Yr Iseldiroedd - Wicipedia

Yr Iseldiroedd - Wicipedia
Neidio i'r cynnwys
Oddi ar Wicipedia
Yr Iseldiroedd
Yr Iseldiroedd
Nederland
Iseldireg
Arwyddair
Je maintiendrai
Math
gwlad Brenhiniaeth yr Iseldiroedd,
gwlad
Prifddinas
Amsterdam
Dinas fwyaf
Amsterdam
Poblogaeth
17,942,942
Sefydlwyd
16 Mawrth 1815 (Sefydlwyd Brehiniaeth)
Anthem
Wilhelmus van Nassouwe
Pennaeth llywodraeth
Rob Jetten
Cylchfa amser
UTC+01:00, UTC+2
Iaith/Ieithoedd
swyddogol
Iseldireg
Daearyddiaeth
Sir
Brenhiniaeth yr Iseldiroedd
Arwynebedd
37,378 km²
Gerllaw
Môr y Gogledd
IJsselmeer
Markermeer
, Y Môr Wadden,
Môr y Caribî
, Gooimeer
Yn ffinio gyda
Yr Almaen
Gwlad Belg
Cyfesurynnau
52.32°N 5.55°E
Gwleidyddiaeth
Corff gweithredol
Llywodraeth yr Iseldiroedd
Corff deddfwriaethol
Senedd y Staten-Generaal
Swydd pennaeth
y wladwriaeth
Teyrn yr Iseldiroedd
Pennaeth y wladwriaeth
Willem-Alexander, brenin yr Iseldiroedd
Swydd pennaeth
y Llywodraeth
Prif Weinidog yr Iseldiroedd
Pennaeth y Llywodraeth
Rob Jetten
Ariannol
Cyfanswm CMC (
GDP
$1,011,799 million, $991,115 million
Arian
Ewro
Canran y diwaith
3.8 canran
Cyfartaledd plant
1.68
Mynegai Datblygiad Dynol
0.931
Ffeiliau perthnasol ar Comin
golygwch ar Wicidata
Gwlad
a theyrnas ar lan
Môr y Gogledd
yng ngorllewin
Ewrop
yw'r
Iseldiroedd
Iseldireg
Nederland
) sydd â thiriogaethau tramor ac yn ffinio ar yr
Almaen
i'r dwyrain a
Gwlad Belg
i'r de.
Amsterdam
yw'r
brifddinas
a'r
Iseldireg
yw prif iaith y wlad a'i hiaith swyddogol.
Hi yw'r fwyaf o bedair gwlad gyfansoddol
Brenhiniaeth yr Iseldiroedd
Yn Ewrop, mae'r Iseldiroedd yn cynnwys
deuddeg talaith
, sy'n cyffinio â'r
Almaen
i'r dwyrain,
Gwlad Belg
i'r de a
Môr y Gogledd
i'r gogledd-orllewin.
Yn y
Caribî
, mae'n cynnwys tair
tiriogaeth dramor
: ynysoedd
Bonaire
Sint Eustatius
Saba
Iseldireg yw iaith swyddogol y wlad, gyda Ffriseg y Gorllewin yn iaith swyddogol eilaidd yn nhalaith
Ffrisia
, a Saesneg a
Papiamento
fel ieithoedd swyddogol eilaidd yn Ynysoedd Iseldiraidd y Caribî. Mae yr Iseldireg, yr
Isel Almaeneg
a'r Limbwrgeg yn ieithoedd rhanbarthol cydnabyddedig (a siaredir yn y dwyrain a'r de-ddwyrain yn y drefn honno), tra bod iaith arwyddion yr Iseldiroedd, y
Romani
Sinte a'r
Iddeweg
yn ieithoedd nad ydynt yn diriogaethol.
Y pedair dinas fwyaf yn yr Iseldiroedd yw
Amsterdam
Rotterdam
Yr Hâg
, ac
Utrecht
Amsterdam yw dinas a phrifddinas enwol fwyaf poblog y wlad,
tra bod y Taleithiau Cyffredinol, y Cabinetd a'r Goruchaf Lys yn Yr Hâg.
Porthladd Rotterdam
yw'r
porthladd
prysuraf yn Ewrop, a'r prysuraf mewn unrhyw wlad y tu allan i
Ddwyrain Asia
De-ddwyrain Asia
, y tu ôl i Tsieina a
Singapôr
yn unig.
Maes Awyr Amsterdam Schiphol yw'r maes awyr prysuraf yn yr Iseldiroedd, a'r trydydd prysuraf yn Ewrop. Mae'r wlad yn aelod sefydlol o'r Undeb Ewropeaidd,
Ardal yr Ewro
G10
NATO
, OECD, a
WTO
, yn ogystal â rhan o Ardal Schengen ac
Undeb tairochrog Benelwcs
. Mae'n gartref i sawl sefydliad rhynglywodraethol a llysoedd rhyngwladol, gyda nifer ohonynt wedi'u canoli yn
Yr Hâg
, a elwir weithiau'n 'brifddinas gyfreithiol y byd'.
