Tokpisinšćina - Wikipedija

Tokpisinšćina - Wikipedija
K wobsahej skočić
Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
Tok Pisin
Tokpisinšćina
kraje
Papuwa-Nowa Gineja
rěčnicy
120.000 maćernorěčnikow, něhdźe 3-4 miliony druhorěčnikow
znamjenja a klasifikacija
klasifikacija
Kreolska rěč
bazuje na jendźelšćinje
Tokpisinšćina
družina pisma
łaćonski alfabet
oficielny status
hamtska rěč
Papuwa-Nowa Gineja
rěčne kody
ISO 639
-2:
tpi
ISO 639
-3 (
SIL
):
tpi
wikipedija
Wopytaj
wikipediju
w tokpisinšćinje
Přikład
Wótčenaš
Papa bilong mipela
yu stap long heven.
Mekim nem bilong yu i kamap bikpela.
Mekim kingdom bilong yu i kam.
Strongim mipela long bihainim laik bilong yu long graun,
olsem ol i bihainim long heven.
Givim mipela kaikai inap long tude.
Pogivim rong bilong mipela,
olsem mipela i pogivim ol arapela i mekim rong long mipela.
Sambai long mipela long taim bilong traim.
Na rausim olgeta samting nogut long mipela.
Amen.
Tokpisinšćina
(swójske mjeno
Tok Pisin
) je
kreolska rěč
Papuwa-Nowej Gineji
. Wot lěta 1975 wona je jedna z třoch narodnych rěčow w
Papuwa-Nowej Gineji
. Dwě dalšej stej
jendźelšćina
hirimotuwa rěč
Nimo toho je druhim kreolskim rěčam podobna, kaž na př.
Bislamje
na
Vanuatu
Pijinje
na
Salomonach
Torres Creole
na
Torres Strait
Awstralska
), kotrež su z melaneziskeho pidźina nastali.
Mjeno rěče
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Słowo Tok-Pisin pochadźa wot
tok
pisin
. Při tym
tok
pochadźa z jendźelskeho
talk
, woznamjenjace "rozmołwa", ale tež "słowo", zdźělenka" a "rěč".
Pisin
woznamjenja "
pidźin
" a originalnje pochadźa wot jendźelskeho
business
. Na rozdźěl wot sugestije mjena Tok-Pisin njeje pidźin, ale
kreolska rěč
Prjedy rěč měješe druhe mjena, a to Melanesiski Pidźin (jendźelsce
Melanesian Pidgin
), Neo-Melanesišćina (jendźelsce
Neo-Melanesian
), Pidźinowa jendźelšćina (jendźelsce
Pidgin English
) a 'Tok Boi'. Ale nětko 'Tok Pisin' je akceptowane mjeno rěče.
Oficialnosć a přiwuzne rěče
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Wona je jedna z oficialnych rěčow
Papuwa-Noweje Gineje
, z
jendźelšćinu
hirimotuwej rěču
), a najčasćišo rěčana rěč w městnje. Wužiwaja ju w medijach
a knježenju Papuwa-Noweje Gineje, hačrunjež mjeńše hač jendźelšćinu. Někotre bazowe šule wuwučuja w Tokpisinšćinje.
Njewužiwaj
bislamšćinu
jako mjeno za tokpisinšćinu. Wonej stej dwě rozdźělnej rěči, kotrejž pak stej blisko přiwuznej.
Powšitkowne
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Rěč słuži předewšěm komunikaciji mjez přisłušnikami rozdźělnych rěčnych zhromadźenstwow, ma pak - hinak hač najwjetše Pidgin-rěče - tež so powyšowacu ličbu
maćernorěčnych
rěčnikow.
85%
słowoskłada
bazuje na
jendźelskej
rěči, mjeztym zbytk wobsteji z melaneziskich słowow, ale samo słowa z
němčiny
eksistuja. Rěč ma wjele
narěčow
, kaž na př. sylnišo wot jendźelšćiny wowliwowany
Waigani-Pidgin
wokoło
Port Moresby
. Tokpisinšćina so je z pidźinoweje rěče wuwiła, při tym tute wuwiće hišće traje, dokelž
maćernorěčnicy
wot wšěch rěčnikow hišće su mjeńšina. Ale tuta skupina jara rosće, při čimž wjele rěčow z jenož małkimi ličbami rěčnikow wotemrěwaja.
Přikłady:
apinun "popołdnjo; wječor; dobre popołdnjo"
misis "běła žona; mandźelska"
sik "chory; chorosć; chory być"
haus sik "chorownja"
gude "dobry dźeń"
kaikai "jědź; jěsć"
bulut, blut "krej" (z němskeho
Blut
tenkyu "dźakuju so"
Fonetika
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Fonetika
tokpisinšćiny je jednoriša hač ta jendźelšćiny. Eksistuje jenož 16 konsonantow a 5 wokalow.
Konsonanty
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Labial
Koronal
Palatal
Welar
Glotal
Kluzil
Frikatiwne
(f)
Nazal
Lateral
Aproksimant
Wibrant
Hdźež so dwaj symbolaj jewitaj, lěwy reprezentuje njespěwny konsonant.
/, /
/, a /
/ móžeja pak dentalne pak alweolarne konsonanty być, mjeztym /
/ je jenož alweolarny.
/, /
/, a /
/ móžeja w někotrych narěčach přenazalne być: /
/, /
/ a /
/.
/ su wot staršich rěčnikow bilabialnje wurjekowane: /
/, ale /
/ so často wot /
/ njerozeznawa.
W najwjetšich narěčach tokpisinšćiny, /
/ je
podótk
(jendźelsce
tap
) abo
klepk
(jendźelsce
flap
).
Wjace jendźelsce
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
We wurjekowanju, kotrež je wjace podobne jendźelšćinje, eksistuja dalše fonemy, a to předewšěm: /
/, /
/, /
/, /
dʒ
/, /
/, /
/ a /
tʃ
Fonem
Přikład
Přikład z přidatym fonemom
Woznam
dʒ
vilis, viles
vilidj
wjes
/, f
pis
fish
ryba
lip
lif
łopjeno
klos
kloudhz
drasta
tʃ
tisim
tichim
wučić
dʒ
senis
cheinj
změna; změnić
Wokale
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Tok Pisin ma pjeć wokalow, kotrež su wokalam w
španišćinje
japanšćinje
a dalšim pjećwokalnym rěčam podobne:
prědni
centralny
zadni
Zawrjeny
Srjedźny
Wotewrjeny
Nimo toho eksistuja tři diftongi, a to
ai
au
oi
kaikai
"jědź; jěsć"
haus
"dom, hěta"
boi
"słužownik; hólc"
Wosebitosće přirunane z jendźelšćinu
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Na kóncach słowow njejsu spěwne konsonanty, tak zo z konsonantow
dź
dz
nastanu konsonanty
. Jenož słowo
god
so zda być wuwzaće, ale so wurjekuje z kónčnym
tokpisinšćina
etymon
woznam
bak, bek
jendźelsce
bag
zak
bet
jendźelsce
bed
bilip
jendźelsce
believe
wěrić
bis
jendźelsce
beads
našijnik; parle
bris
jendźelsce
bridge
móst
hait
jendźelsce
hide
potajny
jas
jendźelsce
judge
wusud
rot
jendźelsce
road
kurs; šćežka
Konsonantowe sćěhi na kóncach słowow so tež zhubja. Tu stej dwě warianće móžnej:
wotpadnjenje
zasunjenje wokala.
