Vladimir Lenin - Wikipedia

Vladimir Lenin - Wikipedia
Naar inhoud springen
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Vladimir Iljitsj Lenin
Владимир Ильич Ленин
Vladimir Lenin in 1920
Geboren
22 april
1870
Simbirsk
Keizerrijk Rusland
Overleden
21 januari
1924
Gorki
Sovjet-Unie
Politieke
partij
Communistische Partij van de Sovjet-Unie
Partner
Nadezjda Kroepskaja
Handtekening
Voorzitter van de
Raad van Volkscommissarissen van de Sovjet-Unie
(Premier van de Sovjet-Unie)
Aangetreden
30 december
1922
Einde termijn
21 januari
1924
Voorganger
Geen
Opvolger
Aleksej Rykov
Voorzitter van de Raad van Volkscommissarissen van de Russische SFSR
Aangetreden
8 november 1917
Einde termijn
21 januari 1924
Voorganger
Geen
Opvolger
Aleksej Rykov
Informele leider van de
Russische Communistische Partij
Aangetreden
17 november 1903
Einde termijn
21 januari 1924
Voorganger
Geen
Opvolger
Jozef Stalin
(als
secretaris-generaal
Volwaardig lid van het
Politbureau
Aangetreden
25 maart 1919
Einde termijn
21 januari 1924
Portaal
Politiek
Vladimir Iljitsj Lenin
Russisch
: Владимир Ильич Ленин, revolutionaire schuilnaam
van
Vladimir Iljitsj Oeljanov
, Russisch: Влади́мир Ильи́ч Улья́нов) (
Simbirsk
(tegenwoordig Oeljanovsk),
22 april
O.S.
10 april
1870
Gorki
oblast Moskou
),
21 januari
1924
) was een
Russisch
revolutionair en de eerste premier van de
Sovjet-Unie
en naamgever van de
marxistische
stroming
leninisme
Naam
bewerken
brontekst bewerken
De naam Lenin was een van zijn
pseudoniemen
. Hij zou deze naam hebben aangenomen als stellingname tegen
Georgi Plechanov
, die het pseudoniem Volgin gebruikte, naar de rivier de
Volga
. Oeljanov koos de rivier de
Lena
voor zijn pseudoniem, vanwege de parallel die getrokken kan worden tussen deze rivieren en de politieke meningen van de beide opponenten (de Lena stroomt tegengesteld aan de Volga en heeft bovendien een grotere lengte). Er bestaan echter meer theorieën over de oorsprong van het pseudoniem Lenin, waardoor het onzeker is waar het werkelijk vandaan komt.
Jeugd en politieke opkomst
bewerken
brontekst bewerken
Lenin rond 1887
Jeugd en studie
bewerken
brontekst bewerken
Lenins vader, Ilja Nikolajevitsj Oeljanov, stamde uit de arme lagere middenklasse van
Astrachan
. Zijn moeder had een
Kalmukse
achtergrond. Na de vroege dood van zijn ouders werd hij opgevoed door zijn oom Vasili, die een welvarende koopman en kleermaker was.
Deze stelde hem in staat natuurkunde en wiskunde te studeren, waarna hij aan de slag ging als leraar op een middelbare school. Ilja wist carrière te maken in het onderwijs en werd uiteindelijk inspecteur van 450 openbare scholen. Hij ontving de onderscheiding van de
Orde van Sint-Vladimir
, waardoor hij tot de erfelijke
adelstand
ging behoren.
Ilja Nikolajevitsj trouwde in 1863 met Maria Alexandrovna Blank. Maria was de dochter van een Joodse arts uit Sint-Petersburg, die getrouwd was met een Duitse koopmansdochter. Ze was geschoold in de Russische literatuur en beheerste de talen Duits, Engels en Frans. Maria was een lutherse, maar stond onverschillig tegenover het geloof. De zes kinderen die Maria en Ilja kregen werden weliswaar gedoopt maar kregen vooral van Ilja een
Russisch-orthodoxe
opvoeding. Lenins ouders waren
monarchist
liberaal-conservatief
en steunden het emancipatiehervormingsprogramma van 1861 geïntroduceerd door tsaar
Alexander II
Lenin was een fervent sporter en hield van
schaken
, maar zijn vader drong aan op een studerend leven. Lenin bleek over intellectuele gaven te beschikken en excelleerde op het
gymnasium
. Hij hielp zijn oudere zus met
Latijn
en gaf een
Tsjoevasjische
medestudent bijles. Lenin werd, net als zijn oudere broer
Aleksandr Oeljanov
, al op jonge leeftijd beïnvloed door het
socialisme
. Zijn broer Aleksandr bestudeerde geschriften van de verboden linkse schrijvers als
Dimitri Pisarev
Nikolaj Dobroljoebov
Nikolaj Tsjernysjevski
en
Karl Marx
. Uiteindelijk werd Aleksandr in verband gebracht met een geplande moordaanslag op tsaar
Alexander III van Rusland
en in 1887 ter dood veroordeeld en opgehangen.