10
Yr Iseldiroedd a
Chymru
o ran maint a lleoliad
Yn llythrennol, mae'r Iseldiroedd yn golygu "gwledydd is" gan gyfeirio at ei drychiad isel a'i thopograffi gwastad, gyda dim ond tua 50% o'i thir yn uwch nag 1 m (3.3 tr)
uwch lefel y môr
, a bron i 26% yn disgyn yn is na lefel y môr.
11
Mae'r rhan fwyaf o'r ardaloedd o dan lefel y môr, a elwir yn polderau, yn ganlyniad i adfer tir a ddechreuodd yn y
14g
12
Gyda phoblogaeth o 17.5 miliwn o bobl, pob un yn byw o fewn cyfanswm arwynebedd o tua 41,800 km, yr Iseldiroedd yw'r
16eg wlad fwyaf poblog
yn y byd a'r ail wlad fwyaf dwys ei phoblogaeth yn yr Undeb Ewropeaidd, gyda dwysedd 523vperson y cilometr.
Serch hynny, hwn yw allforiwr bwyd a chynhyrchion amaethyddol ail-fwyaf y byd yn ôl ei werth, oherwydd ei bridd ffrwythlon, ei hinsawdd fwyn a'i hamaethyddiaeth ddwys.
13
14
15
Mae'r Iseldiroedd wedi bod yn
frenhiniaeth gyfansoddiadol
seneddol
gyda strwythur unedol er 1848. Bu iddi gyfreithloni
erthyliad
puteindra
ac
ewthanasia dynol
, ynghyd â chynnal polisi cyffuriau rhyddfrydol ers cryn amser. Diddymodd yr Iseldiroedd y gosb eithaf mewn Cyfraith Sifil ym 1870, er na chafodd ei dileu yn llwyr nes i gyfansoddiad newydd gael ei gymeradwyo ym 1983. Caniataodd yr Iseldiroedd bleidlais i fenywod ym 1919, cyn dod y wlad gyntaf y byd i gyfreithloni
priodas o'r un rhyw
yn 2001. Roedd ganddi'r 11fed economi mwyaf yn y byd yn y 2020au.
16
Mae'r Iseldiroedd ymhlith yr uchaf mewn mynegeion rhyngwladol o
ryddid y wasg
17
rhyddid economaidd,
18
datblygiad dynol
ac
ansawdd bywyd
, yn ogystal ag
hapusrwydd
19
Yn 2020, roedd yn wythfed ar y mynegai datblygiad dynol ac yn bumed ar Fynegai Hapusrwydd y Byd 2021.
20
21
Hanes yr Iseldiroedd
golygu
golygu cod
Prif:
Hanes yr Iseldiroedd
Celtiaid, Germaniaid a Rhufeiniaid (800 CC - 410 OC)
golygu
golygu cod
Perfeddwlad y
Celtiaid
o 500 CC
Ymehangiad hyd at 270 CC
O 800 CC ymlaen, sef yr yr Oes Haearn, daeth y
Celtiaid
a'u
diwylliant Hallstat
yn ddylanwad cryf iawn; bu iddynt ddisodli'r diwylliant Hilversum. Daeth
mwyn haearn
â rhywfaint o ffyniant ac roedd ar gael ledled y wlad, gan gynnwys 'haearn cors'. Teithiodd y
gofaint
o anheddiad i anheddiad gydag
efydd
a haearn, gan greu offer yn ôl y galw. Cafwyd hyd
i Fedd brenhinol Oss
(a flodeuodd tua 700 CC) mewn crug, y mwyaf o'i fath yng ngorllewin Ewrop ac yn cynnwys cleddyf haearn gyda mewnosodiad o
aur
chwrel
Dirywiodd yr hinsawdd yn
Llychlyn
tua 850 CC a dirywiodd ymhellach tua 650 CC gan efallai sbarduno ymfudiad
Germaniaid
o'r Gogledd. Erbyn i'r ymfudiad hwn gael ei gwblhau, tua 250 CC, roedd ychydig o grwpiau diwylliannol ac ieithyddol eraill wedi dod i'r amlwg.
22
23
Roedd Ingaevones Germanaidd Môr y Gogledd yn byw yn rhan ogleddol y Gwledydd Isel.Yn ddiweddarach byddent yn datblygu i fod yn
Ffrisiaid
ac yn
Sacsoniaid
cynnar.
