ٻين مھاڀاري جنگ - وڪيپيڊيا

يورپ ۽ ايشيا ۾ صورتحال نسبتاً مستحڪم ٿيڻ کان پوءِ، جرمني، جاپان ۽ سوويت يونين جنگ جون تياريون شروع ڪيون. سوويت يونين جرمني سان وڌندڙ ڇڪتاڻ کان هوشيار هو، ۽ جاپاني ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ يورپي قبضن جي وسيلن سان مالامال علائقن تي قبضو ڪري يورپي جنگ مان فائدو وٺڻ جو منصوبو ٺاهي رهيا هئا، ان ڪري ٻنهي طاقتن اپريل 1941 ۾ سوويت-جاپان غير جانبداري معاهدو ڪيو. ان جي برعڪس، جرمن مسلسل سوويت يونين تي حملي جي تياري ڪري رهيا هئا ۽ سوويت سرحد تي فوجون گڏ ڪري رهيا هئا.

هٽلر جو خيال هو ته برطانيه پاران جنگ ختم ڪرڻ کان انڪار جو سبب اها اميد هئي ته آمريڪا ۽ سوويت يونين جرمني خلاف جنگ ۾ شامل ٿيندا. 31 جولاءِ 1940 تي هٽلر فيصلو ڪيو ته سوويت يونين کي ختم ڪيو وڃي ۽ هن يوڪرين، بالٽڪ رياستن ۽ بيلاروس جي فتح جو هدف مقرر ڪيو.^[118] تنهن هوندي به، ربنٽراپ جهڙن ٻين سينئر جرمن آفيسرن سوويت يونين کي ٽي طرفي معاهدي (Tripartite Pact) ۾ شامل ڪري برطانوي سلطنت خلاف هڪ يورو-ايشيا بلاڪ ٺاهڻ جو موقعو ڏٺو.^[119] نومبر 1940 ۾، اهو طئي ڪرڻ لاءِ ڳالهيون ٿيون ته ڇا سوويت يونين معاهدي ۾ شامل ٿيندو. سوويت يونين ڪجهه دلچسپي ڏيکاري پر فنلينڊ، بلغاريه، ترڪي ۽ جاپان کان اهڙيون مراعتون گهريون جن کي جرمني ناقابل قبول سمجهيو. 18 ڊسمبر 1940 تي هٽلر سوويت يونين تي حملي جي تياريءَ لاءِ هدايتون جاري ڪيون.

22 جون 1941 تي، جرمني، اٽلي ۽ رومانيا جي حمايت سان، آپريشن باربروسا تحت سوويت يونين تي حملو ڪيو، جنهن ۾ جرمني سوويت يونين تي پنهنجي خلاف سازش جو الزام لڳايو؛ جلد ئي فنلينڊ ۽ هنگري پڻ انهن سان شامل ٿي ويا.^[121] هن اچانڪ حملي جا بنيادي هدف بالٽڪ خطو، ماسڪو ۽ يوڪرين هئا، جنهن جو حتمي مقصد 1941 جي مهم کي ارخانگيلسڪ-استراخان لائن (ڪيسپيئن کان وائٽ سمنڊ تائين) جي ويجهو ختم ڪرڻ هو. هٽلر جا مقصد سوويت يونين کي هڪ فوجي طاقت طور ختم ڪرڻ، ڪميونسٽ نظريي کي مٽائڻ، مقامي آبادي کي بيدخل ڪري رهائشي جاءِ (ليبينسروم) پيدا ڪرڻ، ۽ جرمني جي باقي حريفن کي شڪست ڏيڻ لاءِ گهربل اسٽريٽجڪ وسيلن تائين پهچ کي يقيني بڻائڻ هو.

جيتوڻيڪ ڳاڙهي فوج (Red Army) جنگ کان اڳ اسٽريٽجڪ جوابي حملن جي تياري ڪري رهي هئي، پر آپريشن باربروسا سوويت هاءِ ڪمان کي اسٽريٽجڪ دفاع اختيار ڪرڻ تي مجبور ڪيو. اونهاري دوران، محوري طاقتن سوويت علائقي ۾ وڏيون ڪاميابيون حاصل ڪيون، جاني ۽ مالي طور تي وڏو نقصان پهچايو، خاص طور تي منسڪ، اسموليڪ، ۽ اومان ۾ وڏي گهيري (encirclements) ذريعي.

نازي پاليسي موجب ويهرماخت کي سوويت جنگي قيدين سان وحشياڻو سلوڪ ڪرڻو هو، سڀني يهودي ۽ ڪميونسٽ قيدين کي فوري طور تي قتل ڪرڻ هو، ۽ باقي کي کليل آسمان هيٺ قيد خانن تائين پيدل هلائڻ هو، جتي کين ڄاڻي واڻي بک ماريو ويو. 1941 جي سياري جي خاتمي تائين، 2.8 ملين سوويت جنگي قيدي جرمن قيد ۾ مارجي ويا هئا. جنگ جي خاتمي تائين مجموعي طور تي اٽڪل 3.3 ملين سوويت جنگي قيدي جرمن قيد ۾ مري ويا، جيڪا لڳ ڀڳ 60 سيڪڙو شرح هئي.

آگسٽ جي وچ ڌاري، جرمن فوجي اعليٰ ڪمان ڪافي حد تائين ڪمزور ٿيل آرمي گروپ سينٽر جي اڳڀرائي کي روڪڻ جو فيصلو ڪيو، ۽ ٻي پانزر گروپ کي مرڪزي يوڪرين ۽ لينن گراڊ ڏانهن وڌندڙ فوجن جي مدد لاءِ موڪليو. ڪيف جو حملو تمام گهڻو ڪامياب رهيو، جنهن جي نتيجي ۾ چار سوويت فوجن جو گهيرو ۽ خاتمو ٿيو، ۽ وڌيڪ ڪرائميا ۽ صنعتي طور تي ترقي يافته مشرقي يوڪرين (خارڪوف جي پهرين جنگ) ۾ اڳڀرائي ممڪن ٿي وئي.

فرانس ۽ مرڪزي ميڊيٽرينين مان ٽي چوتھائي محوري فوجن ۽ اڪثر فضائي فوج کي اڀرندي محاذ تي منتقل ڪرڻ برطانيه کي پنهنجي عظيم حڪمت عملي تي نظرثاني ڪرڻ تي مجبور ڪيو. جولاءِ ۾، برطانيه ۽ سوويت يونين جرمني خلاف فوجي اتحاد قائم ڪيو ۽ آگسٽ ۾، برطانيه ۽ آمريڪا گڏيل طور تي ائٽلانٽڪ چارٽر جاري ڪيو، جنهن ۾ جنگ کان پوءِ جي دنيا لاءِ برطانوي ۽ آمريڪي مقصدن جي وضاحت ڪئي وئي هئي. آگسٽ جي آخر ۾ برطانوي ۽ سوويت فوجن غير جانبدار ايران تي حملو ڪيو ته جيئن فارسي ڪوريڊور ۽ ايران جي تيل جي کوهن کي محفوظ بڻائي سگهجي، ۽ ايران جي رستي باڪو تيل جي کوهن يا هندستان ڏانهن محوري طاقتن جي ڪنهن به اڳڀرائي کي روڪي سگهجي.

