Papers by Sabahattin Ezer
Anadolu Araştırmaları , 2002
Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü dergisi, Oct 30, 2018
GAZİANTEP UNIVERSITY JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES, 2024
The terms Plain Simple Ware (PSW) and Simple Ware (SW), which are similar in terms of paste prope... more The terms Plain Simple Ware (PSW) and Simple Ware (SW), which are similar in terms of paste properties but differ technically, were first introduced into the archaeological literature as a result of R. Braidwood's studies in the Amik (Amuq) Plain. The light-colored sherds found in the Amik Plain belonging to the early phases of the Early Bronze Age are called Plain Simple Ware, while those belonging to the late phases of the EBA are called Simple Ware (Braidwood ve Braidwood 1960, pp. 264, 352, 406). The EBA and Middle Bronze Age transition levels of Tilmen Höyük yielded pottery belonging to these two groups. The PSW and SW groups discussed here are named Açık Renkli Yalın Keramik (ARYK) in preference to the Turkish nomenclature. The 81 sherds recovered from Tilmen Höyük, which are included in the ARYK group, were evaluated within the scope of this study. Almost all of the pottery included in the Tilmen Höyük ARYK group consists of small sized vessels. The ARYK group is a light-colored, wheel-made, well refined, well fired, and high quality pottery. All of the vessels are monochrome, uncoated, and unburnished. The most popular type of decoration is the groove decoration. The surface and paste colors of the vessels are generally the same, with beige predominating. The most typical vessel forms characterising the EBA are the cyma-recta and caliciform bowls and cups (Jamieson 2013b; Welton and Cooper, 2013). The Tilmen Höyük ARYK group analysed in this article is more similar to the pottery group named Portakal Kırmızısı Hamur by B. Alkım and H. Alkım in terms of form diversity (H. Alkım 1979, pp. 139). Reserved Slip Ware group is another pottery group with which the ARYK group is related. These two ceramic groups are very similar in terms of technical, typological, and paste characteristics. The most important difference between the two pottery groups is the decoration concept observed in the Reserved Slip Ware group (Jamieson 1993, pp. 43; 2013a, pp. 105; Engin 2019, pp. 125; Sconzo 2015, pp. 116-118; Abay 1997, pp. 133, 135). The ARYK group was widely distributed in Southeastern Anatolia and Northern Syria during the Early Bronze Age. This pottery group can be seen in the depression plain stretching from Amik Plain to Kahramanmaraş (Braidwood and Braidwood 1960, pp. 264, 352, 406; Carter 1995, pp. 334; H. Alkım, 1979, pp. 139-140). The previously mentioned area of Tilmen Höyük is located approximately at the center of this region. However, the Middle Euphrates Region is the most dense and dominant region where this pottery group is found (Thissen, 1985, pp. 99; Ezer, 2002, pp. 94; Engin, 2007, pp. 267-272; Sconzo, 2015; Engin, 2019, pp. 124; Ezer 2022, pp. 644). Especially in all EBA settlements discovered during the rescue excavations in this region, the ARYK group is found without exception (Jamieson, pp. 1993; Porter, 1999, pp. 316; Engin 2007, pp. 267-272; Finkbeiner, 2007). In the north of the Taurus Mountains, the ARYK group is seen as imported material. This ceramic group was encountered in the EBA settlements in the Eastern Anatolia Region which were flooded by the Keban and Karakaya dams (Esin, 1979, pp. 108; 1982, pp. 117; 2000, pp. 126; Duru, 1979, pp. 130-131, Resim 5; Sagona, 1994, pp. 16, fig. 20; Palmieri, 1981, pp. 112, fig. 6: 6-9; Frangipane, 2000, pp. 449-450; fig. 13: 6-14; Piccione et al., 2012, pp. 281, 287, fig. 2: a-b, fig. 8: 1-5; Darga, 2000, pp. 145). In Central Anatolia, Kültepe is the northernmost settlement where this type of material is found (Özgüç, 1986, fig. 3: 11, 20, çiz. 3: 12; Ezer 2014a, pp. 11, fig. 8). To the west of Tilmen Höyük, similar sherds of the ARYK group are known from Tarsus-Gözlükule. Here the pottery in question is labelled as Light Clay Ware (Goldman, 1956, pp. 104, 106-107, fig. 245: 178-187). Due to its geographical location, the Southeastern Anatolia Region lies within the cultural zones of Northern Syria and Northern Mesopotamia. The Anti-Taurus mountain range forms a natural border between Southeastern Anatolia and Central Anatolia. This natural geographical boundary limited the cultural relations between the two regions and led to the formation of two different cultural zones. According to the stratigraphy of Tilmen Höyük, the earliest pottery is dated to the EBA I/II transition (IIIi) and the latest to the EBA/MBA transition (IIIb-c). The EBA stratigraphy of Tilmen Höyük is more clearly revealed by some finds which are decisive for dating. A "Syrian bottle" found in Tilmen Höyük Level IIId and an Akkadian- style seal found in Level IIIe allow the dating of these levels to EBA III (Alkım, 1965, pp. 69; 1969, pp. 288). The chamber graves found in levels IIIc-d were dated to EBA III by comparing them with the examples from Til Barsip (Alkım, 1961, pp. 6-7). Considering these evaluations; figure 2: 6-13, figure 3: 1-18 bowls and figure 4: 2-7 cups are dated to the late EBA and early MBA. The ARYK group is found in a wider geographical area than the other contemporary pottery groups, especially in the Early Bronze Age. It is possible to say that this pottery group is found without exception in all EBA settlements along the Euphrates Valley, especially in Northern Syria and Southeastern Anatolia, while in Anatolia north of the Taurus Mountains, this pottery group is found in small quantities, and as imported wares. The 19 pottery kilns found in the EBA layers of Lidar Höyük prove that ceramics were produced locally here (Hauptmann, 1983, pp. 255). It is stated that the ARYK group was found in and around the mentioned pottery kilns. The discarded sherds of cyma-recta vessels, a characteristic form within the ARYK group, found in large numbers in the EBA refuse pits of Hayaz Höyük were interpreted as local production by Thissen (Thissen, 1985, pp. 88). The development of the ARYK group can be traced over a long period starting from the Late Chalcolithic Age until the end of the Late Bronze Age.
MÖ III. Binyılda Anadolu, 2022
ABSTRACT (English - Turkish)
Adıyaman, which has been an important living area since prehistoric... more ABSTRACT (English - Turkish)
Adıyaman, which has been an important living area since prehistoric times, is a region in the north of the region defined as the Fertile Crescent, which hosts many vital geographical elements together. Although the archaeological researches in Adıyaman have provided important information about prehistoric and posthistorical cultures, satisfactory results have not been reached yet. The most important reason for this is that the studies carried out are short-term and concentrated in a certain region. Therefore, our knowledge of the archeology of Adıyaman outside the Karababa region is very limited.
Written sources give important clues that Adıyaman is an important transition region. Even indirectly, very little information about the 3rd millennium BC and especially the written sources of the 2nd millennium BC show that Adıyaman has a special place in the relations between Central Anatolia and Mesopotamia. It is clearly understood from the written documents that this place ( Hahhum ) was an important center where commercial products from other regions were collected and shipped, as well as their own local products.
Prehistoric and protohistoric period pottery of Adıyaman provides important information about the cultural characteristics and interactions of the region. It is seen that Adıyaman gained weight with local cultural features in the 3rd millennium BC and had intense cultural relations with the neighboring regions. Excavations in the Karababa area revealed that some vessel forms typical for Northern Syria, such as the cyma-recta , were produced locally here. In addition, it has been proven that the Reserved Slip Ware and Karababa Painted Ware, which are among the ceramic groups specific to the region, were produced locally here.
