Wiki – Wikipedia tiếng Việt

Wiki – Wikipedia tiếng Việt
Bước tới nội dung
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Đừng nhầm lẫn với
Wikipedia
Màn hình chỉnh sửa nguồn (Source Editor) của một Wiki sử dụng
phần mềm MediaWiki
Wiki
(phát âm:
; từ
tiếng Hawaii
wikiwiki
, có nghĩa: "nhanh"; cũng được gọi là
công trình mở
) là một loại
ứng dụng
xây dựng và quản lý các trang thông tin do nhiều người cùng phát triển.
Đặc điểm nổi bật của wiki là thông tin không được xây dựng một cách tập trung theo nguyên tắc
phân quyền
như thường thấy ở các ứng dụng
CMS
hay
forum
mà theo nguyên tắc
phân tán
: ai cũng có thể chỉnh sửa, thêm mới, bổ sung thông tin lên các trang tin và không ghi lại dấu ấn là ai đã cung cấp thông tin đó. Tác giả của wiki theo triết lý của những người đã xây dựng
phần mềm wiki
là: tác giả của thông tin này là chúng ta. Những trang tin như vậy được xây dựng và bổ sung dựa trên động lực của cộng đồng.
Wiki là một
website
có tính chất riêng tư cho một nhóm hoặc tổ chức, cộng đồng. Không giống như một website truyền thống chỉ phục vụ cho mục đích đọc, xem thông tin, wiki cho phép người dùng nó có thể soạn thảo, sửa đổi, cập nhật thông tin trực tiếp lên web theo kiểu đóng góp thông tin. Điểm đáng chú ý của wiki là người dùng không nhất thiết phải biết về
Web
HTML
Wikipedia
, một dự án để xây dựng
bách khoa toàn thư
mở, có lẽ là wiki nổi tiếng nhất trên thế giới, nhưng cũng có thể sử dụng hình thức wiki theo nhiều mục đích khác.
Ward Cunningham
Lịch sử
Bảng Wiki Wiki tại Sân bay quốc tế
Honolulu
Phần mềm đầu tiên được gọi là wiki,
WikiWikiWeb
do
Ward Cunningham
đặt tên. Cunningham nhớ một nhân viên tại
Sân bay quốc tế Honolulu
chỉ ông sử dụng tuyến
xe buýt
Chance RT-52
gọi là "Wiki Wiki". Theo Cunningham, "Tôi chọn wiki-wiki là cụm từ
điệp âm
thay thế cho '
quick
' để tránh vụ đặt tên cái này là 'quick-web'."
Wiki Wiki
là
từ láy
của
wiki
, từ
tiếng Hawaii
có nghĩa "nhanh". Từ
wiki
gọi tắt cho
wiki wiki
. Đôi khi từ này được giải thích là
từ cấu tạo ngược
backronym
) của "cái mà tôi biết là như thế" (
what I know is
), cách giải thích đó miêu tả các chức năng đóng góp, lưu giữ và trao đổi kiến thức.
Theo Cunningham, ý kiến "wiki" bắt nguồn từ một ngăn xếp ông tạo ra trong
HyperCard
vào cuối thập niên 1980. Vào khoảng mười năm sau, công nghệ wiki từ từ được công nhận là một cách đầy hứa hẹn để
quản lý tri thức
bí mật và công khai và khả năng này dẫn đến dự án
bách khoa thư
Nupedia
, về sau trở thành
Wikipedia
. Vào đầu thập niên 2000, công nghệ wiki được nhận vào hãng trong vai
phần mềm cộng tác
. Nó thường được sử dụng để hỗ trợ giao thông trong dự án, xây dựng
intranet
, và viết tài liệu, mới đầu cho những người quen sử dụng máy tính. Vào tháng 12 năm 2002,
Socialtext
khởi đầu sản phẩm wiki
nguồn mở
thương mại. Phần mềm wiki nguồn mở có sẵn rộng rãi, được tải xuống và cài đặt nhiều vào những năm này. Ngày nay một số công ty sử dụng wiki như phần mềm cộng tác duy nhất và để thay cho intranet khó thay đổi. Phần mềm wiki có thể được sử dụng nhiều hơn ở những công ty, đằng sau bức
tường lửa
, đối với Internet công cộng.
Các tính năng của một Wiki
Chỉnh sửa
"Wikitext" chuyển hướng đến đây. Đối với trang trợ giúp Wikipedia, xem
Trợ giúp:Wikitext
Chỉnh sửa trực quan (Visual Editor)
Wiki cũng có thể cung cấp khả năng chỉnh sửa
WYSIWYG
cho người dùng, thường là thông qua một điều khiển
JavaScript
dịch các hướng dẫn định dạng được nhập bằng đồ họa thành các
thẻ HTML
hoặc wikitext tương ứng. Trong các triển khai đó, đánh dấu của một phiên bản đánh dấu, mới được chỉnh sửa của trang được tạo và gửi tới máy chủ một cách minh bạch , bảo vệ người dùng khỏi chi tiết kỹ thuật này. Một ví dụ về điều này là
VisualEditor
trên Wikipedia. Tuy nhiên, các điều khiển WYSIWYG không phải lúc nào cũng cung cấp tất cả các tính năng có sẵn trong wiki và một số người dùng không muốn sử dụng trình soạn thảo WYSIWYG. Do đó, nhiều trang trong số này cung cấp một số phương tiện để chỉnh sửa trực tiếp văn bản wiki.
