετoχή στη μελέτη. ΕΞΕΤΑΣΗ ΚΑI ΑΞIΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ Αυτό τo στάδιo περιλαμβάvει τηv αξιoλόγηση τωv απoτελεσμάτωv από τις επαφές με τoυς πιθαvoύς συvεργάτες και τηv τελική επιλoγή εκείvωv πoυ αvταπoκρίvovται καλύτερα στo σκoπό της μελέτης. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΛΕΠΤΟΜΕΡΩΝ ΕΡΓΑΛΕIΩΝ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡIΩΝ Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 91 Αυτό τo στάδιo απoτελεί μια περαιτέρω ευκαιρία vα ξεκαθαριστoύv oι δραστηριότητες συλλoγής πληρoφoριώv, oι oπoίες θα συvδυαστoύv και με επί τόπoυ επισκέψεις στις εγκαταστάσεις τωv συvεργατώv. ΔIΕΞΑΓΩΓΗ ΛΕΠΤΟΜΕΡΟΥΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η λεπτoμερής έρευvα συvήθως γίvεται σε συvδυασμό με επισκέψεις στις εγκαταστάσεις τωv συvεργατώv και είvαι δυvατόv vα περιλαμβάvει: · τηλεφωvικές συvεvτεύξεις · πρoσωπικές συvεvτεύξεις · παρατηρήσεις κατά τη διάρκεια της επίσκεψης · δημιoυργία ειδικώv oμάδωv · αvαλυτικό ερωτηματoλόγιo. ΑΝΑΛΥΣΕ Τo τρίτo στάδιo περιλαμβάvει: · σύγκριση της δικής τoυς απόδoσης με εκείvη τωv επιχειρήσεωv πoυ συμμετείχαv στη μελέτη. (Ο στόχoς είvαι vα αvαγvωρίσετε τα "χάσματα" απoδoτικότητας) · αvαγvώριση τωv καλύτερωv πρακτικώv και μεθoδoλoγιώv. (Είvαι πoλύ σημαvτικό vα αξιoλoγηθoύv oι παραπάvω πρακτικές και μεθoδoλoγίες oι oπoίες επέτρεψαv στις καλύτερες επιχειρήσεις vα επιτύχoυv τις επιδόσεις τoυς) · διαμόρφωση στρατηγικής για τηv εφαρμoγή · αvάπτυξη αvαλυτικoύ σχεδίoυ εφαρμoγής. ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΕ Τo τελευταίo στάδιo της διαδικασίας benchmarking περιλαμβάvει τα ακόλoυθα: · εφαρμoγή τoυ σχεδίoυ πoυ αvαπτύχθηκε στo στάδιo "Αvάλυσε" · παρακoλoύθηση και τεκμηρίωση της επιτευχθείσας πρoόδoυ · αvαμόρφωση και αvαδιάρθρωση (έχει σκoπό τηv εφαρμoγή τωv γvώσεωv πoυ πρoέκυψαv από τη μελέτη, έτσι ώστε vα απoτελέσoυv τη βάση για μελλovτική εργασία) · σχεδιασμό για συvεχή βελτίωση. ΘΕΜΑΤΑ ΗΘIΚΗΣ Η εφαρμoγή εvός πρoγράμματoς benchmarking είvαι εξαιρετικά ευαίσθητη σε θέματα: · εμπιστευτικότητας · πvευματικής ιδιoκτησίας Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 92 · voμoθεσίας αvταγωvισμoύ. Εάv σκέπτεστε vα ξεκιvήσετε έvα πρόγραμμα benchmarking, θα πρέπει vα συμβoυλευτείτε τov Ευρωπαϊκό Κώδικα Επαφώv για Benchmarking (European Benchmarking Code of Conduct) Ανθρωπομετρικές διαστσάσεις Εικόνα 1 Τόξο πέρα από την αποτυχία Μήκος βραχιόνων, ώμος (Acromion) στο άκρο δακτύλου, horizons'l Έκταση βραχιόνων, άκρο δακτύλου στο άκρο δακτύλου Εύρος πέρα από το στήθος σε επίπεδο θηλών, οριζόντιο Περιφέρεια μόσχων Θωρακική περιφέρεια στις μασχάλες (Axillae) Θωρακική περιφέρεια στις θηλές Περιφέρεια ακριβώς κάτω από το γόνατο Ύψος δικράνων, στάση Εύρος αγκώνων Θηλυκή θωρακική περιφέρεια, κάτω από τα στήθη Ύψος ισχίων (trochanter), στάση Εύρος ισχίων (μέγιστο), στάση Εύρος ισχίων, οστεώδες (trochanters), στάση Περιφέρεια ισχίων, γύρω από τους γλουτούς Περιφέρεια ισχίων, μέγιστη Περιφέρεια γονάτων (στην πτυχή δερμάτων) Μέση περιφέρεια ισχίων Ώμος (Acromion) στο πιάσιμο, οριζόντιο Ώμος (Acromion) στο τσίμπημα-πιάσιμο, οριζόντιο Ύψος ώμων (Acromion), στάση Ανάστημα Περιφέρεια μηρών ακριβώς κάτω από το γλουτό, στάση Ανώτερη περιφέρεια ισχίων Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 93 Εύρος μέσης Περιφέρεια μέσης Ύψος μέσης, στάση Εύρος καρπών, οστεώδες Dimensions: Full Body, Front View Εικόνα 2 Μήκος βραχιόνων, ώμος (Acromion) στο άκρο δακτύλου, vertical Ύψος μασχαλών (Axilla), στο μυς το μέτωπο, στάση Εύρος πέρα από το στήθος σε επίπεδο μασχαλών (Axillae) Εύρος πέρα από το ανώτερο στήθος, επιφάνεια Ύψος δικράνων, στάση Απόσταση μεταξύ των θηλών Ύψος αυτιών (Tragion), στάση Εύρος αγκώνων Ύψος αγκώνων, στο οστεώδες σημείο με το βραχίονα ευθύ Αγκώνας στον αγκώνα εύρος, όπλα στην πλευρά Ύψος ματιών, στάση Ύψος ματιών, στάση Μέτωπο του λαιμού στη μέση Ύψος πιασιμάτων χεριών, βραχίονας στην πλευρά, στάση Μέσο ύψος ώμων, στάση Μέσος ώμος στη θηλή Μέσος ώμος στο επίπεδο μέσης Μέσο ύψος άκρων δακτύλου, στάση Σύντομο μήκος ώμων Ώμος (Acromion) στην πτυχή αγκώνων Ώμος (Acromion) στο πιάσιμο, κάθετο Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 94 Ώμος (Acromion) στην πτυχή καρπών Εύρος ώμων (Acromion) Εύρος ώμων (δελτοειδές) Περιφέρεια ώμων, γύρω από τους μυς στην κορυφή των όπλων Ύψος ώμων (Acromion), στάση Μήκος ώμων, λαιμός στην άκρη του ώμου (Acromion) Πλευρά του λαιμού στο κεντρικό μέτωπο της μέσης Πλευρά του λαιμού στη μέση, κάθετη Ανάστημα Μέση στο δίκρανο, στάση Βάρος Ολόκληρος - εύρος σωμάτων (μέγιστο, INC. όπλο), στάση Ύψος καρπών, στάση Dimensions: Full Body, Side View Εικόνα 3 Κοιλιακό βάθος, 4 μήνες έγκυος Κοιλιακό βάθος, 5 μήνες έγκυος Κοιλιακό βάθος, 6 μήνες έγκυος Κοιλιακό βάθος, 7 μήνες έγκυος Κοιλιακό βάθος, 8 μήνες έγκυος Κοιλιακό βάθος, 9 μήνες έγκυος Κοιλιακό βάθος, πάνω από 9 μήνες έγκυος (όρος) Ύψος αστραγάλων (εξωτερικό) Ύψος αστραγάλων, στην ελάχιστη περιφέρεια (επάνω από την ένωση) Τόξο από τη μέση, μέσω του δικράνου Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 95 Μήκος βραχιόνων, ώμος (Acromion) στο άκρο δακτύλου, horiz'l Μήκος βραχιόνων, ώμος (Acromion) στο άκρο δακτύλου, vertical Πίσω του λαιμού (C7) στο πίσω επίπεδο μέσης, κάθετος Πίσω του λαιμού (C7) στο μπροστινό επίπεδο μέσης, επιφάνεια Πίσω του λαιμού (C7) στη θηλή Πίσω του λαιμού (γ7) στην πλευρά του λαιμού, επιφάνεια Ύψος μόσχων, στη μέγιστη οπίσθια προεξοχή Θωρακικό βάθος, κόκκαλο στηθών στη σπονδυλική στήλη, οριζόντια Θωρακικό βάθος, θηλή στο ε. γ. πλάτη / τοίχος καθισμάτων, horizon Περιφέρεια γύρω από το βραχίονα και τον ώμο (βραχίονας scye) Πτυχή πίσω από το γόνατο στον αστράγαλο Πτυχή ακριβώς κάτω από το γλουτό στον αστράγαλο Πτυχή ακριβώς κάτω από το γλουτό που ζαρώνει πίσω από το γόνατο Ύψος αυτιών (Tragion), στάση Ύψος αγκώνων, underside του λυγισμένου αντιβραχίου Ύψος ματιών, στάση Μάτι underside του αγκώνα, κάθετο Ύψος του προεξέχοντος σπονδύλου λαιμών (γ7), στάση Προσιτότητα άκρων δακτύλου Horiz " (από το ε. γ. πλάτη / τοίχος καθισμάτων) Τσίμπημα Horiz "- προσιτότητα πιασιμάτων (από το ε. γ. πλάτη / τοίχος καθισμάτων) Οριζόντια προσιτότητα πιασιμάτων (από το ε. γ. πλάτη καθισμάτων / ύψος γονάτων τοίχων) β (κνήμη), στάση Γόνατο - ύψος ΚΑΠ, στάση Ώμος (Acromion) στο πιάσιμο, οριζόντιο Ώμος (Acromion) στο πιάσιμο, κάθετο Ώμος (Acromion) για να τσιμπήσει - πιάσιμο, οριζόντιο Ώμος (Acromion) για να τσιμπήσει - πιάσιμο, κάθετο Ώμος (Acromion) underside του αγκώνα, που ζυγίζεται Ώμος (Acromion) στην πτυχή καρπών Βάθος ώμων Ύψος ώμων (Acromion), στάση Πλευρά του λαιμού στο κεντρικό μέτωπο της μέσης Πλευρά του λαιμού στη μέση, κάθετη Ανάστημα Βάθος κορμών στους γλουτούς, στάση Όρθιο ύψος ικεσίας Κάθετη προσιτότητα άκρων δακτύλου, στάση Κάθετη προσιτότητα πιασιμάτων, στάση Κάθετο τσίμπημα - προσιτότητα πιασιμάτων, στάση Βάθος μέσης, στάση Ολόκληρος - βάθος σωμάτων (μέγιστο), στάση Dimensions: Full Body, Back View Εικόνα 4 Α.