Yr Ariannin - Wicipedia

Yr Ariannin - Wicipedia
Neidio i'r cynnwys
Oddi ar Wicipedia
yr Ariannin
República Argentina
Arwyddair
Curiad eich Rhythm
Math
gwladwriaeth sofran,
gwlad
, gwladwriaeth ffederal,
cenedl
, gwladwriaeth lle mae crefydd yn rhan swyddogol ohoni
Enwyd ar ôl
arian
Prifddinas
Buenos Aires
Dinas fwyaf
Buenos Aires
Poblogaeth
47,327,407
Sefydlwyd
Annibyniaeth o Sbaen
* Datganwyd: 9 Gorffennaf 1816
* Cyfansoddiad: 1 Maai 1853
Anthem
Anthem Genedlaethol yr Ariannin
Pennaeth llywodraeth
Javier Milei
Cylchfa amser
amser yr Ariannin
Iaith/Ieithoedd
swyddogol
Sbaeneg
Daearyddiaeth
Rhan o'r canlynol
America Ladin
, De De America
Arwynebedd
2,780,400 ±1 km²
Yn ffinio gyda
Bolifia
Brasil
Tsile
Paragwái
Wrwgwái
y Deyrnas Unedig
Cyfesurynnau
34°S 64°W
Gwleidyddiaeth
Corff gweithredol
Llywodraeth yr Ariannin
Corff deddfwriaethol
Cyngres Genedlaethol yr Ariannin
Swydd pennaeth
y wladwriaeth
Arlywydd yr Ariannin
Pennaeth y wladwriaeth
Javier Milei
Swydd pennaeth
y Llywodraeth
Arlywydd yr Ariannin
Pennaeth y Llywodraeth
Javier Milei
Ariannol
Arian
ars
Canran y diwaith
8.9 ±0.1 canran
Cyfartaledd plant
2.15
Mynegai Datblygiad Dynol
0.842
Ffeiliau perthnasol ar Comin
golygwch ar Wicidata
Mae
Gweriniaeth yr Ariannin
Sbaeneg
República Argentina
ynganiad
) neu'r
Ariannin
yn wlad yn ne-ddwyrain
De America
. Mae'n gorwedd rhwng mynyddoedd yr
Andes
a rhan ddeheuol y
Môr Iwerydd
. Mae'n ffinio â
Wrwgwái
Brasil
Paragwái
Bolifia
Tsile
Sbaeneg
yw'r iaith swyddogol. Mae'r enwau Sbaeneg a Chymraeg yn dod o'r
Lladin
argentum
arian
’, metel gwerthfawr a anogodd yr ymgartrefu cynnar Ewropeaidd. Gelwir person a anwyd yn yr Ariannin yn "Archentwr".
Dilynwyd y frwydr dros annibyniaeth (1810-1818) gan ryfel cartref estynedig a barhaodd tan 1861, gan arwain at ad-drefnu’r wlad fel ffederasiwn. Wedi hynny, mwynhaodd y wlad heddwch a sefydlogrwydd cymharol, gyda sawl ton o fewnfudo Ewropeaidd, yn bennaf Eidalwyr a Sbaenwyr, yn ail-lunio ei rhagolwg
diwylliannol
a demograffig yn radical. Mae gan 62.5% o'r boblogaeth dras Eidalaidd lawn neu rannol,
ac mae gan
ddiwylliant
yr Ariannin gysylltiadau sylweddol â
diwylliant
yr Eidal.
Cafwyd cynnydd sydyn mewn ffyniant a daeth yr Ariannin yn seithfed genedl gyfoethocaf y byd erbyn dechrau'r 20g.
Yn ôl Prosiect Ystadegau Hanesyddol Maddison, roedd gan yr Ariannin
CMC go iawn
ucha'r byd yn ystod 1895 a 1896, ac roedd yn gyson yn y deg uchaf cyn o leiaf 1920.
Yn y 2010au roedd yn 71fed yn y byd. Yn dilyn y
Dirwasgiad Mawr
yn y 1930au, disgynodd yr Ariannin i ansefydlogrwydd gwleidyddol a dirywiodd ei heconomi'n enbyd,
er iddi aros ymhlith y pymtheg gwlad gyfoethocaf am sawl degawd.
Yn dilyn marwolaeth yr Arlywydd
Juan Perón
ym 1974, esgynnodd ei weddw a'i is-lywydd,
Isabel Martínez de Perón
, i'r arlywyddiaeth, cyn cael ei threchu ym 1976. Erlidiodd a llofruddiodd y
junta milwrol
canlynol filoedd o bobl gwleidyddol, gweithredwyr, a phobl asgell chwith yn y
Rhyfel Brwnt
, cyfnod o
derfysgaeth wladol
ac aflonyddwch sifil a barhaodd hyd nes etholwyd Raúl Alfonsín yn arlywydd ym 1983.