During the ADYAP surveys, flint blades from different periods were found in many mounds. Among them, Canaanean Blade are abundant. Cores belonging to these blades were found in some mounds. The fact that Adıyaman has very rich resources in terms of flint raw material must have played an important role in the development of blade production technology in the region.
Adıyaman's location and geographical features played the most important role in shaping the cultures here. Anti-Taurus mountain ranges limited the relations with the north. Although Adıyaman's relations with the southern regions were interrupted by the Euphrates River and some mountainous regions that are not very difficult, they were much easier than the northern regions. Due to these geographical elements we have mentioned, we can say that Adıyaman has its own local culture and is mostly related to the Euphrates Basin of Northern Syria and the west of this basin. The relations with the Habur Region and the Eastern Anatolia Region are much less.
ÖZET
Tarihöncesi dönemlerden itibaren önemli bir yaşam alanı olan Adıyaman, Bereketli Hilal olarak tanımlanan bölgenin kuzeyinde, hayati öneme sahip birçok coğrafi unsuru bir arada barındıran bir bölgedir. Adıyaman’da yapılan arkeolojik araştırmalar tarihöncesi ve sonrası kültürler hakkında önemli bilgiler vermiş olsa da henüz doyurucu sonuçlara tam olarak ulaşılmamıştır. Bunun en önemli nedeni, yapılmış olan çalışmaların kısa süreli ve belirli bir bölgede yoğunlaşmış olmasından kaynaklanmaktadır. Özellikle Adıyaman’ın Karababa bölgesi dışındaki arkeolojisi hakkında bilgilerimiz çok sınırlıdır.
Yazılı kaynaklar, Adıyaman’ın önemli bir geçiş bölgesi olduğuna dair önemli ipuçları vermektedir. Dolaylı da olsa, MÖ 3. bine ait çok az bilgi ve özellikle MÖ 2. bine ait yazılı kaynaklar, Orta Anadolu -Mezopotamya ilişkilerinde Adıyaman’ın özel bir yere sahip olduğunu göstermektedir. Buranın (Hahhum), kendi yerel ürünlerinin yanı sıra, başka bölgelerden gelen ticari ürünlerin toplandığı ve sevk edildiği önemli bir merkez olduğu yazılı belgelerden açıkça anlaşılmaktadır. Arkeolojik veriler, MÖ 2. binyılda olduğu gibi, Adıyaman’ın MÖ 3. binyılda da Kültepe ile Mezopotamya arasındaki ilişkinin önemli bir parçası olduğuna işaret etmektedir.
Adıyaman’ın jeopolitik konumun yanı sıra, iklim koşulları ve sahip olduğu kaynaklar bölgenin önemini arttırmıştır. Adıyaman’ın önemli su kaynaklarına sahip olması, maden ve ahşap kaynakları açısından zengin Anti-Toros Dağları’nın eteğinde bulunması, verimli ovaları ve Orta Anadolu ile Kuzey Suriye arasında tampon bölgede bulunması bu bölgeyi cazip kılmıştır.
Adıyaman’ın prehistorik ve protohistorik dönem seramiği bölgenin kültürel özellikleri ve etkileşimleri hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Adıyaman’da, MÖ 3. binyılda yerel kültür özelliklerin ağırlık kazandığı ve buranın yakın komşu bölgeler ile yoğun kültürel ilişkiler içinde olduğu görülmektedir. Karababa bölgesinde yapılan kazılar, Kuzey Suriye için tipik olan cyma-recta gibi bazı kap formları ve seramik gruplarının burada yerel olarak üretildiğini ortaya koymuştur.
ADYAP araştırmaları sırasında çok sayıda höyükte, farklı dönemlere ait çakmaktaşı dilgiler saptanmıştır. Bunlar içerisinde Kenan Tipi dilgiler yoğunluktadır. Bazı höyüklerde bu dilgilere ait çekirdeklerde görülmüştür. Adıyaman’ın çakmaktaşı hammaddesi açısından çok zengin kaynaklara sahip olması bölgedeki dilgi üretim teknolojisinin gelişmesinde önemli rol oynamıştır.
Adıyaman’ın konumu ve coğrafi özellikleri, buradaki kültürlerin şekillenmesinde en önemli rolü oynamıştır. Anti-Toros sıra dağları kuzeyle olan ilişkileri sınırlandırmıştır. Adıyaman’ın güney bölgeler ile olan ilişkileri ise Fırat Nehri ve çok zorlu olmayan dağlık bazı bölgelerle kesintiye uğramış olsa da kuzey bölgelere oranla çok daha kolay olmuştur. Bu coğrafi unsurlar nedeniyle, Adıyaman’ın kendi yerel kültürüne sahip olduğu ve daha çok Kuzey Suriye’nin Fırat Havzası ve bu havzanın batısı ile ilişkili olduğunu söyleyebiliriz. Habur Bölgesi ve Doğu Anadolu Bölgesi ile olan ilişkiler ise çok daha azdır.
European Journal of Science and Technology
Öz Günümüzde küresel boyutta doğal kaynak kullanımı sonucu ciddi düzeyde atık materyal açığa çıkm... more Öz Günümüzde küresel boyutta doğal kaynak kullanımı sonucu ciddi düzeyde atık materyal açığa çıkmaktadır. Özellikle biyolojik olarak ayrıştırılamayan mermer ve granit benzeri katı atıklar çevresel sorunlara yol açmaktadır. Bu materyallerin yeniden kullanımı ekonomiye katma değer katması kadar çevre kirliliğinin önlenmesi için çözümcü bir yaklaşım olarak değerlendirilmelidir. Türkiye blok mermer ihracatında dünyada ön sıralarda yer almaktadır. Blok mermer üretimi ortalama %5-10 verimle gerçekleştiğinden pasa olarak adlandırılan atık mermerin depolanması önemli çevre sorunlarına yol açmaktadır. Söz konusu sorunun, atıkların yeniden değerlendirilmesi yoluyla giderilmesinin sınırlı olan doğal kaynakların üstündeki insan baskısının azalmasına olumlu katkı yapacağı çeşitli çalışmalarda ortaya konulmuştur. Atık mermerin başta inşaat olmak üzere aralarında tarımında olduğu çeşitli kullanımlarına yönelik çalışmalar yapılmıştır. Ancak estetik açıdan çok geniş renk yelpazesine sahip atık mermerin görsel kullanımı şu anki bilgimiz dâhilinde çalışılmamış bir konu olarak görülmektedir. Atık mermerlerin farklı bir yaklaşımla değerlendirilmesini öngören çalışma Adıyaman ilinde çokça açığa çıkan atık mermerden mozaik eserler üretiminin yapılmasını kapsamaktadır. Adıyaman ili ve çevresi Antik dönem krallıklarından olan Kommagene Krallığı ve Roma kültüründen kaynaklanan zengin antik mozaikleriyle tanınan bir bölgedir. Bu nedenle üretimi gerçekleştirilen mozaikler antik dönem mozaik tasarımlarından ilham alınarak günümüz katı atıklarıyla yeniden üretilmiş, yerel atıklardan elde edilemeyen renkler için inşaat atığı olarak açığa çıkan cam mozaikler kullanılmıştır. Bir yıl süren ayrıntılı desen ve üretim boyutlarında gerçekleştirilen denemeler sonucunda bölgedeki atık mermerlerin renk sınırlamaları nedeniyle yakın illerdeki farklı renklere sahip mermer atıklarının da kullanılabileceği saptanmıştır. Sonuçta bu çalışmada doğal ve endüstriyel atıkların kültürel mirası temsil edecek mozaik üretiminde kullanılmasıyla bölgede işsizliğin yaygın olduğu kadınlara yönelik özellikle turizmi ve inşaat sektörünü hedefleyen yeni ve estetik bir iş alanı önerisi geliştirilmiştir.