Voor de Oeljanovs – behalve voor de vader die een jaar voordien was overleden – hield de terechtstelling in dat hun opgang in de samenleving abrupt werd afgebroken: waar ze zich, ondanks initieel snobisme, hadden weten te integreren in de betere klassen, kenden ze nu terugval en marginalisering.
De goegemeente van
Simbirsk
wilde niets te maken hebben met een regicide en legde aan alle gezinsleden een zo strikt
ostracisme
op, dat ze er uiteindelijk vertrokken. Het zou Lenins plotse radicalisering verklaren en zijn levenslange afkeer van liberalen en wereldverbeteraars.
Hij deed kort daarna eindexamen aan het gymnasium. Ondanks het familiedrama leden zijn prestaties er nauwelijks onder: hij eindigde als tweede van zijn klas.
Politiek betrokken
bewerken
brontekst bewerken
Lenin was na de dood van zijn broer politiek betrokken geraakt en werd
marxist
. Hij bestudeerde de werken van
Nikolaj Tsjernysjevski
Karl Marx
en
Plechanov
op het landgoed van zijn grootouders van moederskant. In 1887 werd hij toegelaten tot de
Universiteit van Sint-Petersburg
en in 1891 studeerde hij af in de rechten en kon hij zich als
advocaat
vestigen. Tijdens de
hongersnood van 1891
klaagde Lenin arme boeren aan bij de rechtbank wegens het beschadigen van zijn landgoed. Bijna zijn gehele inkomen voor 1917 kwam uit de pachtsommen en later de rente van de verkoop van het landgoed van zijn moeder. Daarnaast kreeg hij ook geld uit de partijkas.
In 1893 sloot hij zich aan bij een Petersburgse groep marxistische sociaaldemocraten, later bij de Bond voor de Bevrijding van de Arbeid. In 1895 werd hij gearresteerd en zat hij korte tijd vast, van 1897 tot 1900 leefde hij als balling in
Siberië
. Kort daarvoor was hij in het huwelijk getreden met
Nadezjda Kroepskaja
, evenals Lenin een overtuigd marxist, zodat zij hem in ballingschap mocht vergezellen.
Balling in Europa
bewerken
brontekst bewerken
Na hun ballingschap in Siberië leefde het echtpaar in ballingschap in
Londen
, later in
Zwitserland
. Op het congres van de
Russische Sociaaldemocratische Arbeiderspartij
van 1903 in Londen ontstond er een scheuring in de RSDAP tussen enerzijds de
mensjewieken
rond
Julius Martov
en anderzijds de bolsjewieken rond Lenin. De scheuring ontstond door onenigheid over de voorwaarden voor lidmaatschap van de partij. Martov wilde iedereen toelaten die het partijprogramma erkende en bereid was de regels te volgen. Lenin wilde dat het lidmaatschap beperkt bleef tot beroepsrevolutionairen. Martov beschouwde de denkbeelden van Lenin als de verwerping van de marxistische leerstelling dat het
proletariaat
dankzij economische ontwikkelingen een revolutionair klassenbewustzijn zou krijgen. Volgens Lenin konden arbeiders alleen door het werk van een gecentraliseerde partij een revolutionair bewustzijn verkrijgen. Martovs visie werd gesteund door 28 stemmen tegen 23. Martov werd onder andere gesteund door
Lev Trotski
. Toen de vijf Joodse socialisten van de
Bund
– wiens autonomie als lidorganisatie binnen de RSDAP was afgewezen – en
reformistische
vakbondslieden (de “economisten”) boos de vergadering hadden verlaten, werd het standpunt van Lenin ondersteund met een meerderheid van 19 tegen 17. De aanhangers van Lenin werden de bolsjewieken genoemd, naar het Russische woord voor meerderheid. Martovs volgelingen werden de mensjewieken genoemd, naar het Russische woord voor minderheid.
Er waren ook meningsverschillen over zetels in het Centraal Comité en de krant van de partij, omdat Lenins tegenstanders vonden dat het Congres hun te weinig zetels had toegekend. Overigens ontstonden er nog meer vleugels binnen de RSDAP. Het blad van de bolsjewieken werd het door Lenin gestichte
Vperjod
(Voorwaarts) genoemd.
Na de
revolutie van 1905
keerde Lenin naar Rusland terug. Lenin en de bolsjewieken boycotten het zojuist opgerichte parlement, de
Doema
, en riepen op tot een proletarische revolutie. Toen na het ontbinden van de Tweede Doema door tsaar
Nicolaas II van Rusland
in 1907 de conservatieven de macht kregen, ging Lenin weer terug naar Zwitserland. Lenin steunde de overvallen op postkantoren, stations, treinen en banken om de partijkas aan te vullen. Onder leiding van
Leonid Krasin
begonnen bolsjewieken gewelddadige overvallen te plegen. Een van de bekendste “onteigeningen” is de gewapende overval op de bank in
Tbilisi
(Tiflis) in
Georgië
medegeorganiseerd door Jozef Stalin. In 1906 was Lenin een voorstander van de vereniging van de mensjewieken en bolsjewieken, maar tijdens het Vierde Partijcongres van de RSDAP in
Stockholm
werd dit voorkomen door de veroordeling van de bolsjewistische bankovervallen door de mensjewieken. In
Zwitserland
probeerde hij de bankbiljetten in te ruilen die gestolen waren in Tbilisi en die identificeerbare serienummers bezaten.