Enw ac etymoleg
golygu
golygu cod
Disgrifir y rhanbarth gan y gair "Argentina" ar
fap Fenisaidd
a wnaed yn 536.
Daw'r gair "Ariannin" o'r Eidaleg "Argentina" sy'n golygu "wedi'i wneud o arian, lliw arian", sy'n deillio o'r Lladin "
argentum
" am arian. Yn Eidaleg, defnyddir yr ansoddair neu'r enw cywir yn aml mewn ffordd ymreolaethol fel sylwedd ac mae'n ei ddisodli a dywedir
l'Argentina.
Mae'n debyg i'r enw
l'Argentina
gael
ei roi gyntaf gan y fforwyr Fenisaidd a Genoese, fel
Giovanni Caboto
. Yn Sbaeneg a Phortiwgaleg, y geiriau am "arian" yn y drefn honno yw
plata
prata
a "(wedi'i wneud) o arian" yw
llwyfandir
prateado
Cysylltwyd yr Ariannin
gyntaf â chwedl y mynyddoedd arian, yn eang ymhlith archwilwyr Ewropeaidd cyntaf Basn La Plata.
Gellir olrhain y defnydd ysgrifenedig cyntaf o'r enw yn Sbaeneg i
La Argentina
, cerdd yn 1602 gan Martín del Barco Centenera sy'n disgrifio'r ardal.
Er bod "yr Ariannin" eisoes yn cael ei ddefnyddio'n gyffredin erbyn y
18g
, enwyd y wlad yn ffurfiol yn "
Virreinato del Río de la Plata
" gan Ymerodraeth Sbaen, a "Thaleithiau Unedig y Río de la Plata " ar ôl ei hannibyniaeth.
Hanes
golygu
golygu cod
Prif:
Hanes yr Ariannin
Ceir olion y trigolion cyntaf yn y tiroedd sy'n awr yn ffurfio yr Ariannin yn rhan ddeheuol
Patagonia
tua 13,000 o flynyddoedd yn ôl. Daeth gogledd-orllewin o wlad yn rhan o ymerodraeth yr
Inca
yn ail hanner y
15g
, a ceir y cofnodion cynharaf yn ffurf
quipu
yn y cyfnod hwnnw.
Dechreuodd hanes ysgrifenedig y wlad gyda dyfodiad yr Ewropeaid i'r rhanbarth yn gynnar yn yr 16g. Y cyntaf i gyrraedd yno oedd y Sbaenwr
Juan Díaz de Solís
a'i ŵyr yn
1516
Yn
1776
sefydlodd y Sbaenwyr y
Virreinato del Río de la Plata
o nifer o diriogaethau blaenorol. Wedi
Gwrthryfel Mis Mai
yn
1810
, sefydlwyd nifer o wladwriaethau annibynnol, yn cynnwys un yn dwyn yr enw
Provincias Unidas del Río de la Plata
. Cyhoeddwyd annibyniaeth ar
9 Gorffennaf
1816
, a gorchfygwyd y Sbaenwyr mewn brwydr yn
1824
. Sefydlwyd Gweriniaeth yr Ariannin rhwng
1853
1861
Roedd adegau o groestyniad gwleidyddol rhwng y ceidwadwyr a'r rhyddfrydwyr, ac rhwng ymbleidiau sifil a milwrol. Ar ôl
yr Ail Ryfel Byd
gwelwyd dyrchafiad y mudiad poblogol
Peronistaidd
. Roedd juntas gwaedlyd bob yn ail efo llywodraethau democratig tan 1983, yn dilyn problemau economaidd mawr, a'r trechiad yn
Rhyfel y Falklands
Ers dymchwel y junta milwrol ym
1983
, mae pedwar etholiad rhydd wedi cadarhau lle'r Ariannin fel gweriniaeth ddemocrataidd, er gwaethaf gwaethygiad economaidd difrifol yn 2001 a dechrau 2002.
Gwleidyddiaeth
golygu
golygu cod
Prif:
Gwleidyddiaeth yr Ariannin
Mae cyfansoddiad yr Ariannin, sydd yn dyddio o 1853 (wedi'i ddiwygio yn 1994), yn gwahanu nerthoedd y canghennau gweithredol, deddfwriaethol a barnwrol ar y lefelau cenedlaethol a thaleithiol. Ni all yr
arlywydd
na'r is-arlywydd gael eu hethol am fwy na dau dymor o bedair blynedd yn olynol. Gellir sefyll am drydydd tymor neu fwy ar ôl egwyl o un tymor neu fwy. Mae'r arlywydd yn penodi gwenidogion y llywodraeth ac mae'r cyfansoddiad yn rhoi llawer o rym iddo fe fel pennaeth y wladwriaeth a phennaeth y llywodraeth, yn cynnwys yr awdurdod i wneud cyfreithiau trwy ddyfarniad arlywyddol pan fo amodau "pwysig ac anghenrheidiol".