23
Roedd ail grwp, sef y Germaniaid Rhein-Weser (neu'r Istvaeones), i'w canfod ar hyd canol y Rhein a'r
Weser
ac yn byw yn y Gwledydd Isel i'r de o'r afonydd mawr. Roedd y grŵp hwn yn cynnwys llwythau a fyddai yn y pen draw yn datblygu i fod yn y Saliaid (neu Ffrancod Saliaidd).
23
Hefyd roedd y
diwylliant Celtaidd
La Tène
(tua 450 CC hyd at y goncwest Rufeinig) wedi ehangu dros ystod eang o'r wlad, gan gynnwys ardal ddeheuol y Gwledydd Isel. Mae rhai ysgolheigion wedi dyfalu bod hyd yn oed traean hunaniaeth ac iaith ethnig, nad oedd yn Germanaidd nac yn Geltaidd, wedi goroesi yn yr Iseldiroedd tan y cyfnod Rhufeinig, diwylliant Nordwestblock yr
24
25
ac a amsugnwyd yn y pen draw gan y
Celtiaid
i'r de a y bobloedd Germanaidd o'r dwyrain.
Ffin y Rhein tua 70 OC
Yr awdur cyntaf i ddisgrifio arfordir
Holand
Fflandrys
oedd y daearyddwr
Groegaidd
Pytheas
, a nododd tua 325 CC: "yn y rhanbarthau hyn, bu farw mwy o bobl yn y frwydr yn erbyn dŵr nag yn y frwydr yn erbyn dynion."
26
Yn ystod y
Rhyfeloedd y Galiaid
, gorchfygwyd yr ardal i'r de a'r gorllewin o'r
Rhein
gan luoedd Rhufeinig o
dan
Iŵl Cesar
, rhwng 57 CC a 53 CC.
25
Disgrifia Cesar ddau brif lwyth Celtaidd a oedd yn byw yn ne'r Iseldiroedd: y
Menapii
a'r
Eburones
. O ganlyniad, daeth y Rhein yn ffin ogleddol sefydlog i Rufain tua 12 OC ymlaen. Byddai trefi nodedig yn codi ar hyd y Limes Germanicus:
Nijmegen
a Voorburg. Yn rhan gyntaf
Gallia Belgica
, daeth yr ardal i'r de o'r Limes yn rhan o
dalaith Rufeinig
Germania Inferior
. Arhosodd yr ardal i'r gogledd o'r Rhein, lle'r oedd y Ffrisiaid yn byw, y tu allan i lywodraeth Rufeinig (ond nid ei phresenoldeb a'i rheolaeth), tra bod llwythau ffin Germanaidd y
Batafiaid
a Cananefates yn gwasanaethu yn y marchfilwyr Rhufeinig.
27
Cododd y Batafiaid yn erbyn y Rhufeiniaid yng
ngwrthryfel y Batafiaid
yn 69 OC ond fe'u trechwyd yn y diwedd. Yn ddiweddarach, unodd y Batafiaid â llwythau eraill i gydffederasiwn y Saliaid, y daeth eu hunaniaeth i'r amlwg yn hanner cyntaf y drydedd ganrif.
28
Mae Saliaid yn ymddangos mewn testunau Rhufeinig fel cynghreiriaid a gelynion. Fe'u gorfodwyd gan gydffederasiwn y Sacsoniaid o'r dwyrain i symud dros afon Rhein i diriogaeth Rufeinig yn y 14g.
Oesoedd Canol Cynnar (411–1000)
golygu
golygu cod
Ffranciaid, Ffrisiaid a Sacsoniaid (710au OC) gyda Traiecturm a
Dorestad
yn y canol
Ar ôl i'r
Ymerodraeth Rufeinig
yn yr ardal gwympo, ehangodd y Ffranciaid eu tiriogaethau mewn nifer o deyrnasoedd. Erbyn y
490au
, roedd
Clovis I
wedi goresgyn ac unwyd yr holl diriogaethau hyn yn ne'r Iseldiroedd mewn un deyrnas y Ffranciaid, ac oddi aeth tua
Gâl
23
Ehangiad y
Ffranciaid
(481 i 870 OC)
I'r gogledd o'r Ffranciaid, roedd yr hinsawdd wedi gwella, ac yn ystod y cyfnod mudo'r
Sacsoniaid
, daeth yr Angles, y Jiwtiaid a'r Ffrisiaid yma i setlo, ar yr arfordir.
29
Hwyliodd rhai i
Loegr
i geisio gorchfygu'r Brythoniaid brodorol yno, lle daethant i gael eu adnabod fel
Eingl-Sacsoniaid
, ond galwyd y rhai a arhosodd yn
Ffrisiaid
a'u hiaith yn y
Ffriseg
, a enwyd ar ôl y tir lle trigai'r Ffrisiaid.