In 1912 kwam het tot een volledige breuk met de mensjewieken en richtte Lenin de krant
Pravda
(De Waarheid) op.
Tijdens de
Eerste Wereldoorlog
woonde Lenin de links-socialistische congressen van
Zimmerwald
en
Kienthal
bij. Lenin bepleitte de oprichting van een Derde Internationale. Het geheime politieke adresboek van Lenins groep bevatte in 1916 slechts tien actieve leden in
Rusland
zelf.
In februari 1917 brak de
Februarirevolutie
in
Rusland
uit. De directe aanleiding daarvoor was het slechte verloop van de oorlog tegen Duitsland en Oostenrijk. Tsaar
Nicolaas II
deed afstand van de troon en er kwam een
Voorlopige Regering
. Volgens de gangbare marxistische opvatting volgde er pas lang na een burgerlijke revolutie een proletarische of socialistische revolutie. Marx zelf achtte het het waarschijnlijkst dat dit zou gebeuren in het land waar het
kapitalisme
het sterkst ontwikkeld is. Met zijn theorie over het imperialisme (onder andere in "Het imperialisme als laatste stadium van het kapitalisme") ontwikkelde Lenin de stelling dat een burgerlijke revolutie meteen zou kunnen omslaan in een
proletarische revolutie
, als in het betreffende land de arbeidersklasse beter georganiseerd was en een hoger bewustzijn heeft, terwijl de kapitalistenklasse betrekkelijk zwak staat. Volgens Lenin was een socialistische revolutie dus mogelijk in de nabije toekomst.
Duitse hulp
bewerken
brontekst bewerken
Yakov Ganetsky
Met de hulp van
Parvus
alias
van Alexander Israel Helphand, in Kopenhagen) en de Duitse regering, die, nog altijd in oorlog met Rusland, het nieuwe regime wilde verzwakken, keerde Lenin met 32 Russische revolutionairen, na een reis van Bern (Zwitserland), door Duitsland, Zweden en Finland in april 1917 terug in Rusland, waar hij door zijn volgelingen luid werd begroet. Parvus stond enerzijds via
Ulrich von Brockdorff-Rantzau
, de Duitse minister in Kopenhagen, in contact met de Duitse staatssecretaris
Arthur Zimmermann
en kanselier
Theobald von Bethmann Hollweg
in Berlijn. Parvus stond anderzijds via Ganetsky (alias van de Pool
Jacob Fürstenberg
) met Lenin in contact. Al in augustus 1915 had Brokdorff-Rantzau de Duitse ondersecretaris geschreven over de inzet van Parvus, al kon het mogelijk riskant zijn 'de machten achter Helphand' te gebruiken.
10
Richard von Kühlmann
, Duitse minister van Buitenlandse Zaken, schreef 3 december 1917 aan de
kaiser
: 'Het was pas nadat de bolsjewieken een voortdurende stroom aan fondsen via verschillende kanalen en onder verschillende labels hadden ontvangen, dat zij in staat waren om hun hoofdorgaan
Pravda
op te bouwen, energieke propaganda te voeren en dankbaar de van oorsprong smalle basis van hun partij uit te breiden.'
11
De reis door Duitsland was toegestaan, gefaciliteerd en gefinancierd door de Duitse Generale Staf. Lenins reis naar Rusland was deel van een plan dat goedgekeurd was door het Duitse Oppercommando, maar de
kaiser
was blijkbaar niet direct op de hoogte. Volgens
Antony Sutton
was de
kaiser
zich niet van de revolutionaire beweging bewust, tot Lenin al in Rusland was doorgedrongen.
12
Toch zou Lenin geen Duitse agent zijn geweest. Lenin en Duitsland hadden verschillende doelen: Lenin wilde een marxistische dictatuur en Duitsland wilde als eerste na de oorlog toegang hebben tot de Russische markt.
13
Lenin vestigde zich in
Petrograd
Oktoberrevolutie
bewerken
brontekst bewerken
Video van Lenin tijdens zijn toespraak
Direct na aankomst toog Lenin aan het werk en stelde de befaamde
Aprilstellingen
op (zie
Russische Revolutie
). In de Aprilstellingen riep Lenin op tot de vorming van een socialistische regering en alle macht aan de
sovjets
. De juliopstand die kort daarop onder leiding van de bolsjewieken plaatsvond, liep uit op een mislukking en Lenin vluchtte naar
Finland
waar hij ondergedoken leefde. Vanuit zijn schuiladres bleef hij de bolsjewieken oproepen om tot een opstand te komen. Dankzij Duitse geldstromen kon de oplage van de Pravda explosief groeien naar driehonderdtwintigduizend exemplaren en het ledenaantal van de
bolsjewieken
vertienvoudigde tot tweehonderdduizend.