Belleten
As a result of archeological research conducted on prehistoric and protohistoric periods in Anato... more As a result of archeological research conducted on prehistoric and protohistoric periods in Anatolia a limited number of ceramic kilns were found. Therefore, two kilns, which have been found during the 2003 excavation season in Saraga Hoyuk and which belong to MBA II, are of great importance because they provide information regarding the ceramic production technology in the 2nd millennium B.C. One of these kilns is of big (Kiln 1) and the other is of small (Kiln 2) size. The both kilns show the similar work systems but both of them show same different features as the typologically. The kilns consist two chambers, in which the combustion and firing chambers. The kilns have heat transmission duct for the transfering of heat between combustion and firing chambers. Kiln 1 was used for firing of big size vessels and Kiln 2 for small size vessels. A few Middle Bronze Age pottery kiln were found in Southeast Anatolia and culturally related neighboring regions. Although, when we look Bronze...
35. AraştırmaSonuçları Toplantısı 2. Cilt, 2017
Kommagene; Bereketli Hilal’ın (Fertile Crescent) en kuzey noktalarından, insanoğlunun yerleşik ha... more Kommagene; Bereketli Hilal’ın (Fertile Crescent) en kuzey noktalarından, insanoğlunun yerleşik hayat için harekete geçtiği bölgelerden bir tanesidir. Diğer bir tanımlamayla, Kuzey Suriye platosunun yükselerek ulaştığı Anti Torosların Mezopotamya’ya bakan yüzüdür. Kommagene krallığına doğu ve kısmen de güneyde doğal bir sınır oluşturan Fırat Nehri ise Paleolitik Çağ’dan itibaren birçok yaşama hayat vermiştir.
Anadolu Arastırmaları, 2002
2013 yılında Merkez İlçe sınırları içerisinde gerçekleştirilen çalışmalar,
2014 yılında Besni İlç... more 2013 yılında Merkez İlçe sınırları içerisinde gerçekleştirilen çalışmalar,
2014 yılında Besni İlçe sınırları içerisinde devam etmiştir. Ancak 2013 yılında yeri saptanamayan Düderi Höyük ile köylülerle yaptığımız görüşmeler neticesinde Bağdere Köyü’nde ilk kez araştırma ekibi tarafından saptanan iki höyük daha çalışma kapsamına alınmıştır. 2014 yılı çalışmaları Besni İlçesi’nin daha çok ovalık olan güney tarafında yoğunlaşmıştır. Çok yüksek olmasa da oldukça kayalık yükseltilerin arasına sıkışmış, küçük iç ovalarda yoğun şekilde höyük yerleşmesine rastlanmıştır.
Arazide belgelenen seramik parçalarından edilinen ilk gözlemlere göre,
Adıyaman Besni İlçe’sinin prehistorik ve protohistorik dönemler açısından oldukça zengin bir bölge olduğu anlaşılmıştır. Aynı şekilde neredeyse gidilen bütün noktalarda karşılaşılan kaya mezarları, geç dönemlerde de bu bölgeninönemli bir yaşamsal merkez olduğunu ortaya koymaktadır. Tespit edilen bazı seramikler, bölgenin Kuzey Suriye kültür bölgesi ile ilişkili olduğunu göstermektedir.
Kuzey Suriye, Gaziantep ve Fırat Vadisi için çok karakteristik olan
ve M.Ö. 3. binin sonlarına tarihlendirilen, caliciform olarak bilinen, yeşilimsi bej hamurlu, çark yapımı kap parçalarına rastlanılmıştır. Aynı şekilde Orta Tunç Çağı II’ye tarihlendirilen, yivli dudaklı veya ağızlı kap parçaları da gözlemlenmiştir.
Apart from his surveys on Amik Plain, Robert Braidwood has conducted excavations on four differen... more Apart from his surveys on Amik Plain, Robert Braidwood has conducted excavations on four different mounds and established a general chronology for Amik Plain. His chronology for Amik is still valid and is being used for comparisons by many studies. As is known, Braidwood published the results of his extensive research on Amik Plain in Excavations in the Plain o f Antioch-I. This book as an important source of reference for comprehensive information on Amik Plain's prehistoric and
protohistoric periods also contains denotations for some pottery groups that were introduced to archaeological literature by Braidwood. Among these groups, plain simple ware (PSW) and simple ware (SW) constitute the subject of this paper.
These pottery groups' as fashionables of a certain period with a vast area of expansion are represented at Tilmen Höyük and Gedikli Karahöyük as well. Additionally, there are some grave
finds in simple ware type that were obtained after illegal excavations at Göbek Höyük, north of Gaziantep and Kazıklı Höyük, south of Gaziantep. It is inevitable that Tilmen Höyük and Gedikli Höyük had been in interaction with settlement on
Amik Plain as they are both located on rift plain of İslahiye which itself is a continuation of Amik Plain. Those two regions are located within the same cultural geography. Best documentations of this situation can be seen by pottery. Plain Simple Ware and Simple Ware can be taken as an example for these pottery groups. PSW and SW ceramics had a very wide expansion area and had been especially important at Northern
Syria and its environs, but in fact, they show some differentiations in chronology, technology and typology. However, in some studies, these two groups of pottery have been evaluated as the same, without any considerations towards their differences. Both pottery groups show similar fabric characteristics. Most important differing features of SW compared to PSW are; its high quality, mass production by a certain standard, new forms and that it had been dated to late EBA III. On the other hand, PSW can contain hand-made vessels along with wheel production and has plant inclusions.
ABSTRACT
The earliest depas known from Anatolia was found during the first excavations at Troia b... more ABSTRACT
The earliest depas known from Anatolia was found during the first excavations at Troia by Schliemann. Schliemann described these cups as “two-handled goblets” and “two-handled cups”, and stated that these should have been the depas amphikypellon (δἐπας άμϕικύπϵλλον) which were mentioned in epic texts of Homeros as drinking vessels. Thus, vessel forms in question have been named depas amphikypellon in the archeological literature. The first depa from Kültepe were found in 1950-65, during the excavations directed by T. Özgüç at the
Early Bronze Age layers of the mound. In 2006 and 2009, under the direction of F. Kulakoğlu the new period of excavations began at Kültepe and the mound (Kanesh) consecutively. Even though EBA structures unearthed at the mound were cleared before abandonment, numerous sherds of depa have been discovered during excavations held in years 2010-2012.
ÖZET
Anadolu’nun bilinen ilk depasları, Schliemann tarafından, Troya’daki ilk kazılarda ele geçmiştir. Schliemann,
“Two-Handled Goblet” ve “Two-Handled Cup” olarak isimlendirdiği kapların, Homeros’un destan metinlerinde adı geçen ve içki kabı olarak kullanıldığı belirtilen depas amphikypellon (δἐπας άμϕικύπϵλλον) olması gerektiğini yazmıştır. Böylelikle, söz konusu kap formları arkeoloji dünyasında depas amphikypellon olarak anılmaya başlamıştır.