آڪٽوبر تائين، محوري طاقتن يوڪرين ۽ بالٽڪ خطي ۾ پنهنجا آپريشنل هدف حاصل ڪري ورتا هئا، رڳو لينن گراڊ ۽ سيوستوپول جو گهيرو جاري هو. ماسڪو جي خلاف هڪ وڏو حملو ٻيهر شروع ڪيو ويو؛ ٻن مهينن جي سخت ويڙهه ۽ وڌندڙ خراب موسم کان پوءِ، جرمن فوج ماسڪو جي مضافات تائين پهچي وئي، جتي ٿڪل فوجن کي حملو روڪڻ تي مجبور ڪيو ويو. محوري طاقتن وڏا علائقا فتح ڪيا هئا، پر سندن مهم پنهنجا مکيه مقصد حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهي هئي: ٻه اهم شهر اڃا سوويت قبضي ۾ هئا، سوويت مزاحمتي صلاحيت ختم نه ٿي هئي، ۽ سوويت يونين وٽ اڃا تائين وڏي فوجي طاقت موجود هئي. يورپ ۾ جنگ جو بلٽزڪريگ وارو مرحلو ختم ٿي چڪو هو.

ڊسمبر جي شروعات تائين، نون متحرڪ ڪيل محفوظ دستن (reserves) سوويت يونين کي محوري فوجن جي برابر عددي قوت فراهم ڪئي. ان سان گڏ، جاسوسي ڊيٽا مان معلوم ٿيو ته اوڀر ۾ سوويت فوجن جو ٿورو تعداد جاپاني ڪوانٽنگ فوج جي ڪنهن به حملي کي روڪڻ لاءِ ڪافي هوندو، جنهن سوويت يونين کي هڪ وڏي جوابي حملي شروع ڪرڻ جي اجازت ڏني. هي حملو 5 ڊسمبر تي سڄي فرنٽ تي شروع ٿيو ۽ جرمن فوجن کي 100 کان 250 ڪلوميٽر اولهه طرف پٺتي ڌڪي ڇڏيو.

1931 ۾ جاپاني فرضي موڪڊن واقعي، 1937 ۾ آمريڪي گن بوٽ يو ايس ايس 'پناي' تي جاپاني گولاباري، ۽ 1937–1938 جي نانجنگ قتل عام کانپوءِ، جاپاني-آمريڪي تعلقات خراب ٿي ويا. 1939 ۾، آمريڪا جاپان کي آگاهه ڪيو ته هو پنهنجي تجارتي معاهدي ۾ واڌ نه ڪندو ۽ جاپاني توسيع پسندي جي مخالف آمريڪي عوامي راءِ جي ڪري اقتصادي پابندين جو هڪ سلسلو—ايڪسپورٽ ڪنٽرول ايڪٽ—شروع ڪيو ويو، جنهن جاپان ڏانهن ڪيميائي مواد، معدنيات ۽ فوجي پرزن جي برآمد تي پابندي لڳائي ڇڏي، جنهن سان جاپاني حڪومت تي معاشي دٻاءُ وڌي ويو.^{[99]: Script error: The function "hyphen2dash" does not exist. [143][144]} 1939 دوران جاپان چانگشا تي پهريون حملو ڪيو، پر سيپٽمبر جي آخر تائين کيس پٺتي ڌڪيو ويو.^[145] ٻنهي طرفن کان ڪيترن ئي حملن جي باوجود، 1940 تائين چين ۽ جاپان جي وچ ۾ جنگ ۾ ڪو به واضع نتيجو نه نڪتو. رسد جا رستا بند ڪري چين تي دٻاءُ وڌائڻ، ۽ مغربي طاقتن سان جنگ جي صورت ۾ جاپاني فوجن کي بهتر پوزيشن ۾ آڻڻ لاءِ، جاپان سيپٽمبر 1940 ۾ اتر انڊوچائنا تي حملو ڪري قبضو ڪيو.

چيني قومپرست فوجن 1940 جي شروعات ۾ وڏي پئماني تي جوابي حملو شروع ڪيو. آگسٽ ۾، چيني ڪميونسٽن مرڪزي چين ۾ هڪ حملو ڪيو؛ ان جي جواب ۾، اتر چين ۾ جاپاني فوجن ٽي سڀ پاليسي (Three Alls Policy) لاڳو ڪئي، جيڪا جاپاني قبضي لاءِ دشمن سمجهيا ويندڙ علائقن کي خالي ڪرائڻ جي هڪ وڏي مهم هئي..^[148] چيني ڪميونسٽ ۽ قومپرست فوجن جي وچ ۾ مسلسل دشمني جنوري 1941 ۾ مسلح ويڙهه تائين پهچي وئي، جنهن سان سندن تعاون مؤثر طور تي ختم ٿي ويو. مارچ ۾، جاپاني 11هين فوج قومپرست چيني 19هين فوج جي هيڊ ڪوارٽر تي حملو ڪيو پر شانگ گاو جي جنگ دوران کين شڪست ملي. سيپٽمبر ۾، جاپان ٻيهر چانگشا شهر تي قبضي جي ڪوشش ڪئي ۽ چيني قومپرست فوجن سان ٽڪرائجي ويو.

يورپ ۾ جرمن ڪاميابين جاپان کي ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ يورپي حڪومتن تي دٻاءُ وڌائڻ لاءِ اتساهيو. ڊچ حڪومت جاپان کي ڊچ ايسٽ انڊيز مان تيل جي فراهمي تي اتفاق ڪيو، پر جون 1941 ۾ وڌيڪ وسيلن تائين پهچ لاءِ ڳالهيون ناڪام ٿي ويون.^[153] جولاءِ 1941 ۾ جاپان ڏکڻ انڊوچائنا ڏانهن فوج موڪلي، جنهن سان ڏور اوڀر ۾ برطانوي ۽ ڊچ قبضي وارن علائقن کي خطرو پيدا ٿيو. آمريڪا، برطانيه ۽ ٻين مغربي حڪومتن ان قدم جي جواب ۾ جاپاني اثاثا منجمد ڪري ڇڏيا ۽ مڪمل طور تي تيل جي بندش لڳائي ڇڏي.^[154] ساڳئي وقت، جاپان اوڀر ۾ جرمن حملي جو فائدو وٺڻ لاءِ سوويت ڏور اوڀر تي حملي جي منصوبابندي ڪري رهيو هو، پر پابندين کانپوءِ اهو آپريشن ترڪ ڪيو ويو.^[156]

1941 جي شروعات کان وٺي، آمريڪا ۽ جاپان پنهنجي خراب لاڳاپن کي بهتر بنائڻ ۽ چين ۾ جنگ ختم ڪرڻ لاءِ ڳالهين ۾ رڌل هئا. جاپان ڪيتريون ئي تجويزون پيش ڪيون جن کي آمريڪا پاران ناڪافي قرار ڏئي رد ڪيو ويو.^[157] ساڳئي وقت آمريڪا، برطانيه ۽ نيدرلينڊز ڪنهن به هڪ تي جاپاني حملي جي صورت ۾ پنهنجي علائقن جي گڏيل دفاع لاءِ ڳجهي گفتگو ڪئي.^[158] روزويلٽ فلپائن (هڪ آمريڪي تحفظ يافته علائقو جنهن کي 1946 ۾ آزادي ملڻي هئي) ۾ فوجي قوت وڌائي ۽ جاپان کي خبردار ڪيو ته آمريڪا ڪنهن به "پاڙيسري ملڪ" تي جاپاني حملي جو جواب ڏيندو.^{[158]: Script error: The function "hyphen2dash" does not exist.}