tokpisinšćina
etymon
woznam
akis
jendźelsce
axe
sekera
amaun
jendźelsce
amount
danis
jendźelsce
dance
reja
das
jendźelsce
dust
proch
gip
němsce
Gift
jěd
sikis
jendźelsce
six
šěsć
Gramatika
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Kaž druhe kreolske rěče tokpisinšćina ma relatiwnje jednoru gramatiku. Njeeksistuje
konjugacija
ani
deklinacija
Werby
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
W tokpisinšćinje eksistuja tři werbowe klasy.
Werby
ze sufiksom (
-im
, z jendźelskeho
him
), kotryž su
transitiwne
, kaž na př.
giv
"dać",
givim
"(što/koho) dać".
Ale někotre werby móžeja bjez sufiksa transitiwne być, kaž na př.
gat
"měć",
kaikai
"jěsć" (Werb
kaikaim
ma druhi woznam, a to "kusać, kusnyć").
Wjele werbow přeco dyrbi kóncowku
-im
wužiwać, kaž na př.
abusim
"měšeć",
ainim
"žehlić",
askim
"prašeć so; prašenje",
baim
"kupić",
bihainim
"sćěhować, slědować",
harim
"słyšeć",
larim
"dowolić; dopušćić".
Někotre werby móžeja z kóncowku ale tež bjez kóncowki transitiwne być, kaž na př.
bilip
bilipim
"wěrić",
dring
dringim
"pić",
lain
lainim
"wuknyć". Formy bjez kóncowki
-im
žada prepoziciju
long
Někotre werby su z kóncowku
-im
transitiwne, ale bjez kóncowki su njetransitiwne, kaž na př.
boil
"warić so",
boilim
"warić";
op
opim
"wočinić",
pait
paitim
"bić".
Werby w pochadnej formje, tuž bjez
-im
, kotrež su njetransitiwne.
Někotre werby jenož bjez kóncowki wustupuja, kaž na př.
beten
"modlić so",
dai
"mrěć",
go
"hić",
kam
"přińć",
krai
"rjejić",
ran
"běžeć" (Transitiwny werb
ranim
ma druhi woznam, a to "honić").
Wjele werbow móže tež z kóncowku
-im
wustupować a su potom transitiwne, kaž na př.
bruk
"łamać so",
brukim
"łamać";
hait
"chować so",
haitim
"chować".
Pomocne werby.
Při někotrych werbach njetransitiwna forma złóžku podwoja, mjeztym zo so tute podwojenje při wotwodźenej formje na
-im
njestawa. Na př.
lukluk
"kukać, hladać";
lukim
"widźeć",
toktok
"rěčeć z někim";
tokim
"powědać koho wo čim".
Wjele werbowych zdónkow hodźi so ze sufiksom abo bjez sufiksa wužiwać.
Njetransitiwny
Přełožk
Transitiwny
Přełožk
Mi save rait.
Mi inap rait.
Móžu pisać.
Mi save raitim pas.
Mi inap raitim pas.
Móžu list pisać.
Em i rit.
Wón/Wona čita.
Em i ritim buk.
Wón/Wona knihu čita.
Wara i boil pinis.
Woda so je wariła.
Meri i boilim wara pinis.
Žona je wodu wariła.
Mi lukluk.
(Ja) hladam.
Mi lukim yu. // Mi lukim bikpela man.
Widźu će. // Widźu wulkeho muža.
Mi giv.
Dam.
Mi givim kaikai long meri.
Dam žonje jědź.
Mi kat.
Rězam.
Mi katim prut.
Rězam płód.
Wjele werbow ma jenož transitiwnu formu z kóncowku -im.
Transitiwny
Přełožk
Komentar
askim
prašeć so; prašenje
Tež substantiw móže być.
kisim
brać, wzać; dóstać
pilim
čuć; dótkać so
putim
połožić, klasć
salim
předać // słać, pósłać, posyłać
Za přełožk
słać
so alternatiwnje warianta
salim i go
wužiwa.
yusim
wužiwać
Někotre transitiwne werby na
-im
bazuja na druhich słownych družinach, kaž na př. substantiw, adwerb, adjektiw.
Słowne družina
Baza forma
Přełožk
Transitiwny werb
Přełožk
adwerb
bek
wróćo
bekim
mytować; narunać, narunować;
wróćić, wróćeć
adwerb
bihain
po (+ lokatiw)
bihainim
slědować; napodobnjeć
substantiw
bilip
wěra
bilipim
wěrić
substantiw
brum
mjetawka
brumim
čisćić, rjedźić
adjektiw
daun
hłuboki
daunim
pobić, dobyć; dele pušćić/pušćeć
substantiw
kom
česak
komim
česać
substantiw
kot
sudnistwo, sud; wusud
kotim
wobskoržeć; so hóršić; zasudźeć
substantiw
lait
swětło
laitim
zapalić
substantiw
win
dych, wodych; powětr; wětr
winim
wěć, duć
substantiw
win
dobyće
winim
pobić, dobyć; přetrjechić
Druhdy zmóžnja kóncowka
-im
mjez słowami rozeznawać, kotrež bychu hewak homonymy byli.
Słowne družina
Forma bjez sufiksa
Přełožk
Transitiwny werb
Přełožk
substantiw
het
hłowa; hłowny
hetim
hidźić; zacpěwać // hłójčkować
adjektiw
holi
swjaty
holim
dźeržeć
substantiw
kari // kar
curry // awto
karim
wutrać; porodźić, porodźeć;
njesć, nosyć
adjektiw
kol, kolpela
zymny
kolim
wołać
Partikla (časćica)
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Po pronomeny za 3. wosobu w singularje, wšě wosoby w pluralu a po substantiwje jako subjekt dyrbi partikla
stać. W prěnjej a druhej wosobje singulara so nihdy njewužiwa. W jendźelšćinje so
predicate marker
mjenuje.
Po slědowacych słowach so partikla
móže wuwostajeć:
mipela
yupela
ken
laik
. Partikla před partiklu
no
steji, kotraž markěruje negaciju.
Druhdy so partikla
jako formu werba "być" přełožić.
Bjez partikle
Přełožk
Z partiklu
Přełožk
Pozitiwne sady
Mi kam. // Yu kam.
Přińdu. // Přińdźeš.
Em i kam.
Wón/Wona přińdźe.
Mi kaikai. // Yu kaikai.
(Ja) jěm. // (Ty) jěš.