Kültepe’deki depas türü kaplar, ilk olarak 1950-65 yılları arasında,T. Özgüç tarafından gerçekleştirilen kazılarda, höyüğün Eski Tunç Çağı tabakalarında ele geçmiştir. 2006 yılından itibaren ise, F. Kulakoğlu başkanlığında Kültepe’de yürütülen yeni dönem kazıları, 2009 yılından itibaren höyük (Kaniş) kısmında sürdürülmektedir. Höyük kısmında tespit edilen ETÇ yapılarının terk edilmeden önce boşaltılmış olmalarına
rağmen, 2010-2012 yılları arasında gerçekleştirilen kazılar sonucunda çok sayıda depas türü kaplara ait parçalar ele geçmiştir. Kültepe’de yerel olarak üretildikleri anlaşılan depas türü kaplar, iç bükey (“S” profilli), dış bükey (hafif küresel profilli) ve hafif dışa açılan (çan biçimli) gövdeli depaslar olmak üzere üç ana form altında incelenebilir. Söz konusu bu üç ana form için değişmeyen tek özellik, kırmızı boya bant bezekli olmalarıdır.
Depas türü kapların kırmızı boya bant ile bezenmesi, Kültepe ve yakın çevresine özgü bir süsleme anlayışıdır. Tipolojik açıdan incelendiğinde, Kültepe’nin Batı Anadolu ile karşılaştırılacak depasları iç bükey (S profilli) olanlardır. Söz konusu depaslar, Batı ve İçbatı Anadolu depasları ile genel anlamda bir benzerlik
gösterse de, bazı detaylar, iki bölge arasındaki bölgesel farklılıkları göstermektedir. Farklılıklar genellikle ağız veya dip kısmında görülmektedir. Yaygın görüşlerin aksine, Suriye kültür bölgesi içerisinde görülen depaslar, daha çok Orta Anadolu ile ilişkilidir. Selenkahiye’de bulunan depas, bütün özellikleri
ile Kültepe örneğine benzemektedir. Bundan dolayı söz konusu kabın Batı Anadolu ile değil, Orta Anadolu ile ilişkilendirilmesi gerekmektedir. Söz konusu ilişki, Fırat Vadisi üzerinden Orta Anadolu’ya bağlanan yollarla sağlanmış olmalıdır.
Journal of Cuneiform Studies Supplemental Series -4 - current research at Kültepe-Kanesh, 2014
During the excavations of Kültepe conducted by Prof. Tahsin Özgüç and, from 2006, by Prof. Fikri ... more During the excavations of Kültepe conducted by Prof. Tahsin Özgüç and, from 2006, by Prof. Fikri Kulakoğlu, eighteen ancient occupation levels were uncovered. The Early Bronze Age (EBA) periods at Kültepe are represented by Levels 11–18 and prove that the site was an important and influential regional center in the third millennium BCE. Level 18 has been identified in a small area and belongs to the Early Bronze Age I (hereafter EBA I). Finds from the Early Bronze Age II levels (hereafter EBA II), found in Levels 14–17, show that Kültepe had close relations to Mesopotamia, northern Syria and Cilicia during that period. Compared to the early phases of EBA II, the pottery from the later phase is more abundant and demonstrates characteristics
of the north Euphrates region. Levels 11–13 belong to the Early Bronze Age III (EBA III) and have prominent monumental architecture. The presence of depas and tankard-type vessels is important as it shows not only relations between Kültepe and western Anatolia but also between Kültepe and regions in the south. Monumental buildings unearthed in three different levels of the EBA III in Kültepe are quite different from its Anatolian contemporaries both in scale and plan. This architecture shows that Kültepe was an important center not only in second, but also in third millennium BCE. Archaeological evidence obtained in these layers is important as it shows not only the cultural characteristics of Kültepe, but also the interregional relations taking in a vast area from Ur in south to the Aegean Islands in the west, as well as neighboring regions closer to Kültepe.
Anadolu / Anatolia, 2009
Summary: The grooved rim ceramic group which is plentiful in the Middle Bronze Age layers of Şara... more Summary: The grooved rim ceramic group which is plentiful in the Middle Bronze Age layers of Şaraga Höyük is the main subject of this article. The pottery kilns and large numbers of unbaked grooved rim samples that are uncovered in the vicinity showed that the ceramic production is made locally in Şaraga Höyük. The entire grooved rim ceramic group is wheel-made, light colored, thin paste and in fine ware. The grooved rim vessel types are jars and pithoi. The ripple combed decoration is the most significant type of decoration. The grooved rim ceramic group is particularly seen on the west coast of Euphrates as intense. In the east of Euphrates there is a different view of grooved ceramic tradition. As in Şaraga Höyük on the west coast of Euphrates the grooves are applied upon the extended rims of vessels. In the east of Euphrates the grooves are applied on the edge of the rim. The grooved rim ceramic group is extremely important in terms of display the relationships between the M.B.A. settlements of Southeastern Anatolia and Northern Syria regions. This ceramic group is intense particularly during the M.B.A. II period on the west coast of Euphrates. The grooved rim ceramic group of mound Şaraga Höyük is dated to the M.B.A. II period.
Conference Presentations by Sabahattin Ezer
38. ARKEOMETRİ SONUÇLARI TOPLANTISI, 2024
Here, 6 pyrotechnic installations unearthed since 2012 are briefly described and evaluated in the... more Here, 6 pyrotechnic installations unearthed since 2012 are briefly described and evaluated in the form of a report. Four of these furnaces date to the Middle Bronze Age II and two to the Iron Age. These ovens are introduced in a chronological order regardless of the year of discovery.
Oylum Höyük, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin batısında, Kilis il merkezinin yaklaşık 7 km. doğusunda yer alır. Yerleşme, 460 x 370 m boyutları ve 37 m yüksekliğiyle bölgenin en büyük höyüklerinden birisidir.
Oylum Höyük’teki arkeolojik araştırmalar 1986 yılından itibaren kesintisiz bir şekilde sürdürülmektedir. 1986-2011 yılları arasında Engin Özgen başkanlığında yürütülen kazılar, 2012 yılından itibaren Atilla Engin tarafından, höyüğün batı yamacında yaklaşık 55x70 m’lik bir alanda, 22 plankarede sürdürülmektedir. Bu çalışmalar sonucunda ortaya çıkarılan tabakalar, Orta Tunç Çağı I evresinden başlayarak Demir Çağı’nın sonlarına kadar kesintisiz bir stratigrafi vermiştir.
2012 yılından itibaren Oylum Höyük’ün kuzeybatı kesiminde sürdürülen kazılar yaklaşık 3850 m²’lik bir alana ulaşmıştır. Bu kazı alanının tamamında saptanan Demir Çağı tabakalarından sonra, alanın bir kısmında en erken OTÇ I tabakalarına kadar inilmiştir. Bu kazı alanında yürütülen çalışmalar sonunda OTÇ II’ye ait 4 ve Demir Çağı’na ait 3 adet piroteknik ünite saptanmıştır.
Oylum Höyük’te MÖ 2. binin ilk çeyreği saray olduğu düşünülen anıtsal bir yapı ile temsil edilmektedir. Sarayın şiddetli bir yangınla son bulmasından sonra OTÇ’nin II. evresinde bu alanın daha çok çöplük, mezarlık ve endüstriyel üretimler için kullanıldığı anlaşılmıştır.
OTÇ I saray duvarının üzerine oturmuş ve OTÇ II’nin erken evresine tarihlenen bir seramik fırını şu an için Oylum Höyük’ten bilinen en erken piroteknik kurulumdur. Oldukça iyi korunmuş durumda tespit edilen seramik fırını, bölgeden az bilinen seramik fırınlarının teknolojisi ve seramik üretim sürecinin önemli bir aşaması hakkında bilgiler sunmaktadır.