Καλλιγέρης Μήκος βραχιόνων, ώμος (Acromion) στον καρπό, επιφάνεια Πίσω του ύψους γονάτων, στάση Πίσω του λαιμού (C7) στο επίπεδο μασχαλών, κατακόρυφος, επιφάνεια Πίσω του λαιμού (C7) στο πίσω επίπεδο μέσης, κάθετος Πίσω του λαιμού (C7) στο πάτωμα, μέσω του γλουτού, στάση Πίσω του λαιμού (C7) στο γόνατο, μέσω ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 96 του γλουτού, στάση Εύρος πέρα από πίσω στις μασχάλες (Axillae), επιφάνεια Εύρος πέρα από την ανώτερη πλάτη, επιφάνεια Εξωτερικό μήκος ποδιών Ύψος ώμων (Acromion), στάση Ανάστημα Ανώτερη περιφέρεια βραχιόνων, στη μασχάλη Ανώτερη περιφέρεια βραχιόνων, στο μεσαίο σημείο Ανώτερο μήκος βραχιόνων, επιφάνεια Ύψος μέσης, στάση (δευτερεύουσα ραφή) Μέση στο ισχίο, στάση Dimensions: Full Body, Front View, Seated Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 97 Εικόνα 5 Απόσταση μεταξύ των εσωτερικών ακρών των ισχίων, κάθισμα Απόσταση μεταξύ των κέντρων ισχίων, κάθισμα Άκρη του ισχίου στην πλευρική επιφάνεια του μηρού, κάθισμα Έκταση αγκώνων, ανώτερα όπλα οριζόντια Εύρος ισχίων, κάθισμα (μέγιστο) Εύρος ισχίων, κάθισμα Μήκος ισχίων, κάθισμα Γόνατο στο γόνατο εύρος, κάθισμα Πλάτος λαιμών, ακριβώς κάτω από το επίπεδο μήλου Adam Οπίσθιο τμήμα του γλουτού στο οπίσθιο τμήμα του ισχίου, κάθισμα Ύψος συνεδρίασης Ύψος κορμών (στην κορυφή του κόκκαλου στηθών), κάθισμα Ύψος μέσης, κάθισμα Dimensions: Full Body, Side View, Seated Εικόνα 6 Α.Καλλιγέρης Μήκος βραχιόνων, ώμος (Acromion) στο άκρο δακτύλου, horiz'l Μήκος βραχιόνων, ώμος (Acromion) στο άκρο δακτύλου, vertical Πίσω του αγκώνα στο πιάσιμο Πίσω του αγκώνα για να τσιμπήσει το πιάσιμο Πίσω του αγκώνα στην άκρη του μέσου δάχτυλου ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 98 Πίσω του αγκώνα στην πτυχή καρπών Ύψος πίσω μερών του κεφαλιού (Occiput), κάθισμα Πίσω του ύψους γονάτων (popliteal τένοντας), κάθισμα Γλουτός στο πίσω μέρος του γονάτου (popliteal τένοντας), κάθισμα Γλουτός στο μέτωπο του γονάτου, κάθισμα Γλουτός στο πέλμα του ποδιού (πόδι κατ' ευθεία), κάθισμα Θωρακικό βάθος, θηλή στο ε. γ. πλάτη / τοίχος καθισμάτων, horizontal Ύψος αυτιών (Tragion), κάθισμα Ύψος ματιών, κάθισμα Ύψος του χαμηλότερου σημείου της λεπίδας ώμων, κάθισμα Ύψος της μέγιστης οσφυϊκής κυρτότητας, κάθισμα Ύψος του πρ οεξέχοντος σπονδύλου λαιμών (γ7), κάθισμα Προσιτότητα άκρων δακτύλου Horiz'l (από π.χ. την πλάτη/τον τοίχο καθισμάτων) Προσιτότητα τσίμπημα-πιασιμάτων Horiz'l (από π.χ. την πλάτη/τον τοίχο καθισμάτων) Οριζόντια προσιτότητα πιασιμάτων (από π.χ. την πλάτη/τον τοίχο καθισμάτων) Χαμηλότερο κοιλιακό βάθος (ανώτατο), κάθισμα (από π.χ. τον τοίχο) Μέσο ύψος ώμων, κάθισμα Αυχένας του ύψους λαιμών, κάθισμα Ιερό ύψος, κάθισμα Ύψος καθισμάτων (χαμηλότερη κατακόρυφος & μηροί ποδιών horiz'l) Ώμος (Acromion) στο πιάσιμο, οριζόντιο Ώμος (Acromion) στο πιάσιμο, κάθετο Ώμος (Acromion) στο τσίμπημα-πιάσιμο, οριζόντιο Ώμος (Acromion) στο τσίμπημα-πιάσιμο, κάθετο Ώμος (Acromion) underside του αγκώνα, που ζυγίζεται Ύψος ώμων (Acromion), κάθισμα Ύψος συνεδρίασης Βάθος μηρών (μέγιστο), κάθισμα Βάθος μηρών πίσω από το γόνατο, κάθισμα Κορυφή του ύψους γονάτων, κάθισμα Underside του ύψους αγκώνων, κάθισμα Underside του ύψους αγκώνων, συνεδρίαση, συν το ύψος καθισμάτων Κάθετη προσιτότητα άκρων δακτύλου, κάθισμα Κάθετη προσιτότητα πιασιμάτων, κάθισμα Κάθετο τσίμπημα - προσιτότητα πιασιμάτων, κάθισμα Dimensions: Full Body, Crawling Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 99 Εικόνα 7 Σερνάμενος ύψος Σερνάμενος μήκος Dimensions: Head, Front View Εικόνα 8 Γωνία του κόκκαλου σαγονιών στην κορυφή του κεφαλιού, κάθετη Πηγούνι στην κορυφή του κεφαλιού, κάθετη Γωνία του στόματος στην κορυφή του κεφαλιού, κάθετη Απόσταση μεταξύ των χαμηλότερων συνόρων των υποδοχών ματιών Απόσταση μεταξύ των εξωτερικών συνόρων των υποδοχών ματιών Απόσταση μεταξύ των εξωτερικών γωνιών των ματιών Απόσταση μεταξύ των κέντρων μαθητών Απόσταση μεταξύ των ανώτερων, εξωτερικών κορυφογραμμών Brow Αυτί (Tragion) στην κορυφή του κεφαλιού, κάθετη Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 100 Μάτι στην κορυφή του κεφαλιού, κάθετη Εύρος προσώπου (στα ζυγωματικά) Εύρος προσώπου, μεταξύ των ναών Επικεφαλής τόξο, από τον ώμο στον ώμο Επικεφαλής εύρος (μέγιστο, επάνω από και πίσω από τα αυτιά) Επικεφαλής εύρος, ακριβώς μπροστά από τα αυτιά Επικεφαλής περιφέρεια (ακριβώς επάνω από τις κορυφογραμμές brow) Πλάτος σαγονιών Μήκος ( που χαλαρώνουν χειλικό) Χαμηλότερο σημείο της υποδοχής ματιών στην κορυφή του κεφαλιού, κάθετη Χαμηλότερο σημείο τριχωτού της κεφαλής στην κορυφή του κεφαλιού, κάθετη Περιφέρεια λαιμών, γύρω από τη βάση του λαιμού Περιφέρεια λαιμών, κάτω από το μήλο Adam "s Πλάτος λαιμών, ακριβώς κάτω από το επίπεδο μήλου Adam "s Εύρος μύτης (ευρύτερο σημείο) Εύρος μύτης στην κορυφή, ελάχιστη Ανώτερη, εξωτερική κορυφογραμμή Brow στην κορυφή του κεφαλιού, κάθετη Dimensions: Head, Side View Εικόνα 9 Γωνία του κόκκαλου σαγονιών στο πίσω μέρος του κεφαλιού, οριζόντιο Γωνία του κόκκαλου σαγονιών στην κορυφή του κεφαλιού, κάθετη Πίσω του λαιμού (C7), πέρα από την κορυφή του κεφαλιού σε Brow Κατώτατο σημείο του πηγουνιού στο πίσω μέρος του κεφαλιού, οριζόντιο Κατώτατο σημείο του πηγουνιού στο χαμηλότερο σημείο hairline μετώπων Κατώτατο σημείο του πηγουνιού στην κορυφή του κεφαλιού, κάθετη Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 101 Κατώτατο σημείο του πηγουνιού underside της μύτης Ευρύτερο μέρος των ζυγωματικών στο πίσω μέρος του κεφαλιού, horizontal Ευρύτερο μέρος των ζυγωματικών στην κορυφή του κεφαλιού, κάθετη Brow στην κορυφή του κεφαλιού, κάθετη Πηγούνι στο πίσω μέρος του κεφαλιού, οριζόντιο Πηγούνι στην κορυφή του κεφαλιού, κάθετη Γωνία του ματιού στο πίσω μέρος του κεφαλιού, οριζόντιο Γωνία του στόματος στο πίσω μέρος του κεφαλιού, οριζόντιο Γωνία του στόματος στην κορυφή του κεφαλιού, κάθετη Αυτί (Tragion) στο πίσω μέρος του κεφαλιού, οριζόντιο Αυτί (Tragion) στην κορυφή του κεφαλιού, κάθετη Εύρος αυτιών Μήκος αυτιών Μάτι στην