ڳالهين ۾ اڳڀرائي نه ٿيڻ سبب ۽ آمريڪي-برطانوي-ڊچ پابندين، خاص طور تي تيل جي ڪري، جاپان جنگ جي تياري ڪئي. شهنشاهه هيرو هيٽو، شروعاتي طور تي فتح جي امڪانن بابت هٻڪ کانپوءِ، جنگ ۾ شامل ٿيڻ جي حق ۾ ٿي ويو.^[160] جنهن جي نتيجي ۾ وزيراعظم فوميمارو ڪونوئي استعيفيٰ ڏئي ڇڏي.^[161] هيرو هيٽو سندس جاءِ تي شهزادي ناروهيڪو هيگاشيڪوني کي مقرر ڪرڻ جي سفارش رد ڪري، ان بدران وزير جنگ هيڊيڪي توجو کي چونڊيو. 3 نومبر تي، ناگانو شهنشاهه کي پرل هاربر تي حملي جي منصوبي جي تفصيل سان وضاحت ڪئي.^[164] 5 نومبر تي، هيرو هيٽو شاهي ڪانفرنس ۾ جنگ جي آپريشنل پلان جي منظوري ڏني. 20 نومبر تي، نئين حڪومت هڪ عبوري تجويز کي پنهنجي آخري پيشڪش طور پيش ڪيو. جنهن ۾ چين لاءِ آمريڪي امداد ختم ڪرڻ ۽ جاپان کي تيل ۽ ٻين وسيلن جي فراهمي تي لڳل پابندي هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. ان جي بدلي ۾، جاپان واعدو ڪيو ته هو ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ ڪي به حملا نه ڪندو ۽ پنهنجون فوجون ڏکڻ انڊوچائنا مان واپس گهرائيندو.^{[157]: Script error: The function "hyphen2dash" does not exist.} 26 نومبر جي آمريڪي جوابي تجويز ۾ گهر ڪئي وئي ته جاپان بنا شرط پورو چين خالي ڪري ۽ سمورين پيسفڪ طاقتن سان عدم جارحيت جا معاهدا ڪري.^[166] ان جو مطلب اهو هو ته جاپان کي بنيادي طور تي چين ۾ پنهنجي عزائمن کي ڇڏڻ، يا ڊچ ايسٽ انڊيز ۾ گهربل قدرتي وسيلن تي طاقت جي زور تي قبضو ڪرڻ جي وچ ۾ چونڊ ڪرڻي هئي؛^[167][168] جاپاني فوج پهرين آپشن کي قبول نه پئي ڪيو، ۽ ڪيترن ئي آفيسرن تيل جي پابنديءَ کي جنگ جو اڻ اعلانيل اعلان سمجهيو.^[169]

جاپان ايشيا ۾ يورپي نوآبادين تي قبضو ڪري هڪ وڏو دفاعي گهيرو قائم ڪرڻ جو منصوبو ٺاهيو هو جيڪو وچ پيسفڪ تائين پکڙيل هجي. جاپاني وري ڏکڻ اوڀر ايشيا جي وسيلن کي استعمال ڪرڻ لاءِ آزاد هوندا جڏهن ته دفاعي جنگ وڙهندي ٿڪل اتحادين کي وڌيڪ ڪمزور ڪندا.^[170] دفاع کي مضبوط ڪرڻ دوران آمريڪي مداخلت کي روڪڻ لاءِ، اهو پڻ منصوبو هو ته شروعات کان ئي آمريڪي پيسفڪ ٻيڙي ۽ فلپائن ۾ آمريڪي فوجي موجودگي کي ناڪاره بڻايو وڃي. 7 ڊسمبر 1941 تي (ايشيائي ٽائم زون ۾ 8 ڊسمبر)، جاپان ڏکڻ اوڀر ايشيا ۽ وچ پيسفڪ تي لڳ ڀڳ هڪ ئي وقت حملن سان برطانوي ۽ آمريڪي قبضي وارن علائقن تي حملو ڪيو. انهن ۾ پرل هاربر ۾ آمريڪي ٻيڙن ۽ فلپائن تي حملو، گڏوگڏ گوام، ويڪ ٻيٽ، ملايا، ٿائيلينڊ، ۽ هانگ ڪانگ تي حملا شامل هئا.^[173]

انهن حملن سبب آمريڪا، برطانيه، چين، آسٽريليا ۽ ٻين ڪيترن ئي رياستن باضابطه طور جاپان خلاف جنگ جو اعلان ڪيو، جڏهن ته سوويت يونين، يورپي محوري ملڪن سان وڏي پيماني تي جنگ ۾ مصروف هجڻ ڪري، جاپان سان پنهنجو غير جانبداري معاهدو برقرار رکيو.^[174] جرمنيءَ، پنهنجي ٻين محوري اتحادين سان گڏ، جاپان سان يڪجهتيءَ ۾ آمريڪا خلاف جنگ جو اعلان ڪيو، جنهن جو جواز روزويلٽ جي حڪم تي جرمن جنگي جهازن تي آمريڪي حملا ٻڌايا ويا.^{[121]: Script error: The function "hyphen2dash" does not exist. [175]}

1 جنوري 1942 تي، اتحادي وڏن چئن—سوويت يونين، چين، برطانيه، ۽ آمريڪا—۽ 22 ننڍين يا جلاوطن حڪومتن گڏيل قومن جو اعلان نامو جاري ڪيو، جنهن ذريعي ائٽلانٽڪ چارٽر جي تصديق ڪئي وئي ۽ محوري طاقتن سان ڪو به ڌار امن معاهدو نه ڪرڻ تي اتفاق ڪيو ويو.

1942 دوران، اتحادي اختيارين اختيار ڪرڻ لاءِ مناسب عظيم حڪمت عملي تي بحث ڪيو. سڀني ان ڳالهه تي اتفاق ڪيو ته جرمنيءَ کي شڪست ڏيڻ بنيادي مقصد هو. آمريڪن فرانس جي رستي جرمنيءَ تي سڌي ۽ وڏي پئماني تي حملي جي حق ۾ هئا. سوويت يونين ٻئي محاذ جو مطالبو ڪيو. برطانيه دليل ڏنو ته فوجي آپريشنز کي ٻاهرين علائقن (peripheries) تائين محدود رکڻ گهرجي ته جيئن جرمني جي قوت کي ختم ڪري سگهجي، جنهن سان جرمن فوج ۾ نااميدي وڌندي ۽ مزاحمتي قوتن کي هٿي ملندي؛ جرمني پاڻ وڏي پئماني تي بمباري جي مهم جو نشانو بڻبو. ان کان پوءِ جرمني خلاف حملو بنيادي طور تي اتحادين جي بڪتربند فوج (armour) ذريعي ڪيو ويندو، بغير وڏي پئماني تي پيادي فوج استعمال ڪرڻ جي.^[179] نيٺ، برطانوي قيادت آمريڪن کي قائل ڪري ورتو ته 1942 ۾ فرانس ۾ فوج لاهڻ ناممڪن هو ۽ کين ان جي بدران اتر آفريڪا مان محوري طاقتن کي ڪڍڻ تي ڌيان ڏيڻ گهرجي.^[180]