Seramik fırınından tipolojik ve teknolojik olarak ayrılan tek odalı (gözlü), OTÇ II’ye ait diğer fırınların metal, cam ve seramik üretiminde kullanıldıkları yapılan analizlerden anlaşılmaktadır. ÖZA 202 olarak isimlendirilen fırından yaklaşık 200 kg ağırlığında cüruf toplanmıştır. Bu cüruflardan elde edilen XRF analizi buranın metalürjik işler için kullanılan bir fırın olduğu göstermektedir. Ancak içerisinde ele geçen çok sayıda seramik parçaları ve birkaç tüm kap, buranın fonksiyonel açıdan farklı amaçlar için de kullanılmış olabileceğine işaret etmektedir. Bazı tüm kaplar ısının şiddeti ile deforme olmuş durumdadır. Ele geçen damla şeklinde, oldukça parlak küçük cüruf parçalarının cam üretimi ile ilgili olduğu düşünülmektedir. Söz konusu fırından elde edile arkeolojik materyal üzerinde kapsamlı bir arkeometrik çalışma yapılmadığı için henüz kesin ifadelerde bulunamıyoruz.
M20 açmasındaki ÖZA 67 numaralı fırın kuzeybatı-güneydoğu yönünde uzanan uzun oval planlıdır. Yaklaşık 3,30x1.30 cm. boyutlarındaki fırın içinden ele geçen çok miktarda bronz/bakır cürufları, fırının madencilik faaliyetleri ile ilgili olduğunu göstermiştir.
ÖZA 176 olarak kodlanan fırından elde edilen analiz sonuçları ise cam üretimine işaret etmektedir. Bu sonuçlar bölgede bilinenden daha erken bir dönemde camın kullanımını göstermesi açısından önemlidir. Fırının aynı zamanda metalürji işlerinde de kullanıldığı düşünülmektedir.
Oylum Höyük Demir Çağı tabakalarında tespit edilen 3 adet piroteknik kurulum farklı tipolojik özellikler göstermektedir. Demir Çağı’na ait Oylum Höyük fırınlarının farklı tipolojik özelliklere sahip olmalarının nedeni henüz tam olarak anlaşılmamıştır. Fırınlardaki tipolojik farklılıklar kesin olmamakla birlikte birkaç nedenle açıklanabilir. Birincisi, fırınların farklı fonksiyonel özelliklere sahip olma ihtimalidir. İkincisi, üretimin boyutuyla ilgili olabilir. Üçüncü neden ise, Erken Demir Çağı ile Geç Demir Çağı fırınları arasında tipolojik farklılıkların olma ihtimalidir. Sıraladığımız nedenlerin tamamı veya birkaçının aynı anda olma ihtimalide mümkündür.
Oylum Höyük’ün kuzeybatı yamacında son yıllarda sürdürülen kazılar 10x10 metrelik 22 açmada devam etmektedir. Bu açmaların büyük bir kısmında Orta Tunç Çağı tabakalarına inilmiş olsa da Demir Çağı tabakalarında kazıları devam eden açmalarda bulunmaktadır. Bundan dolayı endüstriyel işler için kullanıldığını düşündüğümüz bu alanın sınırları henüz tam olarak belirlenememiştir. Buna rağmen mevcut bilgilerle OTÇ II’nin erken evresinde büyük bir alanda tespit etmiş olduğumuz çöplük alanının aynı zamanda endüstriyel işlerin artıklarını da barındırdığını söyleyebiliriz.
Burada konu edilen tabakalarda ele geçen arkeolojik verilerin yanında, elde edilen C14 analiz sonuçları söz konusu tabakaları kesin olarak tarihlendirmemizi sağlamıştır.
Yüzey Araştırmaları, 2022
2020 yılında Kahta, Gölbaşı, Besni ve Merkez ilçe sınırlarında çalışma yapılmıştır. Özellikle Pal... more 2020 yılında Kahta, Gölbaşı, Besni ve Merkez ilçe sınırlarında çalışma yapılmıştır. Özellikle Paleolitik Dönem araştırmalarına ağırlık verilmiştir. Söz konusu dönem için potansiyel yaşam alanı oluşturan vadiler ve mağaralar, üzerinde durulan coğrafyalar olmuştur. Bunun yanında protohistorik dönemlerde araştırılmış ve yeni merkezler saptanmıştır. Adıyaman’ın Paleolitik dönemlerine ilişkin önceki çalışmalar daha çok Fırat Vadisi ve yakınlarında gerçekleşmiş ve önemli sonuçlar elde edilmiştir.
38. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 2023
Adıyaman il sınırları içerisinde gerçekleştirilen 2021 yılı arkeolojik yüzey araştırmaları, 14-29... more Adıyaman il sınırları içerisinde gerçekleştirilen 2021 yılı arkeolojik yüzey araştırmaları, 14-29 Eylül 2021 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. 2013 yılında başlanılan “Adıyaman İli Prehistorik ve Protohistorik Dönem Arkeolojik
Yüzey Araştırmaları Projesi (ADYAP)” saha çalışmaları 2021 sezonu ile sonlandırılmıştır. Böylelikle söz konusu projenin saha çalışmaları, 2013- 2016 ve 2020-2021 yılları arasında olmak üzere toplamda 6 sezonda tamamlanmıştır. 2021 yılı çalışmaları Gölbaşı, Besni, Merkez, Samsat ve Kahta ilçelerinde gerçekleşmiştir. (Harita: 1). Yüzey araştırmasında, daha önce ziyaret edilmiş olan merkezlerin dışında yeni alanlar da araştırılmıştır. 2021 yılı çalışmalarında prehistorik çağlara yönelik araştırmalar ağırlık kazanmış ve bu nedenle bazı vadiler ziyaret edilmiştir. Çalışmalar neticesinde, 16 adet tescilsiz arkeolojik sit tespit edilmiştir. Tescilli olan Terbizek Höyük’te detaylı çalışmalar yapılmıştır.