Senedd yr Ariannin yw'r Gyngres Genedlaethol dwy siambr, neu'r
Congreso Naciónal
, sy'n cynnwys y
senedd
(y
Senado
) o 72 o seddi a Siambr Dirpwyon (y
Cámara de Diputados
) o 257 o aelodau. Ers
2001
mae pob talaith, gan gynnwys y Brifddinas Ffederal, yn ethol 3 seneddwr. Mae'r Seneddwyr yn cael eu ethol am dymor o 6 blynedd, gydag etholiadau am draean o'r Senedd pob dwy flynedd. Mae aelodau Siambr y Dirpwyon yn cael eu hethol am 4 blynedd, a hanner y Siambr yn cael ei ethol bob dwy flynedd.
Taleithiau
golygu
golygu cod
Salta
Prif:
Taleithiau'r Ariannin
Mae gan yr Ariannin 23 talaith (
provincias
, unigol
provincia
), ac un rhanbarth ffederal (
distrito federal
; a nodir gyda *)
Buenos Aires
Talaith Buenos Aires
Catamarca
Chaco
Chubut
(yn cynnwys
y Wladfa
Córdoba
Corrientes
Entre Rios
Formosa
Jujuy
La Pampa
La Rioja
Mendoza
Misiones
Neuquén
Río Negro
Salta
San Juan
San Luis
Santa Cruz
Santa Fe
Santiago del Estero
Tierra del Fuego, Antarctica ac Ynysoedd y De Iwerydd
Tucumán
Daearyddiaeth
golygu
golygu cod
Map yr Ariannin
Prif:
Daearyddiaeth yr Ariannin
Gellir rhannu'r Ariannin yn dri darn: gwastadedd ffrwythlon y Pampas dros hanner gogleddol y wlad, calon cyfoeth amaethyddol yr Ariannin; y llwyfandir Patagonia yn hanner de'r wlad ac yn ymestyn i lawr i ynys
Tierra del Fuego
; a mynyddoedd yr Andes yn y gorllewin.
Mae mynyddoedd uchaf yr Andes ar y ffin ogleddol rhwng
Tsile
ac Ariannin, Y mynydd uchaf yw
Aconcagua
, sydd 6,959 m uwchlaw lefel y môr – y mynydd uchaf ar gyfandir America a'r mynydd uchaf yn y byd tu allan i
Asia
Mynyddoedd uchaf yr Ariannin yw:
Aconcagua
(6,962);
Monte Pissis
(6,882);
Ojos del Salado
llosgfynydd
; 6,864);
Mercedario
(6,770);
Bonete Chico
(6,759).
Mae'r prif afonydd yn cynnwys
Afon Paragwái
Afon Bermejo
Afon Colorado
Afon Wrwgwái
a'r hwyaf,
Afon Paraná
. Mae'r ddwy olaf yn ymuno â'i gilydd cyn cyrraedd y Môr Iwerydd, i ffurfio aber y
Río de la Plata
(Afon Plât). Mae hinsawdd yr Ariannin yn dymherus gan fwyaf, ond gyda hinsawdd isdrofannol yn y gogledd a sych/is-Antarctig yn y de pell.
Hinsawdd
golygu
golygu cod
Mae'r Ariannin yn cynnwys lleoliadau daearyddol fel y rhewlif hwn, a elwir Rhewlif Perito Moreno
10
Yn gyffredinol, mae gan yr Ariannin bedwar prif fath o hinsawdd: cynnes, cymedrol, cras ac oer, pob un wedi'i bennu gan yr ehangder ar draws lledred, ystod o uchder, a'i mynyddoedd.
11
12
Er bod yr ardaloedd mwyaf poblog yn
dymherus
ar y cyfan, mae gan yr Ariannin swm eithriadol o amrywiaeth hinsawdd,
13
sy'n amrywio o
is-drofannol
yn y gogledd i
begynol
yn y de eithaf.
14
O ganlyniad, mae amrywiaeth eang o fiomau yn y wlad, gan gynnwys coedwigoedd glaw isdrofannol, rhanbarthau lled-cras a chras, gwastadeddau tymherus y Pampas, ac is-antartig oer yn y de.