Ol i kaikai.
Woni/Wone jědźa.
Mi wok. // Yu wok.
(Ja) dźěłam. // (Ty) dźěłaš.
Tom i wok.
Tom dźěła.
Mipela go. // Yupela go.
Dźemy. // Dźeće.
Mipela i go. // Yupela i go.
Dźemy. // Dźeće.
Sip i longpela.
Łódź je dołha.
Negatiwne sady
Mi no kam. // Yu no kam.
Njepřińdu. // Njepřińdźeš.
Em i no kam.
Wón/Wona njepřińdźe.
Mi no kaikai. // Yu no kaikai.
(Ja) njejěm. // (Ty) njejěš.
Ol i no kaikai.
Woni/Wone njejědźa.
Mi no wok. // Yu no wok.
(Ja) njedźěłam. // (Ty) njedźěłaš.
Tom i no wok.
Tom njedźěła.
Mipela no go. // Yupela no go.
Njeńdźemy. // Njeńdźeće.
Mipela i no go. // Yupela i no go.
Njeńdźemy. // Njeńdźeće.
Sip i no longpela.
Łódź njeje dołha.
Partikle za časy
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Dokelž konjugacija faluje, za časy so partikle wužiwaja. Pozicija partikle
wotwisuje wot wužiwaneje partikle za čas. Steji tuž před
bin
, ale po
bai
Čas
Partikla
Přikład
Přełožk
preteritum
bin
Mi bin go.
(Ja) dźěch.
Em i bin slip.
Wón/Wona spaše.
perfekt
pinis
Mi go pinis.
(Ja) sym šoł/šła.
Ol i slip pinis.
Woni/Wone su spali.
futur
bai
Mi bai go.
(Ja) póńdu.
Man bai i wok tumora.
Muž budźe jutře dźěłać.
Bai
(abo dołha warianta
baimbai
) často samo steji před subjektom, kaž na př.
Bai mi save.
"(Ja) budu wědźeć."
Baimbai em i kaikai kek.
"Wón/wona budźe tykanc jěsć."
Přeběhowa forma
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Za přeběhowu formu prezensa su štyri móžnosće:
z postponowanym słowom
i stap
Pikinini i kaikai i stap.
"Dźěćo runje jě."
z doprědka stajenym słowom
stap
Mi stap kaikai kek
. "Runje jěm tykanc."
Pikinini i stap kaikai kiau.
"Dźěćo runje jě jejko."
ze sćěhowacym
nau
Papa i slip nau.
"Nan nětko spi."
z doprědka stajenym
wok long
Mi wok long drilim hul bilong skru i go insait bihain.
"Toču runje dźěru za šrub zasadźeny po tym."
Samo je móžno kombinacija, kaž na př. z
i stap
nau
Jon i wok i stap nau.
"Jon runje dźěła." (Tu
stap
sćěhuje hłownemu werbej.)
Postponowane
i stap
so móže z wurazom zańdźenosće kombinować.
Asde pikinini i rait i stap.
"Wčera je dźěćo pisał."
Mi bin slip i stap.
"Sym runje spał."
Modalne werby
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Tokpisinšćina ma někotre modalne werby.
Werb
Woznam
Etymologija
Přikład
Přełožk
laik
rady činić
jendźelsce
like
Man i laik wok.
Muž rady dźěła.
zwučenosć
portugalsce
saber
Wokboi i save wok long fonde.
Dźěłaćer dźěła na štwórtkach.
ken
směć
jendźelsce
can
Meri i ken wok.
Žona smě dźěłać.
mas
dyrbjeć
jendźelsce
must
Emi i mas wok.
Wón/Wona dyrbi dźěłać.
inap
móc
jendźelsce
enough
Jon inap wok.
Jon móže dźěłać.
Steji snadź fonologiskeje formy dla (
inap
inap
) bjez partikle
. Ale při negaciji so partikla
wužiwa.
Kopula
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Eksistuja tři móžnosće werb
być
do tokpisinšćiny přełožić.
Hdy by so měł substantiw bliže postajić, so partikla
wužiwa. Na př.
Ol pik i enimal.
"Swinje su zwěrjata."
Jeli wo wokomikny staw dźe, to so słowo
stap
wužiwa. Na př.
Mi stap we?
"Hdźe sym?",
Yu stap long haus.
"Sy w domje.",
Mi stap gut.
"Wjedu derje."
Jeli wo přitomnosć abo eksistencu wot něčeho dźe (němsce
da ist; es gibt
), to so werb
gat
wužiwa. Na př.
I gat wanpela pukpuk long riva.
"Eksistuje krokodil w rěce."
Adwerbowe sufiksy
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Někotre werbowe afiksy so móža wužiwać, zo by dalše werby tworić.
an
jendźelsce
on), na př.
goan
"pokročić; dale hić"
ap
jendźelsce
up), na př.
kamap
"přińć; schadźeć (słónco); započeć; so jewić; rosć";
goap
"lězć, łazyć"
aut
jendźelsce
out), na př.
kamaut
"won přińć"
daun
jendźelsce
down), na př.
sindaun
"sedźeć; wostać; bydlić; tudy/tam być"
awe
ewe
owe
jendźelsce
away), na př.
tekewe
"preč wzać; wotstronić";
ranawe
ranowe
ronowe
"ćěkać, ćeknyć; preč běžeć, preč běhać, wuběhnyć"
Někotre werby ze sufiksom
-ap
-aut
abo
-ewe
móžeja tež
-im
wobsahować.
Někotre werby wobsahuja dwójce sufiks -
im
litimapim
jendźelsce
to lift) "zběhać, zběhnyć"
pulimapim
"leć"
Wjetšina werbow z tajkim sufiksom jenož jónu kóncowku -
im
wužiwa.
bagarapim
"ničić, kóncować"
goapim
"lězć, łazyć"
pulapim
"pjelnić"
Pronomeny
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Wosobowe pronomeny
Tokpisinšćina ma tři wosoby, kotrež
genusy
njerozeznaja.
Gramatiska wosebitosć tokpisinšćiny stej dwě formje při wosobowym pronomenje 1. wosoby w dualu a pluralu, a to ekskluziwna a inkluziwna forma.
ekskluziwna forma:
Mipela i save
(Znajemy. - Ale jenož skupina, za kotruž rěčnik rěči, to znaje.)
inkluziwna forma:
Yumi save
(Znajemy. - A skupina, za kotruž rěčnik rěči, a tež ta, ke kotrejž wón rěči, to znaje.)