14
Lenin vond steun bij de groep rond de revolutionair
Trotski
, die zich met zijn groep bij de bolsjewieken aansloot. In september poogde de rechtse generaal
Lavr Kornilov
via een staatsgreep de macht naar zich toe te trekken. Premier
Aleksandr Kerenski
wist dit echter te voorkomen. Lenin keerde uit Finland terug en gebood de oprichting van de
Rode Garde
, zogenaamd om de arbeiders en matrozen de revolutionaire regering te steunen en te verdedigen, maar in werkelijkheid om een revolutie te ontketenen. Premier Kerenski van de
Voorlopige Regering
had zijn handen vol en greep niet in. Op 25 oktober 1917 (volgens de in Rusland toen geldende
Juliaanse kalender
) pleegde de Rode Garde van de bolsjewieken een staatsgreep, steden werden bezet en gebouwen werden ingenomen, deze gebeurtenis ging de geschiedenis in als de
Oktoberrevolutie
. De Voorlopige Regering werd gevangengenomen, alleen minister-president Kerenski wist te ontkomen. Er werd een revolutionaire regering gevormd bestaande uit bolsjewieken.
Regeringsleider
bewerken
brontekst bewerken
Buste van Lenin in
Tallinn
Lenin en zijn vrouw
Nadezjda Kroepskaja
Na de Oktoberrevolutie kreeg de nieuwe regering de naam
Raad van Volkscommissarissen
(dat wil zeggen ministerraad). Trotski had die naam verzonnen om zich te distantiëren van de 'burgerlijke' ministerraden van de westerse landen en daarmee werd ook duidelijk dat de nieuwe Russische regering een volledige breuk wenste met het kapitalistische Westen. Lenin werd voorzitter van de Raad van Volkscommissarissen (premier). Tevens leidde Lenin het centraal comité van de Bolsjewistische Partij, die vanaf februari 1918 de naam
Russische Communistische Partij
kreeg.
In december 1917 vormde Lenin zijn tweede regering, een coalitieregering (tevens de laatste coalitieregering in Sovjet-Rusland; in 1918 werden de coalitiegenoten uit de regering gezet), waarin ook leden van de
Linkse Sociaal-Revolutionaire Partij
zitting hadden. De nieuwe regering zond een afvaardiging om vrede te sluiten met de
Centralen
(Duitsland, Oostenrijk-Hongarije, Bulgarije en Turkije). De eerste besprekingen mislukten, maar op 3 maart 1918 werd de
Vrede van Brest-Litovsk
gesloten. Rusland onttrok zich aan de
Eerste Wereldoorlog
, maar in eigen land begon de
Russische Burgeroorlog
. Voormalige tsaristische officieren, burgerlijke politici, een deel van de sociaaldemocraten (mensjewiki) en de sociaal-revolutionairen begonnen de nieuwe communistische regering te bestrijden. Deze '
Witte Legers
' bestreden gedurende drie jaar de 'Rode Legers'. De zogenaamde
Rode Terreur
was een bewuste en uitgesproken strategie van de regering van Lenin. In 1921 kwam aan de burgeroorlog formeel een 'einde' hoewel het nog tot 1924 onrustig zou blijven in Rusland, in Turkestan zelfs tot 1926 (op enkele gewapende groepen van de
Basmatsjiopstand
na, die doorvochten tot in de jaren dertig).
Economisch beleid
bewerken
brontekst bewerken
Lenin tijdens de
Komintern
1920, met o.a.
Henk Sneevliet
Marxisme-Leninisme betekent op economische vlak nationalisatie en gemeenschappelijk grondbezit. Tijdens de burgeroorlog was inderdaad alles in handen van de staat. Onder Lenin werd door de bolsjewieken in 1918 het
oorlogscommunisme
ingevoerd. Onder het oorlogscommunisme werden de industrieën genationaliseerd en werd alle landbouw gecentraliseerd (Prodrazvyorstka). Privébedrijven werden illegaal, de staat kreeg het monopolie over de handel met het buitenland en voedsel en andere primaire levensbehoeften werden gerantsoeneerd om ze beter te kunnen verdelen. Deze aanpak was rampzalig voor zowel landbouw als industrie en eiste zijn tol in het reeds door oorlog verscheurde Rusland. De sterk teruggelopen productie in de industrie en landbouw, gecombineerd met 7 jaar oorlog en een droogte, leidden tot de
Russische Hongersnood
van 1921, waarbij miljoenen doden vielen. Meerdere stakingen braken uit in Rusland, met als keerpunt voor het oorlogscommunisme de
Opstand van Kronstadt
in maart 1921.