15
Mae'r dyodiad blynyddol cyfartalog yn amrywio o 150 mm (6 modf) yn rhannau sychaf
Patagonia
i dros 2,000 mm (79 modf) yn y rhannau mwyaf gorllewinol o Batagonia a rhannau gogledd-ddwyreiniol y wlad.
13
Mae'r tymeredd blynyddol cymedrig yn amrywio o 5 °C (41 °F) yn y de eithaf i 25 °C (77 °F) yn y gogledd.
13
Rhagwelir y bydd newid yn yr hinsawdd yn yr Ariannin yn cael effeithiau sylweddol ar yr amodau byw.
16
Mae hinsawdd yr Ariannin yn newid o ran patrymau a thymheredd dyodiad. Mae'r codiadau uchaf yn y dyodiad (o'r cyfnod 1960–2010) wedi digwydd yn rhannau dwyreiniol y wlad, gyda risg uwch o sychder hir, gan ddifetha amaethyddiaeth yn y
rhanbarthau
hyn.
Economi
golygu
golygu cod
Prif:
Economi'r Ariannin
Mae gan yr Ariannin adnoddau naturiol gwerthfawr, poblogaeth wybodus iawn, amaeth da, a sylfaen ddiwydiannol amrywiol. Fodd bynnag, yn y 1980au hwyr bu dyledion rhyngwladol yr Ariannin yn codi'n enfawr, a graddfa chwyddiant wedi cyrraedd 200% y mis, a cynnyrch economaidd yn syrthio. I wella'r argyfwng economaidd, dechreuodd y llywodraeth ar ffordd i rhyddfrydoli masnach, di-rheoli, a preifateiddio. Yn 1991 daeth y
peso
eu sefydlu i'r
Doler Americanaidd
Roedd y diwygiadau yn llwyddiannus yn y dechrau, ond roedd argyfyngau economaidd hwyrach yn
Mecsico
Asia
Rwsia
Brasil
yn gwaethygu pethau o 1999 i flaen. Yn 2001 dymchwelodd y system bancio, ac roedd y peso yn nofio yn erbyn y doler ers Chwefror 2002. Ers hynny mae'r sefyllfa economaidd wedi gwella'n sylweddol.
Demograffaeth
golygu
golygu cod
Prif:
Demograffaeth yr Ariannin
Mae pobl yr Ariannin yn dod o lawer o grwpiau cenedlaethol ac ethnig, gyda disgynyddion pobl o'r Eidal a Sbaen yn y mwyafrif. Mae tua 500,000 o bobl o'r Canol Ddwyrain (Syria, Libanus, a gwledydd eraill) yn byw yn y dinasoedd. Y Sbaeneg yw'r unig iaith swyddogol.
Diwylliant
golygu
golygu cod
Prif:
Diwylliant yr Ariannin
Dylanwadwyd ar ddiwylliant yr Ariannin gan yr amryw gymunedau Ewropeaidd sydd wedi ymfudo i'r wlad, yn enwedig y
Sbaenwyr
a'r
Eidalwyr
. Cafwyd llai o ddylanwad ar ddiwylliant y prif ffrwd gan y bobloedd frodorol ac
Affricanwyr
nag yng ngwledydd eraill
America Ladin
, er bod rhywfaint o etifeddiaeth y grwpiau hynny i'w weld ym mydoedd cerdd a chelf.
Enillodd diwylliant Ffrengig le arbennig ym meddylfryd yr Ariannin yn y 19g, wrth i lenorion ac arlunwyr Archentaidd ceisio troi cefn y genedl ar yr etifeddiaeth drefedigaethol ac efelychu gwlad Ewropeaidd arall,
Ffrainc
, yn hytrach na'r hen ymerodraeth, Sbaen. Erbyn y
belle époque
, cafodd y Ffrangeg ei hystyried yn iaith ddiwylliedig a siaredir gan oreuon cymdeithas a chan nifer o drigolion y brifddinas
Buenos Aires
, ac roedd arddulliau Ffrengig i'w gweld ym mhob un o'r celfyddydau yn yr Ariannin.
17
Yn niwedd y 19g, roedd siopau llyfrau Buenos Aires yn llawn nofelau, barddoniaeth, ac athroniaeth Ffrangeg, y clasuron a'r cyfoedion fel ei gilydd, roedd papurau newydd a chyfnodolion o
Baris
ar werth ar draws y ddinas, ac roedd myfyrwyr Archentaidd yn dysgu'r iaith.
