Chinees schaken

Synopsis

Chinees schaken is een competitief bordspel voor twee spelers met een geschiedenis van duizenden jaren, en wordt samen met Go beschouwd als een van de twee grote bordspelen van China. Het bord heeft negen verticale en tien horizontale lijnen, en elke speler heeft zestien stukken die de opstelling van troepen in oude oorlogen simuleren. Het schaken is wijdverspreid, en spelers zijn overal te vinden in parken en op straat, waardoor het een van de meest populaire denksporten in China is.

Overzicht

Xiangqi, ook bekend als Chinees schaken, is een traditionele tweepersoons bordspelsport van de Chinese natie en wordt samen met schaken en go beschouwd als een van de drie grote bordspelsporten ter wereld. Het xiangqi-bord bestaat uit negen verticale en tien horizontale lijnen die elkaar kruisen, met in het midden de "Chu-rivier en Han-grens" die het bord in twee helften verdeelt. Beide partijen hebben zestien stukken waarmee ze hun troepen op het bord opstellen, met als uiteindelijk doel de vijandelijke generaal (jiang/shuai) schaakmat te zetten. De regels van xiangqi zijn eenvoudig en duidelijk, maar het spel kent talloze variaties en is diepgaand en uitgebreid, waardoor het ook wel "gymnastiek voor de geest" wordt genoemd.

Xiangqi heeft een zeer brede basis onder het volk in China. Van stenen tafels in stadsparken tot bankjes op het platteland, van straatspellen tot professionele schaakacademies, overal zie je spelers geconcentreerd bezig met hun partijen. Volgens statistieken kunnen meer dan 200 miljoen mensen in China xiangqi spelen, waarmee het de intellectuele sport is met de meeste deelnemers in het land. Xiangqi is ook opgenomen als officiële competitiesport, met elk jaar een groot aantal nationale en internationale toernooien.

Historische Oorsprong

De oorsprong van xiangqi blijft tot op de dag van vandaag onderwerp van discussie, met verschillende theorieën. Volgens een volksverhaal werd xiangqi uitgevonden door de beroemde Westelijke Han-generaal Han Xin tijdens zijn gevangenschap. Hij zou de opstelling van troepen op het slagveld hebben omgezet in een spel van aanval en verdediging op het bord. Hoewel dit verhaal geen hard historisch bewijs heeft, weerspiegelt xiangqi wel degelijk de militaire denkwijze van het oude China.

De gedocumenteerde geschiedenis van xiangqi met archeologisch bewijs gaat terug tot de Tang-dynastie. Uit de Tang-dynastie zijn er verslagen van stukken zoals de generaal (jiang), het paard (ma), de strijdwagen (ju) en de soldaat (zu), maar de regels waren toen anders dan nu. Tijdens de Noordelijke Song-dynastie nam xiangqi grotendeels zijn huidige vorm en regels aan, en leek het al sterk op het moderne spel. Het bord kreeg toen de "Chu-rivier en Han-grens", en het kanonstuk (pao) deed zijn intrede, wat de overgang naar een volwassen fase markeerde.

Tijdens de Zuidelijke Song-dynastie werd xiangqi wijdverbreid populair onder het volk en werd het een van de meest geliefde vormen van vermaak. In de Ming- en Qing-dynastieën bereikte de theoretische studie van xiangqi een hoog niveau, met een groot aantal schaakboeken en theoretische werken over speltechniek. Na de oprichting van de Volksrepubliek China werd xiangqi opgenomen als officiële competitiesport, werd een systeem voor professionele spelers opgezet en verbeterde het competitieniveau voortdurend.

Stukken en Regels

De basisregels van xiangqi zijn eenvoudig aan te leren, maar de variaties in een echte partij zijn extreem complex. De opening kent klassieke formaties zoals "Dang Tou Pao" (kanon gericht op het hoofd), "Fei Xiang Ju" (vliegende olifantopstelling) en "Xian Ren Zhi Lu" (wijze wijst de weg). Het middenspel vereist het beoordelen van de situatie en een balans tussen aanval en verdediging. Het eindspel test precieze berekening en fundamentele vaardigheden. Volgens schattingen is het aantal mogelijke legale bordposities in xiangqi meer dan 10^40, wat ver uitstijgt boven het totale aantal atomen in het universum.

Culturele Betekenis

Xiangqi weerspiegelt diepgaand de essentie van de traditionele Chinese cultuur. De "Chu-rivier en Han-grens" op het bord is afkomstig uit het historische verhaal van de strijd tussen Chu en Han. De regel dat de generaals elkaar niet direct mogen aankijken (geen directe confrontatie) komt voort uit het oude protocol waarbij vorsten niet direct met elkaar spraken. De opstelling van de stukken weerspiegelt de militaire organisatie van het oude China: de strijdwagen (ju) vertegenwoordigt de strijdwagens, het paard (ma) de cavalerie, het kanon (pao) de artillerie, en de soldaten (zu/bing) de infanterie. Het geeft zo een compleet beeld van de troepenopstelling op een oud slagveld.

Xiangqi bevat ook een rijkdom aan filosofische ideeën. De dialectische relatie tussen aanval en verdediging, vooruitgang en terugtrekking, opoffering en winst, weerspiegelt het traditionele Chinese idee van de "Gulden Middenweg" en dialectisch denken. Tijdens het spel moet men strategisch plannen en de situatie beoordelen, wat in lijn is met de strategische gedachten uit "De Kunst van het Oorlogvoeren" van Sunzi.

Xiangqi is ook een belangrijk medium voor de verspreiding van de Chinese cultuur over de wereld. Het spel heeft zich verspreid naar Oost-Aziatische landen zoals Vietnam, Zuid-Korea en Japan, evenals naar Chinese gemeenschappen over de hele wereld. De World Xiangqi Federation organiseert regelmatig wereldkampioenschappen, wat de internationale promotie en uitwisseling van xiangqi bevordert.

Referenties

1. Baidu Baike: https://baike.baidu.com/item/象棋/30665
2. Wikipedia: https://zh.wikipedia.org/zh-cn/象棋
3. Chinese Schaakacademie: https://www.xqbase.com