Paradigma wariěruje we wotwisnosći wot lokalnych rěčow;
dual
je wšědny,
trial
wšak mjenje. Najwjetši inwentar pronomenow tokpisinšćiny je:
Singular
Dual
Trial
Plural
1. ekskluziwny
mi
(I)
mitupela
(wón/wona a ja)
mitripela
(wobaj a ja)
mipela
(woni/wone a ja)
1. inkluziwny
yumitupela
(ty a ja)
yumitripela
(mój a ja)
yumipela / yumi
(wy a ja)
2.
yu
(ty)
yutupela
(wój)
yutripela
(wy tři/třo)
yupela
(wy štyri/štyrjo abo wjace)
3.
em
(wón/wona)
tupela
(wonaj/wonej)
tripela
(woni třo/wone tři)
ol
(woni štyrjo/wone štyri abo wjace)
Posesiwne pronomeny
Posesiwne pronomeny so wuprajeja z doprědka stajenym słowom
bilong
na sćěhowacym wašnju:
10
haus bilong mi
"mój dom"
dok bilong em
"jeho pos"
Demonstratiwne pronomeny To a tamne
Jako demonstratiwne pronomeny so sćěhowace słowa wužiwaja, jeli wo bliskosć dźe:
hia
11
"tutón, tuta, tuto"
Pukpuk hia i gat bikpela tit.
12
13
14
"Tutón krokodil ma wulke zuby."
em hia
11
15
"tutón, tuta, tuto"
em pusi hia i gat pikinini.
"tuta kóčka ma młode."
dispela
11
15
"tutón, tuta, tuto"
dispela dok i gat longpela ia.
"tutón pos ma dołhej wuši."
Při dalokosći so wužiwa:
em ... long hap
"tamny"
11
Em pusi long hap kaikai liklik rat.
"Tamna kóčka žerje myš."
Jeli dalokosć njeje wažna, potom so wužiwa:
em
"to"
15
"(tu)to"
W pluralu wšak so sćěhowace formy wužiwaja:
ol ... hia "te, ći"
11
Ol dok hia i kraim, ol dok long hap i slip.
"Tute psy šćowkaja, tamne psy spja."
ol ... long hap "tamne"
11
em ol
15
"tute, tući"
Nimo toho eksistujetej sćěhowacej pronomena:
em tasol
15
""
diskain
15
dispela kain
16
"tajki"
Refleksiwny pronomen
Njeje woprawdźity refleksiwny pronomen. Město toho so
yet
po wosobowym pronomenje wužiwa.
17
mi yet
yu yet
atd.
17
Yu mas lukautim em olsem yu save lukautim yu yet.
"Dyrbiš na njeho kedźbować, tak kedźbuj na sebje."
Při někotrych werbach so reduplikacija wužiwa.
Ol i mas waswas gut wantaim wara na sop.
"Woni/Wone so dyrbja derje z wodu a mydłom myć."
W někotrych regionach so
bilong
z personalnym pronomenom wužiwa.
17
Mi no katim yu, bilong yu katim yu.
"Ja njejsym tebje rězał, sy sebje rězał."
Reciprokny pronomen
W tokpisinšćinje su rozdźělne móžnosće přełožić "jedyn druheho/druhemu/na druheho/na druhim".
Jedna warianta je reduplikacija werba.
18
Tupela i paitim-paitim. "Wonej bitej."
Druha warianta su kombinacije wosoboweho pronomena ze słowom "yet".
14
tupela yet
yumi yet
mi(tu)pela yet
Na př.
mitupela i lukim mitupela yet
"(mój) widźimoj jedyn druheho"
Prašace słowa
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
W tokpisinšćinje su jenož někotre prašace słowa, z kotrychž někotre su pronomeny, někotre su adjektiwy abo adwerby.
husat
wanem man
"štó, koho"
husat man
"štó"
husat ol man
"štó (pl.)"
bilong husat
"čeji"
wanem
"što; kotry ..."
wanem samting
"što"
wanem kain
"kajki"
bilong wanem
watpo
wai
hausat
"čehodla"
long wanem hap
"hdźe"
long wanem as
"z kotreje přičiny"
olsem wanem
hau
"kak"
wataim
wanem taim
"hdy"
long wanem taim
"ke kotremu časej?"
we
"hdźe"
hamas
haumas
hamani
"kelko"
hamas taim
"kak často"
Substantiwy
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Substantiwy
pady
genusy
nimaja. Za
plural
słowo
ol
před tym steji, jeli tam numeral njesteji.
Singular
Přełožk
Plural
Přełožk
Mi lukim dok.
Widźu psa.
Mi lukim ol dok. // Mi lukim foapela dok.
Widźu psy. // Widźu štyri psy.
Wanpela meri
Jedna žona
Tupela meri
Dwě žonje
Jeli chceš substantiw po splahu rozeznawać, móžeš za muske stworjenčko słowo
man
a za žónske stworjenčko słowo
meri
wužiwać. Wobě słowje přeco hłownemu substantiwej slědujetej a tworitej z nim nominalnu frazu.
Pukpuk meri i kaikai wanpela dok man.
"Žónski krokodil žerješe muskeho psa."
pikinini man
"syn"
pikinini meri
"dźowka"
paul man
"honač"
paul meri
"kokoš"
Zestajenje
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Eksistujetej dwaj typaj zestajenych substantiwow.
Rozdźělene pisane su
Po Mihalic wone njejsu woprawdźite zestajenki, ale nominalne frazy.
Substantiw
Po słowje
Woznam
skin diwai
koža
štom
skora
masta kot
knjez
sud/prawo
prawiznik
kot ren
płašć
dešć
dešćikowy płašć
bokis diwai
kašćik
drjewo
drjewjany kašćik
dua ain
wrota
železo
železne wrota
haus kapa
dom
blach
dom z blachowej třěchu
mit sol
mjaso
sól
woselena/naselena/słonena mjaso
rum slip
stwa
spać/spanje
lěharnja, spanska stwa; spanska rumnosć
haus lotu
dom
nabožina; so modlić
cyrkej
haus pepa
dom
papjera; dokument
hamt; běrow
Hromadu pisane su
Po Mihalic jenož wone su woprawdźite zestajenki. Druhi dźěl potom je substantiw, mjeztym zo prěni móže k rozdźělnych słownej družinje słušeć.
Substantiw
Po słowje
Woznam
sikman
chory
čłowjek
chory čłowjek; pacient
skulboi
šula
hólc
šuler
skulrum
šula
rumnosć
šulowa rumnosć
wokboi
dźěło
hólc
dźěłaćer
Druhdy rezultowace słowo samo substantiw wjace njeje.
Substantiw
Po słowje
Woznam
kwiktaim
spěšny
čas
skoro
Adjektiwy
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Adjektiwy
často maja sufiks
-pela
(z jendźelšćiny "fellow"), hdyž substantiwy modifikuja; wuwzaće je
liklik
"małki".
Liklik
da so tež jako
adwerb
z woznamom "trochu" wužiwać, kaž na př.
dispela bikpela liklik ston
, "tutón trochu wulki kamjeń".
Adjektiwy z jednozłóžkowym zdónkom, kaž na př.
gut
bik
nais
, so zwjetša z kóncowku
-pela
jewja a steja před substantiwom, kotryž maja wopisować.