In 1921 introduceerde Lenin de
Nieuwe Economische Politiek
(NEP). De NEP voorzag in een gemengde economie: een deel der economie bleef genationaliseerd een ander deel werd privébezit. Dit is niet dogmatisch marxistisch - dat wist Lenin zelf ook wel - maar getuigt van realisme. De NEP bracht Rusland economisch gezien terug naar het peil van 1913.
De Rode Terreur
bewerken
brontekst bewerken
Zie
Rode Terreur (Rusland)
voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Lenin trad steeds hard op tegen opstandige Russische boeren en arbeiders, alsook tegen critici en politieke tegenstanders. Een goed voorbeeld hiervan vormt het neerslaan van de
opstand van de Poetilov-fabriek
. Ook de
Kronstadtopstand
werd hardhandig onderdrukt. Toen er, waarschijnlijk door
Fanny Kaplan
, op 30 augustus 1918 een aanslag op zijn leven werd gepleegd (zijn gezondheid verminderde vanaf die tijd en zijn latere hartaanvallen worden toegeschreven aan dit incident), werd de
Rode Terreur
uitgevaardigd door de bolsjewieken. Hoewel Lenin aan het hoofd stond van een dictatuur was hij geen alleenheerser. Alle belangrijke besluiten, ook die van Lenin, moesten formeel steeds worden goedgekeurd door de Partij. Lenin bezat niet de macht om de belangrijkste partijorganen, het Centraal Comité en het
politbureau
, uitsluitend te vullen met jaknikkers, iets wat
Stalin
(overigens pas eind jaren dertig) wél voor elkaar zou krijgen. De benaming
Rode Terreur
is afgeleid van het
Franse
"La Grande Terreur", een periode tijdens de Franse Revolutie waarin "vijanden van de revolutie" gedood werden.
Nadat Lenins partij de macht over heel Rusland kreeg werd de oorlog gestart tegen de tegenstanders van het communisme en tegen hen die daarvan verdacht werden. Onschuldige burgers werden beschuldigd van samenzwering tegen de partij en werden gedood of naar strafkampen gestuurd. De landhuizen van grondbezitters werden in brand gestoken en de burgerij werd gedwongen vernederende arbeid te verrichten. De vroegere elite van het tsaristische Rusland was overgeleverd aan de genade van de bolsjewieken. De
voormalige Russische tsaar Nicolaas II, zijn vrouw en kinderen werden zonder proces geëxecuteerd
met toestemming van Lenin.
15
In deze periode van onrust kwam er een uittocht van de
intelligentsia
op gang. Veel Russen weken uit naar de
Verenigde Staten
West-Europa
en andere landen.
In december 1917 schreef Lenin in het artikel
Hoe concurrentie te organiseren?
: “In de ene plaats zullen de rijken, de schurken, de arbeiders die niet willen werken, in de cel belanden. (…) In een andere plaats zullen ze gedwongen worden de latrines schoon te maken. Weer ergens anders zullen ze na hun gevangenisstraf een geel merkteken krijgen, zodat iedereen weet dat ze schadelijk zijn en hen in de gaten kan houden. Nog ergens anders kan een op de tien leeglopers worden neergeschoten.”
16
17
Lenin publiceerde in februari 1918 het decreet
Het Socialistische Vaderland is in gevaar!
, waarin stond dat vijandelijke agenten, profiteurs, plunderaars, hooligans, agitatoren en spionnen ter plekke doodgeschoten moesten worden, dat wil zeggen zonder rechtszaken of bewijsvergaring. Ook werd bevolen om burgers te dwingen om loopgraven te graven en diegenen die zich hiertegen verzetten moesten doodgeschoten worden.
18
In een telegram van 11 augustus 1918 aan leidende communisten in
Penza
geeft Lenin persoonlijk de opdracht om niet minder dan 100 personen op te hangen. In het telegram schrijft Lenin: “Hang (en zorg ervoor dat het hangen plaatsvindt in het volle zicht van de mensen) niet minder dan honderd bekende koelakken op, rijke mannen, bloedzuigers. (…) Doe het op zo’n manier dat honderden kilometers in de omtrek de mensen zien, beven, weten, roepen: ze wurgen ze, en ze zullen ze wurgen tot de dood erop volgt, die bloedzuigende koelakken.”
19
20
Onder het bewind van Lenin brak de
Russische hongersnood van 1921
uit ten gevolge van droogte en de grootschalige voedselinbeslagnames door de bolsjewieken.
Lenin en Stalin
bewerken
brontekst bewerken
Lenin in de zomer van 1923. Links zijn zus Maria en rechts een arts.