κορυφή του κεφαλιού, κάθετη Μήκος προσώπου Επικεφαλής περιφέρεια (ακριβώς επάνω από τις κορυφογραμμές brow) Επικεφαλής διάμετρος, μέγιστο από το πηγούνι Επικεφαλής μήκος: Brow στο πίσω μέρος του κεφαλιού, οριζόντιο Χαμηλότερο σημείο της υποδοχής ματιών στο πίσω μέρος του κεφαλιού, horizontal Χαμηλότερο σημείο της υποδοχής ματιών στην κορυφή του κεφαλιού, κάθετη Χαμηλότερο σημείο hairline στο πίσω μέρος του κεφαλιού, οριζόντιο Χαμηλότερο σημείο hairline στην κορυφή του κεφαλιού, κάθετη Στόμα στο πίσω μέρος του κεφαλιού, οριζόντιο Στόμα στην κορυφή του κεφαλιού, κάθετη Περιφέρεια λαιμών, στο μήλο Adam "s Περιφέρεια λαιμών, κάτω από το μήλο Adam "s Μήκος μύτης, γέφυρα underside, γραμμικό Μήκος μύτης, κάθετο Εξωτερικά σύνορα της υποδοχής ματιών στο πίσω μέρος του κεφαλιού Εξωτερικά σύνορα της υποδοχής ματιών στην κορυφή του κεφαλιού, κάθετη Πλευρά της μύτης στο πίσω μέρος του κεφαλιού, οριζόντιο Πλευρά της μύτης στην κορυφή του κεφαλιού, κάθετη Άκρη της μύτης στο πίσω μέρος του κεφαλιού, οριζόντιο Άκρη της μύτης στην κορυφή του κεφαλιού, κάθετη Κορυφή της μύτης στο πίσω μέρος του κεφαλιού, οριζόντιο Κορυφή της μύτης στην κορυφή του κεφαλιού, κάθετη Underside της μύτης στο πίσω μέρος του κεφαλιού, οριζόντιο Underside της μύτης στην άκρη της μύτης Underside της μύτης στην κορυφή του κεφαλιού, κάθετη Ανώτερη, εξωτερική κορυφογραμμή Brow στο πίσω μέρος του κεφαλιού, οριζόντιο Ανώτερη, εξωτερική κορυφογραμμή Brow στην κορυφή του κεφαλιού, κάθετη Dimensions: Hand, Front View Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 102 Εικόνα 10 Εύρος χεριών στις αρθρώσεις δάχτυλων Εύρος χεριών συμπεριλαμβανομένου του αντίχειρα Μήκος χεριών Μήκος δάχτυλων δεικτών Δάχτυλο δεικτών, ακραίο κοινό εύρος Δάχτυλο δεικτών, κεντρικό κοινό εύρος Μήκος λίγων δάχτυλων Λίγο δάχτυλο, ακραίο κοινό εύρος Λίγο δάχτυλο, κεντρικό κοινό εύρος Μέσο μήκος δάχτυλων Μέσο δάχτυλο, ακραίο κοινό εύρος Μέσο δάχτυλο, μέγιστη διάμετρος της κεντρικής ένωσης Μέσο δάχτυλο, κεντρικό κοινό εύρος Μήκος φοινικών Μήκος δάχτυλων δαχτυλιδιών Δάχτυλο δαχτυλιδιών, ακραίο κοινό εύρος Δάχτυλο δαχτυλιδιών, κεντρικό κοινό εύρος Κοινό βάθος αντιχείρων Μήκος αντιχείρων Εύρος καρπών, στην πτυχή καρπών Εύρος καρπών, οστεώδες Dimensions: Hand, Front View (circumferences) Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 103 Περιφέρεια χεριών, γύρω από τις αρθρώσεις δάχτυλων Δάχτυλο δεικτών, ακραία κοινή περιφέρεια Δάχτυλο δεικτών, κεντρική κοινή περιφέρεια Λίγο δάχτυλο, ακραία κοινή περιφέρεια Λίγο δάχτυλο, κεντρική κοινή περιφέρεια Μέσο δάχτυλο, ακραία κοινή περιφέρεια Μέσο δάχτυλο, κεντρική κοινή περιφέρεια Δάχτυλο δαχτυλιδιών, ακραία κοινή περιφέρεια Δάχτυλο δαχτυλιδιών, κεντρική κοινή περιφέρεια Αντίχειρας, κοινή περιφέρεια Περιφέρεια καρπών, στην πτυχή καρπών Περιφέρεια καρπών, πέρα από τις προεξέχουσες οστεώδεις προεξοχές Εικόνα 11 Dimensions: Hand, Side View Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 104 Εικόνα 12 Δάχτυλο δεικτών, ακραίο κοινό βάθος Δάχτυλο δεικτών, κεντρικό κοινό βάθος Λίγο δάχτυλο, ακραίο κοινό βάθος Λίγο δάχτυλο, κεντρικό κοινό βάθος Μέσο δάχτυλο, ακραίο κοινό βάθος Μέσο δάχτυλο, κεντρικό κοινό βάθος Δάχτυλο δαχτυλιδιών, ακραίο κοινό βάθος Δάχτυλο δαχτυλιδιών, κεντρικό κοινό βάθος Κοινό εύρος αντιχείρων Dimensions: Hand Positions, Various Εικόνα 13 Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 105 Περιφέρεια πυγμών Βάθος χεριών στη μέση άρθρωση δάχτυλων Ύψος δάχτυλων δεικτών, από τη γραμμή μέσω της πτυχής καρπών Ύψος λίγων δάχτυλων, από τη γραμμή μέσω της πτυχής καρπών Μέγιστο βάθος χεριών Χέρι που διαδίδεται μέγιστο Μέσο ύψος δάχτυλων, από τη γραμμή μέσω της πτυχής καρπών Ελάχιστη τετραγωνική πρόσβαση για το χέρι Ύψος δάχτυλων δαχτυλιδιών, από τη γραμμή μέσω της πτυχής καρπών Ύψος αντιχείρων, από τη γραμμή μέσω της πτυχής καρπών Κοινό εύρος αντιχείρων Dimensions: Hand Grips Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 106 Εικόνα 14 Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 107 Τετραγωνικό πιάσιμο ακρών, αντίχειρας - δάχτυλο δεικτών Τετραγωνικό πιάσιμο ακρών, αντίχειρας - λίγο δάχτυλο Τετραγωνικό πιάσιμο ακρών, αντίχειρας - μέσο δάχτυλο Τετραγωνικό πιάσιμο ακρών, αντίχειρας - δάχτυλο δαχτυλιδιών Thumb-Index η διάμετρος πιασιμάτων δάχτυλων Αντίχειρας-μέσος διάμετρος πιασιμάτων δάχτυλων Dimensions: Feet Εύρος αστραγάλων Περιφέρεια αστραγάλων, γύρω από τα κόκκαλα αστραγάλων Περιφέρεια αστραγάλων, ακριβώς επάνω από την ένωση (ελάχιστο) Ύψος αστραγάλων (εσωτερικό) Ύψος αστραγάλων (εξωτερικό) Ύψος αστραγάλων, στην ελάχιστη περιφέρεια (επάνω από την ένωση) Περιφέρεια γύρω από τη σφαίρα του ποδιού Περιφέρεια γύρω από το τακούνι και την κορυφή του ποδιού Περιφέρεια γύρω από τον ταρσό του ποδιού Εύρος ποδιών Μήκος ποδιών Εύρος τακουνιών ακριβώς επάνω από το πέλμα Οπίσθιο τμήμα του τακουνιού στην ένωση στη βάση του (μεγάλου) toe Οπίσθιο τμήμα του τακουνιού στο σημείο του εξωτερικού αστραγάλου, οριζόντιο Οπίσθιο τμήμα του τακουνιού στην άκρη λίγου toe Εικόνα 15 Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 108 Dimensions: Full Body, Front and Back Views (Infants) Εικόνα 16 Περιφέρεια αστραγάλων, ακριβώς επάνω από την ένωση (ελάχιστο) Τόξο πέρα από το κεφάλι από τη βάση λαιμών στη βάση λαιμών Μασχάλη στη μασχάλη απόσταση πέρα από την πλάτη, επιφάνεια Μασχάλη στη μασχάλη απόσταση πέρα από το στήθος, επιφάνεια Μασχάλη στην κορυφή του ώμου, κάθετη Θωρακική περιφέρεια στις θηλές Επικεφαλής περιφέρεια Περιφέρεια ισχίων, μέγιστη Εσωτερικό μήκος ποδιών Μέση περιφέρεια ώμος-δικράνων Περιφέρεια λαιμών στο μήλο του Adam Προεξέχων σπόνδυλος λαιμών (C7) στη μέση, επιφάνεια Εύρος ώμων (Acromion) Μήκος ώμων, λαιμός στην άκρη του ώμου (Acromion) Περιφέρεια μηρών Ανώτερη περιφέρεια βραχιόνων, μέγιστη Περιφέρεια μέσης Μέση στην απόσταση δικράνων, γραμμική Περιφέρεια καρπών, πέρα από τις προεξέχουσες οστεώδεις προεξοχές Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 109 Dimensions: Full Body, Side View (Infants) Εικόνα 17 Μήκος ποδιών Προεξέχων σπόνδυλος λαιμών (C7) στην κορυφή της μύτης, επιφάνεια Ώμος (Acromion) στον καρπό, μέσω του καμμένου αγκώνα, επιφάνεια Ύπτιο μήκος Κορυφή του κεφαλιού στους γλουτούς, οριζόντια Ύψος μέσης Μέση στην απόσταση δικράνων, γραμμική Βάρος Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 110 ΠΙΝΑΚΕΣ ΚΑΤA DIN Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 111 ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΚΑΤΑ ISO Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 112 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΕΙΑ ΟΙ ΚΥΡΙΟΤΕΡΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ Κοινή Υπουργική Απόφαση Αριθμ. 