Na
suka
e yaca raraba ni
kakana kamikamica
, ka rawa ni
kakabohaidreiti
, ka vuqa vei ira era vakayagataki ena
kakana
. Na suka rawarawa, ka vakatokai talega me
monosakaraiti
, e oka kina na
galukosi
fruktosi
, kei
galaktosi
. Na suka cokovata, ka vakatokai talega me
disakaraiti
se suka vakarua, sai koya na molikuli e caka mai na rua na monosakaraiti ka rau cokovata ena dua na
ivavu ni galikosidiki
. Na ivakaraitaki e dau vakayagataki vakalevu oya na
sukrosi
(galukosi + fruktosi),
laktosi
(galukosi + galaktosi), kei
maltosi
(rua molikuli ni
galukosi
). Na
suka teveli
suka kaukauwa
, kei
suka tudei
e vakaibalebaletaki ki na sukrosi, na
disakaraiti
e tiko kina na galukosi kei fruktosi. Ena yago, na suka ni veivakaduavatataki e vakawaicalataki ena suka rawarawa.
Na sinucodo loaloa ni monosakaraiti (>2) era sega ni okati me suka, ra qai vakatokai me
oligosakaraiti
se
polisakaridi
Sitovu
e dua na polimeri galukosi e kune ena kau, ka sa ivurevure levu duadua ni kaukauwa ena kakana ni tamata. Eso tale na ka vakakemikali, me vaka na
gliserol
kei
suka alakaolo
, e rawa ni dua na kena kamikamica, ia e sega ni vakatokai me suka.
Na suka e kune ena yago ni levu na kau. Na
oni
kei
vuanikau
e levu sara na ivurevure vakayago ni suka rawarawa. Sukrosi e vakabibitaki vakalevu ena dovu kei
suka biti
, cakava me ra vinaka sara me baleta na kena
kaulaivi
vakabisinisi vinaka me caka kina na suka vakasavasavataki. Ena 2016, e rauta ni rua na bilioni na tani na kena rawati e vuravura raraba na rua na iteitei qori. Maltosi e rawa ni buli ena kena vakayagataki na
vakamaletitaka
meme
. Laktosi na suka duadua ga e sega ni rawa ni lavetaki mai na tea. E rawa ni kune ga ena
sucu
, wili kina na
sucu ni tamata
, kei na so
ivoli ni sucu
. E dua na ivurevure sau lailai ni suka na
com siropi
, buli vakacakacaka ena kena veisautaki
com
sitovu ena suka, vaka maltosi, fruktosi kei galukosi.
Matakau suka ni Jamani, 1880
Sukrosi e vakayagataki ena kakana vakarautaki (e.g.
kuki
kei
keke
), e dau vakacurumi ena so na gauna ki na kakana e rawa ni volitaki
kakana vakarautaki
kei
gunu
, ka rawa ni ra vakayagataka na tamata me vakamamacataka na kakana (me vaka na
madrai tavu
kei
sila
) kei gunu (me vaka na
kofi
kei
ti
). Na ivakatautauvata ni tamata e kania e rauta ni 24 na kilokaramu (53 lb) na suka ena veiyabaki, kei ira na kai Amerika ena Vualiku kei Ceva era kania me yacova na 50 na kilokaramu (110 lb) kei ira na kai Aferika era kania ena ruku ni 20 na kilokaramu (44 lb).
Ni sa tubu tiko na vakayagataki ni suka ena icavacava ni ika20 ni senitiuri, era sa tekivu dikeva na dauvakadidike ke vakaleqa na bula ni tamata na kakana e levu kina na suka, vakabibi na suka vakasavasavataki. Na kena vakayagataki vakasivia na suka e vakavuna na kena tekivu na
levulevu
matenisuka
mate ni uto
, kei
vuca ni bati
.E vuqa na vakadidike era sa tovolea me ra vakamatatataka na ibalebale oqori, ia e duidui na kena isau, vakabibi ena vuku ni dredre ni kena kunei na iwiliwili ni tamata me vakayagataki me vaka na kena lewa ka kania lailai se sega na suka. Ena 2015, na
iSoqosoqo ni Bula e Vuravura
vakatura vei ira na qase kei na gone me ra vakalailaitaka na nodra kania na
suka galala
ki na lailai mai na 10%, ka vakayaloqaqataki me vakalailaitaki ki na ruku 5%, ni nodra kania na kaukauwa taucoko.
Dovu:
vakavoui vulavula
, sega ni vakasavasavataki, uniwalewale vakatitoko,
masikuvui