Chinese zijde

Synopsis

Chinese zijde heeft een geschiedenis van vijfduizend jaar en is een van de meest representatieve uitvindingen van de Chinese beschaving. Van de legende van Leizu die zijderupsen kweekte en zijde spon tot de opening van de Zijderoute, zijde is niet alleen een kostbaar weefsel, maar ook een verbindende schakel tussen de beschavingen van Oost en West. In 2009 werd de Chinese techniek van zijdecultuur en -weven opgenomen in de UNESCO-lijst van meesterwerken van het immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid.

Overzicht

Zijde is een van de grootste bijdragen van China aan de wereldbeschaving, met een geschiedenis die meer dan vijfduizend jaar teruggaat. China is het eerste land ter wereld dat zijderupsen kweekte en zijde spon. De uitvinding van zijde en de zijdehandel hebben het wereldhistorische proces diepgaand beïnvloed. De Zijderoute, die vanuit het oude China vertrok, bracht oostelijke zijde, porselein en thee naar het westen, en introduceerde tegelijkertijd westerse religies, technologie en ideeën in China, waardoor een brug voor culturele uitwisseling tussen oost en west werd geslagen.

Zijde is een weefsel geweven uit de draden die door zijderupsen worden gesponnen. Zijdevezels zijn lang, dun en buigzaam, en het geweven zijde is licht van gewicht en heeft een zachte glans, waardoor het bekend staat als de koningin der vezels. Het oude China had lange tijd een monopolie op de productietechnologie van zijde, waardoor zijde kostbaarder was dan goud en het meest gewilde Chinese product in de internationale handel werd. Tijdens het Romeinse Rijk was Chinese zijde zeer populair onder de Romeinse adel, en de prijs was ooit gelijk aan die van goud per gewicht.

Historische ontwikkeling

De oorsprong van Chinese zijde kent een mooie legende: Leizu, de vrouw van de Gele Keizer, vond de zijderupsenteelt en het spinnen van zijde uit. Volgens de legende viel een zijdecocon in haar hete thee terwijl ze onder een moerbeiboom rustte, en ze trok er een dunne draad uit, waardoor ze het geheim van zijde ontdekte. Archeologische vondsten tonen aan dat de geschiedenis van zijderupsenteelt en zijdespinnen in China minstens teruggaat tot het Neolithicum. Op de Qianshanyang-site in Zhejiang zijn zijden fragmenten gevonden van ongeveer 4700 jaar oud, en op de Qingtai Village-site in Xingyang, Henan, zijn sporen van zijdeweefsel gevonden van ongeveer 5500 jaar oud.

Tijdens de Shang- en Zhou-dynastieën was de zijdeproductie al op grote schaal georganiseerd. In de Periode van Lente en Herfst en de Periode van de Strijdende Staten ontwikkelde de zijdeweeftechnologie zich snel, en er ontstonden verschillende weefselsoorten zoals brokaat (jin), damast (qi), satijn (ling) en gaasweefsel (luo). De Han-dynastie was een belangrijk keerpunt in de geschiedenis van zijde. Zhang Qian's missie naar het westen opende de Zijderoute, en Chinese zijde begon op grote schaal te worden geëxporteerd naar Centraal-Azië, West-Azië en Europa. De zijde-industrie bereikte zijn hoogtepunt tijdens de Tang-dynastie, met ongekend verfijnde weeftechnieken, en de zijdehandel werd een belangrijke pijler van de Tang-economie.

In de Song-, Yuan-, Ming- en Qing-dynastieën ontwikkelde de zijdeproductietechnologie zich voortdurend, en ontstonden er karakteristieke lokale variëteiten. Het Song-brokaat uit Suzhou, het Yun-brokaat uit Nanjing, het Shu-brokaat uit Sichuan en het Zhuang-brokaat uit Guangxi staan gezamenlijk bekend als de vier grote brokaatsoorten van China, elk met unieke weeftechnieken en artistieke stijlen.

Vier grote brokaatsoorten

Zijderoute

De Zijderoute was een oude handelsroute die China met de westerse wereld verbond, genoemd naar de Chinese zijde die het belangrijkste handelsproduct was. De Zijderoute begon in Chang'an (het huidige Xi'an) in China, liep via de Hexi-corridor en Centraal-Azië, en bereikte uiteindelijk de kusten van de Middellandse Zee en Europa. Deze route was ongeveer 7000 kilometer lang, doorkruiste woestijnen, hoogvlakten en steppen, en was een van de belangrijkste handels- en cultuurroutes in de menselijke geschiedenis.

In 2014 werd de Zijderoute: het wegennetwerk van het Chang'an-Tianshan-corridor, gezamenlijk voorgedragen door China, Kazachstan en Kirgizië, opgenomen op de UNESCO Werelderfgoedlijst. In 2023 werd Xi'an (Chang'an), het oostelijke startpunt van de Zijderoute, ook een stad van internationaal belang.

Productieproces

Het productieproces van zijde omvat verschillende stappen zoals zijderupsenteelt, het spinnen van zijde, weven, bedrukken en verven. Zijderupsenteelt is de meest fundamentele stap; het duurt ongeveer een maand voordat een zijderups van uitkomen tot het spinnen van een cocon. Een zijderups kan ongeveer 1000 meter lange draad spinnen, maar slechts ongeveer 300 tot 500 meter is uiteindelijk geschikt voor het weven. Het spinnen van zijde houdt in dat de zijdecocons in heet water worden geweekt, de draadkop wordt gevonden en een continue draad wordt getrokken. Weven is het verweven van draden op een weefgetouw tot stof; traditionele jacquard-weefgetouwen kunnen uiterst complexe patronen weven.

In 2009 werd de traditionele Chinese zijdecultuur en zijdeambacht opgenomen op de UNESCO Lijst van Meesterwerken van het Orale en Immateriële Erfgoed van de Mensheid, die het complete technische systeem van Chinese zijdecultuur, zijdeweven, borduurwerk, enz. omvat. Steden zoals Hangzhou, Suzhou en Chengdu behouden tot op de dag van vandaag traditionele zijdeproductietechnieken en zijn belangrijke erfgoedlocaties van de Chinese zijdecultuur.

Moderne voortzetting

Tegenwoordig is China nog steeds 's werelds grootste producent en exporteur van zijde, met meer dan 70% van de wereldwijde productie. Traditionele zijdetechnieken worden voortgezet en geïnnoveerd binnen moderne productiemethoden, en zijdeproducten worden op grote schaal toegepast, van hoogwaardige mode tot huisdecoratie. Het China Silk Museum in Hangzhou is 's werelds grootste gespecialiseerde zijdemuseum en toont systematisch de vijfduizend jaar durende ontwikkeling van Chinese zijde.

Referenties

1. China Silk Museum: https://www.chinasilkmuseum.com
2. Baidu Baike: https://baike.baidu.com/item/丝绸
3. UNESCO: https://ich.unesco.org/en/RL/sericulture-and-silk-craftsmanship-of-china
4. Wikipedia: https://zh.wikipedia.org/zh-cn/中国丝绸