18
Llenyddiaeth
golygu
golygu cod
José Hernández
, awdur y llyfr
Martín Fierro
Prif:
Llên yr Ariannin
Daeth llenyddiaeth yr Ariannin i sylw rhyngwladol yn rhan olaf y
19g
gyda chyhoeddi'r llyfr
Martín Fierro
gan
José Hernández
. Cyfieithwyd y llyfr yma i dros 70 iaith. Ymhlith prif lenorion yr
20g
mae
Jorge Luis Borges
Julio Cortázar
Juan Gelman
, ill tri ymhlith awduron
Sbaeneg
pwysicaf yr 20g.
Cyhoeddwyd cryn dipyn o lenyddiaeth Gymraeg gan drigolion
y Wladfa
hefyd. Yr enwocaf o lenorion y Wladfa yw
Eluned Morgan
ac
R. Bryn Williams
Cerddoriaeth a dawns
golygu
golygu cod
Daeth y
tango
yn enwog fel dull o ddawnsio ac arddull cerddorol, gyda
Buenos Aires
fel canolbwynt. Gelwir
Carlos Gardel
yn "Frenin y Tango".
Sinema
golygu
golygu cod
Yn hanesyddol bu diwydiant ffilm yr Ariannin yn un o'r tri a ddatblygwyd fwyaf yn sinema America Ladin, ynghyd â'r rhai a gynhyrchwyd ym
Mecsico
Brasil
19
20
Dechreuwyd ym 1896 ac erbyn dechrau'r 1930au roedd eisoes wedi dod yn brif gynhyrchydd ffilm America Ladin, lle arhosodd tan ddechrau'r 1950au.
21
Gwnaethpwyd a rhyddhawyd ffilmiau nodwedd animeiddiedig cynta'r byd yn yr Ariannin, gan y cartwnydd Quirino Cristiani, a hynny ym 1917 a 1918.
22
Andy Muschietti, cyfarwyddwr
It
, y ffilm arswyd 'fwyaf gros erioed'.
23
24
Mae ffilmiau’r Ariannin wedi ennill cydnabyddiaeth fyd-eang: mae’r wlad wedi ennill dwy Wobr Academi am y Ffilm Ieithoedd Tramor Orau, am
The Official Story
(1985) a
The Secret in Their Eyes
(2009), o saith enwebiad:
Y Cadoediad
La tregua
) ym 1974
Camila
ym 1984
Y Stori Swyddogol
La historia oficial
) ym 1985
Tango
ym 1998
Mab y briodferch
El hijo de la novia
) yn 2001
The Secret in Their Eyes
El secreto de sus ojos
) yn 2009
Straeon Gwyllt
Relatos salvajes
) yn 2015
Yn ogystal, mae cyfansoddwyr yr Ariannin Luis Enrique Bacalov a Gustavo Santaolalla wedi cael eu hanrhydeddu â Gwobrau’r Academi am y Sgôr Gwreiddiol Orau, a rhannodd Armando Bó a Nicolás Giacobone yng Ngwobr yr Academi am y Sgrîn Wreiddiol Orau ar gyfer 2014. Hefyd, derbyniodd yr actores Ffrengig Ariannin Bérénice Bejo enwebiad am Wobr yr Academi am yr Actores Gefnogol Orau yn 2011 ac enillodd Wobr César am yr Actores Orau ac enillodd wobr yr Actores Orau yng
Ngŵyl Ffilm Cannes
am ei rôl yn y ffilm
The Past
25
Mae'r Ariannin hefyd wedi ennill dwy ar bymtheg o Wobrau Goya am y Ffilm Dramor Iaith Sbaeneg Orau gydag
A King and His Movie
(1986),
A Place in the World
(1992),
Gatica, el mono
(1993),
Autumn Sun
(1996),
Ashes of Paradise
( 1997),
The Lighthouse
(1998),
Burnt Money
(2000),
The Escape
(2001),
Intimate Stories
(2003),
Blessed by Fire
(2005),
The Hands
(2006),
XXY
(2007),
The Secret in Their Eyes
(2009),
Chinese Take-Away
(2011),
Wild Tales
(2014),
The Clan
(2015) a
The Distinguished Citizen
(2016), sef y wlad a ddyfarnwyd fwyaf yn
America Ladin o
bell ffordd gyda phedwar ar hugain o enwebiadau.
Mae nifer o ffilmiau eraill yr Ariannin wedi cael clod gan y feirniadaeth ryngwladol:
Camila
(1984),
Man Facing Southeast
(1986),
A Place in the World
(1992),
Pizza, Beer, and Cigarettes
(1997),
Nine Queens
(2000),
A Mae Red Bear
(2002),
The Motorcycle Diaries
(2004),
The Aura
(2005),
Chinese Take-Away
(2011) a
Wild Tales
(2014) yn rhai ohonynt.