1943 جي شروعات ۾ ڪئسابلانڪا ڪانفرنس ۾، اتحادين 1942 واري پڌرنامي جي بيانن کي ورجايو ۽ پنهنجن دشمنن جي بنا شرط هٿيار ڦٽا ڪرڻ جو مطالبو ڪيو. برطانيه ۽ آمريڪا ميڊيٽرينين (بحر روم) جي سپلاءِ رستن کي مڪمل محفوظ بڻائڻ لاءِ سسيلي تي حملي ذريعي اڳڀرائي جاري رکڻ تي اتفاق ڪيو.^[181] جيتوڻيڪ برطانيه بلقان ۾ وڌيڪ آپريشنز جي حق ۾ دليل ڏنا ته جيئن ترڪي کي جنگ ۾ آڻي سگهجي، پر مئي 1943 ۾، آمريڪن برطانيه کان اهو واعدو ورتو ته ميڊيٽرينين ۾ اتحادي آپريشنز رڳو اٽليءَ جي مکيه سرزمين تي حملي تائين محدود رکيا ويندا، ۽ 1944 ۾ فرانس تي حملو ڪيو ويندو.^[182]

اپريل 1942 جي پڄاڻيءَ تائين، جاپان ۽ ان جي اتحادي ٿائيلينڊ لڳ ڀڳ پورو برما، ملايا، ڊچ ايسٽ انڊيز، سنگاپور، ۽ راباول فتح ڪري ورتا هئا، جنهن ۾ اتحادي فوجن کي سخت نقصان پهچايو ويو ۽ وڏي تعداد ۾ فوجي قيد ڪيا ويا. جاپاني اڳڀرائي دوران ڪيترائي ظلم ڪيا ويا، جن ۾ سنگاپور ۾ سوڪ چنگ قتل عام شامل هو.

فلپائني ۽ آمريڪي فوجن جي سخت مزاحمت جي باوجود، مئي 1942 ۾ فلپائن جي دولت مشترڪه تي قبضو ڪيو ويو، جنهن جي نتيجي ۾ اتان جي حڪومت کي جلاوطن ٿيڻو پيو. باتان (Bataan) جي قبضي کان پوءِ، جاپاني فوج لڳ ڀڳ 75,000 فلپائني ۽ آمريڪي قيدين کي 42 ڪلوميٽرن جي موت جي مارچ تي مجبور ڪيو، جنهن ۾ هزارين قيدي مارجي ويا. 16 اپريل تي برما ۾، 7,000 برطانوي سپاهين کي جاپاني 33هين ڊويزن يانانگ يونگ جي جنگ دوران گهيري ۾ آڻي ڇڏيو، جن کي چيني 38هين ڊويزن بچايو. جاپاني فوجن ڏکڻ چين سمنڊ، جاوا سمنڊ، ۽ بحر هند ۾ بحري سوڀون حاصل ڪيون، ۽ آسٽريليا جي شهر ڊارون ۾ اتحادي بحري اڏي تي بمباري ڪئي. جنوري 1942 ۾، جاپان خلاف اتحادين جي واحد ڪاميابي چيني فوج جي چانگشا ۾ فتح هئي. اڻ تيار آمريڪي ۽ يورپي حريفن تي انهن آسان ڪاميابين جاپان کي حد کان وڌيڪ پر اعتماد ۽ پنهنجي طاقت کي ضرورت کان وڌيڪ پکيڙڻ تي مجبور ڪيو.

مئي 1942 جي شروعات ۾، جاپان سامونڊي حملي ذريعي پورٽ مورسبي تي قبضو ڪرڻ لاءِ آپريشن شروع ڪيو ته جيئن آمريڪا ۽ آسٽريليا جي وچ ۾ رابطي ۽ رسد جا رستا ڪٽجي وڃن. اهو منصوبو تڏهن ناڪام ٿيو جڏهن ٻن آمريڪي بحري جهازن (carriers) تي مشتمل اتحادي ٽاسڪ فورس ڪورل سمنڊ جي جنگ ۾ جاپاني بحري فوج کي مقابلو ڪري برابريءَ تي روڪي ورتو. جاپان جو ايندڙ منصوبو، جيڪو اڳوڻي ڊوليٽل ريڊ کان متاثر هو، اهو هو ته مڊوي اٽول تي قبضو ڪيو وڃي ۽ آمريڪي بحري جهازن کي ويڙهه ۾ ڦاسائي کين ختم ڪيو وڃي؛ ڌيان هٽائڻ لاءِ جاپان پاران الاسڪا ۾ اليوشين ٻيٽن تي قبضي لاءِ به فوج موڪلي وئي. مئي جي وچ ڌاري، جاپان چين ۾ زيجيانگ-جيانگسي مهم شروع ڪئي، جنهن جو مقصد انهن چيني ماڻهن کان بدلو وٺڻ هو جن ڊوليٽل ريڊ ۾ بچي ويل آمريڪي پائلٽن جي مدد ڪئي هئي. ان مهم دوران چيني هوائي اڏن کي تباهه ڪيو ويو ۽ چيني 23هين ۽ 32هين فوجي گروپن سان ويڙهه ڪئي وئي. ^[191][192] جون جي شروعات ۾، جاپان پنهنجي آپريشنز تي عمل ڪيو، پر آمريڪن مئي جي آخر ۾ جاپاني بحري ڪوڊ ٽوڙي ورتا هئا ۽ هو جنگ جي منصوبن ۽ فوجي ترتيب کان مڪمل واقف هئا. هنن ان ڄاڻ کي استعمال ڪندي شاهي جاپاني بحريه تي مڊوي ۾ فيصله ڪن فتح حاصل ڪئي.^[193]

مڊوي جي جنگ جي نتيجي ۾ حملو ڪرڻ جي صلاحيت گهٽجڻ کانپوءِ، جاپان پورٽ مورسبي تي قبضو ڪرڻ لاءِ پاپوا جي علائقي ۾ زميني رستي واري مهم شروع ڪئي. آمريڪن ڏکڻ سليمان ٻيٽن، خاص طور تي گواڊالڪينال ۾ جاپاني پوزيشنن تي جوابي حملي جو منصوبو ٺاهيو، جيڪو ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ جاپان جي مکيه اڏي راباول تي قبضو ڪرڻ لاءِ پهريون قدم هو.^[195]

اهي ٻئي منصوبا جولاءِ ۾ شروع ٿيا، پر سيپٽمبر جي وچ تائين، جاپان لاءِ گواڊالڪينال جي جنگ اوليت بڻجي وئي، ۽ نيو گني ۾ موجود فوجن کي پورٽ مورسبي واري علائقي مان واپس ٻيٽ جي اترئين حصي ڏانهن وڃڻ جو حڪم ڏنو ويو، جتي هنن بونا-گونا جي جنگ ۾ آسٽريلوي ۽ آمريڪي فوجن جو مقابلو ڪيو. جلد ئي گواڊالڪينال ٻنهي طرفن لاءِ مرڪزي نقطو بڻجي ويو، جتي وڏي تعداد ۾ فوج ۽ ٻيڙا استعمال ڪيا ويا. ان جنگ ۾ جاپاني فوج کي تمام گهڻو نقصان پهتو، خاص طور تي سندن ماهر پائلٽ مارجي ويا.^[197] 1943 جي شروعات تائين، جاپاني ان ٻيٽ تي شڪست کائي ويا ۽ پنهنجي فوج واپس گهرائي ورتي. برما ۾، دولت مشترڪه جي فوجن ٻه آپريشن ڪيا. پهريون، 1942 جي آخر ۾ اراڪان خطي ۾ هڪ ناڪام حملو هو جنهن کين مئي 1943 تائين هندستان واپس وڃڻ تي مجبور ڪيو. ٻيو، فيبروري ۾ جاپاني فرنٽ لائن جي پويان غير منظم فوجن جي داخلائون هيون، جن اپريل جي پڄاڻيءَ تائين مليل جليل نتيجا حاصل ڪيا.