Lịch sử phiên bản
Một số wiki lưu giữ hồ sơ về những thay đổi được thực hiện đối với các trang wiki; thông thường, mọi phiên bản của trang đều được lưu trữ. Điều này có nghĩa là các tác giả có thể hoàn nguyên về phiên bản cũ hơn của trang nếu cần thiết do đã mắc lỗi, chẳng hạn như nội dung vô tình bị xóa hoặc trang đã bị phá hoại để bao gồm văn bản gây khó chịu hoặc độc hại hoặc nội dung không phù hợp khác.
Điều Hướng
Trong văn bản của hầu hết các trang, thường có nhiều liên kết
siêu văn bản
tới
các trang
khác trong wiki. Hình thức điều hướng phi tuyến tính này "gốc" đối với wiki hơn là các sơ đồ điều hướng có cấu trúc/chính thức hóa. Người dùng cũng có thể tạo bất kỳ số lượng trang chỉ mục hoặc mục lục nào, với phân loại theo thứ bậc hoặc bất kỳ hình thức tổ chức nào họ muốn. Đây có thể là một thách thức để duy trì "bằng tay", vì nhiều tác giả và người dùng có thể tạo và xóa các trang theo cách đặc biệt , không có tổ chức. Wiki có thể cung cấp một hoặc nhiều cách để phân loại hoặc gắn thẻ các trang để hỗ trợ duy trì các trang chỉ mục đó. Một số wiki, bao gồm cả bản gốc, có một liên kết ngược tính năng, hiển thị tất cả các trang liên kết đến một trang nhất định. Thông thường, trong wiki cũng có thể tạo liên kết đến các trang chưa tồn tại, như một cách để mời những người khác chia sẻ những gì họ biết về một chủ đề mới đối với wiki. Người dùng wiki thường có thể "gắn thẻ" các trang bằng danh mục hoặc từ khóa để giúp người dùng khác tìm thấy bài viết dễ dàng hơn. Ví dụ: một người dùng tạo một bài viết mới về đạp xe trong thời tiết lạnh có thể "gắn thẻ" trang này dưới các danh mục đi lại, thể thao mùa đông và đi xe đạp. Điều này sẽ giúp những người dùng khác tìm thấy bài viết dễ dàng hơn.
Tạo một website Wiki
Một website tương tự Wikipedia có thể được tạo bởi
mã nguồn mở
MediaWiki
. Mã nguồn mở MediaWiki được viết bằng ngôn ngữ lập trình PHP và được dùng phổ biến bởi các website viết theo hình thức Wiki như các website của Wikimedia, website wiki du lịch
Wikitravel
, website wiki thương mại
Wikibiz
...
Để sử dụng MediaWiki, có thể truy cập vào website
MediaWiki
, sau đó download và cài đặt theo phiên bản ngôn ngữ phù hợp. Các bước hướng dẫn cài đặt rất đơn giản và trực quan.
Xem thêm
Tra
wiki
trong từ điển mở tiếng Việt
Wiktionary
Bliki
Danh sách wiki
Phần mềm xã hội
Mạng máy phục vụ
server farm
Chú thích
"wiki"
Encyclopædia Britannica
, quyển
1, London:
Encyclopædia Britannica, Inc.
, 2007
, truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2008
Cunningham, Ward
(ngày 27 tháng 6 năm 2002),
What is a Wiki
, WikiWikiWeb,
Bản gốc
lưu trữ ngày 16 tháng 4 năm 2008
, truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2008
Hasan, Heather (2012),
Wikipedia, 3.5 million articles and counting
, tr.
11,
ISBN
9781448855575
Andrews, Lorrin (1865),
A dictionary of the Hawaiian language to which is appended an English-Hawaiian vocabulary and a chronological table of remarkable events
, Henry M. Whitney, tr.
514
Leuf
Cunningham 2001
Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFLeufCunningham2001 (
trợ giúp
. See Ward Cunningham's site
Ebersbach 2008
, tr.
10
Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFEbersbach2008 (
trợ giúp
Cunningham, Ward (ngày 1 tháng 11 năm 2003).
"Correspondence on the Etymology of Wiki"
. WikiWikiWeb
. Truy cập ngày 9 tháng 3 năm 2007
Cunningham, Ward (ngày 25 tháng 2 năm 2008).
"Wiki History"
. WikiWikiWeb
. Truy cập ngày 9 tháng 3 năm 2007
Diamond, Graeme (ngày 1 tháng 3 năm 2007).
"March 2007 update"
Oxford English Dictionary
. Truy cập ngày 16 tháng 3 năm 2007
Liên kết ngoài
Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện về
Wiki
Wiki đầu tiên
Lưu trữ
ngày 26 tháng 8 năm 2007 tại
Wayback Machine
Bài viết này vẫn còn
sơ khai
. Bạn có thể giúp Wikipedia
mở rộng nội dung
để bài được hoàn chỉnh hơn.
Lấy từ “
Thể loại
Wiki
Hệ thống quản lý nội dung
Phần mềm xã hội
Siêu văn bản
Tương tác người-máy tính
Xử lý thông tin xã hội
Thể loại ẩn:
Trang bị khóa hạn chế sửa đổi
Trang sử dụng phần mở rộng Phonos
Trang có phát âm được ghi âm
Lỗi không có mục tiêu Harv và Sfn
Bản mẫu webarchive dùng liên kết wayback
Tất cả bài viết sơ khai
Sơ khai
Wiki
Thêm đề tài