Türkiye Yüzey Araştırmaları Webinarı I-II-III, 2020
Haber iş birliği ile düzenlenen ve 3 bölüm şeklinde organize edilen "Türkiye Yüzey Araştırmaları ... more Haber iş birliği ile düzenlenen ve 3 bölüm şeklinde organize edilen "Türkiye Yüzey Araştırmaları Webinarı"nda Bakanlığımız izinleriyle gerçekleştirilen çalışmalar, bilim insanları ve ilgilerle paylaşılmıştır. Dünyayı etkisi altına alan çağın salgını, ülkemizde de etkisini göstermiş, olağan şekilde yapılan birçok etkinlik, internet ortamında gerçekleştirilmiştir. Anadolu'da tespit edilen; Paleolitik Çağlardan günümüze kadar iskân görmüş birçok arkeolojik yerleşim yerinde, Bakanlığımız izinleriyle gerçekleştirilen kazı ve yüzey araştırmalarından ele geçen buluntular, müzelerimizde ziyaretçilerin beğenisine sunulmuş, elde edilen bilimsel bulgular ise düzenlenen webinarlar ile hem bilim insanlarına hem de konuyla ilgili birçok izleyiciye ulaşmış ve bu çevrim içi konferanslar, büyük ilgi görmüştür. Bu ve benzeri etkinlikler, Bakanlığımızca önemsenmekte ve desteklenmektedir. Bu etkinlikler vesilesiyle hem uzmanlar hem de ilgililer, birbirlerinden ve çalışmalardan haberdar olmuş, görüş ve öneriler de birinci elden muhataplarına ulaştırılmıştır. Nitekim arkeolojinin bilinmesi, toplumsal hale getirilmesi, farkındalığının arttırılması, yaptığımız işlerin görünür olması, en önemli hedefimizdir. 2020 yılında, salgının devam etmesine rağmen alınan önlemler ve ekiplerin özverili çalışmalarıyla 118 Kararnameli Türk Kazısı, 21 Bakanlar Kurulu Kararlı Yabancı Kazı, 44 Müze Kazısı, 5 sualtı kazısı gerçekleştirilmiştir. Bunun yanı sıra 65 Türk Yüzey Araştırması, 3 yabancı yüzey araştırması, 3 sualtı araştırması gerçekleştirilmiş, ayrıca müze müdürlüklerince 138 kurtarma kazısı, 38 temizlik çalışması, 50 sondaj kazısı, 12 kamu yatırım alanları kazısı, 11 tescilsiz alanlardaki sondaj ve jeofizik çalışması ve 6 jeofizik-jeoradar çalışmasıyla yıl boyu toplamda 502 adet faaliyet gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalarla geçmişin izini taşıyan 6 binden fazla eser, gün ışığına çıkartılmış ve bu faaliyetlere 40 milyon liradan fazla ödenek aktarılmıştır. 2021 yılı itibariyle 12 aylık kazı sayımız 127'ye yükseltilmiştir. Ülkemizdeki arkeolojik kazı ve yüzey araştırması çalışmalarının sayısı artırılarak birçok alanda yapılacak çalışmalarla bilim dünyasına yeni bulgu ve bilgiler ışığında katkı sağlanacağı şüphesizdir. Mezkûr kazı ve yüzey araştırmalarına ilişkin sonuçların Bakanlığımızca ulusal ve uluslararası mecralarda tanıtılması son derece önemsemektedir. Bu tür etkinliklerin gerçekleştirilmesinde her zaman işbirliği içinde olacağımız taahhüdüyle üniversitelerimiz ve Arkeolojihaber iş birliğiyle düzenlenen webinarlarda emeği geçenlere teşekkür ederiz.
Uploads
Papers by Sabahattin Ezer
Adıyaman, which has been an important living area since prehistoric times, is a region in the north of the region defined as the Fertile Crescent, which hosts many vital geographical elements together. Although the archaeological researches in Adıyaman have provided important information about prehistoric and posthistorical cultures, satisfactory results have not been reached yet. The most important reason for this is that the studies carried out are short-term and concentrated in a certain region. Therefore, our knowledge of the archeology of Adıyaman outside the Karababa region is very limited.
Written sources give important clues that Adıyaman is an important transition region. Even indirectly, very little information about the 3rd millennium BC and especially the written sources of the 2nd millennium BC show that Adıyaman has a special place in the relations between Central Anatolia and Mesopotamia. It is clearly understood from the written documents that this place ( Hahhum ) was an important center where commercial products from other regions were collected and shipped, as well as their own local products.
Prehistoric and protohistoric period pottery of Adıyaman provides important information about the cultural characteristics and interactions of the region. It is seen that Adıyaman gained weight with local cultural features in the 3rd millennium BC and had intense cultural relations with the neighboring regions. Excavations in the Karababa area revealed that some vessel forms typical for Northern Syria, such as the cyma-recta , were produced locally here. In addition, it has been proven that the Reserved Slip Ware and Karababa Painted Ware, which are among the ceramic groups specific to the region, were produced locally here.
During the ADYAP surveys, flint blades from different periods were found in many mounds. Among them, Canaanean Blade are abundant. Cores belonging to these blades were found in some mounds. The fact that Adıyaman has very rich resources in terms of flint raw material must have played an important role in the development of blade production technology in the region.
Adıyaman's location and geographical features played the most important role in shaping the cultures here. Anti-Taurus mountain ranges limited the relations with the north. Although Adıyaman's relations with the southern regions were interrupted by the Euphrates River and some mountainous regions that are not very difficult, they were much easier than the northern regions. Due to these geographical elements we have mentioned, we can say that Adıyaman has its own local culture and is mostly related to the Euphrates Basin of Northern Syria and the west of this basin. The relations with the Habur Region and the Eastern Anatolia Region are much less.
ÖZET
Tarihöncesi dönemlerden itibaren önemli bir yaşam alanı olan Adıyaman, Bereketli Hilal olarak tanımlanan bölgenin kuzeyinde, hayati öneme sahip birçok coğrafi unsuru bir arada barındıran bir bölgedir. Adıyaman’da yapılan arkeolojik araştırmalar tarihöncesi ve sonrası kültürler hakkında önemli bilgiler vermiş olsa da henüz doyurucu sonuçlara tam olarak ulaşılmamıştır. Bunun en önemli nedeni, yapılmış olan çalışmaların kısa süreli ve belirli bir bölgede yoğunlaşmış olmasından kaynaklanmaktadır. Özellikle Adıyaman’ın Karababa bölgesi dışındaki arkeolojisi hakkında bilgilerimiz çok sınırlıdır.
Yazılı kaynaklar, Adıyaman’ın önemli bir geçiş bölgesi olduğuna dair önemli ipuçları vermektedir. Dolaylı da olsa, MÖ 3. bine ait çok az bilgi ve özellikle MÖ 2. bine ait yazılı kaynaklar, Orta Anadolu -Mezopotamya ilişkilerinde Adıyaman’ın özel bir yere sahip olduğunu göstermektedir. Buranın (Hahhum), kendi yerel ürünlerinin yanı sıra, başka bölgelerden gelen ticari ürünlerin toplandığı ve sevk edildiği önemli bir merkez olduğu yazılı belgelerden açıkça anlaşılmaktadır. Arkeolojik veriler, MÖ 2. binyılda olduğu gibi, Adıyaman’ın MÖ 3. binyılda da Kültepe ile Mezopotamya arasındaki ilişkinin önemli bir parçası olduğuna işaret etmektedir.
Adıyaman’ın jeopolitik konumun yanı sıra, iklim koşulları ve sahip olduğu kaynaklar bölgenin önemini arttırmıştır. Adıyaman’ın önemli su kaynaklarına sahip olması, maden ve ahşap kaynakları açısından zengin Anti-Toros Dağları’nın eteğinde bulunması, verimli ovaları ve Orta Anadolu ile Kuzey Suriye arasında tampon bölgede bulunması bu bölgeyi cazip kılmıştır.
Adıyaman’ın prehistorik ve protohistorik dönem seramiği bölgenin kültürel özellikleri ve etkileşimleri hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Adıyaman’da, MÖ 3. binyılda yerel kültür özelliklerin ağırlık kazandığı ve buranın yakın komşu bölgeler ile yoğun kültürel ilişkiler içinde olduğu görülmektedir. Karababa bölgesinde yapılan kazılar, Kuzey Suriye için tipik olan cyma-recta gibi bazı kap formları ve seramik gruplarının burada yerel olarak üretildiğini ortaya koymuştur.
ADYAP araştırmaları sırasında çok sayıda höyükte, farklı dönemlere ait çakmaktaşı dilgiler saptanmıştır. Bunlar içerisinde Kenan Tipi dilgiler yoğunluktadır. Bazı höyüklerde bu dilgilere ait çekirdeklerde görülmüştür. Adıyaman’ın çakmaktaşı hammaddesi açısından çok zengin kaynaklara sahip olması bölgedeki dilgi üretim teknolojisinin gelişmesinde önemli rol oynamıştır.