وڏي جاني نقصان جي باوجود، 1942 جي شروعات ۾ جرمني ۽ ان جي اتحادين مرڪزي روس ۽ ڏکڻ روس ۾ سوويت يونين جي هڪ وڏي حملي کي روڪي ورتو، ۽ گذريل سال دوران حاصل ڪيل اڪثر علائقن تي پنهنجو قبضو برقرار رکيو. مئي ۾، جرمن فوجن ڪيرچ ٻيٽ نما جي جنگ ۽ خارڪوف جي ٻي جنگ ۾ سوويت حملن کي شڪست ڏني. سيوستوپول جو قلعو بند شهر، جتي ڳاڙهي فوج (Red Army) لڳ ڀڳ 250 ڏينهن تائين محوري طاقتن جي گهيري جو مقابلو ڪيو هو، نيٺ وڏي پئماني تي توپخاني جي گولاباري ۽ زهريلي گئس جي استعمال سان فتح ڪيو ويو.^[203]

جون 1942 ۾، جرمني ڏکڻ روس جي خلاف پنهنجو مکيه اونهاري وارو حملو شروع ڪيو، جنهن جو مقصد قفقاز (Caucasus) جي تيل جي کوهن تي قبضو ڪرڻ ۽ ڪوبان جي ميداني علائقن تائين پهچڻ هو، جڏهن ته محاذ جي اترئين ۽ مرڪزي حصن تي پنهنجون پوزيشنون برقرار رکڻيون هيون. جرمنن آرمي گروپ سائوٿ کي ٻن گروپن ۾ ورهايو: آرمي گروپ اي لوئر ڊون نديءَ ڏانهن وڌيو ۽ ڏکڻ-اوڀر قفقاز تي حملو ڪيو، جڏهن ته آرمي گروپ بي وولگا نديءَ ڏانهن روانو ٿيو. سوويت يونين وولگا تي موجود اسٽالن گراڊ جي مقام تي مقابلو ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.

نومبر جي وچ ڌاري، جرمن فوجن سخت گهٽي جي ويڙهه کانپوءِ لڳ ڀڳ اسٽالن گراڊ تي قبضو ڪري ورتو هو. سوويت يونين پنهنجو ٻيو سياري وارو جوابي حملو شروع ڪيو، جنهن جي شروعات اسٽالن گراڊ ۾ جرمن ڇهين فوج جي گهيري سان ٿي، ۽ ماسڪو جي ويجهو رژيف (Rzhev) واري علائقي تي حملو ڪيو ويو، جيتوڻيڪ پويون حملو ناڪام ويو. فيبروري 1943 جي شروعات تائين، جرمن فوج کي زبردست نقصان پهتو هو؛ اسٽالن گراڊ ۾ جرمن فوجون شڪست کائي چڪيون هيون، ۽ فرنٽ لائن اونهاري جي حملي کان اڳ واري پوزيشن کان به پٺتي هٽي وئي هئي. فيبروري جي وچ ۾، جڏهن سوويت اڳڀرائي گهٽجي وئي، جرمنن خارڪوف تي هڪ ٻيو حملو ڪيو، جنهن سان سوويت شهر ڪورسڪ جي چوڌاري سندن فرنٽ لائن ۾ هڪ اڀريل حصو (salient) پيدا ٿي ويو.

هڪ اندازي مطابق هن جنگ ۾ 6 ڪروڙ کان وٺي 7.5 ڪروڙ کان وڌيڪ ماڻهو مارجي ويا، جن ۾ گهٽ ۾ گهٽ 2 ڪروڙ ماڻهو محرومي، ڏڪار ۽ بيمارين وگهي فوت ٿيا. اندازو آهي ته شهرين جو جاني نقصان جنگ ۾ ٿيندڙ مجموعي موت جو 67% کان 80% هو. سڀ کان وڌيڪ جاني نقصان سوويت يونين کي ٿيو (اندازي مطابق 2 ڪروڙ کان 2.8 ڪروڙ)،^[354] ان کان پوءِ چين (گهٽ ۾ گهٽ 1.5 ڪروڙ)، جرمني (60 لک کان 87 لک) ۽ پولينڊ (50 لک کان 65 لک).

سڀ کان وڌيڪ فوجي جاني نقصان کڻندڙ ملڪن ۾ سوويت يونين (اٽڪل 87 لک)،^[358] جرمني (اٽڪل 53 لک)، چين (20 لک کان 30 لک) ۽ جاپان (17 لک کان 25 لک) شامل هئا. جنگ ۾ ٿيندڙ 2 ڪروڙ کان 2.5 ڪروڙ فوجي موت مان اڪثريت مشرقي محاذ تي جرمن ۽ سوويت سپاهين جي هئي، جن ۾ جنگي قيدي (POWs) پڻ شامل هئا.

فوجي موتن جي مقابلي ۾ شهرين جو ايترو وڏو جاني نقصان ان وقت تائين جي وڏين جنگين ۾ غير معمولي هو. چين ۽ سوويت يونين ۾ اٽڪل 1 ڪروڙ کان 1.5 ڪروڙ ماڻهو بک ۽ بيماري وگهي مري ويا، جڏهن ته هندستان ۽ ايشيا-پيسفڪ جي ٻين جاپاني قبضي هيٺ علائقن ۾ 80 لک کان 1 ڪروڙ ماڻهو فوت ٿيا. اٽڪل 1.5 ڪروڙ شهري نسلن ڪشي ۽ ٻين عمدي قتلن ۾ مارجي ويا، جڏهن ته لکين ماڻهو ڪنسنٽريشن ڪيمپن، هوائي بمباري ۽ جنگي علائقن ۾ فوت ٿيا.