29
Siaradwyd y Ffriseg ar hyd arfordir deheuol cyfan Môr y Gogledd, a hi yw'r iaith sydd â'r cysylltiad agosaf â'r Saesneg o hyd ymhlith ieithoedd byw cyfandir Ewrop. Erbyn y 7gf daeth Teyrnas Ffrisia (650–734) o dan y Brenin Aldegisel a'r Brenin Redbad i'r amlwg gyda Traiectum (
Utrecht
) fel ei phrif ganolfan,
29
tra bod
Dorestad
yn lle masnachu llewyrchus.
30
31
Rhwng 600 a thua 719 roedd llawer o ymladd rhwng y Ffrisiaid a'r Ffranciaid. Yn 734, ym Mrwydr y Boarn, trechwyd y Ffrisiaid ar ôl cyfres o ryfeloedd.
Ymerodraeth wladychol yr Iseldiroedd
golygu
golygu cod
Dechreuodd ymerodraeth wladychol yr Iseldiroedd gyda sefydlu
Cwmni Iseldiraidd India'r Dwyrain
yn 1602, gan sefydlu presenoldeb cryf yn ynysfor Indonesia (India Iseldiraidd y Dwyrain). Roedd y trefedigaethau Iseldiraidd hefyd yn cynnwys
Curaçao
yn y
Caribî
, De Affrig, Mauritius, Seland Newydd a Tasmania. O 1641 hyd at 1853, roedd gan yr Iseldiroedd fonopoli ar fasnach gyda
Japan
32
Rhyfeloedd byd a'r cyfnod modern
golygu
golygu cod
Rotterdam ar
ôl cyrchoedd awyr yr Almaen ym 1940
Llwyddodd yr Iseldiroedd i aros yn niwtral yn ystod
y Rhyfel Byd Cyntaf
, yn rhannol oherwydd bod mewnforio nwyddau trwy'r Iseldiroedd yn hanfodol i oroesiad yr Almaen tan y gwarchae gan Lynges Prydain ym 1916.
33
Newidiodd hynny yn yr
Ail Ryfel Byd
, pan oresgynnodd yr
Almaen Natsïaidd yr
Iseldiroedd ar 10 Mai 1940. Gorfodwyd y Rotterdam Blitz, sef prif adain byddin yr Iseldiroedd i ildio bedwar diwrnod yn ddiweddarach. Yn ystod cyfnod y meddiannu, credir bod dros 100,000 o Iddewon wedi eu cludo oddi yno i
wersylloedd difodi Natsïaidd
34
; dim ond ychydig ohonynt a oroesodd.
Ymunodd dros 20,000 o ffasgwyr o’r Iseldiroedd â’r Waffen SS,
35
i ymladd ar y Ffrynt Ddwyreiniol.
36
Ar 8 Rhagfyr 1941, cyhoeddodd llywodraeth alltud yr Iseldiroedd yn Llundain ryfel yn erbyn Japan.
37
38
Ym 1944-45, rhyddhaodd Byddin Gyntaf Canada, a oedd yn cynnwys milwyr Canada, Prydain a Gwlad Pwyl, lawer o'r Iseldiroedd o grafanc yr Almaen. Yn fuan ar ôl Diwrnod VE, ymladdodd yr Iseldiroedd ryfel drefedigaethol yn erbyn Gweriniaeth newydd Indonesia.
Y cyn Brif Weinidogion
Wim Kok
, Dries van Agt, Piet de Jong,
Ruud Lubbers
a Jan Peter Balkenende gyda’r Prif Weinidog Mark Rutte, yn 2011
Ym 1954, diwygiwyd y
Siarter Teyrnas yr Iseldiroedd
strwythur gwleidyddol yr Iseldiroedd, a oedd yn ganlyniad i bwysau rhyngwladol i
ddadwladychu
decolonisation
). Daeth trefedigaethau Iseldiraidd Swrinam a Curaçao a Dibyniaethau yn wledydd yn y Deyrnas, ar sail cydraddoldeb. Roedd Indonesia wedi datgan ei hannibyniaeth ym mis Awst 1945 (a gydnabuwyd ym 1949), ac felly nid oedd erioed yn rhan o'r Deyrnas ddiwygiedig.