Adıyaman’ın konumu ve coğrafi özellikleri, buradaki kültürlerin şekillenmesinde en önemli rolü oynamıştır. Anti-Toros sıra dağları kuzeyle olan ilişkileri sınırlandırmıştır. Adıyaman’ın güney bölgeler ile olan ilişkileri ise Fırat Nehri ve çok zorlu olmayan dağlık bazı bölgelerle kesintiye uğramış olsa da kuzey bölgelere oranla çok daha kolay olmuştur. Bu coğrafi unsurlar nedeniyle, Adıyaman’ın kendi yerel kültürüne sahip olduğu ve daha çok Kuzey Suriye’nin Fırat Havzası ve bu havzanın batısı ile ilişkili olduğunu söyleyebiliriz. Habur Bölgesi ve Doğu Anadolu Bölgesi ile olan ilişkiler ise çok daha azdır.
2014 yılında Besni İlçe sınırları içerisinde devam etmiştir. Ancak 2013 yılında yeri saptanamayan Düderi Höyük ile köylülerle yaptığımız görüşmeler neticesinde Bağdere Köyü’nde ilk kez araştırma ekibi tarafından saptanan iki höyük daha çalışma kapsamına alınmıştır. 2014 yılı çalışmaları Besni İlçesi’nin daha çok ovalık olan güney tarafında yoğunlaşmıştır. Çok yüksek olmasa da oldukça kayalık yükseltilerin arasına sıkışmış, küçük iç ovalarda yoğun şekilde höyük yerleşmesine rastlanmıştır.
Arazide belgelenen seramik parçalarından edilinen ilk gözlemlere göre,
Adıyaman Besni İlçe’sinin prehistorik ve protohistorik dönemler açısından oldukça zengin bir bölge olduğu anlaşılmıştır. Aynı şekilde neredeyse gidilen bütün noktalarda karşılaşılan kaya mezarları, geç dönemlerde de bu bölgeninönemli bir yaşamsal merkez olduğunu ortaya koymaktadır. Tespit edilen bazı seramikler, bölgenin Kuzey Suriye kültür bölgesi ile ilişkili olduğunu göstermektedir.
Kuzey Suriye, Gaziantep ve Fırat Vadisi için çok karakteristik olan
ve M.Ö. 3. binin sonlarına tarihlendirilen, caliciform olarak bilinen, yeşilimsi bej hamurlu, çark yapımı kap parçalarına rastlanılmıştır. Aynı şekilde Orta Tunç Çağı II’ye tarihlendirilen, yivli dudaklı veya ağızlı kap parçaları da gözlemlenmiştir.
protohistoric periods also contains denotations for some pottery groups that were introduced to archaeological literature by Braidwood. Among these groups, plain simple ware (PSW) and simple ware (SW) constitute the subject of this paper.
These pottery groups' as fashionables of a certain period with a vast area of expansion are represented at Tilmen Höyük and Gedikli Karahöyük as well. Additionally, there are some grave
finds in simple ware type that were obtained after illegal excavations at Göbek Höyük, north of Gaziantep and Kazıklı Höyük, south of Gaziantep. It is inevitable that Tilmen Höyük and Gedikli Höyük had been in interaction with settlement on
Amik Plain as they are both located on rift plain of İslahiye which itself is a continuation of Amik Plain. Those two regions are located within the same cultural geography. Best documentations of this situation can be seen by pottery. Plain Simple Ware and Simple Ware can be taken as an example for these pottery groups. PSW and SW ceramics had a very wide expansion area and had been especially important at Northern
Syria and its environs, but in fact, they show some differentiations in chronology, technology and typology. However, in some studies, these two groups of pottery have been evaluated as the same, without any considerations towards their differences. Both pottery groups show similar fabric characteristics. Most important differing features of SW compared to PSW are; its high quality, mass production by a certain standard, new forms and that it had been dated to late EBA III. On the other hand, PSW can contain hand-made vessels along with wheel production and has plant inclusions.
The earliest depas known from Anatolia was found during the first excavations at Troia by Schliemann. Schliemann described these cups as “two-handled goblets” and “two-handled cups”, and stated that these should have been the depas amphikypellon (δἐπας άμϕικύπϵλλον) which were mentioned in epic texts of Homeros as drinking vessels. Thus, vessel forms in question have been named depas amphikypellon in the archeological literature. The first depa from Kültepe were found in 1950-65, during the excavations directed by T. Özgüç at the
Early Bronze Age layers of the mound. In 2006 and 2009, under the direction of F. Kulakoğlu the new period of excavations began at Kültepe and the mound (Kanesh) consecutively. Even though EBA structures unearthed at the mound were cleared before abandonment, numerous sherds of depa have been discovered during excavations held in years 2010-2012.
ÖZET
Anadolu’nun bilinen ilk depasları, Schliemann tarafından, Troya’daki ilk kazılarda ele geçmiştir. Schliemann,
“Two-Handled Goblet” ve “Two-Handled Cup” olarak isimlendirdiği kapların, Homeros’un destan metinlerinde adı geçen ve içki kabı olarak kullanıldığı belirtilen depas amphikypellon (δἐπας άμϕικύπϵλλον) olması gerektiğini yazmıştır. Böylelikle, söz konusu kap formları arkeoloji dünyasında depas amphikypellon olarak anılmaya başlamıştır.
Kültepe’deki depas türü kaplar, ilk olarak 1950-65 yılları arasında,T. Özgüç tarafından gerçekleştirilen kazılarda, höyüğün Eski Tunç Çağı tabakalarında ele geçmiştir. 2006 yılından itibaren ise, F. Kulakoğlu başkanlığında Kültepe’de yürütülen yeni dönem kazıları, 2009 yılından itibaren höyük (Kaniş) kısmında sürdürülmektedir. Höyük kısmında tespit edilen ETÇ yapılarının terk edilmeden önce boşaltılmış olmalarına
rağmen, 2010-2012 yılları arasında gerçekleştirilen kazılar sonucunda çok sayıda depas türü kaplara ait parçalar ele geçmiştir. Kültepe’de yerel olarak üretildikleri anlaşılan depas türü kaplar, iç bükey (“S” profilli), dış bükey (hafif küresel profilli) ve hafif dışa açılan (çan biçimli) gövdeli depaslar olmak üzere üç ana form altında incelenebilir. Söz konusu bu üç ana form için değişmeyen tek özellik, kırmızı boya bant bezekli olmalarıdır.
Depas türü kapların kırmızı boya bant ile bezenmesi, Kültepe ve yakın çevresine özgü bir süsleme anlayışıdır. Tipolojik açıdan incelendiğinde, Kültepe’nin Batı Anadolu ile karşılaştırılacak depasları iç bükey (S profilli) olanlardır. Söz konusu depaslar, Batı ve İçbatı Anadolu depasları ile genel anlamda bir benzerlik
gösterse de, bazı detaylar, iki bölge arasındaki bölgesel farklılıkları göstermektedir. Farklılıklar genellikle ağız veya dip kısmında görülmektedir. Yaygın görüşlerin aksine, Suriye kültür bölgesi içerisinde görülen depaslar, daha çok Orta Anadolu ile ilişkilidir. Selenkahiye’de bulunan depas, bütün özellikleri
ile Kültepe örneğine benzemektedir. Bundan dolayı söz konusu kabın Batı Anadolu ile değil, Orta Anadolu ile ilişkilendirilmesi gerekmektedir. Söz konusu ilişki, Fırat Vadisi üzerinden Orta Anadolu’ya bağlanan yollarla sağlanmış olmalıdır.
of the north Euphrates region. Levels 11–13 belong to the Early Bronze Age III (EBA III) and have prominent monumental architecture. The presence of depas and tankard-type vessels is important as it shows not only relations between Kültepe and western Anatolia but also between Kültepe and regions in the south. Monumental buildings unearthed in three different levels of the EBA III in Kültepe are quite different from its Anatolian contemporaries both in scale and plan. This architecture shows that Kültepe was an important center not only in second, but also in third millennium BCE. Archaeological evidence obtained in these layers is important as it shows not only the cultural characteristics of Kültepe, but also the interregional relations taking in a vast area from Ur in south to the Aegean Islands in the west, as well as neighboring regions closer to Kültepe.