جنگ کان پوءِ وارن مقدمن ۾، محوري طاقتن جي نمائندن ۽ انهن جي ساٿين کي ڪيترن ئي جنگي ڏوهن، انسانيت خلاف ڏوهن ۽ نسل ڪشي ۾ ملوث هجڻ تي سزا ڏني وئي. نازين اٽڪل 60 لک يهودين کي نسلي بنياد تي قتل ڪيو، جنهن کي هولوڪاسٽ طور سڃاتو وڃي ٿو. هنن لکين سلاو، 130,000 کان وڌيڪ روماڻي ماڻهن، ۽ ٻين گروپن جي ميمبرن کي پڻ قتل ڪيو جن کي هو نسلي طور گهٽ درجي جو سمجهندا هئا. جرمني ۽ ان جي قبضي هيٺ علائقن ۾ لڳ ڀڳ 300,000 ذهني ۽ جسماني طور معذور ماڻهن کي پڻ منظم طريقي سان قتل ڪيو ويو.^[370]

عام شهرين ۽ جنگي قيدين کي قتل عام ۽ عمدي بک ذريعي مارڻ جو عمل مشرقي يورپي ۽ ايشيا-پيسفڪ محاذن تي خاص طور عام هو. مشرقي محاذ تي جرمن فوجن موجود کاڌ خوراڪ کي تباهه ڪيو يا ضبط ڪيو، بدلي ۾ شهرين جو قتل عام ڪيو ۽ باقاعدي قيدين کي گوليون هڻي ماريو. جاپان قبضي هيٺ علائقن ۾ لکين شهرين کي قتل عام ۽ "سڙيل زمين" (scorched earth) واري حڪمت عملي ذريعي ماريو؛ مثال طور، چين ۾ انهن جي "سڀني کي مارڻ، سڀ ڪجهه ساڙڻ، سڀ ڪجهه لٽڻ" جي پاليسي. نانجنگ قتل عام ۾ 40,000 کان 200,000 چيني شهري ۽ جنگي قيدي مارجي ويا.^[374] جاپان چين ۾ ۽ سوويت يونين خلاف شروعاتي لڙاين ۾ بيالوجيڪل هٿيارن جو استعمال پڻ ڪيو. ^[375] سوويت يونين قبضي هيٺ يا شامل ڪيل علائقن مان لکين شهرين ۽ جنگي قيدين کي قيد ڪرڻ، جلاوطن ڪرڻ ۽ اڪثر قتل ڪرڻ جو ذميوار هو.^[378] ان ۾ ڪيٽين قتل عام پڻ شامل هو جتي 22,000 پولش آفيسرن ۽ دانشورن کي قتل ڪيو ويو هو.

جنگي ڏوهه گهرو جنگين ۽ مزاحمتي گروپن جي وچ ۾ ٿيندڙ لڙاين ۾ پڻ ڪيا ويا. يوگوسلاويا ۾، محوري فوجن ۽ انهن سان لاڳاپيل ڪروٽيا جي اوشتاسا (Ustaše) پاران شهرين ۽ قيدين جي قتل عام سميت ڪيترائي ڏوهه ڪيا ويا. مکيه مزاحمتي گروپن، سرب قوم پرست چيٽنڪس ۽ ڪميونسٽ پارٽيزن پڻ پنهنجي دشمنن جو قتل عام ڪيو. پولينڊ ۾، يوڪريني باغي فوج پاران 1943 ۽ 1945 جي وچ ۾ وولهينيا قتل عام ۾ اٽڪل 100,000 پولينڊ واسين کي قتل ڪيو ويو. جوابي حملن ۾ پولينڊ واسين هٿان اٽڪل 10,000 يوڪريني مارجي ويا.^[381] يونان ۾، محوري قوتون عمدي بک ۽ قتل عام جون ذميوار هيون، پر اتي جي وڏي مزاحمتي قوتن ELAS ۽ EDES پڻ جنگي ڏوهه ڪيا.

سوويت يونين، جاپان ۽ جرمني قيدين کي قتل ڪري، بک ماري، جبري پورهيو وٺي ۽ ٻي بدسلوڪي ذريعي جنگي قيدين جي موت جي بلند شرح جا ذميوار هئا. سوويت يونين ۽ جاپان جنگي قيدين بابت جنيوا ڪنوينشن جي تصديق نه ڪئي هئي. جاپاني قيد ۾ موجود اٽڪل ٽيون حصو قيدي مري ويا، جڏهن ته جرمنن جي قيد ۾ موجود لڳ ڀڳ 60 سيڪڙو سوويت قيدي فوت ٿيا. سوويت يونين جي قيد ۾ موجود اٽڪل ٽيون حصو جرمن قيدي مري ويا. مغربي اتحادين جي قيد ۾ جرمن ۽ جاپاني قيدين جي موت جي شرح صرف 1 کان 2 سيڪڙو هئي.

جرمني، جاپان ۽ سوويت يونين غير ملڪي شهرين ۽ جنگي قيدين کان وڏي پئماني تي جبري پورهيو ورتو. 1944 جي پڄاڻي تائين جرمني ۾ 76 لک غير ملڪي ورڪر ۽ اٽڪل 500,000 غلام پورهيت ڪيمپن ۾ موجود هئا. سوويت يونين جي قبضي هيٺ علائقن مان جلاوطن ڪيل شهرين ۽ قيدين کي سوويت جبري پورهئي وارن ڪيمپن ۾ رکيو ويندو هو، جن کي گولاگ (gulag) چيو ويندو هو. لڳ ڀڳ 2 لک کان 10 لک سوويت شهري جيڪي جرمن ڪيمپن مان واپس آيا هئا، تن کي محوري طاقتن جو ساٿ ڏيڻ جي الزام ۾ گولاگ موڪليو ويو، جتي ڪيترائي سخت موسم ۽ بک وگهي فوت ٿي ويا.^[378] جاپان به لکين غير ملڪي شهرين ۽ قيدين کان جبري پورهيو ورتو جتي انهن سان وحشي سلوڪ ڪيو ويو. اٽڪل 200,000 ڪوريائي ۽ چيني عورتن کي جنسي غلامي (comfort women) تي مجبور ڪيو ويو.

جيتوڻيڪ سمورين وڏين طاقتن جي فوجن ريپ (زنا بالجبر) جا ڏوهه ڪيا، پر جرمن، جاپاني ۽ سوويت فوجن ۾ شهرين سان زيادتيءَ جا واقعا تمام گهڻا هئا. جنگ کان پوءِ وارين عدالتن کي جرمن فوجن جي زيادتين جا اڻ ڳڻيا ثبوت مليا. 29 جاپاني جوابدارن کي اجتماعي ريپ ۾ ملوث هجڻ تي سزا ڏني وئي. سوويت سپاهين به قبضي هيٺ علائقن، خاص ڪري جرمني ۾، وڏي پئماني تي ريپ جا ڏوهه ڪيا.^[390]

مغربي اتحادي طاقتن پاران به جنگي ڏوهه ڪيا ويا، پر اهي محوري طاقتن ۽ سوويت يونين جي مقابلي ۾ تمام گهٽ هئا. مغربي اتحادين پنهنجي فوجن پاران ڪيل ڪجهه ڏوهن تي ڪارروائي ڪئي، پر انهن جي ڏوهن کي بين الاقوامي عدالتن ۾ نه آندو ويو. اڄ به ان ڳالهه تي بحث جاري آهي ته جرمني ۽ جاپان جي شهرن تي علائقائي بمباري (area bombing)، ۽ هيروشيما ۽ ناگاساڪي تي ائٽمي بمباري جنگي ڏوهه هئا يا نه.