Brief aan het Congres 4 januari 1923. Genoteerd door L.F.:
"Stalin is te grof, en deze fout, die in de betrekkingen tussen ons, communisten, heel goed te verdragen is, wordt onverdraaglijk als zij de algemene secretaris betreft. Daarom stel ik de kameraden voor dat zij een manier bedenken om Stalin over te plaatsen en een andere man op deze plaats te benoemen die zich slechts op een punt gunstig van kameraad Stalin onderscheidt: hij moet toleranter, loyaler, beleefder en attenter voor zijn kameraden zijn, minder grillig, enzovoorts. Deze kwestie lijkt misschien ontzettend onbelangrijk. Maar ik geloof dat ze, als we een scheuring willen vermijden, en als we wat ik hiervoor over de wederzijdse betrekkingen tussen Trotski en Stalin schreef, in gedachten houden, geen futiliteit is, of verder gezegd, ze is een futiliteit die van doorslaggevende betekenis zou kunnen worden.
Lenin"
Lenin en de partij
bewerken
brontekst bewerken
Lenin wordt gezien als de grondlegger van het communistisch partijwezen in Rusland. De Russische Communistische Partij (zoals de bolsjewistische partij sinds 1918 heette) werd door Lenin een strak en centraal geleide politiek waar het
democratisch centralisme
werd ingevoerd. Dit betekent dat wanneer het Centraal Comité een meerderheidsbesluit had genomen, de minderheid, die dat besluit voorheen bestreed, zich bij die meerderheid moest neerleggen. Die minderheid moest van harte helpen dat besluit ten uitvoer te brengen. Dit versterkte de positie van Lenin, die altijd wel een meerderheid in het Centraal Comité op zijn hand wist te krijgen. Het instellen van een verbod op fractievorming in de Partij bezorgde de partijleiding de gewenste macht om opstandige leden te kunnen royeren naar believen. Dit droeg in niet geringe mate mee aan de vorming van de dictatuur van
Jozef Stalin
, alsmede van andere communistische leiders.
Lenin had echter minder behoefte aan het concentreren van staats- en partijfuncties in dezelfde personen, iets wat na zijn dood in de USSR en in andere communistische landen vaak zou gebeuren. Lenin gaf zijn voorzitterschap van het Centraal Comité op (dat gaf hij aan Stalin, die ongemerkt zijn macht verder uitbouwde) en behield slechts het voorzitterschap van het kabinet.
Volgens de marxistische doctrine - die Lenin op dit punt nauwgezet volgde - zou de staat op den duur afsterven. Lenin geloofde hier tot zijn dood vurig in: de wereldrevolutie leek dichterbij dan ooit. In zijn optiek zouden de mensen als broeders en zusters (kameraden) vreedzaam samenleven in de proletarische wereld, daarin was een regering niet meer nodig. Tot die tijd (tot de fase van het werkelijke communisme was bereikt), was de staat echter noodzakelijk en moest zij krachtig zijn.
Lenin werd na zijn dood als partijleider opgevolgd door
Stalin
. Later bleek dat Lenin zich negatief had uitgelaten over Stalin en andere partijleden.
21
Ook Kroepskaja, Lenins vrouw, was niet zo te spreken over Stalin.
Laatste jaren
bewerken
brontekst bewerken
Bezoekers aan het Leninmausoleum (links van het centrum voor de muur) in 1971.
Op 25 mei 1922 werd Lenin getroffen door een beroerte, waardoor de rechterkant van zijn lichaam bijna geheel verlamd raakte.
22
Bij een latere beroerte werd Lenin van zijn spraakvermogen beroofd. Uiteindelijk overleed hij op 21 januari 1924 in
Gorki
, een dorpje op 35 km ten zuiden van
Moskou
23
Hoewel zijn weduwe Kroepskaja het er niet mee eens was,
24
werd zijn gebalsemde lichaam permanent tentoongesteld in een
mausoleum
op het
Rode Plein
in
Moskou
, waar hij nog steeds ligt. Iedere twee weken wordt zijn lijk speciaal behandeld en regelmatig moet het goed worden opgeknapt.
Uitstraling
bewerken
brontekst bewerken
1 mei 2009: de parade voor de
Dag van de Arbeid
in
Severodvinsk
passeert langs het standbeeld van Lenin.
De cruciale rol van Lenin in de Oktoberrevolutie en de stichting van de Sovjet-Unie wordt door niemand betwist, maar de aanhangers van de omvergeworpen regering en de revolutionairen hadden elk hun eigen redenen om Lenin af te schilderen als een koele, geniale planner en briljante strateeg tegen wie de Witten geen kans maakten. Tijdens de Koude Oorlog werd dit beeld in beide kampen nog verscherpt. Ondertussen is gebleken dat de bolsjewistische opstand vaag gepland en amateuristisch uitgevoerd werd, met weinig betrokkenheid van het volk en dat hij alleen slaagde, omdat de tegenstanders (zowel de regering als de andere oppositiepartijen) zich nog minder competent gedroegen. Lenin was een romantische ziel die van bergwandelingen hield en plantensoorten determineerde. Tijdens en na de revolutie was hij vaak onderhevig aan onbeheerste driftbuien. Gedurende 10 jaar onderhield hij een passionele buitenechtelijke relatie. Niettemin leeft hij tot vandaag (2017) in de herinnering van vele Russen voort als een superheld, een ultiem bewijs dat Rusland een sterke leider behoeft. Het
Poetin
-regime heeft zijn mausoleum zorgvuldig gerestaureerd en hoewel elke bezoeker maar 5 minuten krijgt om zijn mummie te groeten, staan er permanent lange wachtrijen.