Dilynodd Swrinam
ym 1975. Ar ôl y rhyfel, gadawodd yr Iseldiroedd oes o niwtraliaeth ar ôl ac aeth ati i greu cysylltiadau agosach â rhai gwladwriaethau cyfagos. Roedd yr Iseldiroedd yn un o aelodau sefydlol y Fenelwcs,
NATO
, Euratom a'r
Gymuned Glo a Dur Ewropeaidd
, a fyddai'n esblygu i'r
EEC
(y
Farchnad Gyffredin
) ac yn ddiweddarach yr
Undeb Ewropeaidd
Gadawodd tua 500,000 o bobl yr Iseldiroedd ar ôl y rhyfel. Roedd y 1960au a'r 1970au yn gyfnod o newid cymdeithasol a diwylliannol mawr. Gwrthododd ieuenctid, a myfyrwyr yn benodol, bethau traddodiadol a gwthio am newid mewn materion fel
hawliau menywod
rhywioldeb
diarfogi
materion amgylcheddol
. Yn 2002 cyflwynwyd
yr ewro
fel arian. Cynhaliwyd refferenda ar bob ynys i bennu eu statws yn y dyfodol. O ganlyniad, roedd ynysoedd
Bonaire
, Sint Eustatius a Saba (ynysoedd BES) i gael cysylltiadau agosach â'r Iseldiroedd. Arweiniodd hyn at ymgorffori'r tair ynys hyn yng ngwlad yr Iseldiroedd fel tiriogaethau tramor ar ôl diddymu ‘India Iseldiraidd y Gorllewin’ (h.y. ynysoedd y Caribî). Gelwir y tiriogaethau tramor gyda'i gilydd yn Ynysoedd Iseldiraidd y Caribî.
Taleithiau'r Iseldiroedd
golygu
golygu cod
Prif:
Taleithiau'r Iseldiroedd
Rhennir yr Iseldiroedd yn ddeuddeg o
daleithiau
fel a ganlyn (gyda'i prifddinasoedd):
Baner
Talaith
Poblogaeth
Dwysedd pobl./km²
Prifddinas
Groningen
575.234
246
Groningen
Ffrisia
642.998
192
Leeuwarden
Drenthe
483.173
183
Assen
Overijssel
1.109.250
333
Zwolle
Flevoland
365.301
257
Lelystad
Gelderland
1.970.865
396
Arnhem
Utrecht
1.171.356
845
Utrecht
Gogledd Holand
2.595.294
972
Haarlem
De Holand
3.452.323
1225
Yr Hâg
Zeeland
380.186
212
Middelburg
Noord-Brabant
2.415.945
491
's-Hertogenbosch
Limbwrg
1.135.962
528
Maastricht
Rhennir pob talaith y gymunedau neu
gemeenten
; mae 380 ohonynt i gyd.
Daearyddiaeth yr Iseldiroedd
golygu
golygu cod
Prif:
Daearyddiaeth yr Iseldiroedd
Nodweddion pwysicaf
daearyddiaeth yr Iseldiroedd
yw fod y tir yn isel a dwysder y boblogaeth yn uchel. Mae tua 40% o'r wlad, yn cynnwys rhan helaeth o ardaloedd poblog y gorllewin, yn is na lefel y môr. Ffurfir de-orllewin y wlad gan ddelta anferth sydd wedi ei greu gan dair afon fawr,
Afon Rhein
Afon Waal
ac
Afon Schelde
. Yn fuan wedi croesi'r ffin rhwng
yr Almaen
a'r Iseldiroedd, mae Afon Rhein yn ymrannu yn dair cangen fawr. Llifa dwy o'r rhain,
Afon Waal
a'r
Nederrijn
, tua'r gorllewin, tra mae'r drydedd,
Afon IJssel
yn llifo tua'r gogledd i ymuno a'r
IJsselmeer
Y man uchaf yn yr Iseldiroedd yw bryn y
Vaalserberg
, sydd 322.7 medr uwch lefel y môr. Y pwynt isaf yw man yng nghymuned
Nieuwerkerk aan den IJssel
yn nhalaith De Holand sydd 6.76 medr islaw lefel y môr.
Demograffeg
golygu
golygu cod
Prif:
Demograffeg yr Iseldiroedd
Tŵf poblogaeth yr Iseldiroedd hyd 2005.
Gyda poblogaeth o 16,491,461 ac arwynebedd y wlad yn 41,526 km², mae dwysedd poblogaeth yr Iseldiroedd yn uchel. Saif yn 23ain ymysg gwledydd y byd o ran dwysedd poblogaeth, a dim ond
Bangladesh
De Corea
sy'n wledydd mwy ac a dwysder poblogaeth uwch.
Un o nodweddion poblogaeth yr Iseldiroedd yw mai hwy, ar gyfartaledd, yw'r bobl dalaf yn y byd, gyda chyfartaledd uchder o 1.83 m (6 troedfedd) i ddynion a 1.70 m (5 troedfedd 7 modfedd) i ferched.
Mae'r gyfradd genedigaethau yn 1.75 plentyn i bob merch. Cymharol araf yw tŵf y boblogaeth, gyda 10.9 genedigaeth y fil o boblogaeth a 8.68 marwolaeth y fil o boblogaeth. Fel yn y rhan fwyaf o wledydd Ewrop, mae'r boblogaeth yn heneiddio; ond i raddau llai na'r rhan fwyaf o wledydd eraill Ewrop.