19
bikpela haus
"wulki dom" (ale
bikpela bilong haus
"wulkosć doma"
naispela meri
"dušna/šikwana žona"
strongpela man
"sylny muž"
Jeli so jako predikat wužiwaja, potom formy ze sufiksu abo bjez sufiksa
-pela
su móžne.
19
Dispela rot i sot.
"Tuta dróha je krótka."
Dispela rot i sotpela.
Jenož někotre njeprawidłowne jednozłóžkowe adjektiwy so bjez kóncowki
-pela
wužiwaja. Dźesać z tych so jako participy zańdźenosće přełožuja, mjeztym zo 17 je wšědne adjektiwy. Jeli so jako atributy wužiwaja, potom wone slěduju potrjecheny substantiw.
20
ples hait
"schowane městno"
han kais
"lěwa ruka"
Adjektiwy z wjacezłóžkowym zdónkom, kaž na př.
nogut
"špatny",
redi
"hotowy", so přeco bjez kóncowki
-pela
jewja a normalnje steja po substantiwje, kotryž maja wopisować.
21
taim nogut
"špatne wjedro"
skulboi orait
"spokojny šuler"
Jenož někotre adjektiwy, kaž na př.
liklik
"małki" steji před substantiwom.
21
liklik haus
"mały dom"
lapun papa
"tróšku stary muž"
Stopnjowanje
Za stopjnowanje so słowje
moa
(za
komparatiw
) a
long ol
(za
superlatiw
) wužiwatej, kotrejž adjektiwej slědujetej.
liklik
"mały"
liklik moa
"mjeńši"
liklik long ol
"najmjeńši"
Ale eksistujetej dwě wuwzaći, a to słowje
planti
"wjele" a
hanggre
"hłódny", kotrejž so za superlatiw słowo
tumas
wužiwatej (wono hewak woznamjenja "jara", kaž na př.
liklik tumas
"jara mały").
hanggre
"hłódny"
hanggre moa
"hłódniši"
hanggre tumas "najhłódniši"
Přirunanje
Za přirunanje so słowo
olsem
wužiwa.
Ples hia na ples long hap olsem i nogut.
"Tuta wjes a tamna wjes stej jenak špatnej."
Mi gat bigpela moa pik olsem yu gat.
"Mam wjetše swinjo hač ty (maš)."
Adwerby
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Adwerby
so wot adjektiwow přez to rozeznawaja, zo kóncowka
-pela
faluje. Nimo toho steja po werbje.
Em i strongpela man, em i wok strong.
"Wón je sylny muž, wón sylnje dźěła."
Gutpela buk hia. Em i peim gut.
"To je dobra kniha. Předawa so derje."
Prepozicije
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Eksistujetej jenož dwě woprawdźitej
prepoziciji
bilong
(z "belong"), kotraž woznamjenja "wot" abo "za" (tuž přiwuznosć, wobsedźenstwo, swójstwo), a
long
, kotraž woznamjenja wšo wostatne. Někotre
frazy
so jako prepozicije wužiwaja, kaž na př.
long namel (bilong)
, "srjedź, wosrjedź".
long
přikład
hornjoserbska prepozicija
přełožk
i siutim long spia
z (+ instrumental)
třěleć z hlebiju
i go long rot
na (+ lokatiw); po (+ lokatiw)
hić na dróze; hić po dróze
i stap long tebol
na (+ lokatiw)
być na blidźe
i kam long Siamani
z (+ genitiw)
přińć z Němskeje
Móže so tež ze substantiwami kombinować.
Přikład
Přełožk
Kompleksna prepozicija
Přełožk
aninit long taunam
pod syću přećiwo moskitam, pod moskitowej syću
aninit long
pod (+ instrumental)
antap long paia
nad wohenjom
antap long
nad (+ instrumental)
gaden arere long haus
rola/pola pódla doma
arere long
pódla (+ genitiw); podłu (+ genitiw)
13
arere long rot
pódla dróhi
ausait long penalti eria
zwonka šěsnatki
autsait long
zwonka (+ genitiw)
rum baksait long bikpela laplap
rum zady gardiny/zawěška
baksait long
zady (+ genitiw), za (+ lokatiw)
bihain long
zady (+ genitiw), za (+ instrumental); po (+ lokatiw)
i stap insait long haus
być znutřka doma, być w domje
insait long
znutřka (+ genitiw), w (+ lokatiw)
graun insait long mak
areal znutřka kolikow/stołpow
bus klostu long nambis
lěs blisko pobrjoha/brjoha/přibrjoha
klostu long
blisko (+ genitiw); podłu (+ genitiw)
13
banis namel long tupela rum
sćěna/murja mjez dwěmaj rumomaj
namel long
mjez (+ instrumental); srjedź/wosrjedź (+ genitiw)
namel long gaden
srjedź zahrody
namel long 6 mun na 12 mun
mjez šěsć a dwanaće měsacami
paslain long bal i kamap
před přichadźacym bulom, před bulom, kotryž přińdźe
paslain long
před (+ instrumental)
raun long haus sel
wokoło stana
raun long
wokoło (+ genitiw)
bilong
přikład
hornjoserbska prepozicija
přełožk
Brata bilong mi i lukim bilong kaikai.
; za (+ instrumental)
Mój bratr za jědźu pyta.
Em i brata bilong mi.
Wón je mój bratr.
Wona tež móže funkciju jedneje konjunkcijow "zo by"; "dokelž" měć.
Em i kam bilong lukim yupela.
zo by
Wón/Wona přińdźe, zo by was widźał(a).
Liklik pikinini i krai bilong no gat kaikai.
dokelž
Małe dźěćo rjeji, dokelž jědź nima.
To je ekwiwalent serbskeho posesiwneho pronomena.
Konjunkcije
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Eksistuja konjunkcije
na
"a",
"abo",
sapos
"jeli" a
tasol
"ale; jenož; jeli".
na
wanpela meri na tupela pikinini
"jedna žona a dwě dźěsći"
tupela man o tripela man
"dwaj mužej abo třo mužojo"
sapos
Sapos mi hanggre, mi mas kaikai.
"Jeli sym hłódny, dyrbju jěsć."
tasol
Jeli steji na spočatku sady, to woznamjenja "ale; jeli", mjeztym zo na kóncu sady abo po někajkim słowje
tasol
"jenož" woznamjenja.
Tasol tupela pikinin i no laik kaikai.
"Ale dwě dźěsći nochcetej jěsć."
Mi save tok Pisin liklik tasol.
"Móžu jenož mało Pidgin rěčeć."
Přirunaj tež
Mipela tasol i kaikai mango.
"Jenož my jěmy mangi."
Mipela i kaikai mango tasol.
"Jěmy jenož mangi."