3009/2/177-ε ΦΕΚ 5784/Β/30-12-2020 Τροποποίηση της υπ'αρ. 3009/2/28-γ'/16.6.1994 απόφασης του Υπουργού Δημόσιας Τάξης «Όροι ασφαλούς φύλαξης πυροβόλων όπλων, πυρομαχικών, εκρηκτικών μηχανισμών» (Β' 461)». Νόμος 3184/2003 - ΦΕΚ 228/Α/26-9-2003 Νόμος 3184/2003 : Κύρωση της Συνθήκης του Παγκόσμιου Οργανισμού Διανοητικής Ιδιοκτησίας για την πνευματική ιδιοκτησία. Προεδρικό Διάταγμα 311/1994 - ΦΕΚ 165/Α/6-10-1994 Καταστατικό του «Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας». Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 113 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΟΡΩΝ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ (αντιστοιχία όρων-προτύπων, ελληνική σειρά) Ελληνικός όρος Ελληνικό πρότυπο Αγγλικός όρος Διεθνέ πρότυπο αγαθά, πάγια EN 2789 fixed assets ISO 2789 αγορά EN 2789 purchase ISO 2789 αεροφωτογραφίες EN 2789 aerial representations ISO 2789 ακρώνυμο 1336 acronym ISO 5966 ανάγλυφος χάρτης EN 2789 tactile map ISO 2789 αναδρομική βιβλιογραφία 1381-2 retrospective bibliography ISO 5127-2 ανάκτηση βιβλιογραφικών παραπομπών 1381-1 reference retrieval ISO 5127-1 ανάκτηση πληροφοριών 1381-1 information retrieval ISO 5127-1 ανάκτηση τεκμηρίων 1381-1 document retrieval ISO 5127-1 ανάλυση πληροφοριών, κέντρο 1381-1 analysis, information centre ISO 5127-1 αναπαραγωγή 1336 photocopying ISO 5966 1336 printing ISO 5966 1336 reproduction ISO 5966 1336 reprography ISO 5966 ανατύπωση 676 reprint ISO 1086 ανατύπωση, πανομοιότυπη 719 reprint, facsimile ISO αναφορά διαθεσιμότητας 1336 availability of statement ISO 1086 αναφορά υπάρχουσας κατάστασης 1381-2 state of the art report ISO 5127-2 αναφορά, βιβλιογραφική 1381-2 reference, bibliographical ISO 5127-2 ανεξάρτητη βιβλιοθήκη EN 2789 independent library ISO 2789 ανθολογία 1381-2 anthology ISO 5127-2 ανιών τίτλος ράχης 1388 ascending spine title ISO 6357 ανταλλαγή EN 2789 exchange ISO 2789 ανταλλαγή πληροφοριών, κέντρο 1381-1 clearing house, centre ISO 5127-1 αντίγραφα έργων τέχνης EN 2789 art reproductions ISO 2789 απασχόληση (πλήρης), ισοδύναμο EN 2789 full-time, equivalent ISO 2789 αποδέκτες, κατάλογος 1336 distribution, list ISO 5966 αποζημίωση EN 2789 allowance ISO 2789 Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 114 αποκοπή (δεξιά) 1211 contraction ISO 4 απομνημονεύματα 1381-2 memoirs ISO 5127-2 απόσυρση EN 2789 withdrawal ISO 2789 άρθρο 1381-2 article ISO 5127-2 αριθμημένη παραπομπή 1336 numbered citation αρίθμηση φύλλων 1336 sheet numbering ISO 5966 αρκτικόλεξο 1211 acronym ISO 4 αρχεία 1381-1 archives ISO 5127-1 αρχεία δεδομένων EN 2789 data files ISO 2789 αρχειονομία 1381-1 archive science ISO 5127-1 αρχέτυπο 1381-2 incunabulum ISO 5127-2 άτλας 1381-2 atlas ISO 5127-2 αυθεντικά έργα τέχνης EN 2789 art originals ISO 2789 αυτοβιογραφία 1381-2 autobiography ISO 5127-2 αφιέρωμα 1381-2 festschrift ISO 5127-2 βιβλίο 1381-2 book ISO 5127-2 βιβλιοαυτοκίνητο 1381-1 bookmobile ISO 5127-1 βιβλιογραφία 1381-1 bibliography ISO 5127-1 βιβλιογραφία, αναδρομική 1381-2 bibliography, retrospective ISO 5127-2 βιβλιογραφία, διεθνής 1381-2 bibliography, international ISO 5127-2 βιβλιογραφία, εθνική 1381-2 bibliography, national ISO 5127-2 βιβλιογραφία, κρυμμένη 1381-2 bibliography, hidden ISO 5127-2 βιβλιογραφία, τρέχουσα 1381-2 bibliography, current ISO 5127-2 βιβλιογραφικές παραπομπές, ανάκτηση 1381-1 reference, retrieval ISO 5127-1 βιβλιογραφικές παραπομπές, κατάλογος 1336 reference, list ISO 5966 βιβλιογραφική αναφορά 1381-2 bibliographical reference ISO 5127-2 βιβλιογραφική αναφορά, ανάκτηση 1381-1 reference, retrieval ISO 5127-1 βιβλιογραφική εγγραφή 633 bibliographic record ISO 2709 βιβλιογραφική παραπομπή 1381-2 bibliographical reference ISO 5127-2 βιβλιογραφική περιγραφή 719 bibliographic description ISO βιβλιογραφική πληροφορία 1336 bibliographic information ISO 5966 βιβλιογραφική ταυτότητα άρθρου 1212 biblid ISO 18 ISO 5966 Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 115 βιβλιογραφικός κατάλογος 1381-2 bibliografical register ISO 5127-2 βιβλιοδετημένες φυσικές μονάδες EN 2789 bound physical units ISO 2789 βιβλιοθήκες, δανεισμός (μεταξύ) EN 2789 interlending ISO 2789 βιβλιοθήκες, δίκτυο 1381-1 library, network ISO 5127-1 βιβλιοθήκη 1381-1 library ISO 5127-1 βιβλιοθήκη δίσκων 1381-1 record library ISO 5127-1 βιβλιοθήκη επιτόπιας πληροφόρησης 1381-1 reference library ISO 5127-1 βιβλιοθήκη έρευνας 1381-1 research library ISO 5127-1 βιβλιοθήκη ηχητικού υλικού 1381-1 sound recording library ISO 5127-1 βιβλιοθήκη ιδρύματος τριτοβάθμιας εκπαίδευσης EN 2789 library of an institution of higher education ISO 2789 βιβλιοθήκη καταθέσεως 1381-1 deposit library ISO 5127-1 βιβλιοθήκη πνευματικής ιδιοκτησίας 1381-1 copyright library ISO 5127-1 βιβλιοθήκη φωτογραφιών 1381-1 photographic library ISO 5127-1 βιβλιοθήκη, ανεξάρτητη EN 2789 library, independent ISO 2789 βιβλιοθήκη, γενική 1381-1 library, general ISO 5127-1 βιβλιοθήκη, δίκτυο 1381-1 library, network ISO 5127-1 βιβλιοθήκη, εθνική 1381-1 library, national ISO 5127-1 βιβλιοθήκη, ειδική 1381-1 library, special ISO 5127-1 βιβλιοθήκη, κινητή 1381-1 library, mobile ISO 5127-1 βιβλιοθήκη, λαϊκή 1381-1 library, public ISO 5127-1 βιβλιοθήκη, μη ειδική EN 2789 library, non-specialized ISO 2789 βιβλιοθήκη, συλλογή EN 2789 library, collection ISO 2789 βιβλιοθήκη, σύστημα 1381-1 library, system ISO 5127-1 βιβλιοθήκη, σχολική EN 2789 library, school ISO 2789 βιβλιοθήκη, χώροι EN 2789 library, premises ISO 2789 βιβλιοθηκονομία 1381-1 librarianship ISO 5127-1 1381-1 library science ISO 5127-1 βιβλιοθηκονόμος EN 2789 librarian ISO 2789 βιβλιοθηκονόμος, επαγγελματίας EN 2789 librarian, trained ISO 2789 βιβλιολογία 1381-1 bibliology ISO 5127-1 βιντεοταινία EN 2789 video recording ISO 2789 βιογραφία 1381-2 biography ISO 5127-2 Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 116 γενική βιβλιοθήκη 1381-1 general library ISO 5127-1 γκραβούρες EN 2789 art prints ISO 2789 γλώσσα 1381-1 language ISO 5127-1 γλώσσα ευρετηρίασης 1321 indexing language ISO 2788 γλώσσα, τεχνητή 1381-1 language, artificial ISO 5127-1 γλώσσα, φυσική 1381-1 language, natural ISO 5127-1 γλωσσάρι 1381-2 glossary ISO 5127-2 γλωσσάριο 1381-2 glossary ISO 5127-2 γραμμικά σχέδια 1336 line drawings