Ceir cryn dipyn o fewnfudo i'r Iseldiroedd, a hefyd gryn dipyn o allfudo. O'r trigolion heb fod yn Iseldirwyr ethnig, y grwpiau mwyaf yw
Indonesiaid
(2.4%),
Almaenwyr
(2.4%),
Twrciaid
(2.2%) a
Swrinamiaid
(2.0%).
Dinasoedd
golygu
golygu cod
Y Koningsplein, Amsterdam
Hofvijver a Senedd yr Iseldiroedd, Yr Hâg
Dinasoedd mwyaf poblog yr Iseldiroedd yw:
Amsterdam
Gogledd Holand
) 744,740
Rotterdam
De Holand
) 581,615
3 Yr Hâg ('s-Gravenhage) (De Holand) 474,245
Utrecht
Utrecht)
290,529
Eindhoven
Noord Brabant
) 209,601
Tilburg
(Noord Brabant) 200,975
Almere
Flevoland
) 181,990
Groningen
Groningen
) 180,824
Breda
(Noord Brabant) 170,451
10
Nijmegen
Gelderland
) 160,732
11
Apeldoorn
(Gelderland) 155,328
12
Enschede
Overijssel
) 154,311
13
Haarlem
(Gogledd Holand) 147,179
14
Arnhem
(Gelderland) 142,638
15
Zaanstad
(Gogledd Holand) 141,829
16
Amersfoort
(Utrecht) 139,914 inh.
17
Haarlemmermeer
(Gogledd Holand) 139,396
18
's-Hertogenbosch
(Noord Brabant) 135,787
19
Zoetermeer
(De Holand) 118,534
20
Dordrecht
(De Holand) 118,443
Mae nifer o'r dinasoedd yng ngorllewin a gogledd canolbarth y wlad yn ffurfio
cytref
fawr a elwir y
Randstad
('Dinas yr Ymyl' yr yr
Iseldireg
). Mae'n cynnwys pedair dinas fwya'r Iseldiroedd, Amsterdam, Rotterdam, Yr Hâg ac Utrecht a'r ardaloedd a'r mân drefi o'u cwmpas, fel
Almere
Delft
Dordrecht
Gouda
Haarlem
Hilversum
Leiden
Zoetermeer
. Mae dinasoedd y Randstad yn llunio hanner gylch neu gilgant, ac mae'r enw yn tarddu o'r siâp hwnnw.
Crefydd
golygu
golygu cod
Eglwys Gatholig
31%
Eglwys Ddiwygiedig yr Iseldiroedd
13%
Calfiniaid
7%
Islam
5.5%
Arall 2.5%
Dim 41%
Kinderdijk. Golygfa debygol a thraddodiadol o'r Iseldiroedd gyda'r melinau i bympio'r dŵr o'r tiroedd isel.
Diwylliant yr Iseldiroedd
golygu
golygu cod
Prif:
Diwylliant yr Iseldiroedd
Daeth yr Iseldiroedd yn enwog trwy'r byd am ei harlunwyr. Yn y
17g
, yng nghyfnod
Gweriniaeth yr Iseldiroedd
, roedd arlunwyr megis
Rembrandt van Rijn
Johannes Vermeer
Jan Steen
Jacob van Ruysdael
ac eraill. Dilynwyd hwy yn y
19eg
a'r
20g
gan
Vincent van Gogh
Piet Mondriaan
Ymhlith athronwyr enwog yr Iseldiroedd mae
Erasmus o Rotterdam
Spinoza
, ac yn yr Iseldiroedd y gwnaeth
René Descartes
ei waith pwysicaf. Mae gwyddonwyr o'r Iseldiroedd yn cynnwys
Christiaan Huygens
(1629-1695), darganfyddwr
Titan
, un o leuadau
Sadwrn
, a dyfeisiwr y cloc pendil, ac
Antonie van Leeuwenhoek
, y cyntaf i ddisgrifio organebau un gell gyda meicroscop.
Ymhlith awduron pwysicaf yr Iseldiroedd mae
Joost van den Vondel
P.C. Hooft
o'r
17g
Multatuli
yn y
19g
ac yn yr
20g
awduron fel
Harry Mulisch
Jan Wolkers
Simon Vestdijk
Cees Nooteboom
Gerard (van het) Reve
Willem Frederik Hermans
. Cyfieithwyd dyddiadur
Anne Frank
i lawer o ieithoedd.
Gweler hefyd
golygu
golygu cod
Iseldireg
Teyrnas yr Iseldiroedd
Cyfeiriadau
golygu
golygu cod
"Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden"
[Charter for the Kingdom of the Netherlands].