Conference Presentations by Sabahattin Ezer
Oylum Höyük, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin batısında, Kilis il merkezinin yaklaşık 7 km. doğusunda yer alır. Yerleşme, 460 x 370 m boyutları ve 37 m yüksekliğiyle bölgenin en büyük höyüklerinden birisidir.
Oylum Höyük’teki arkeolojik araştırmalar 1986 yılından itibaren kesintisiz bir şekilde sürdürülmektedir. 1986-2011 yılları arasında Engin Özgen başkanlığında yürütülen kazılar, 2012 yılından itibaren Atilla Engin tarafından, höyüğün batı yamacında yaklaşık 55x70 m’lik bir alanda, 22 plankarede sürdürülmektedir. Bu çalışmalar sonucunda ortaya çıkarılan tabakalar, Orta Tunç Çağı I evresinden başlayarak Demir Çağı’nın sonlarına kadar kesintisiz bir stratigrafi vermiştir.
2012 yılından itibaren Oylum Höyük’ün kuzeybatı kesiminde sürdürülen kazılar yaklaşık 3850 m²’lik bir alana ulaşmıştır. Bu kazı alanının tamamında saptanan Demir Çağı tabakalarından sonra, alanın bir kısmında en erken OTÇ I tabakalarına kadar inilmiştir. Bu kazı alanında yürütülen çalışmalar sonunda OTÇ II’ye ait 4 ve Demir Çağı’na ait 3 adet piroteknik ünite saptanmıştır.
Oylum Höyük’te MÖ 2. binin ilk çeyreği saray olduğu düşünülen anıtsal bir yapı ile temsil edilmektedir. Sarayın şiddetli bir yangınla son bulmasından sonra OTÇ’nin II. evresinde bu alanın daha çok çöplük, mezarlık ve endüstriyel üretimler için kullanıldığı anlaşılmıştır.
OTÇ I saray duvarının üzerine oturmuş ve OTÇ II’nin erken evresine tarihlenen bir seramik fırını şu an için Oylum Höyük’ten bilinen en erken piroteknik kurulumdur. Oldukça iyi korunmuş durumda tespit edilen seramik fırını, bölgeden az bilinen seramik fırınlarının teknolojisi ve seramik üretim sürecinin önemli bir aşaması hakkında bilgiler sunmaktadır.
Seramik fırınından tipolojik ve teknolojik olarak ayrılan tek odalı (gözlü), OTÇ II’ye ait diğer fırınların metal, cam ve seramik üretiminde kullanıldıkları yapılan analizlerden anlaşılmaktadır. ÖZA 202 olarak isimlendirilen fırından yaklaşık 200 kg ağırlığında cüruf toplanmıştır. Bu cüruflardan elde edilen XRF analizi buranın metalürjik işler için kullanılan bir fırın olduğu göstermektedir. Ancak içerisinde ele geçen çok sayıda seramik parçaları ve birkaç tüm kap, buranın fonksiyonel açıdan farklı amaçlar için de kullanılmış olabileceğine işaret etmektedir. Bazı tüm kaplar ısının şiddeti ile deforme olmuş durumdadır. Ele geçen damla şeklinde, oldukça parlak küçük cüruf parçalarının cam üretimi ile ilgili olduğu düşünülmektedir. Söz konusu fırından elde edile arkeolojik materyal üzerinde kapsamlı bir arkeometrik çalışma yapılmadığı için henüz kesin ifadelerde bulunamıyoruz.
M20 açmasındaki ÖZA 67 numaralı fırın kuzeybatı-güneydoğu yönünde uzanan uzun oval planlıdır. Yaklaşık 3,30x1.30 cm. boyutlarındaki fırın içinden ele geçen çok miktarda bronz/bakır cürufları, fırının madencilik faaliyetleri ile ilgili olduğunu göstermiştir.
ÖZA 176 olarak kodlanan fırından elde edilen analiz sonuçları ise cam üretimine işaret etmektedir. Bu sonuçlar bölgede bilinenden daha erken bir dönemde camın kullanımını göstermesi açısından önemlidir. Fırının aynı zamanda metalürji işlerinde de kullanıldığı düşünülmektedir.
Oylum Höyük Demir Çağı tabakalarında tespit edilen 3 adet piroteknik kurulum farklı tipolojik özellikler göstermektedir. Demir Çağı’na ait Oylum Höyük fırınlarının farklı tipolojik özelliklere sahip olmalarının nedeni henüz tam olarak anlaşılmamıştır. Fırınlardaki tipolojik farklılıklar kesin olmamakla birlikte birkaç nedenle açıklanabilir. Birincisi, fırınların farklı fonksiyonel özelliklere sahip olma ihtimalidir. İkincisi, üretimin boyutuyla ilgili olabilir. Üçüncü neden ise, Erken Demir Çağı ile Geç Demir Çağı fırınları arasında tipolojik farklılıkların olma ihtimalidir. Sıraladığımız nedenlerin tamamı veya birkaçının aynı anda olma ihtimalide mümkündür.
Oylum Höyük’ün kuzeybatı yamacında son yıllarda sürdürülen kazılar 10x10 metrelik 22 açmada devam etmektedir. Bu açmaların büyük bir kısmında Orta Tunç Çağı tabakalarına inilmiş olsa da Demir Çağı tabakalarında kazıları devam eden açmalarda bulunmaktadır. Bundan dolayı endüstriyel işler için kullanıldığını düşündüğümüz bu alanın sınırları henüz tam olarak belirlenememiştir. Buna rağmen mevcut bilgilerle OTÇ II’nin erken evresinde büyük bir alanda tespit etmiş olduğumuz çöplük alanının aynı zamanda endüstriyel işlerin artıklarını da barındırdığını söyleyebiliriz.
Burada konu edilen tabakalarda ele geçen arkeolojik verilerin yanında, elde edilen C14 analiz sonuçları söz konusu tabakaları kesin olarak tarihlendirmemizi sağlamıştır.
Yüzey Araştırmaları Projesi (ADYAP)” saha çalışmaları 2021 sezonu ile sonlandırılmıştır. Böylelikle söz konusu projenin saha çalışmaları, 2013- 2016 ve 2020-2021 yılları arasında olmak üzere toplamda 6 sezonda tamamlanmıştır. 2021 yılı çalışmaları Gölbaşı, Besni, Merkez, Samsat ve Kahta ilçelerinde gerçekleşmiştir. (Harita: 1). Yüzey araştırmasında, daha önce ziyaret edilmiş olan merkezlerin dışında yeni alanlar da araştırılmıştır. 2021 yılı çalışmalarında prehistorik çağlara yönelik araştırmalar ağırlık kazanmış ve bu nedenle bazı vadiler ziyaret edilmiştir. Çalışmalar neticesinde, 16 adet tescilsiz arkeolojik sit tespit edilmiştir. Tescilli olan Terbizek Höyük’te detaylı çalışmalar yapılmıştır.