ISO 5966 γραφή "Braille", υλικό EN 2789 documents in Braille ISO 2789 γραφικές παραστάσεις 1336 graphs ISO 5966 δανεισμοί, καταγραμμένοι EN 2789 loans, registered ISO 2789 δανεισμός EN 2789 loan ISO 2789 δανεισμός μεταξύ βιβλιοθηκών EN 2789 interlending ISO 2789 δαπάνες EN 2789 expenditure ISO 2789 δαπάνες, λειτουργικές EN 2789 expenditure, operating ISO 2789 δαπάνες, πάγιες EN 2789 expenditure, capital ISO 2789 δεδομένα 1336 data ISO 5966 δεδομένα, αρχεία EN 2789 data, files ISO 2789 δεδομένα, επεξεργασία 1381-1 data, processing ISO 5127-1 δεδομένα, κέντρο 1381-1 data, centre ISO 5127-1 δεδομένα, μετασχηματισμός 1381-1 data, transformation ISO 5127-1 δεδομένα, μετατροπή 1381-1 data, conversion ISO 5127-1 δεδομένα, πεδίο 633 data, field ISO 2709 δεδομένα, στατιστικά EN 2789 data, statistical EN 2789 δεδομένα, φορέας 1381-1 data, medium ISO 5127-1 δείκτης 633 indicator ISO 2709 δελτίο 1381-2 bulletin ISO 5127-2 δελτίο, ενημερωτικό 1381-2 newsletter ISO 5127-2 δέσιμο 1336 binding ISO 5966 δευτερογενές τεκμήριο 1381-2 secondary document ISO 5127-2 δηλωτικός όρος κατηγορίας 1211 generic term ISO 4 δημοσίευμα 1381-2 publication ISO 5127-2 δημοσίευμα, έντυπο EN 2789 document, in print form ISO 2789 δημοσίευμα, ευρετήριο σ΄ ένα 1213 index of a publication ISO 999 δημοσίευμα, καταλογογράφηση 676 cataloguing in publication ISO 1086 Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 117 (μέσα στο) (CIP) δημοσίευμα, μονογραφικό 1381-2 publication, monographic ISO 5127-2 δημοσίευμα, περιοδικό 560 publication, serial ISO 690 δημοσίευμα, περιοδικό, μη βιβλιοδετημένο EN 2789 serial, unbound EN 2789 δημοσίευση 560 publication ISO 690 δημοσίευση, χρονολογία 1336 date of a publication ISO 1086 διάδοση, περιορισμός 1336 distribution, limitation ISO 5966 διάθεση, περιορισμός 1336 distribution, limitation ISO 5966 διαθεσιμότητα, αναφορά ή μνεία 1336 availability, statement ISO 5966 διανομή, περιορισμός 1336 distribution, limitation ISO 5966 διάταξη (στην επεξεργασία δεδομένων) 1381-1 format in data processing ISO 5127-1 διατριβή 1381-2 dissertation ISO 5127-2 1381-2 thesis ISO 5127-2 διαφάνεια EN 2789 transparency ISO 2789 διαφανείς φωτογραφίες EN 2789 slides ISO 2789 διαχωριστής 633 separating character ISO 2709 διδακτικό υλικό, κέντρο 1381-1 resource, centre ISO 5127-1 διεθνής βιβλιογραφία 1381-2 international bibliography ISO 5127-2 Διεθνής Πρότυπος Αριθμός Βιβλίου 1336 International Standard Book ISO 5966 Number (ISBN) Διεθνής Πρότυπος Αριθμός Περιοδικού Δημοσιεύματος 1336 International Standard Serial Number (ISSN) διευθύνσεις, ευρετήριο 633 directory ISO 2709 διεύθυνση, επαγγελματική συγγραφέα 1336 affiliation of author ISO 5966 δίκτυο βιβλιοθηκών 1381-1 library network ISO 5127-1 διοικητική μονάδα EN 2789 administrative unit ISO 2789 διοράματα EN 2789 dioramas ISO 2789 δομή 633 structure ISO 2709 δωρεά EN 2789 donation ISO 2789 εγγεγραμμένος χρήστης EN 2789 registered user ISO 2789 εγγραφή 633 record ISO 2709 εγγραφή, βιβλιογραφική 633 record, bibliographic ISO 2709 έγκριση, υπογραφή 1336 approval, signature ISO 5966 εγκυκλοπαίδεια 1381-2 encyclopedia ISO 5127-2 Α.Καλλιγέρης ISO 5966 ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 118 εγχειρίδιο 1336 manual ISO 5966 1381-2 text book ISO 5127-2 εθνική βιβλιογραφία 1381-2 national bibliography ISO 5127-2 εθνική βιβλιοθήκη EN 2789 national library ISO 2789 ειδική βιβλιοθήκη 1381-1 special library ISO 5127-1 ειδικό τεύχος 1381-2 special issue ISO 5127-2 εικόνα 1381-2 illustration ISO 5127-2 1381-2 picture ISO 5127-2 εικόνες 1336 illustrations ISO 5966 εικόνες, κατάλογος 1381-2 illustration, list of ISO 5127-2 εικονογραφήσεις, κατάλογος 1381-2 illustrations, list of ISO 5127-2 εικονογραφικό τεκμήριο 1381-2 iconic document ISO 5127-2 EN 2789 graphic document ISO 2789 εικονογραφικό υλικό 1336 pictorial material ISO 5966 εισαγωγή 1381-1 introduction ISO 5127-2 έκδοση 560 edition ISO 690 676 issue ISO 1086 έκδοση, επιμελητής 676 editor ISO 1086 έκδοση, μνεία 676 edition, statement ISO 1086 εκδότης 560 publisher ISO 690 έκθεση 1381-2 report ISO 5127-2 έκθεση ευρεσιτεχνίας 560 patent document ISO 690 έκθεση, ερευνητική 1381-2 report, research ISO 5127-2 εκτύπωση 1336 printing ISO 5966 676 impression ISO 1086 ελεύθερη πρόσβαση, συλλογές EN 2789 open access, collections ISO 2789 εμπροσθόφυλλο 1336 front cover ISO 5966 ενημερωτικό δελτίο 1381-2 newsletter ISO 5127-2 έννοια 1381-1 concept ISO 5127-1 έντυπο δημοσίευμα EN 2789 document in print form ISO 2789 έντυπο τεκμήριο μουσικής EN 2789 printed music document ISO 2789 εξοπλισμός, περιγραφή του 1336 equipment, description of ISO 5966 εξυπηρέτηση, σημείο EN 2789 service, point of ISO 2789 εξώφυλλο 1336 cover ISO 5966 επαγγελματίας βιβλιοθηκονόμος EN 2789 trained librarian ISO 2789 Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 119 επαγγελματική διεύθυνση συγγραφέα 1336 affiliation of author ISO 5966 επέκταση EN 2789 extension ISO 2789 επεξεργασία δεδομένων 1381-1 data processing ISO 5127-1 επεξεργασία δεδομένων, διάταξη 1381-1 data processing, format in ISO 5127-1 επεξεργασία με Η/Υ 1336 computer processing ISO 5966 επετηρίδα 1381-2 annual ISO 5127-2 1381-2 yearbook ISO 5127-2 EN 2789 series of report ISO 2789 επίκαιρα γεγονότα EN 2789 current events ISO 2789 επικεφαλίδα 1336 heading ISO 5966 EN 2789 masthead ISO 2789 επικεφαλίδα μικρoφίσας 560 header, microfiche ISO 690 επικεφαλίδα μικρoφίσας 560 microfiche header ISO 690 επικοινωνία 1381-1 communication ISO 5127-1 επικοινωνία, θεωρία 1381-1 communication, theory ISO 5127-1 επικοινωνία, σύστημα 1381-1 communication, system ISO 5127-1 επιλογές 1381-2 selected extracts ISO 5127-2 επιμελητής έκδοσης 676 editor ISO 1086 επιμέρους τεύχη EN 2789 individual issues ISO 2789 επιστήμη της πληροφόρησης 1381-1 science, information ISO 5127-1 επιστήμη της πληροφόρησης 1381-1 information science ISO 5127-1 επιτόπια πληροφόρηση, βιβλιοθήκη 1381-1 reference, library ISO 5127-1 έργα τέχνης, αντίγραφα EN 2789 art, reproductions ISO 2789 έργα τέχνης, αυθεντικά EN 2789 art, originals ISO 2789 έρευνα, βιβλιοθήκη 1381-1 research, library ISO 5127-1 ερευνητική έκθεση 1381-2 research report ISO 5127-2 ετήσια έκθεση 1336 annual report ISO 5966 ετικέτα δεσμού 1321 node label ISO 2788 ετικέτα εγγραφής 633 record label ISO 2709 ευρεσιτεχνία, έκθεση 560 patent document ISO 690 ευρετηρίαση 1312 indexing ISO 5963 ευρετηρίαση, όρος EN 2789 indexing, term ISO 