Government of the Netherlands
(yn Iseldireg). 17 Tachwedd 2017
. Cyrchwyd
11 Gorffennaf
2020
"What are the different parts of the Kingdom of the Netherlands?"
Government of the Netherlands
. 16 Hydref 2019
. Cyrchwyd
14 Chwefror
2021
"Living in the EU"
European Union
. 12 Ionawr 2021
. Cyrchwyd
14 Chwefror
2021
"Netherlands boundaries in the North Sea"
. Ministry of Defence. Archifwyd o'r
gwreiddiol
ar 19 Awst 2014
. Cyrchwyd
15 Awst
2014
"Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom"
Ministry of Defence
(yn Saesneg). 15 Tachwedd 2017
. Cyrchwyd
5 Awst
2020
"Gemeentegrootte en stedelijkheid"
(yn Iseldireg).
CBS
. Cyrchwyd
16 December
2019
Dutch Wikisource.
"Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden"
[Constitution for the Kingdom of the Netherlands] (yn Iseldireg).
Chapter 2, Article 32
. Cyrchwyd
3 Gorffennaf
2013
... de hoofdstad Amsterdam ...
Permanent Mission of the Netherlands to the UN.
"General Information"
. Archifwyd o'r
gwreiddiol
ar 5 Hydref 2013
. Cyrchwyd
26 Mehefin
2013
"Port Statistics 2013"
(Press release). Rotterdam Port Authority. Archifwyd o
y gwreiddiol
ar 2019-08-08
. Adalwyd 28 Mehefin 2014
van Krieken, Peter J.; David McKay (2005).
The Hague: Legal Capital of the World
. Cambridge University Press.
ISBN
978-90-6704-185-0
Schiermeier, Quirin (5 Gorffennaf 2010). "Few fishy facts found in climate report".
Nature
466
(170): 170.
doi
10.1038/466170a
ISSN
0028-0836
PMID
20613812
How it Works: Science and Technology
. Marshall Cavendish. 2003. t.
1208
ISBN
978-0-7614-7323-7
"Netherlands: Agricultural exports top 80 billion Euros"
. Archifwyd o'r
gwreiddiol
ar 22 Ionawr 2015
. Cyrchwyd
25 Ionawr
2015
(RVO), Netherlands Enterprise Agency (17 Gorffennaf 2015).
"Agriculture and food"
hollandtrade.com
. Archifwyd o'r
gwreiddiol
ar 2016-01-01
. Cyrchwyd
26 Awst
2016
"How the Netherlands Feeds the World"
. September 2017
. Cyrchwyd
15 Ionawr
2020
"World Economic Outlook Database, October 2019"
World Economic Outlook
International Monetary Fund
. October 2019
. Cyrchwyd
1 Ionawr
2020
"2016 World Press Freedom Index – RSF"
Rsf.org
. 1 Chwefror 2017. Archifwyd o'r
gwreiddiol
ar 1 Chwefror 2017.
"Netherlands"
. Archifwyd o'r
gwreiddiol
ar 10 Mai 2013
. Cyrchwyd
10 Mai
2013
Helliwell, John; Layard, Richard; Sachs, Jeffrey (20 Mawrth 2017).
World Happiness Report 2017
(PDF)
United Nations
Sustainable Development Solutions Network
ISBN
978-0-9968513-5-0
. Archifwyd o'r
gwreiddiol
(PDF)
ar 2017-07-12
. Cyrchwyd
18 Mehefin
2017
Human Development Report 2021
(PDF)
. New York:
United Nations Development Programme
. 2021. t. 24. Archifwyd o'r
gwreiddiol
(PDF)
ar 2021-03-22
. Cyrchwyd
28 April
2021
"World Happiness Report"
worldhappiness.report
(yn Saesneg)
. Cyrchwyd
28 April
2021
The New Encyclopædia Britannica
, 15th edition, 22:641–642
23.0
23.1
23.2
23.3
de Vries, Jan W., Roland Willemyns and Peter Burger,
Het verhaal van een taal
, Amsterdam: Prometheus, 2003, pp. 12, 21–27
Hachmann, Rolf, Georg Kossack and Hans Kuhn,
Völker zwischen Germanen und Kelten
, 1986, pp. 183–212
25.0
25.1
Lendering, Jona,
"Germania Inferior"
Archifwyd
2020-06-07 yn y
Peiriant Wayback
, Livius.org.
Lendering, Jona.
"The Edges of the Earth (3) – Livius"
www.livius.org
. Cyrchwyd
28 Chwefror
2019
Roymans, Nico,
Ethnic Identity and Imperial Power: The Batavians in the Early Roman Empire
, Amsterdam: Amsterdam University Press, 2005, pp 226–227
Previté-Orton, Charles,
The Shorter Cambridge Medieval History
, vol.