Numerale
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Tokpisinšćina ma numerale z jendźelšćiny, ale často wužiwa kóncowku
-pela
cyfra
tokpisinšćina
přikład
přełožk
11-20
11-20 z jendźelskeje
10-100
10-100 z jendźelskeje
wan, wanpela
wanpela pikinini
jedne dźěćo
wanpela ten wan
ileven
wanpela ten
tu, tupela
tupela buk
dwě knize
wanpela ten tu
twelve, twelpela
tupela ten
twenti, twentipela
tri, tripela
tripela meri
tři žony
wanpela ten tri
tetin, tetinpela
tripela ten
teti
foa, fopela
fopela pusi
štyri kóčki
wanpela ten foa
fotin
fopela ten
foti
faiv, faivpela
faivpela dok
pjeć psow
wanpela ten faiv
fiftin
faivpela ten
fifti
sikis, sikispela
sikispela fail
šěsć datajow
wanpela ten sikis
sikistin
sikispela ten
sikisti
seven, sevenpela
sevenpela de
sydom dnjow
wanpela ten seven
seventin
sevenpela ten
seventi
et, etpela
etpela man
wósmjo mužojo
wanpela ten et
etin
etpela ten
eti
nain, nainpela
nainpela diwai
dźewjeć štomow
wanpela ten nain
naintin
nainpela ten
nainti
10
ten, tenpela
tenpela yia
dźesać lět
tupela ten
twenti, twentipela
wan handet
Dalše ličbniki su:
tausen
"tysac" (na př.
tu tausen
"dwaj tysac",
tu tausen wanpela ten wan
"2011") a
milien
"milion" (na př.
tu milien
"dwaj milionaj").
22
14
Dalše přiznamjenja
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Reduplikacija
je jara běžna w tokpisinšćinje, mjeztym zo móže rozdźělne funkcije měć. Po Nose, Masahiko wona jenož rědko pokaza plural a wariaciju.
23
Rozdźělne werby móžeja reduplikować zo by wuprajić wospjetowanje, pokročowanje abo něšto podobne, ale nic wšě.
23
Semantiske efekty reduplikacije, po Nose, Masahiko
23
Jednozłóžkowe
słowo
Woznam
Etymon
Dwuzłóžkowe
słowo
Woznam
pokazuje plural
kain
23
družina
jendźelsce
kind
kainkain
23
rozdźělne družiny wot
wil
23
koło
jendźelsce
wheel
wil-wil
23
koleso
wjelorakosć
kala
barba
jendźelsce
color
kala-kala
wjelebarbny, pyšny
23
mak
23
znamješko, markěrowanja
jendźelsce
mark
mak-mak
23
pyšny
intensiw
abo
iteratiw
(Nose, Masahiko mjenuje to jendźelsce
repetitive and continuous aspect
23
danis
23
rejować
jendźelsce
dance
danis-danis
23
pokročować rejowanje
luk
kukać, kuknyć
jendźelsce
look
lukluk
hladać, widźeć
oltaim
23
přeco
jendźelsce
all the time
oltaim-oltaim
23
přeco, wěčnje; permanentnje
paitim
23
bić
jendźelsce
fight
pait-paitim
23
stajne bić
tok
zdźělenka, słowo;
powědać, prajić, rěčeć
jendźelsce
talk
toktok
diskusija, rěč
připadnosć a wzajomnosć
hait
23
schować
jendźelsce
hide
hait-hait
23
schować na rozdźělnych městnach
pilai
23
hrać
jendźelsce
play
pilai-pilai
23
stajnje hrać
was
23
myć
jendźelsce
wash
waswas
23
myć so
wobeńdźe
homonymiju
kaž na přikład:
Jednozłóžkowe
słowo
Woznam
Etymon
Dwuzłóžkowe
słowo
Woznam
Etymon
kus
kašel; nazymnjenje; wuplusk
jendźelsce
kuskus
sekretar(ka)
// štomowy kenguru
malajzisce
kuskus
lap
směchi; so smjeć
jendźelsce
laugh
laplap
material za drastu
lik
dźěra; přepušćić wodu
jendźelsce
leak
liklik
małki; tróšku
awstronezisce
ikilik
mat
mata
jendźelsce
mat
matmat
row
awstronezisce
pis
ryba
jendźelsce
fish
pispis
čilać, čólać, lólać, lulać, čilkać
jendźelsce
piss
sip
łódź
jendźelsce
ship
sipsip
wowca
jendźelsce
sheep
Změna słowneje družiny
Změna słowneje družiny z reduplikaciju, po Nose, Masahiko
23
Jednozłóžkowe
słowo
Woznam
Etymon
Dwuzłóžkowe
słowo
Woznam
sing
23
spěwać
jendźelsce
sing
sing-sing
23
tradicionalny festiwal
ting
23
ideja, měnjenje
jendźelsce
think
ting-ting
23
myslić
Někotre z tutych přiznamjenjow pochadźeja wot zhromadnych gramatiskich normow
Awstroneziskich rěčow
- hačrunjež zwjetša w zjednorjenej formje. Druhe přiznamjenja wšak, kaž jako słowoslěd, su jendźelšćinje bóle podobne.
Słowoskład
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Słowoskład wobsahuje słowa rozdźělneho pochada, a to po něhdźe 85
% z
jendźelšćiny
, a zbytk z melanesiskich rěčow,
malajišćiny
portugalšćiny
němčiny
Informacije wo pochadźe słowow
Słowo
Woznam
Etymon
Komentar
Z jendźelšćiny
ai
wóčko, woko
eye
Na rozdźěl wot jendźelšćiny
ma tež dalše woznamy.
ain
železo, wocl
iron
ainim
žehlić, blotować
+ sufiks
-im
ais
lod
ice
bagarapim
boleć; ničić, kóncować
bugger up
him
bata
butra
butter
bruk
łamać, lemić; so łamać, so lemić
broken
kisim
dóstać; wzać, brać; přiwzać, přijimać, přijeć
catch him
meri
žona
Mary
mi
ja
me
sapos
jeli
suppose
yu
ty
you
Na rozdźěl wot jendźelšćiny so
jenož w
singularje
wužiwa.
Z malajišćiny
binatang
insekt; wirus
binatang
'Tier, Vieh'
24
25
Z malajišćiny
sayor
zelenina
sayur
24
susu
mloko; nadro
susu
24
Z melanesiskich rěčow
balus
hołb; lětadło
balus
'airplane'
26
(lětadło),
balu
'pigeon'
27
(hołb)
Z Tolai-rěče
bung
zetkanje; wiki; zetkać
bung
'market'
26
(wiki)
diwai
štom; drjewo
davai
'wood, tree'
26
(drjewo, štom)
kiau
28
jejko; cybla; mudo
kiau
'egg'
26
(jejko)
kumul
28
paradiziski ptak
kumul
'bird of paradise'
29
(paradiziski ptak)
lapun
28
stary; wobstarny
liklik
małki; tróšku
ikilik
'little'
26
(małki)
palai
28
ješćelca
dinau
dołh; požčować penjezy
dinau
'debt'
30
(dołh)
Z fidźišćiny
Z němčiny
bang
ławka
Bank
beten
28
29
modlić so
beten
binen
pčołka
Bienen
Nimo słowa
bi
bogen
wobłuk
Bogen
boksen
pjasćować; wojować z pjasćomaj
boxen
bros
28
29
hrudź
Brust
gip
jěd
Gift
gumi
28
29
gumij; gumijowe pasmo; drapak; ...