يورپ ۾ قبضي جون ٻه صورتون هيون. مغربي، اتر، ۽ مرڪزي يورپ (فرانس، ناروي، ڊنمارڪ، لو ڪنٽريز، ۽ چيڪو سلوواڪيا جا شامل ڪيل حصا) ۾ جرمني اهڙيون معاشي پاليسيون قائم ڪيون، جن جي ذريعي جنگ جي پڄاڻي تائين لڳ ڀڳ 69.5 ارب رائيخ مارڪ (27.8 ارب آمريڪي ڊالر) گڏ ڪيا ويا؛ هن انگ اکر ۾ صنعتي شين، فوجي سازو سامان، خام مال ۽ ٻين شين جي لٽ مار شامل ناهي.^[393] اهڙي طرح، قبضي هيٺ آيل قومن مان حاصل ٿيندڙ آمدني جرمنيءَ پاران ٽيڪس ذريعي گڏ ڪيل رقم جي 40 سيڪڙو کان وڌيڪ هئي، جيڪا جنگ جي اڳتي وڌڻ سان مجموعي جرمن آمدني جو لڳ ڀڳ 40 سيڪڙو بڻجي وئي.^[394]

مشرقي پاسي، ليبنسروم (Lebensraum) جا گهربل مقصد ڪڏهن به حاصل نه ٿي سگهيا، ڇاڪاڻ ته بدلجندڙ محاذن ۽ سوويت يونين جي "سڙيل زمين" (scorched earth) واري پاليسيءَ جرمن حملي آورن کي وسيلن تائين پهچڻ نه ڏنو.^[395] مغربي حصي جي ابتڙ، نازي نسلي پاليسي سلاوي نسل جي ماڻهن کي "گهٽ درجي جا ماڻهو" قرار ڏئي انهن خلاف انتهائي وحشي سلوڪ جي حوصلا افزائي ڪئي؛ تنهن ڪري اڪثر جرمن پيش قدمي کان پوءِ وڏي پئماني تي ظلم ۽ جنگي ڏوهه ڪيا ويا.^[396] نازين اندازي مطابق 28 لڪ نسلي پولينڊ واسين کي قتل ڪيو، جن ۾ هولوڪاسٽ جا شڪار پولش-يهودي شامل نه هئا.^[397] جيتوڻيڪ 1942ع تائين اڪثر قبضي هيٺ علائقن ۾ مزاحمتي گروپ بڻجي چڪا هئا،^[398] پر سوويت پارٽيزن^[399] ۽ فرانسيسي مزاحمت^[400] جي اثرائتي هجڻ بابت اندازا ٻڌائين ٿا ته هنن 1943ع جي آخر تائين جرمن آپريشنن کي ڪو خاص نقصان نه پهچايو هو.

ايشيا ۾، جاپان پنهنجي قبضي هيٺ ملڪن کي گڏيل خوشحالي واري دائري جو حصو قرار ڏنو، جيڪا بنيادي طور تي جاپاني بالادستي هئي؛ جنهن بابت هنن دعويٰ ڪئي هئي ته اهو نوآبادياتي ماڻهن کي آزاد ڪرائڻ لاءِ آهي.^[401] جيتوڻيڪ ڪجهه هنڌن تي جاپاني فوجن جو يورپي تسلط کان آزادي ڏياريندڙ طور استقبال ڪيو ويو، پر جاپاني جنگي ڏوهن اڪثر مقامي عوام کي انهن جي خلاف ڪري ڇڏيو.^[402] جاپان پنهنجي شروعاتي فتحن دوران، پٺتي هٽندڙ اتحادي فوجن پاران ڇڏيل 4,000,000 barrels (640,000 m³) تيل (اٽڪل 550,000 ٽن) تي قبضو ڪيو؛ ۽ 1943ع تائين، ڊچ ايسٽ انڊيز ۾ تيل جي پيداوار 50 million barrels (7,900,000 m³) (اٽڪل 6.8 ملين ٽن) تائين پهچائڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جيڪا ان جي 1940ع جي پيداوار جو 76 سيڪڙو هئي.^[402]

1930ع واري ڏهاڪي ۾، برطانيه ۽ آمريڪا گڏجي دنيا جي معدني پيداوار جي لڳ ڀڳ 75 سيڪڙو حصي تي ڪنٽرول رکندا هئا—جيڪو فوجي طاقت جي لاء انتهائي ضروري هو.^[403]

يورپ ۾، جنگ جي شروعات کان اڳ، اتحادين کي آبادي ۽ معيشت، ٻنهي ۾ وڏي برتري حاصل هئي. 1938ع ۾، مغربي اتحادين (برطانيه، فرانس، پولينڊ ۽ برطانوي ڊومينينز) جي آبادي يورپي محوري طاقتن (جرمني ۽ اٽلي) جي ڀيٽ ۾ 30 سيڪڙو وڌيڪ هئي ۽ مجموعي ملڪي پيداوار (GDP) به 30 سيڪڙو وڌيڪ هئي؛ جيڪڏهن نوآبادين کي به شامل ڪيو وڃي، ته اتحادين کي آباديءَ ۾ 5:1 ۽ جي ڊي پي (GDP) ۾ لڳ ڀڳ 2:1 جي برتري حاصل هئي.^[404] ايشيا ۾ ساڳئي وقت، چين جي آبادي جاپان جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ ڇهه ڀيرا وڌيڪ هئي پر ان جي جي ڊي پي صرف 89 سيڪڙو وڌيڪ هئي؛ جيڪڏهن جاپاني نوآبادين کي شامل ڪجي ته اها برتري گهٽجي آبادي ۾ ٽي ڀيرا ۽ جي ڊي پي ۾ صرف 38 سيڪڙو رهجي وئي ٿي.^[404]

ٻي عالمي جنگ ۾ اتحادين پاران استعمال ڪيل سموري جنگي ساز و سامان، بشمول جنگي ٻيڙيون، ٽرانسپورٽ، جنگي جهاز، توپخانو، ٽينڪ، ٽرڪون ۽ گولا بارود جو تقريبن ٻه-تھائي حصو آمريڪا پيدا ڪيو هو.^[405] جيتوڻيڪ جرمني ۽ جاپان جي شروعاتي تيز رفتار "بليٽز ڪريگ" حملن دوران اتحادين جي معاشي ۽ آبادي واري برتري ڪافي حد تائين گهٽجي وئي هئي، پر 1942ع تائين اهي عنصر فيصلي ڪن بڻجي ويا، جڏهن آمريڪا ۽ سوويت يونين اتحادين سان شامل ٿيا ۽ جنگ هڪ ٿڪائيندڙ جنگ (attrition warfare) ۾ تبديل ٿي وئي.^[406] اتحادين جي محوري طاقتن کان وڌيڪ پيداوار جي صلاحيت جو هڪ سبب قدرتي وسيلن تائين پهچ هئي، پر ٻيا عنصر جهڙوڪ جرمني ۽ جاپان پاران پورهيت قوت ۾ عورتن کي شامل ڪرڻ کان انڪار،^[407] اتحادين جي اسٽريٽجڪ بمباري،^[408] ۽ جرمنيءَ پاران دير سان "جنگي معيشت" ڏانهن منتقل ٿيڻ پڻ اهم ڪردار ادا ڪيو.^[409] ان کان علاوه، نه ته جرمني ۽ نه ئي جاپان ڪنهن طويل جنگ جي رٿابندي ڪئي هئي، ۽ نه ئي ان لاءِ پاڻ کي تيار ڪيو هو.^[410] جرمني، جاپان ۽ سوويت يونين جنگ سان لاڳاپيل صنعتن ۾ لکين غلام پورهيتن کي استعمال ڪيو.