29.0
29.1
29.2
Bazelmans, Jos (2009),
"The early-medieval use of ethnic names from classical antiquity: The case of the Frisians"
, in Derks, Ton; Roymans, Nico,
Ethnic Constructs in Antiquity: The Role of Power and Tradition
, Amsterdam: Amsterdam University, pp. 321–337,
ISBN
978-90-8964-078-9
, adalwyd 3 Mehefin 2017
Willemsen, A. (2009),
Dorestad.
MacKay, Angus; David Ditchburn (1997).
Atlas of Medieval Europe
Routledge
. t. 57.
ISBN
978-0-415-01923-1
Frijhoff, Willem (2012). "
The Netherlands
". In Furtado, Peter (gol.).
Histories of Nations: How their identities were forged
. Llundain: Thames & Hudson. t. 150.
ISBN
978-0-500-29300-3
Abbenhuis, Maartje M. (2006)
The Art of Staying Neutral
"93 trains"
. Archifwyd o'r
gwreiddiol
ar 7 December 2004
. Cyrchwyd
7 December
2004
"Nederlanders in de Waffen-SS"
www.waffen-ss.nl
. Archifwyd o'r
gwreiddiol
ar 2017-10-10
. Cyrchwyd
2021-09-12
MOOXE from Close Combat Series.
"Indonesian SS Volunteers"
. Closecombatseries.net
. Cyrchwyd
28 Hydref
2011
"The Kingdom of the Netherlands declares war with Japan"
. ibiblio
. Cyrchwyd
2 Hydref
2009
Library of Congress, 1992, "Indonesia: World War II and the Struggle For Independence, 1942–50; The Japanese Occupation, 1942–45"
Access date: 9 Chwefror 2007.
Lleoliad yr Iseldiroedd yn Ewrop
gw
sg
go
Aelod-wladwriaethau yr Undeb Ewropeaidd
Yr Almaen
Awstria
Bwlgaria
Croatia
Cyprus
Denmarc
Yr Eidal
Estonia
Y Ffindir
Ffrainc
Gwlad Belg
Gwlad Groeg
Gwlad Pwyl
Hwngari
Yr Iseldiroedd
Gweriniaeth Iwerddon
Latfia
Lithwania
Lwcsembwrg
Malta
Portiwgal
Rwmania
Sbaen
Slofacia
Slofenia
Sweden
Tsiecia
gw
sg
go
Sefydliad Cytundeb Gogledd yr Iwerydd (NATO)
Aelodau
Albania
Yr Almaen
Gwlad Belg
Bwlgaria
Canada
Croatia
Denmarc
Yr Eidal
Estonia
Y Ffindir
Ffrainc
Hwngari
Gogledd Macedonia
Gwlad Groeg
Gwlad yr Iâ
Yr Iseldiroedd
Latfia
Lithwania
Lwcsembwrg
Montenegro
Norwy
Portiwgal
Gwlad Pwyl
Rwmania
Sbaen
Slofacia
Slofenia
Sweden
Y Deyrnas Unedig
Tsiecia
Twrci
Unol Daleithiau
Ymgeiswyr
Bosnia a Hertsegofina
Georgia
Wcráin
Awdurdod
WorldCat
VIAF
156652814
LCCN
n78085423
ISNI
0000 0001 2369 754X
GND
4042203-3
SELIBR
155069
SUDOC
026357240
BNF
cb11862083x
(data)
BIBSYS
90546878
HDS
003364
NDL
00568908
NKC
ge128525
The SBN id CFIV048226 is not valid.
BNE
XX451224
CiNii
DA03480434
KulturNav
id
Wedi dod o "
Categorïau
CS1 Iseldireg-language sources (nl)
Yr Iseldiroedd
Aelod-wladwriaethau'r Cenhedloedd Unedig
Aelod-wladwriaethau Cyngor Ewrop
Aelod-wladwriaethau NATO
Aelod-wladwriaethau'r Undeb Ewropeaidd
Benelux
Breniniaethau
Gwledydd Ewrop
Gwledydd a thiriogaethau Iseldireg
Categorïau cudd:
CS1 Saesneg-language sources (en)
Pages containing cite templates with deprecated parameters
Webarchive template wayback links
Nodion
Erthyglau sy'n defnyddio Nodyn Gwybodlen lle Wicidata
Erthyglau microfformat hAudio
AC with 15 elements
Wikipedia articles with VIAF identifiers
Wikipedia articles with LCCN identifiers
Wikipedia articles with ISNI identifiers
Wikipedia articles with GND identifiers
Wikipedia articles with SELIBR identifiers
Wikipedia articles with BNF identifiers
Wikipedia articles with BIBSYS identifiers
Wikipedia articles with faulty authority control identifiers (SBN)
Pages using the Kartographer extension
Yr Iseldiroedd
Ychwanegu pwnc