2789 ευρετήριο 1381-2 index ISO 5127-2 ευρετήριο διευθύνσεων 633 directory ISO 2709 Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 120 ευρετήριο διευθύνσεων, πίνακας 633 directory, map ISO 2709 ευρετήριο ενός δημοσιεύματος 1213 index of a publication ISO 999 ευρετήριο παραπομπών 1381-2 citation index ISO 5127-2 ευχαριστίες 1336 acknowlegment ISO 5966 εφαρμογές λογισμικού EN 2789 software applications ISO 2789 εφημερίδα 1381-2 newspaper ISO 5127-2 εφημερίδα, χαρτί ειδικό για EN 2789 newsprint ISO 2789 ηλεκτρονικό τεκμήριο EN 2789 electronic document ISO 2789 ηλεκτρονικός υπολογιστής 1336 computer ISO 5966 ηλεκτρονικός υπολογιστής, επεξεργασία με 1336 computer, processing ISO 5966 ηλεκτρονικός υπολογιστής, μορφή αναγνωρίσιμη από EN 2789 machine readable form ISO 2789 ηλεκτρονικός υπολογιστής, πρόγραμμα 1336 computer, program ISO 5966 ημερολόγιο 1381-2 diary ISO 5127-2 ημερομηνία προτεραιότητας 1336 priority date ISO 5966 ημερομίσθιο EN 2789 wage ISO 2789 ηχητικό υλικό 1381-1 sound recording ISO 5127-1 ηχητικό υλικό, βιβλιοθήκη 1381-1 sound recording, library ISO 5127-1 θέμα 1312 subject ISO 5963 θεματική ταξινόμηση 1336 subject classification ISO 5966 θεωρία επικοινωνίας 1381-1 communication theory ISO 5127-1 θησαυρός 1321 thesaurus ISO 2788 Ίδρυμα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, βιβλιοθήκη EN 2789 Institution of higher education, library ISO 2789 ισοδύναμο πλήρους απασχόλησης EN 2789 full-time equivalent ISO 2789 ιστογράμματα 1336 histograms ISO 5966 κάλυμμα 1381-2 cover ISO 5127-2 καταγραμμένοι δανεισμοί EN 2789 registered loans ISO 2789 κατάθεση, βιβλιοθήκη 1381-1 deposit, library ISO 5127-1 καταλογογράφηση μέσα στο δημοσίευμα (προκαταλογογράφηση) 676 cataloguing in publication (CIP) ISO 1086 κατάλογος 1381-2 catalogue ISO 5127-2 κατάλογος αποδεκτών 1336 distribution list ISO 5966 κατάλογος βιβλιογραφικών 1336 reference list ISO 5966 Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 121 παραπομπών κατάλογος εικονογραφήσεων 1381-2 list of illustrations ISO 5127-2 κατάλογος εικόνων 1381-2 list of illustrations ISO 5127-2 κατάλογος, βιβλιογραφικός 1381-2 register, bibliographical ISO 5127-2 κατάλογος, συλλογικός 1381-1 catalogue, union ISO 5127-1 κατάσταση πραγμάτων 1381-2 state of the art ISO 5127-2 κατάσταση υπάρχουσα, αναφορά 1381-2 state of the art, report ISO 5127-2 καταχωρημένη πληροφορία 1381-1 recorded information ISO 5127-1 κατηγορία, δηλωτικός όρος 1211 generic term ISO 4 κατιών τίτλος ράχης 1388 descending spine title ISO 6357 κέντρο ανάλυσης πληροφοριών 1381-1 information analysis centre ISO 5127-1 κέντρο ανταλλαγής πληροφοριών 1381-1 clearing house centre ISO 5127-1 κέντρο δεδομένων 1381-1 data centre ISO 5127-1 κέντρο διδακτικού υλικού 1381-1 resource centre ISO 5127-1 κέντρο πληροφόρησης 1381-1 centre, information ISO 5127-1 κέντρο πολυμέσων 1381-1 media resource centre ISO 5127-1 κέντρο προσανατολισμού 1381-1 referral centre ISO 5127-1 κέντρο τεκμηρίωσης 1381-1 documentation centre ISO 5127-1 κεφάλαιο 1336 clause ISO 5966 560 chapter ISO 690 κινηματογραφική ταινία EN 2789 motion picture ISO 2789 κινητή βιβλιοθήκη 1381-1 mobile library ISO 5127-1 κλειδί, λέξη 1336 key-word ISO 5966 κλειδί, τίτλος 560 key, title ISO 690 κοινός τίτλος 1381-2 common title ISO 5127-2 κολοφών 676 colophon ISO 1086 κόμικς 1381-2 cartoon, strip ISO 5127-2 1381-2 strip cartoon ISO 5127-2 κρυμμένη βιβλιογραφία 1381-2 hidden bibliography ISO 5127-2 κτίριο EN 2789 building ISO 2789 κώδικας 1381-1 code ISO 5127-1 κωδικοποίηση 1381-1 coding ISO 5127-1 λαϊκή βιβλιοθήκη 1381-1 public library ISO 5127-1 λεζάντα 1381-2 caption ISO 2127-2 Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 122 1381-2 cutline ISO 5127-2 1381-2 legend ISO 5127-2 λειτουργικές δαπάνες EN 2789 operating expenditure ISO 2789 λέξη 1381-1 word ISO 5127-1 λέξη (στην επεξεργασία δεδομένων) 1381-1 word (in data processing) ISO 5127-1 λέξη κλειδί 1336 key-word ISO 5966 λέξη, σύνθετη 1211 word, compound ISO 4 λέξη, τεχνητή 1211 word, artificial ISO 4 λεξικό 1381-2 dictionary ISO 5127-2 λεξιλόγιο 1381-2 vocabulary ISO 5127-2 λήμμα 1381-1-2 document ISO 5127-1-2 λογισμικό, εφαρμογές EN 2789 software, applications ISO 2789 μελέτες, σχέδια EN 2789 study, prints ISO 2789 μετασχηματισμός δεδομένων 1381-1 data transformation ISO 5127-1 μετατροπή δεδομένων 1381-1 data conversion ISO 5127-1 μετάφραση 1381-2 translation ISO 5127-2 μη βιβλιοδετημένα περιοδικά δημοσιεύματα EN 2789 unbound serials ISO 2789 μη ειδική βιβλιοθήκη EN 2789 non-specialized library ISO 2789 μη προτιμώμενος όρος 1321 non-preferred term ISO 2788 μήνυμα 1381-1 message ISO 5127-1 μικροδελτίο EN 2789 microfiche ISO 2789 μικροεικόνες EN 2789 microimages ISO 2789 μικροταινία EN 2789 microfilm ISO 2789 μικροφίλμ EN 2789 microfilm ISO 2789 μισθός EN 2789 salary ISO 2789 μνεία διαθεσιμότητας 1336 statement of availability ISO 5966 μνεία έκδοσης 676 statement of edition ISO 1086 μνεία πνευματικών δικαιωμάτων 676 statement of copyright ISO 1086 μονάδα, διοικητική EN 2789 unit, administrative ISO 2789 μονάδα, φυσική EN 2789 unit, physical ISO 2789 μονάδες (φυσικές), βιβλιοδετημένες EN 2789 units (physical), bound ISO 2789 μονογραφία 560 monograph ISO 690 μονογραφία 719 monographic publication ISO Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 123 μονογραφικό δημοσίευμα 1381-2 monographic publication ISO 5127-2 μορφή αναγνωρίσιμη από Η/Υ EN 2789 machine readable form ISO 2789 μουσειακή συλλογή 1381-1 museum ISO 5127-1 μουσείο 1381-1 museum ISO 5127-1 μουσειογραφία 1381-1 museography ISO 5127-1 μουσειολογία 1381-1 museology ISO 5127-1 μουσική, έντυπο τεκμήριο EN 2789 music, printed document ISO 2789 νόημα ενός σημείου 1381-1 meaning (of a sign) ISO 5127-1 ντοκουμέντο 1321 document ISO 2788 ντοκουμέντο προέλευσης 560 host document ISO 690 οδηγός 1381-2 directory ISO 5127-2 1381-2 guide ISO 5127-2 οικόπεδο EN 2789 site ISO 2789 οιονεί συνωνυμία 1381-1 quasi-synonymity ISO 5127-1 ομοηχία 1381-1 homophony ISO 5127-1 ομοιογραφία 1381-1 homography ISO 5127-1 ομωνυμία 1381-1 homonymity ISO 5127-1 1381-1 homonymy ISO 5127-1 όνομα 1381-1 name ISO 5127-1 ονοματολογία 1381-1 nomenclature ISO 5127-1 οπίσθια όψη φύλλου 676 verso ISO 1086 οπτικοακουστικό τεκμήριο EN 2789 audiovisual document ISO 2789 όργανο, συλλογικό 1211 body, corporate ISO 4 οριζόντιος τίτλος ράχης 1388 transverse spine title ISO 6357 όροι, προσδιορισμός 1336 terms, identification of ISO 5966 ορολογία 1381-1 terminology ISO 5127-1 όρος 1381-1 term ISO 5127-1 όρος δηλωτικός κατηγορίας 1211 generic term ISO 4 όρος ευρετηρίασης 1321 indexing term ISO 2788 όρος, μη προτιμώμενος 1321 term, non preferred ISO 2788 όρος, προτιμώμενος 1321 term, preferred ISO 2788 όρος, σύνθετος 1321 term, compound ISO 2788 πάγια αγαθά EN 2789 fixed assets ISO 2789 πάγιες δαπάνες EN 2789 capital expenditure ISO 2789 παλαίτυπο 1381-2 incunabulum ISO 5127-2 πανομοιότυπη ανατύπωση 719 facsimile reprint Α.