جهازن کي جاسوسي، فائٽر، بمبار، ۽ زميني مدد لاءِ استعمال ڪيو ويو، ۽ هر ڪردار ۾ ڪافي ترقي ٿي. نون ايجادن ۾ ايئر لفٽ (محدود پر اعليٰ ترجيحي سامان، اوزارن ۽ اهلڪارن کي تيزيءَ سان منتقل ڪرڻ جي صلاحيت)؛^[411] ۽ اسٽريٽجڪ بمباري (دشمن جي صنعتي ۽ آبادي وارن مرڪزن تي بمباري ته جيئن دشمن جي جنگ وڙهڻ جي صلاحيت کي ختم ڪري سگهجي) شامل هئا.^[412] فضائي دفاعي هٿيارن ۾ پڻ ترقي ٿي، جنهن ۾ راڊار ۽ زمين کان فضا ۾ مار ڪندڙ توپخانو، خاص طور تي پروڪسيمٽي فيوز جي شروعات شامل هئي. جيٽ جهاز جو استعمال پهريون ڀيرو ڪيو ويو جنهن جي ڪري اڳتي هلي جيٽ جهاز سڄي دنيا جي فضائي فوجن ۾ معياري بڻجي ويا.^[413]

بحريه جي لڙائيءَ جي لڳ ڀڳ هر پهلوءَ ۾ ترقي ڪئي وئي، خاص طور تي ايئرڪرافٽ ڪيريئرز ۽ آبدوز جي ميدان ۾. جيتوڻيڪ جنگ جي شروعات ۾ فضائي جنگ کي گهٽ ڪاميابي ملي، پر تارنٽو، پرل هاربر، ۽ ڪورل سمنڊ جي جنگ جي ڪاررواين ڪيريئر کي (بيٽل شپ جي جاءِ تي) سڀ کان اهم ٻيڙي طور قائم ڪري ورتو.^{[414][415][416]} ايٽلانٽڪ ۾، ننڍا ڪيريئر (escort carriers) اتحادي قافلن جو هڪ اهم حصو بڻجي ويا، جن تحفظ جي دائري کي وڌايو ۽ مڊ ايٽلانٽڪ گيپ کي ختم ڪرڻ ۾ مدد ڪئي.^[417] ڪيريئر جهازن جي گهٽ قيمت جي ڪري بيٽل شپس کان وڌيڪ سستا ۽ وڌيڪ ڪارائتا ثابت ٿيا.^[418] آبدوزون، جيڪي پهرين عالمي جنگ ۾ اثرائتو هٿيار ثابت ٿيون هيون، ٻي عالمي جنگ ۾ به اهم سمجهيون ويون. برطانيه جو ڌيان آبدوز دشمن هٿيارن ۽ حڪمت عملين، جهڙوڪ سونار (sonar) تي هو، جڏهن ته جرمني پنهنجي جارحاڻي صلاحيت کي وڌائڻ لاءِ ٽائپ VII آبدوز ۽ ولف پيڪ (wolfpack) حڪمت عملي تي ڌيان ڏنو.^[419] رفتي رفتي، اتحادين جي ٽيڪنالاجي جهڙوڪ لي لائيٽ (Leigh Light)، هيج هوگ (Hedgehog)، ۽ سيلف گائيڊڊ ٽارپيڊوز جرمن آبدوزن خلاف اثرائتا ثابت ٿيا.^[420]

زميني جنگ پهرين عالمي جنگ جي خندقن واري لڙائيءَ کان بدلجي وڌيڪ متحرڪ ۽ گڏيل هٿيارن جي لڙائي (combined arms) ۾ تبديل ٿي وئي. ٽينڪ، جيڪو پهرين عالمي جنگ ۾ صرف پيادل فوج جي مدد لاءِ استعمال ٿيندو هو، هاڻي مکيه هٿيار بڻجي ويو هو.^[421] 1930ع جي آخر ۾ ٽينڪ جي ڊيزائن ۾ تمام گهڻي ترقي ٿي چڪي هئي، ۽ سڄي جنگ دوران ان جي رفتار، بچاءُ (armour) ۽ مار ڪندڙ قوت ۾ اضافو ٿيندو رهيو.^[422] جنگ جي شروعات ۾ ڪمانڊرن جو خيال هو ته دشمن جي ٽينڪن کي ٽينڪن سان ئي منهن ڏيڻ گهرجي، پر جرمن حڪمت عملي "بليٽز ڪريگ" (blitzkrieg) ۾ پيادل فوج، فضائيه ۽ ٽينڪن جي گڏيل استعمال هن تصور کي بدلائي ڇڏيو.^[421] ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ اينٽي ٽينڪ توپون، مائينز (mines)، ۽ ننڍي فاصلي واري اينٽي ٽينڪ هٿيارن جو استعمال ڪيو ويو.^[423] مشينائيزيشن جي باوجود، پيادل فوج تمام فوجن جو بنياد رهي، ۽ سڄي جنگ دوران اڪثر پيادل فوج پهرين عالمي جنگ جيان ئي ليس هئي.^[424] پر هن دور ۾ پورٽيبل مشين گن، جهڙوڪ جرمن MG 34، ۽ سب مشين گن جو استعمال وڌيو جيڪي شهرن ۽ جهنگلن جي لڙائيءَ لاءِ موزون هيون.^[424] اسالٽ رائفل (assault rifle) جنگ جي آخري دور جي هڪ اهم ايجاد هئي، جيڪا اڳتي هلي سڄي دنيا جي فوجن جو معياري هٿيار بڻجي وئي.^[425]

گهڻن ئي ملڪن پنهنجي پيغامن کي محفوظ رکڻ لاءِ سائيفر (cipher) مشينون تيار ڪيون، جن مان جرمن اينگما مشين (Enigma machine) سڀ کان مشهور هئي.^[426] پيغامن کي ڊي-ڪوڊ ڪرڻ (cryptanalysis) جي ميدان ۾ پڻ تمام گهڻي ترقي ٿي. ان جا اهم مثال اتحادين پاران جاپاني بحري ڪوڊز جو ٽوڙڻ ۽ برطانوي "الٽرا" (Ultra) هئا. الٽرا ذريعي اينگما جي پيغامن کي ڊي-ڪوڊ ڪيو ويندو هو، جنهن ۾ پولش سائيفر بيورو پاران مليل معلومات جو وڏو هٿ هو.^[427] ان کان علاوه فوجي جاسوسيءَ ۾ "دھوڪي" (deception) جو به وڏو استعمال ڪيو ويو، جهڙوڪ آپريشن منسميٽ.^[428]

ٻيا ٽيڪنالاجي ڪارناما جيڪي جنگ دوران يا ان جي نتيجي ۾ ٿيا، تن ۾ دنيا جا پهريان پروگرام لائق ڪمپيوٽر (Z3، ڪولوسس، ۽ ENIAC)، گائيڊڊ ميزائيل ۽ جديد راڪيٽ، مينهٽن پروجيڪٽ تحت ايٽمي هٿيارن جي تيار، مصنوعي بندرگاهن جي اڏاوت (Mulberry harbour)، ۽ سمنڊ جي اندر تيل جي پائپ لائنن جو وڇائڻ (Operation Pluto) شامل آهن.^[429] جيتوڻيڪ پينسلين جنگ کان اڳ دريافت ٿي هئي، پر ان جي وڏي پئماني تي پيداوار ۽ طبي استعمال جنگ دوران ئي شروع ٿيو.^[430]