25
De nadruk die Lenin in zijn revolutionaire theorie legde op de imperialistische aard van het kapitalisme, interesseerde veel leiders en medestanders van onafhankelijkheidsbewegingen in de
derde wereld
tussen 1945 en 1989. Ook de rol van de
westerse wereld
in gewapende confrontaties tijdens de
Koude Oorlog
lokte van de politieke linkerzijde in westerse democratieën leninistisch geïnspireerde kritiek uit. De belangrijkste "concurrerende" inspiratiebron voor linkse revolutionairen,
Mao Zedong
, verloor aan invloed na de dood van Mao en de toenadering tussen China en de Verenigde Staten in de jaren 1970. Het
uiteenvallen van de Sovjet-Unie
in 1991 luidde evenwel het einde in van veel georganiseerde leninistische bewegingen in het Westen.
26
De opvallende gelaatstrekken en de grote politieke invloed van Lenin maakten hem vooral in het
Oostblok
tot een geliefkoosd onderwerp van standbeelden, waarvan er vele verwijderd werden na de val van de socialistische dictaturen in datzelfde Oostblok. Er zijn echter nog bewonderaars en in 2020 richtten Duitse communisten in
Gelsenkirchen
een oud beeld van hem opnieuw op.
27
In 1994, op het hoogtepunt van de "ontmaskering" van Lenin (eigenlijk: de analyse van de cultus rond zijn persoon) door nieuw historisch onderzoek na de val van de Sovjet-Unie, bleek uit een sociologische studie in Rusland dat Lenin nog steeds de op een na populairste historische figuur was (33,6 procent, tegen
Peter de Grote
met 40,6 procent).
28
Tijdlijn van leiders van de Sovjet-Unie
bewerken
brontekst bewerken
Bibliografie
bewerken
brontekst bewerken
1902:
Wat te doen?
1904:
Eén stap voorwaarts, twee stappen achterwaarts
1905:
Tweeërlei tactiek van de sociaaldemocratie in de democratische revolutie
1908:
Materialisme en empiriokriticisme
1914:
Over het recht der naties op zelfbeschikking
1916:
Het imperialisme als hoogste stadium van het kapitalisme
1917:
Staat en revolutie
1918:
De proletarische revolutie en de renegaat
Kautsky
1920:
De Linkse Stroming
1922:
Laatste testament: brieven aan het congres
Externe links
bewerken
brontekst bewerken
Zie ook:
Portaal Communisme
Lenin
(Vol.1
Vol.2, Vol.3)
, Tony Cliff (1975-76) - onlineversie van driedelige biografie
V.I. Leninbibliotheek
- online Nederlandstalige werken van Lenins hand
ru
V.I.Lenin.info:
Stemming over het verwijderen van het lijk van Lenin uit het mausoleum
Mediabestanden
Zie de categorie
Vladimir Lenin
van
Wikimedia Commons
voor mediabestanden over dit onderwerp.
Bronnen, noten en/of referenties
en
Steiner, Rudolf
(2006).
Werken en voordrachten
Cf. Victor Sebestyen, ‘’Lenin’’, Spectrum, 2017, hoofdstuk 1.
Robert Service,
Lenin. A Biography
, 2000,
p. 59
Victor Sebestyen,
Lenin. Leven en legende
, 2017,
hoofdstuk 3
Orlando Figes:
Tragedie van een volk: De Russische Revolutie 1891 – 1924
; 1996; tweede druk 2008; blz. 195.
Bryan Caplan:
Mensheviks' Critique of Bolshevism
Orlando Figes:
Tragedie van een volk: De Russische Revolutie 1891 - 1924
; 1996; tweede druk 2008, blz. 206.
Robert Service:
Lenin: A Biography
; 2000;
ISBN 978-0-333-72625-9
Geert Mak
In Europa
(Amsterdam/Antwerpen: Atlas, 2004,
ISBN 9789045003726
), blz. 146
Z.A.B. Zeman (1958),
Germany and the Revolution in Russia, 1915-1918: Documents from the Archives of the German Foreign Ministry
, p.4, doc. 5, in Sutton (1974),
Wall Street and the Bolshevik Revolution
, p.41
Sutton, p.39: 'It was not until the Bolsheviks had received from us a steady flow of funds through various channels and under varying labels that they were in a position to be able to build up their main organ
Pravda
, to conduct energetic propoganda and appreciably extend the originally narrow base of their party.'
Sutton, p.39,40
Sutton, p.41
Geert Mak
In Europa
(Amsterdam/Antwerpen: Atlas, 2004,
ISBN 9789045003726
), blz. 167.