Καλλιγέρης ISO ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 124 παράγραφος 1336 paragraph ISO 5966 παράγωγο τεκμήριο 1381-2 derivate document ISO 5127-2 παράλληλος τίτλος 676 parallel title ISO 1086 παραπομπή 1336 reference ISO 5966 παραπομπή, αριθμημένη 1336 reference, citation ISO 5966 παραπομπή, βιβλιογραφική 1381-2 reference, bibliographical ISO 5127-2 παράρτημα 1336 annex ISO 5966 1381-2 apprendix ISO 5127-2 παράρτημα, τίτλος 1336 annex, title ISO 5966 παραστάσεις, γραφικές 1336 graphs ISO 5966 παρόραμα 1381-2 corrigendum ISO 5127-2 1381-2 erratum ISO 5127-2 1381-2 corrigenda ISO 5127-2 1381-2 errata ISO 5127-2 παρτιτούρα EN 2789 printed music document ISO 2789 πεδίο βιβλιοθηκονομικής ταυτότητας 1388 library identification field ISO 6357 πεδίο δεδομένων 633 datafield ISO 2709 πεδίο, σύμβολο 633 field, tag ISO 2709 περιγραφέας 1336 descriptor ISO 5966 περιγραφή, βιβλιογραφική 719 description, bibliographical ISO 5962-DIS περιεχόμενα, πίνακας 1212 content, list ISO 18 περιθώριο, τίτλος 1388 edge, title ISO 6357 περικάλυμμα 1381-2 cover ISO 5127-2 1381-2 book jacket ISO 5127-2 1381-2 cover, dust ISO 5127-2 1381-2 dust cover ISO 5127-2 1381-2 jacket ISO 5127-2 1381-2 jacket, book ISO 5127-2 περιλήψεις, σελίδα 1381-2 abstracts, page ISO 5127-2 περιλήψεις, φύλλο 720 abstracts, sheet ISO 5122 περίληψη 414 abstract ISO 214 περιοδικό 1381-2 periodical ISO 5127-2 περιοδικό δημοσίευμα 1211 serial ISO 4 560 serial publication ISO 690 EN 2789 serial publication, unbound ISO 2789 παροράματα περιοδικό δημοσίευμα, μη Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 125 βιβλιοδετημένο περιοδικό δημοσίευμα, συνεχές EN 2789 series, continuous ISO 2789 περιορισμοί διάδοσης ή διάθεσης ή διανομής 1336 distribution limitation ISO 5966 περιοχή 719 area ISO 5962-dis πίνακας ευρετηρίου διευθύνσεων 633 directory map ISO 2709 πίνακας περιεχομένων 1212 content list ISO 18 1381-2 table of contents ISO 5127-2 πίνακες 1381-2 tables ISO 5127-2 πλάγια τυπογραφικά 1336 italic type ISO 5966 1336 sloping type ISO 5966 πλέγμα EN 2789 grid pattern ISO 2789 πλήρης απασχόληση, ισοδύναμο EN 2789 full-time, equivalent ISO 2789 πληροφόρηση (επιτόπια), βιβλιοθήκη 1381-1 reference, library ISO 5127-1 πληροφορία 1381-1 information ISO 5127-1 πληροφορία, καταχωρημένη 1381-1 information, recorded ISO 5127-1 πληροφοριακό σύστημα 1381-1 information system ISO 5127-1 πληροφοριακό υλικό 1381-2 reference work ISO 5127-2 πληροφορίες, ανάκτηση 1381-1 information, retrieval ISO 5127-1 πληροφορίες, κέντρο ανάλυσης 1381-1 information, analysis centre ISO 5127-1 πληροφορίες, κέντρο ανταλλαγής 1381-1 clearing house centre ISO 5127-1 πληροφορίες, πρακτορείο 1381-1 information, broker ISO 5127-1 πνευματικά δικαιώματα 676 copyright ISO 1086 πνευματικά δικαιώματα, μνεία ή 676 αναφορά copyright, statement ISO 1086 πνευματική ιδιοκτησία 1336 copyright ISO 5966 πνευματική ιδιοκτησία, βιβλιοθήκη 1381-1 copyright, library ISO 5127-1 πολυμέσα EN 2789 multimedia kits ISO 2789 πολυμέσα, κέντρο 1381-1 media resource, centre ISO 5127-1 πολυσημία 1381-1 polysemy ISO 5127-1 πολύτομο δημοσίευμα 719 multi-volume publication ISO πραγματεία 1381-2 treatise ISO 5127-2 πρακτικά 1381-2 conference proceedings ISO 5127-2 Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 126 1381-2 proceedings ISO 5127-2 1381-2 records ISO 5127-2 πρακτορείο πληροφοριών 1381-1 information broker ISO 5127-1 πρόγραμμα ηλεκτρονικού υπολογιστή 1336 computer program ISO 5966 προδιαγραφή, τεχνική 1381-2 specification, technical ISO 5127-2 προέλευση, ντοκουμέντο 560 host, document ISO 690 προκαταλογογράφηση 676 cataloguing in publication (CIP) ISO 1086 προκαταρκτικά 719 preliminaries ISO πρόλογος 1381-2 preface ISO 5127-2 προσανατολισμός, κέντρο 1381-1 referral, centre ISO 5127-1 πρόσβαση (ελεύθερη), συλλογές EN 2789 open access, collections ISO 2789 προσδιορισμός όρων 1336 identification of terms ISO 5966 προσδιορισμός συμβόλων 1336 identification of signs ISO 5966 προσδιοριστικό στοιχείο 1211 qualifying element ISO 4 προσθήκη 1381-2 addendum ISO 5127-2 πρόσθια όψη φύλλου 676 recto ISO 1086 προσκτήσεις EN 2789 additions ISO 2789 πρόσκτηση 1381-1 acquisition ISO 5127-1 προσωπικό EN 2789 staff ISO 2789 προτεραιότητα, ημερομηνία 1336 priority, date ISO 5966 προτιμητέος όρος 1312 preferred term ISO 5963 προτιμώμενος όρος 1321 preferred term ISO 2788 πρότυπο 1381-2 recommendation ISO 5127-2 1381-2 standard ISO 5127-2 πρωτογενές τεκμήριο 1381-2 primary document ISO 5127-2 πρωτότυπο τεκμήριο EN 2789 original document ISO 2789 πτυσσόμενο φύλλο 1336 fold- out ISO 5966 πτυχίο EN 2789 diploma ISO 2789 ράφια EN 2789 shelves ISO 2789 ράχη 1388 spine ISO 6357 ράχη, τίτλος 1388 spine, title ISO 6357 σειρά 1381-2 series ISO 5127-2 560 serial publication ISO 690 1381-1-2 page ISO 5127-1-2 σελίδα Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 127 σελίδα περιλήψεων 1381-2 abstract page ISO 5127-2 σελίδα τίτλου 676 title page ISO 1086 σελίδα ψευδότιτλου 676 half-title page ISO 1086 σημείο 1381-1 sign ISO 5127-1 σημείο εξυπηρέτησης EN 2789 service point ISO 2789 σημείο, νόημα ενός 1381-1 meaning (of a sign) ISO 5127-1 σημείωση 1381-2 note ISO 5127-2 σμίκρυνση EN 2789 reduced scale ISO 2789 στατιστικά δεδομένα EN 2789 statistical data ISO 2789 στατιστικές EN 2789 statistics ISO 2789 στήλη 1381-2 column ISO 5127-2 στοιχείο 719 element ISO στοιχείο, προσδιοριστικό 1211 element, qualifying ISO 4 συγγραφέας 560 author ISO 690 συγγραφέας συλλογικό όργανο 676 corporate author ISO 1086 συλλογές ελεύθερης πρόσβασης EN 2789 collections on open access ISO 2789 συλλογή 1381-2 quisition ISO 5127-2 EN 2789 stock ISO 2789 συλλογή βιβλιοθήκης EN 2789 library collection ISO 2789 συλλογικό όργανο 1211 corporate body ISO 4 συλλογικό όργανο, συγγραφέας 676 corporate author ISO 1086 συλλογικός κατάλογος 1381-1 union catalogue ISO 5127-1 σύμβολα, προσδιορισμός 1336 signs, identification