Gummi
raus
28
29
preč hić; woteńć
raus
rausim
wotstronić; pušćić
31
+ sufiks
-im
supka
kara
Schubkarre(n)
Z portugalšćiny
pikinini
28
29
baby, dźěćatko; dźěćo, syn, dźowka; symjo
pequeninho
"jara małki"
28
29
znać; móc; wědźeć; pytnyć; znaće, wěda
saber
Tam so jenož zakładna forma mjenuje, dokelž by hewak tam njepřehladny było.
Kompozicija
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Wjele słowow so přez
kompoziciju
twori, při čimž někotre słowa zwjetša jenož w kompozicijach wustupuja. Při tym su někotre warianty. A to: hromadźe pisane a rozdźělene pisane kompozicije.
Hromadźe pisane
Po Krifka to su kompozicije z modifikatorami (němsce
Kompositionen mit Modifikatoren
, mjeztym zo Mihalic mjenuje to kompozicije (jendźelsce
Compounding
).
ara
- (z jendźelskeho
other
. Jenož so w kompozicijach abo ze sufiksom
-pela
wužiwa.)
arakain
"rozdźělny"
arasait
"na druhim boku"
bik
- (Z jendźelskeho
big
. Zwjetša so w kompozicijach wužiwa.)
14
bikbel
"buwoł; tučny muž" (druhi dźěl je
bel
bikbrata
"starši bratr" (druhi dźěl je
brata
bikbus
"dźiwi lěs" (druhi dźěl je
bus
bikman
"nawoda; wjednik" (druhi dźěl je
man
bikmaus
"wótře rjejić" (druhi dźěl je
maus
biknait
"połnóc" (druhi dźěl je
nait
"nóc")
biknem
"mjeno, reputacija; sławny" (druhi dźěl je
nem
"mjeno")
biksan
"połdnjo" (druhi dźěl je
san
"słónco")
mausgras
"broda" (ze słowow
maus
"huba",
gras
"trawa; włosy, kosmy; wołma")
wan-
(Z jendźelskeho
one
. Zwjetša so w kompozicijach wužiwa.)
14
wanbel
"přihłosowanje; měr" (druhi dźěl je
bel
wanblut
"krejpřiwuzny" (druhi dźěl je
blut
wande
"jedyn raz; jónu; něhdy" (druhi dźěl je
de
wanhaus
"ludźo, kotřiž bydlu w samsnym domje" (druhi dźěl je
haus
wanpela
"jedyn; sam, samlutki" (druhi dźěl je sufiks
-pela
wanples
"wosoba samsneho wsy" (druhi dźěl je
ples
wanskul
"sobušuler" (druhi dźěl je
skul
wantok
"wosoba, kotraž samsnu rěč rěči abo samsnej etniskej skupinje słuša; přećel" (druhi dźěl je
tok
wanwok
"kolega" (druhi dźěl je
wok
Rozdźělene pisane
Tokpisinšćina často wužiwa kompozicije rozdźělnych słowow, mjeztym zo jendźelšćina wužiwa wosebite korjenje słowow. Tydyšej tabeli wobsahujetej formy ze słowom "bilong" a bjez tutoho słowa. Po Krifka warianta bjez "bilong" je kompozicija z nomenami (
Kompositionen mit Nomina
, mjeztym zo Mihalic mjenuje to nominalne frazy (jendźelsce
noun phrases
).
tokpisinšćina
jendźelšćina
hornjoserbšćina
bel
stomach; pregnancy;
heart (emotions)
žołdk; brjuch; samodruhosć;
wutroba (emocije)"
belhat, bel i hat
angry; impatient
mjerzaty, rozmjerzany;
njesćerpny
bel hevi, bel i hevi
sad, worried
zrudny; starosćiwy
bel isi, bel i isi
calm
měrny
bel kirap, bel i kirap
aroused, excited
rozbudźeny
bel kol, bel i kol
at ease, reconciled
wujednany
bel kros, bel i kros
angry
mjerzaty, rozmjerzany
bel pas, bel i pas
sad
zrudny
haus
house
dom
haus ais
walk-in freezer
chłódźernja
haus balus
hangar
hangar
haus buk
library
biblioteka
haus kar
garage
garaža
haus skul
school building
šulske twarjenje
ples
ples pilai
playground
hrajkanišćo
ples singsing
dancing ground
rejwanišćo
tokpisinšćina
jendźelšćina
hornjoserbšćina
gras
grass
trawa, ...
gras bilong fes
beard
broda
gras bilong het
hair
włosy
gras bilong pisin
feather
pjerjo, pjero
gras antap long ai
eyebrow
brjowka
gras nogut
weed
njerodź
bilum
net bag
syćowy zak
bilum bilong pikinini
placenta, uterus
maćernica,
rodźeńca
Nimo toho su wopisace warianty:
pikinini i dring susu yet
"baby" (po słowach "dźěćo, kotrež hišće mloko pije")
Afiksy
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Tokpisinšćina ma jenož mało afiksow, kotrež samo jenož su sufiksy
28
-pela
- wón so při adjektiwach, někotrych pronomenach a ličbnikach wužiwa.
bikpela
"wulki; wažny"
dispela
"tutón"
tripela
"tři"
-im
- wón transitiwne werby wutwori z rozdźělnych słownych družinow. Někotre werby eksistuja samo jenož z tutym sufiksom.
ritim
(z
rit
) "čitać"
raitim
(z
rait
) "pisać"
helpim
"pomhać" (Njeje forma bjez sufiksa.)
bihaimim
"slědować, sćěhować; (po)słuchać na koho; kopěrować" (z
bihain
"po (+LOK); za (+INSTR)")
Warianty we prawopisu
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Při někotrych słowach
prawopis
móže wotwisnje wot narěče abo žórła wariěrować.
aitingk
13
aiting
32
ating
14
"myslu, wěrju, měnju; najskerje; snadź"
bilong
bolong
32
blong
blo
"wot, z (+ genitiw)"
bilong wanem
bolong wonem
32
"čehodla?"
dispela
disla
"tutón, tuta, tute"
em
en
(často po słowomaj
bilong
long
, tuž:
bilong en
long en
) "wón, wona, wono"
halivim
halvim
helvim
helpim
"pomhać"
long
lo
"na, při, ..."