Yn 2013 roedd tua 100 o ffilmiau llawn yn cael eu creu'n flynyddol.
26
Celfyddydau gweledol
golygu
golygu cod
Ffont Las Nereidas
gan
Lola Mora
Rhai o beintwyr mwyaf adnabyddus yr Ariannin yw Cándido López a Florencio Molina Campos (arddull Naïf); Ernesto de la Cárcova ac Eduardo Sívori (
Realaeth
); Fernando Fader (
Argraffiadaeth
); Pío Collivadino, Atilio Malinverno a Cesáreo Bernaldo de Quirós (Ôl-iselder); Emilio Pettoruti (
Ciwbiaeth
); Julio Barragán (Concretism a Cubism) Antonio Berni (Neofigurativism); Roberto Aizenberg a Xul Solar (
Swrrealaeth
); Gyula Košice (
Adeiladwaith
); Eduardo Mac Entyre (Celf gynhyrchiol); Luis Seoane,
Carlos Torrallardona
Luis Aquino
Alfredo Gramajo Gutiérrez
Moderniaeth
); Lucio Fontana (Gofodol); Tomás Maldonado, Guillermo Kuitca (celf haniaethol); León Ferrari, Marta Minujín (Celf gysyniadol); Gustavo Cabral (celf Ffantasi), a Fabián Pérez (Neoemotionalism).
Yn 1946 creodd Gyula Košice ac eraill y "Symudiad Madi" yn yr Ariannin, symudiad a ymledodd wedyn i Ewrop a'r Unol Daleithiau, lle cafodd effaith sylweddol.
27
Roedd Tomás Maldonado yn un o brif ddamcaniaethwyr y Model Ulm o addysg ddylunio, sy'n dal i fod yn hynod ddylanwadol a hynny'n fyd-eang.
Ymhlith artistiaid eraill yr Ariannin o enwogrwydd bydeang y mae
Adolfo Bellocq
– y mae ei
lithograffau
wedi bod yn ddylanwadol ers y
1920au
, a Benito Quinquela Martín, yr arlunydd porthladd hen ffasiwn a ysbrydolwyd gan gymdogaeth La Boca, sy'n llawn mewnfudwyr.
Ymhlith y cerflunwyr llawryf rhyngwladol mae Erminio Blotta,
Lola Mora
ac mae Rogelio Yrurtia wedi creu llawer o henebion clasurol yn ninasoedd yr Ariannin.
Pensaernïaeth
golygu
golygu cod
Golygfa o Stryd Bolívar gan wynebu'r Cabildo a Diagonal Norte, ar ganolfan hanesyddol Buenos Aires. Gellir gweld cydgyfeiriant ac uno gwahanol arddull - ac mae hyn yn nodweddiadol o'r ddinas, sy'n cynnwys pensaernïaeth drefedigaethol Sbaen, Beaux-Arts, a
phensaernïaeth fodernaidd
Daeth y trefedigaethu â phensaernïaeth Baróc Sbaen, yma i'r wlad, a gellir ei gwerthfawrogi o hyd yn ei steil
Rioplatense
yn
San Ignacio Miní
Eglwys Gadeiriol Córdoba
, a Cabildo Luján. Cynyddodd dylanwadau Eidalaidd a Ffrengig ar ddechrau'r 19g gyda'r arddull eclectig cryf i'r cwbwl, a roddodd deimlad unigryw i'r bensaernïaeth leol.
28
Mae nifer o benseiri o’r Ariannin wedi cyfoethogi treflun eu gwlad eu hunain a’r rheini ledled y byd: Helpodd
Juan Antonio Buschiazzo
i boblogeiddio pensaernïaeth Beaux-Arts a chyfunodd
Francisco Gianotti
Art Nouveau
ag arddulliau Eidalaidd, pob un yn ychwanegu ychydig ramant i ddinasoedd yr Ariannin yn gynnar yn yr 20g. Gadawodd Francisco Salamone a Viktor Sulčič etifeddiaeth o Art Deco, gadawodd Alejandro Bustillo g orff toreithiog o waith Neoglasurol. Cafodd Alberto Prebisch ac Amancio Williams ddylanwad mawr ar
Le Corbusier
, tra bod Clorindo Testa wedi cyflwyno
Pensaernïaeth Friwtalaidd
i'w wlad. Mae creadigaethau Dyfodolaidd (
Futurist
César Pelli
a Patricio Pouchulu wedi harddu dinasoedd ledled y byd: gwnaed Pelli drwy ei ddefnydd o
Art Deco
yn un o benseiri enwocaf y byd, gyda Chanolfan Norwest a'r Petronas Towers ymhlith ei greadigaethau enwocaf.