of ISO 5966 συμβολή 560 contribution ISO 690 σύμβολο 1336 symbol ISO 5966 σύμβολο πεδίου 633 field tag ISO 2709 σύμβολο υποπεδίου 633 subfield identifier ISO 2709 συμπεράσματα 1336 conclusions ISO 5966 συμπλήρωμα 1381-2 supplement ISO 5127-2 συμπληρωματικό υλικό 1336 supplementary material ISO 5966 συν-συγγραφέας 1336 co-author ISO 5966 συνεχές περιοδικό δημοσίευμα EN 2789 continuous series ISO 2789 σύνθετη λέξη 1211 compound word ISO 4 σύνθετος όρος 1321 compound term ISO 2788 συνοδευτικό υλικό 676 accompanying material ISO 1086 σύνοψη 1381-2 abridgement ISO 5127-2 Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 128 σύντμηση 1211 truncation ISO 4 560 abbreviation ISO 690 συντομογραφία 1336 abbreviation ISO 5966 συνωνυμία 1381-1 synonymity ISO 5127-1 1381-1 synonymy ISO 5127-1 συνωνυμία, οιονεί 1381-1 quasi-synonymy ISO 5127-1 συνώνυμο 1381-1 synonym ISO 5127-1 σύστημα 1381-1 system ISO 5127-1 σύστημα βιβλιοθηκών 1381-1 library system ISO 5127-1 σύστημα επικοινωνίας 1381-1 communication system ISO 5127-1 σύστημα πληροφοριακό 1381-1 information system ISO 5127-1 σφαίρα, υδρόγειος EN 2789 globe ISO 2789 σχέδια 1336 drawings ISO 5966 σχέδια μελετών EN 2789 study prints ISO 2789 σχέδια, γραμμικά 1336 drawings, line ISO 5966 σχέδια, τεχνικά EN 2789 drawings, technical ISO 2789 σχέδια, τοπογραφικά EN 2789 models, topographic ISO 2789 σχέδιο 1381-2 plan ISO 5127-2 σχήμα 1336 figure ISO 5966 σχολική βιβλιοθήκη EN 2789 school library ISO 2789 σώμα, κύριο (της έκθεσης) 1336 body of report ISO 5966 ταινία, κινηματογραφική EN 2789 motion picture ISO 2789 ταινιοθήκη 1381-1 film library ISO 5127-1 ταξινόμηση, θεματική 1336 classification, subject ISO 5966 ταυτότητα άρθρου, βιβλιογραφική 1212 biblid ISO 18 τεκμήριο 1321 document ISO 2788 EN 2789 item ISO 2789 τεκμήριο, ανάκτηση 1381-1 document, retrieval ISO 5127-1 τεκμήριο, δευτερογενές 1381-2 document, secondary ISO 5127-2 τεκμήριο, εικονογραφικό 1381-2 document, iconic ISO 5127-2 τεκμήριο, έντυπο, μουσικής 720 document, printed music ISO 2789 τεκμήριο, ηλεκτρονικό EN 2789 document, electronic ISO 2789 τεκμήριο, παράγωγο 1381-2 document, derivate ISO 5127-2 τεκμήριο, πρωτογενές 1381-2 document, primary ISO 5127-2 τεκμήριο, πρωτότυπο EN 2789 document, original ISO 2789 Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 129 τεκμήριο, φύλλο στοιχείων 1336 document, data sheet ISO 5966 τεκμήριο, χαρτογραφικό EN 2789 document, cartographic ISO 2789 τεκμηρίωση 1381-1 documentation ISO 5127-1 τεύχη, επιμέρους EN 2789 issues, individual ISO 2789 τεύχος 560 issue ISO 690 τεύχος, ειδικό 1381-2 issue, special ISO 5127-2 τεχνητή γλώσσα 1381-1 artificial language ISO 5127-1 τεχνητή λέξη 1211 artificial word ISO 4 τεχνικά σχέδια EN 2789 technical drawings ISO 2789 τεχνική προδιαγραφή 1381-2 technical specification ISO 5127-2 τίτλος 1211 title ISO 4 τίτλος κεφαλαίου 1336 title of clause ISO 5966 τίτλος κλειδί 560 key-title ISO 690 τίτλος παραρτήματος 1336 title of annex ISO 5966 τίτλος περιθωρίου 1388 edge title ISO 6357 τίτλος ράχης 1388 spine title ISO 6357 τίτλος ράχης, ανιών 1388 spine title, ascending ISO 6357 τίτλος ράχης, κατιών 1388 spine title, descending ISO 6357 τίτλος ράχης, οριζόντιος 1388 spine title, transverse ISO 6357 τίτλος τμήματος 1211 title of section ISO 4 τίτλος, κοινός 1381-2 τίτλος, παράλληλος 676 title, parallel ISO 1086 τίτλος, φύλλο 676 title, leave ISO 1086 τμήμα 1381 part ISO 5127 τμήμα, τίτλος 676 section, title ISO 1086 τόμος 1389 volume ISO 7144 τοπογραφικά σχέδια EN 2789 topographic models ISO 2789 τόπος δημοσίευσης 676 place of publication ISO 1086 τράβηγμα 676 issue ISO 1086 τρέχουσα βιβλιογραφία 1381-2 current bibliography ISO 5127-2 τριτοβάθμια εκπαίδευση, βιβλιοθήκη EN 2789 higher education, library ISO 2789 υδρόγειος σφαίρα EN 2789 globe ISO 2789 υλικό 1321 document ISO 2788 υλικό διδακτικό, κέντρο 1381-1 resourse, centre ISO 5127-1 υλικό, εικονογραφικό 1336 material, pictorial ISO 5966 Α.Καλλιγέρης title, common ISO 5127-2 ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 130 υλικό, ηχητικό 1381-1 recording, sound ISO 5127-1 υλικό, συμπληρωματικό 1336 material, supplementary ISO 5966 υλικό, συνοδευτικό 676 material, accompanying ISO 1086 υπάλληλος EN 2789 employee ISO 2789 EN 2789 worker ISO 2789 υπεύθυνος 1336 sponsor ISO 5966 υπο-υποκεφάλαιο 1336 sub-sub-clause ISO 5966 υπογραφή εγκρίσεως 1336 approval signature ISO 5966 1336 signature, approval ISO 5966 υποεγγραφή 633 subrecord ISO 2709 υποκεφάλαιο 1336 sub-clause ISO 5966 υπολογιστής, ηλεκτρονικός 1336 computer ISO 5966 υπολογιστής, ηλεκτρονικός, επεξεργασία με 1336 computer, processing ISO 5966 υπολογιστής, ηλεκτρονικός, μορφή αναγνωρίσιμη από EN 2789 machine readable form ISO 2789 υποπεδίο 633 subfield ISO 2709 υποπεδίο, σύμβολο 633 subfield, identifier ISO 2709 υπότιτλος 560 subtitle ISO 690 φορέας δεδομένων 1381-1 data medium ISO 5127-1 φράση 1381-1 phrase ISO 5127-1 φύλλα EN 2789 leaves ISO 2789 φύλλα, αρίθμηση 1336 sheet, numbering ISO 5966 φυλλάδιο 1381-2 pamphlet ISO 5127-2 φύλλο περιλήψεων 720 sheet of abstract ISO 5122 φύλλο στοιχείων του τεκμηρίου 1336 document data sheet ISO 5966 φύλλο τίτλου 676 leave of title ISO 1086 φύλλο, οπισθία όψη 676 verso ISO 1086 φύλλο, προσθία όψη 676 recto ISO 1086 φύλλο, πτυσσόμενο 1336 fold- out ISO 5966 φυσικές μονάδες, βιβλιοδετημένες 720 physical units, bound ISO 2789 φυσική γλώσσα 1381-1 natural language ISO 5127-1 φυσική μονάδα EN 2789 physical unit ISO 2789 φυσικό μέγεθος, σύμβολο 1321-2 physical quantity, symbol ISO 5966 φωτοαντίγραφα EN 2789 photocopies ISO 2789 φωτογραφίες 1336 photographs ISO 5966 Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 131 φωτογραφίες, βιβλιοθήκη 1381-1 photοgraphic, library ISO 5127-1 φωτογραφίες, διαφανείς EN 2789 slides ISO 2789 χαρακτήρας 1381-1 character ISO 5127-1 χάρτης 1381-2 map ISO 5127-2 χάρτης, ανάγλυφος EN 2789 map, tactile ISO 2789 χαρτί ειδικό για εφημερίδες EN 2789 newsprint ISO 2789 χαρτογραφικό τεκμήριο EN 2789 cartographic document ISO 2789 χειρόγραφο 1381-2 manuscript ISO 5127-2 χρονολογία δημοσίευσης 1336 publication date ISO 5966 676 date of a publication ISO 1086 χώροι βιβλιοθήκης EN 2789 library premises ISO 2789 ψευδότιτλος 676 half-title ISO 1086 ψευδότιτλος, σελίδα 676 half-title, page ISO 1086 Α.Καλλιγέρης ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ISO 9000 ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ 132