Chinees jade
Synopsis
Chinese jade heeft een geschiedenis van bijna tienduizend jaar en is 's werelds oudste jadecultuur. Van rituele voorwerpen uit het Neolithicum tot dagelijkse decoraties uit de Ming- en Qing-dynastieën, heeft jade een evolutie doorgemaakt van heilig naar seculier. Jade wordt toegeschreven aan de vijf deugden van rechtvaardigheid, menselijkheid, wijsheid, moed en zuiverheid, en is een uniek cultureel symbool en spiritueel drager van de Chinese beschaving.
Overzicht
De Chinese jadecultuur heeft een geschiedenis van bijna tienduizend jaar en is de oudste en meest unieke jadetraditie ter wereld. Vanaf het Neolithicum, ongeveer 9000 jaar geleden, begonnen de Chinezen jade te gebruiken en gaven het een culturele betekenis die ver uitsteeg boven het materiële. In de Chinese cultuur is jade niet alleen een mooie steen, maar ook een drager van moraliteit, macht, geloof en esthetiek. Aan jade werden de vijf deugden van menslievendheid, rechtvaardigheid, wijsheid, moed en zuiverheid toegeschreven, waardoor het een uniek symbolisch systeem in de Chinese cultuur werd.
Chinese jadevoorwerpen hebben een ontwikkelingsproces doorgemaakt van rituele offergerei tot machtsymbool en vervolgens tot alledaagse decoratie. Van de jadedraken van de Hongshancultuur tot de jadecong's van de Liangzhucultuur, van de rituele jade uit de Shang- en Zhou-dynastieën tot de jadesculpturen uit de Ming- en Qing-dynastieën, draagt het jadewerk van elk tijdperk de spirituele aspiraties en esthetische idealen van die tijd. De tienduizenden jadevoorwerpen in de collectie van het Paleismuseum tonen het glorieuze verloop van de Chinese jadeontwikkeling.
Historische Evolutie
| Periode | Tijdsperiode | Kenmerken |
|---|---|---|
| Neolithicum | Ca. 7000 v.Chr. | Oorsprong van jadewerk, jadedraken van de Hongshancultuur, jadecong's van de Liangzhucultuur |
| Shang- en Zhou-dynastieën | Ca. 1600-256 v.Chr. | Jade werd veel gebruikt voor offers en ceremoniële audiënties; meer dan 700 jadevoorwerpen opgegraven uit het graf van Fu Hao |
| Periode van de Lente en Herfst en de Strijdende Staten | 770-221 v.Chr. | Jade kreeg morele connotaties; de edelman vergeleek zijn deugd met jade |
| Qin- en Han-dynastieën | 221 v.Chr.-220 n.Chr. | Jadekleding met gouden draden, jade Bixie-mythische wezens; jadewerk werd meer seculier |
| Tang- en Song-dynastieën | 618-1279 | Jadewerk werd alledaagser en artistieker, meer thema's van bloemen, vogels en figuren |
| Ming- en Qing-dynastieën | 1368-1911 | Jadesculptuurkunst bereikte een hoogtepunt, grote jadesculpturen verschenen, jade kwam in gewone huishoudens |
Culturele Betekenis
De meest unieke culturele betekenis van Chinese jadevoorwerpen ligt in de perfecte combinatie van materie en geest. De ouden geloofden dat jade vijf deugden had: zijn zachte, glanzende warmte staat voor menslievendheid; zijn zichtbare textuur van buiten die het innerlijk toont, staat voor rechtvaardigheid; zijn heldere, ver dragende klank staat voor wijsheid; zijn onbuigzaamheid die toch breekt, staat voor moed; zijn scherpe randen die niet verwonden, staan voor zuiverheid. Dit concept van het vergelijken van deugd met jade heeft de Chinese waarden en esthetiek diepgaand beïnvloed.
In de oude samenleving waren jadevoorwerpen symbolen van identiteit en status. De keizer gebruikte jade volgens rang, en ambtenaren van verschillende rangen droegen verschillende jadevoorwerpen. Jade was ook een medium om hemel, aarde, mens en goden te verbinden. Bij het offeren aan hemel, aarde en de vier windrichtingen werden zes soorten jadevoorwerpen gebruikt: bi (schijf), cong (buis), gui (plaat), zhang (kling), huang (boogvorm) en hu (tijger), gezamenlijk bekend als de zes rituele jades.
Beroemde Stukken
In de Chinese jadegeschiedenis zijn er enkele wereldberoemde meesterwerken. De C-vormige jadedraak van de Hongshancultuur wordt beschouwd als de eerste Chinese draak en is het vroegste fysieke bewijs van het Chinese drakentotem. De jadecong's van de Liangzhucultuur tonen met hun fijne dierengezichtspatronen het superieure jadebewerkingsvaardigheid van 5000 jaar geleden. De jaden lijkwade met gouden draden, opgegraven uit het graf van Liu Sheng, koning Jing van Zhongshan uit de Westelijke Han-dynastie, is gemaakt van 2498 jadefragmenten en gouden draden en is de meest complete jaden lijkwade die tot nu toe is ontdekt. De 'Jadeberg van Yu de Grote die de wateren temt' uit de Qing-dynastie weegt meer dan 5 ton en is het grootste Chinese jadesculptuurwerk, nu bewaard in het Paleismuseum.
Jadeïet begon op grote schaal China binnen te komen tijdens de Qing-dynastie en werd al snel het meest gewilde type jade. Jadeïet uit Myanmar veroverde het Chinese hart met zijn diepgroene kleur en transparante, zachte textuur. De liefde van keizerin-weduwe Cixi voor jadeïet bevorderde de populariteit ervan in China, en tot op de dag van vandaag blijft jadeïet de meest populaire categorie op de Chinese juweliersmarkt.
Bewerkingstechnieken
De Chinese jadebewerkingskunst heeft in duizenden jaren ontwikkeling een uniek systeem van technieken gevormd. De basisstappen van jadebewerking omvatten materiaalselectie, ontwerp, ruwe schets, zagen en beitelen, schuren, fijn bewerken, boren, opengewerkt snijwerk, polijsten en glanzen. Traditionele jadebewerkingstools waren voornamelijk jadeslijpzand en verschillende ijzeren gereedschappen, terwijl tegenwoordig diamantgereedschappen en elektrische apparatuur veel worden gebruikt.
Er zijn twee grote scholen in de Chinese jadebewerking: het noordelijke werk en het zuidelijke werk. Het noordelijke werk, gecentreerd rond Beijing, heeft een robuuste en imposante stijl en is bedreven in vaten en figuren. Het zuidelijke werk, gecentreerd rond Suzhou en Yangzhou, heeft een verfijnde en delicate stijl en is bedreven in bloemen, vogels en antieke imitaties. Zowel de Yangzhou-jadebewerking als de Beijing-jadebewerking zijn aangewezen als nationaal immaterieel cultureel erfgoed.
Referenties
- Baidu Baike: https://baike.baidu.com/item/玉文化
- Paleismuseum: https://www.dpm.org.cn
- Wikipedia: https://zh.wikipedia.org/zh-cn/中国玉器
Comments (0)