Chwaraeon
golygu
golygu cod
Pêl-droed
yw'r mwyaf poblogaidd o'r chwaraeon yn yr Ariannin. Enillodd y tîm cenedlaethol
Gwpan Pêl-droed y Byd
yn
1978
1986
. Y mwyaf adnabyddus o bêl-droedwyr y wlad yw
Diego Armando Maradona
Mae
bocsio
hefyd yn boblogaidd, ac mae mwy na 30 o Archentwyr wedi dal pencampwriaeth y byd. Enillodd yr Ariannin bencampwriaeth
pêl-fasged
y byd yn
1950
. Cafwyd cryn lwyddiant mewn
tenis
hefyd, gyda
Guillermo Vilas
Gabriela Sabatini
yn nodedig. Daeth
Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol yr Ariannin
yn drydydd yng Nghwpan y Byd yn
2007
. Enw adnabyddus arall ym maes chwaraeon yw'r gyrrwr
Fformiwla Un
Juan Manuel Fangio
, a enillodd bencampwriaeth y byd bum gwaith yn y
1950au
Cyfeiriadau
golygu
golygu cod
Departamento de Derecho y Ciencias Políticas de la
Universidad Nacional de La Matanza
(14 Tachwedd 2011).
"Historias de inmigrantes italianos en Argentina"
(yn Sbaeneg). infouniversidades.siu.edu.ar.
Se estima que en la actualidad, el 90% de la población argentina tiene alguna ascendencia europea y que al menos 25 millones están relacionados con algún inmigrante de Italia.
"Italiani nel Mondo: diaspora italiana in cifre"
[Italians in the World: Italian diaspora in figures]
(PDF)
(yn Eidaleg). Migranti Torino. 30 Ebrill 2004. Archifwyd o'r
gwreiddiol
(PDF)
ar 27 Chwefror 2008
. Cyrchwyd
22 Medi
2012
3.0
3.1
Bolt & Van Zanden 2013
Díaz Alejandro 1970
Bartenstein, Ben; Maki, Sydney; Gertz, Marisa (11 Medi 2019).
"One Country, Eight Defaults: The Argentine Debacles"
Bloomberg News
. Cyrchwyd
13 December
2019
Bolt, Jutta; Inklaar, Robert; de Jong, Herman; van Zanden, Jan Luiten (2018).
Rebasing 'Maddison': new income comparisons and the shape of long-run economic development
(arg. 2018). Maddison Project Database
. Cyrchwyd
15 Mai
2020
"The tragedy of Argentina – A century of decline"
The Economist
. Cyrchwyd
15 Mai
2020
"Becoming a serious country"
The Economist
. London. 3 Mehefin 2004. Archifwyd o'r
gwreiddiol
ar 20 Mawrth 2014.
Argentina is thus not a "developing country". Uniquely, it achieved development and then lost it again.
Traba 1985
, tt. 15, 71.
Beck, Hylke E.; Zimmermann, Niklaus E.; McVicar, Tim R.; Vergopolan, Noemi; Berg, Alexis; Wood, Eric F. (30 Hydref 2018).
"Present and future Köppen-Geiger climate classification maps at 1-km resolution"
(yn en).
Scientific Data
: 180214.
Bibcode
2018NatSD...580214B
doi
10.1038/sdata.2018.214
ISSN
2052-4463
PMC
6207062
PMID
30375988
"Geography and Climate of Argentina"
. Government of Argentina. Archifwyd o'r
gwreiddiol
ar 20 December 2010
. Cyrchwyd
28 Awst
2015
Beck, Hylke E.; Zimmermann, Niklaus E.; McVicar, Tim R.; Vergopolan, Noemi; Berg, Alexis; Wood, Eric F. (30 Hydref 2018).
"Present and future Köppen-Geiger climate classification maps at 1-km resolution"
Scientific Data
: 180214.
Bibcode
2018NatSD...580214B
doi
10.1038/sdata.2018.214
ISSN
2052-4463
PMC
6207062
PMID
30375988
13.0
13.1
13.2
"Argentina"
Country Pasture/Forage Resource Profiles
. Food and Agriculture Organization. Archifwyd o'r
gwreiddiol
ar 25 Mai 2015
. Cyrchwyd
7 Mehefin
2015
"General Information"
. Ministerio de Turismo. Archifwyd o'r
gwreiddiol
ar 30 Awst 2015
. Cyrchwyd
21 Awst
2015
Fernandez, Osvaldo; Busso, Carlos.