-pela
-pla
sufiks při numeralach, adjektiwach a pronomenach
popaia
popai
"misnyć; so wobsunyć, so wusunyć"
sisa
susa
"sotra; (w někotrych arealach) bratr abo sotra abo bliski přećel druheho splaha"
wanem
wonem
"što"
Rozdźěle we woznamje
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Na rozdźěl wot jendźelskich etymonow słowa často rozdźělne woznamy maja.
słowo
jendźelski etymon
woznam po jendźelšćinje
přidatne woznamy
antap
on top
horjeka, zwjercha
horje; powjerch; sylniši/lěpši
gras
32
33
grass
trawa
kosma, włosy
33
; pjero
33
karim
carry (+ him)
njesć, nosyć
rodźić
inap
enough
dosć
kmany
laik
like
přeće, přeć; wola, chcyć
34
chcyć što činić, so hotować/so nastajić
/so nastajeć/
wobch.
so rychtować na čo
sapim
sharpen (+ him)
wótřić
rězbarić, rězbować, wurězbować
Homonymija
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Dokelž ma tokpisinšćina ma mjenje zwukow hač jendźelšćina, často eksistuja homonymy, kotrež rozdźělne etymony maja.
Nastanje homonymow
bek
zak, toboła; měch
jendźelsce
bag
wróćo
jendźelsce
back
bekim
płaćenje; wróćić; wotmołwić
jendźelsce
back + him
pjec
jendźelsce
bake + him
bin
buna
jendźelsce
bean
sym, sy, je -ł(a/o), smy, sće, su -li
jendźelsce
been
hat
twjerdy
jendźelsce
hard
wutroba
jendźelsce
heart
kłobuk; čapka
jendźelsce
hat
horcy, ćopły
jendźelsce
hot
sel
bělizna; skorpawa, skorpizna; ...
jendźelsce
shell
płachta; płachtakować, płachćić
jendźelsce
sail; to sail
banka (biologija)
jendźelsce
cell
Často so přidatne elementy abo alternatiwne formy wužiwaja, zo by homonymy wobešli.
Bjez přidatneho elementa
Woznam
Etymon
Z přidatnym elementom
Woznam
Etymon
nil
hózdź; jehła
jendźelsce
nail
nildaun
so klakać
jendźelsce
kneel
down
ol
wone/woni
jendźelsce
all
olpela
stary
jendźelsce
old
fellow
wok
dźěłać
jendźelsce
work
wokabaut
pućować
jendźelsce
walk
about
Ale tež reduplikacija so móže za to wužiwać.
Kaž na př. z jendźelskeju słowow
ship
sheep
stej słowje
sip
„łódź“ a
sipsip
„wowca“ nastałoj.
Nóžki
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Nóžki
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
Nastawk "Tok Pisin, die Verkehrsprache Melanesiens", na stronach 16 ("-pela"), 29 ("long", substantiwy), 33 (progresiwna forma, modalny
inap
) a 39 ("long")
Mihalic, strona 29
Mihalic, pagxo 33
Mihalic, paĝo 32
Mihalic, paĝo 34
Mihalic, strona 22
Mihalic, strona 24
Mihalic, stronje 13-14
Kapitel wo pronomenach w kursu Unilang wo tokpisinšćinje
Kapitel wo posesiwnych pronomenach w kursu Unilang wo tokpisinšćinje
Laŭ Kauderwelsch, stronje 55-56
Wobsahuje cyłu sadu w tróšku druhej formje, a to
Pukpuk hia i gat bikpela tis.
Hlej Kauderwelsch 18, na stronach 156 (arere long), 161 (klostu long), 170 (tit)
"TOK PISIN ENGLISH Dictionary" na stronach 109 (tit), 9 hač 11 (bik-), 117 hač 119 (wan-), 191 (yet pod hesłom
each other
Mihalic, stronje 15-16
Mihalic, strona 81
Mihalic, strona 15
Nastawk wo Reciproknosć w rěči. Přikład w tokpisinšćinje je na stronje 13.
(jendź.)
Mihalic, stronje 17-18
Mihalic, paĝo 18
Mihalic, stronao 19
Strona wo ličbnikach w tokpisinšćinje
(jendź.)
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
Laux Nose, Masahiko:
Reduplication in Tok Pisin
(jendź.)
Erich-Dieter Krause: Wörterbuch Indonesisch-Deutsch, 4. nakład,
ISBN 3-324-00470-5
, na stronach 61 (
binatang
); 399 (
sayur
); 434 (
susu
Adolf Heuken: Wörterbuch Deutsch-Indonesisch, 2. nakład, 1994,
ISBN 3-324-00609-0
, na stronomaj 506 a 577
Kurs wo Tolai-rěč
Druha wersija kursa
Wo fonologiji wot Tolai
10
11
Strona wo rěčnych warjetetach
(němsce)
Druhi dźěl kursa
(jendź.)
Diskusija wo awstroneskich słowach w tokpisinšćinje
(jendź.)
němsce
entlassen
Kenneth G. Linton: Kanako el Kananam, 1960
gras bolong em i dai pinis
„jeho włosy hižo su zešěrjeli“, na stronje 71, a w
gras bolong kokoruk
„herbaĵo de koko“ („trawa kokoše“), na stronje 72, z knihi
Kanako el Kananam
Po słownikach a Kauderwelsch
Žórła
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Bildatlas der Sprachen,
ISBN 978-3-937872-84-1
, strony 107, 147-153 (wo tokpisinšćinje); strony 107-109 (wo hirimotuwej rěči)
(němsce)
Francis Mihalic: The Jacaranda Dictionary and Grammar of Melanesian Pidgin,
ISBN 0-7016-8224-8
(jendź.)
(tpi.)
Kauderwelsch Band 18, Pidgin-Englisch für Papua-Neuguinea, 3. nakład 2001,
ISBN 3-89416-517-0
(němsce)
Papua New Guinea TOK PISIN ENGLISH Dictionary, The perfect dictionary for learners of English and Tok Pisin, Oxford University Press 2008, 1. nakład,
ISBN 978-0-19-555112-9
(jendź.)
(tpi.)
Wotkazy
wobdźěłać
žórłowy tekst wobdźěłać
Tokpisinšćina
» w druhich projektach Wikimedije:
Małki słownik jendźelsko-tokpisinski
we Wikibooks
(Pedagogiske knihi)
Wikipedia
Wikipedija w Tok Pisin
Program w Tokpisinšćinje wot Radio Australia
(tpi.)
Gramatika wot Tok Pisin
(němsce)
(jendź.)
Seminarski material wot prof. dr. Krifka
(němsce)
(jendź.)
Daty wo Tokpisinšćinje w Ethnologue z jara wjele literaturu
(jendź.)
Přełožk (Jendźelsko-Tok-Pisinski)
(jendź.)
Strona wo rěčnych warjetetach
(jendź.)
Unilang-wiki wo Tokpisinšćinje
(jendź.)
Nastawk wo prašenju "Tokpisinšćina je zjednorjena jendźelšćina?"
(jendź.)
Słownik wot projekta "Mihalic Project"
(jendź.)
Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
Kategorije
Pages with plain IPA
Kreolske rěče
Rěče Papuwa-Noweje Gineje
Schowana kategorija:
Strony, kotrež wužiwaja magiske ISBN-wotkazy
Tokpisinšćina
Temu přidać