Orlando Figes
Tragedie van een volk
( Amsterdam/Antwerpen: Nieuw Amsterdam
Uitgevers
, 1996,
ISBN 9789046804865
), blz. 780-788.
Geciteerd uit: Orlando Figes:
Tragedie van een volk: De Russische Revolutie 1891 - 1924
; 1996; tweede druk 2008; blz. 645.
Vladimir Lenin:
How to Organise Competition?
; 24 - 27 december 1917.
Vladimir Lenin:
The Socialist Fatherland is in Danger!
; 21 februari 1918.
Geciteerd uit: Geert Mak:
In Europa; Reizen door de twintigste eeuw
; 4de druk; maart 2004; blz. 234.
Vladimir Lenin:
Telegram to Comrades Kuraev, Bosh, Minkin, and other Penza communists
; 1918
‘Laatste testament’: brieven aan het congres
(1922-1923, eerst gepubliceerd in 1956, Nederlandse vertaling)
Orlando Figes:
Tragedie van een volk: De Russische Revolutie 1891 - 1924
; 1996; tweede druk 2008; blz. 974.
W. Duranty
, SOVIET CONGRESS IN TEARS; Mass Hysteria Only Averted by a Leader's Brusque Intervention, in
New York Times
(23 januari 1924), blz. 1.
Trotski
suggereert in zijn memoires dat Stalin Lenin, op het moment dat deze tegen de verwachting in weer wat opknapte, wellicht (met hulp van apotheker
Jagoda
) heeft laten vergiftigen om te voorkomen dat Lenin zich van hem zou ontdoen. Door het lichaam direct te laten balsemen werd autopsie voorkomen. Stalin hield Trotski (voorstander van autopsie) tijdens de begrafenis wijselijk vast in
Sotsji
. Om geen verdenking op zich te laden zou Stalin later een tegen zijn aard indruisende verering voor Lenin hebben voorgewend. Zie ook
Richard Lourie
: "De autobiografie van Stalin", 2000
Sebestyen, Victor
, "Lenin: The Man, The Dictator, and the Master of Terror," Pantheon Books 2017.
Elbaum, Max
, "Revolution in the Air: Sixties Radicals Turn to Lenin, Mao and Che," Verso 2018 (oorspronkelijke uitgave 2002).
Cauwenberghs, Jef
in De Standaard 22 juni 2020,
Meer dan dertig jaar na val van de Muur krijgt Lenin standbeeld in Duitsland
, geraadpleegd op 23 oktober 2020.
Krausz, Tamás
, voorwoord tot "Reconstructing Lenin: An Intellectual Biography," Monthly Review Press 2015.
Bibliografische informatie
Bibsys
90066588
Biblioteca Nacional de Chile
000041848
Biblioteca Nacional de España
XX1124861
Bibliothèque nationale de France
cb11912439p
(data)
Catàleg d'autoritats de noms i títols de Catalunya
981058521360606706
CiNii
DA00160222
Gemeinsame Normdatei
118640402
Historisch woordenboek van Zwitserland
028375
International Standard Name Identifier
0000 0001 2098 8915
KulturNav
f3a4aa26-e8d1-4d07-967c-a0d47392a17f
Library of Congress Control Number
n80067085
Nationale Bibliotheek van Letland
000027406
MusicBrainz
e73b9d77-b095-42fc-9fa4-382e9510491d
National Archives and Records Administration
10581755
National Central Library
002267873
Bibliotheek van het Japanse parlement
00447347
Nationale Bibliotheek van Tsjechië
jn19981001737
Nationale bibliotheek van Australië
35300014
Nationale Bibliotheek van Israël
987007264298205171
Nationale Bibliotheek van Polen
a0000001003512
Nationale Bibliotheek van Roemenië
000127172
Nationale en Universitaire bibliotheek Zagreb
000100229
Nederlandse Thesaurus van Auteursnamen
068221894
Russische Staatsbibliotheek
000083509
Istituto Centrale per il Catalogo Unico
CFIV057903
LIBRIS
208344
SNAC
w6w37w7g
Système universitaire de documentation
026983184
Semantic Scholar
84216092
Trove
903083
Union List of Artist Names
500321338
Virtual International Authority File
7393146
WorldCat
E39PBJkMFvG7gDyKvmXmtDX68C
Leiders van de
Communistische Partij van de Sovjet-Unie
Vladimir Lenin
Jozef Stalin
Nikita Chroesjtsjov
Leonid Brezjnev
Joeri Andropov
Konstantin Tsjernenko
Michail Gorbatsjov
Overgenomen van "
Categorieën
Russisch advocaat
Russisch atheïst
Persoon in de Russische Burgeroorlog
Communist uit de RSFSR
Russisch persoon in de Eerste Wereldoorlog
Russisch revolutionair
Leider van de Sovjet-Unie
Balling
Verborgen categorie:
Wikipedia:Pagina's die EasyTimeline gebruiken
Vladimir Lenin
Onderwerp toevoegen