"Arid and semi–arid rangelands: two thirds of Argentina"
(PDF)
. The Agricultural University of Iceland. Archifwyd o'r
gwreiddiol
(PDF)
ar 24 Medi 2015
. Cyrchwyd
23 Gorffennaf
2015
"El Cambio Climatico en Argentina"
(PDF)
(yn Sbaeneg). Secretaría de Ambiente y Desarrollo Sustentable. Archifwyd o'r
gwreiddiol
(PDF)
ar 4 Mawrth 2016
. Cyrchwyd
20 Awst
2015
Sas, Louis Furman. “The Spirit of France in Argentina”,
The French Review,
cyfrol 15, rhif 6, 1942, tt. 468–477.
Daughton, J. P. “
When Argentina Was ‘French’: Rethinking Cultural Politics and European Imperialism in Belle‐Époque Buenos Aires
”,
The Journal of Modern History
, cyfrol 80, rhif 4, 2008, tt. 831–864.
Mora, Carl J. (1989).
Mexican Cinema: Reflections of a Society
. University of California Press. t. 196.
ISBN
978-0-520-04304-6
"Argentina – Cultura – Cine"
(yn Sbaeneg). 16 Hydref 2011. Archifwyd o'r
gwreiddiol
ar 16 December 2008.
King 2000
Bendazzi, Giannalberto (1996).
"Quirino Cristiani, The Untold Story of Argentina's Pioneer Animator"
. Animation World Network. Archifwyd o'r
gwreiddiol
ar 28 Medi 2013.
Mumford, Gwilym (29 Medi 2017).
"Stephen King's It scares off The Exorcist to become highest-grossing horror ever"
The Hollywood Reporter
. Archifwyd o'r
gwreiddiol
ar 14 Tachwedd 2017
. Cyrchwyd
5 Hydref
2017
Tartaglione, Nancy (8 Hydref 2017).
Blade Runner 2049' Launches With $50M Overseas; 'It' Tops $600M WW; 'Despicable 3' Hops Past 'Zootopia' – Intl Box Office"
Deadline
. Archifwyd o'r
gwreiddiol
ar 8 Hydref 2017
. Cyrchwyd
8 Hydref
2017
"Cannes Film Festival: Awards 2013"
Cannes
. 26 Mai 2013. Archifwyd o'r
gwreiddiol
ar 17 Hydref 2013
. Cyrchwyd
26 Mai
2013
"Market Study – Argentina"
(PDF)
. German Films. August 2013. Archifwyd o'r
gwreiddiol
(PDF)
ar 11 Mehefin 2014.
Stewart, Jennifer (16 Gorffennaf 2006). "Lively, playful geometric works of art for fun".
St. Petersburg Times
. St. Petersburg, FL.
Martínez-Carter, Karina (14 Mawrth 2013).
"Preserving history in Buenos Aires"
. BBC Travel. Archifwyd o'r
gwreiddiol
ar 23 Ionawr 2014.
Dolenni allanol
golygu
golygu cod
(Sbaeneg)
Gwefan swyddogol y llywodraeth
(Sbaeneg)
Gwefan swyddogol yr Arlywydd
Archifwyd
2010-11-13 yn y
Peiriant Wayback
(Sbaeneg)
Gwefan swyddogol y Senedd
(Sbaeneg)
Gwefan swyddogol y Tý Isaf
(Sbaeneg)
Álbum de Estampillas
gw
sg
go
Taleithiau'r Ariannin
Buenos Aires
Catamarca
Chaco
Chubut
Córdoba
Corrientes
Entre Ríos
Formosa
Jujuy
La Pampa
La Rioja
Mendoza
Misiones
Neuquén
Río Negro
Salta
San Juan
San Luis
Santa Cruz
Santa Fe
Santiago del Estero
Tierra del Fuego
Tucumán
gw
sg
go
De America
Gwladwriaethau sofranaidd
Yr Ariannin
Bolifia
Brasil
Colombia
Ecwador
Feneswela
Gaiana
Paragwái
Periw
Swrinam
Trinidad a Thobago
Tsile
Wrwgwái
Tiriogaethau dibynnol
ardaloedd ymreolaethol
thiriogaethau
eraill
Arwba
Bonaire
Curaçao
De Georgia ac Ynysoedd Sandwich y De
Guyane
Ynysoedd y Falklands
Ystyrid weithiau
fel rhan o
Ogledd America
neu
Ganolbarth America
Wedi dod o "
Categorïau
Gwledydd De America
Yr Ariannin
Categorïau cudd:
CS1 Sbaeneg-language sources (es)
CS1 Eidaleg-language sources (it)
Erthyglau sy'n defnyddio Nodyn Gwybodlen lle Wicidata
Erthyglau microfformat hAudio
Webarchive template wayback links
Pages using the Kartographer extension
Yr Ariannin
Ychwanegu pwnc