Chinese kalligrafie

Synopsis

Chinese kalligrafie is een unieke kunstvorm met Chinese karakters als drager, met een geschiedenis van meer dan 3000 jaar. In 2009 werd het opgenomen in de UNESCO-lijst van meesterwerken van het immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid. Van orakelbottenschrift tot regulier schrift, van Wang Xizhi's 'Voorwoord van het Orchideeënpaviljoen' tot Yan Zhenqing's 'Manuscript ter nagedachtenis aan mijn neef', vormen kalligrafie en de Vier Schatten van de Studieruimte (Huzhou-penseel, Huizhou-inkt, Xuan-papier, Duan-inksteen) samen de kern van de artistieke traditie van de Chinese beschaving.

Overzicht

Chinese kalligrafie is een unieke kunstvorm die Chinese karakters als drager gebruikt en het penseel als schrijfinstrument. Het is een van de meest representatieve traditionele culturele schatten van de Chinese natie. Kalligrafie is niet alleen een manier om karakters te schrijven, maar ook een creatieve activiteit die schrift tot kunst verheft – door de lichtheid of zwaarte, snelheid of traagheid van de penseelstreken, de dikte of dunheid, natheid of droogheid van de inkt, en de open of gesloten, losse of dichte structuur, wordt het Chinese karakter voorzien van een artistieke schoonheid die verder gaat dan de praktische functie. In 2009 werd Chinese kalligrafie opgenomen op de UNESCO-lijst van Meesterwerken van het Orale en Immateriële Erfgoed van de Mensheid.

De geschiedenis van de Chinese kalligrafie is onlosmakelijk verbonden met de ontwikkeling van de Chinese karakters. Van de orakelbeenschriften uit de Shang-dynastie en de bronzen inscripties uit de Zhou-dynastie, tot het kleine zegelschrift uit de Qin-dynastie, het klerkenschrift uit de Han-dynastie, en vervolgens het reguliere schrift, lopend schrift en cursief schrift uit de Wei- en Jin-periodes: de evolutie van de Chinese karakters bracht verschillende stijlen van kalligrafische kunst voort. De Oost-Jin kalligraaf Wang Xizhi wordt door latere generaties vereerd als de 'Heilige van de Kalligrafie'. Zijn meesterwerk 'Voorwoord bij het Orchideeënpaviljoen' wordt beschouwd als het beste lopende schrift ter wereld en is het meest beroemde werk in de geschiedenis van de Chinese kalligrafie. De Tang-dynastie was de hoogtijdagen van de Chinese kalligrafische kunst, met grote meesters als Yan Zhenqing, Liu Gongquan, Ouyang Xun en Chu Suiliang, die elk een diepgaande kalligrafische stijl creëerden.

Vijf Kalligrafiestijlen

Regulier schrift is de basisschrijfstijl voor moderne mensen die kalligrafie leren. Het legt de nadruk op horizontale en verticale lijnen en gestandaardiseerde streken. Yan Zhenqing's reguliere schrift is robuust, zwaar en imposant, en wordt de 'Yan-stijl' genoemd. Liu Gongquan's reguliere schrift is krachtig, sterk en precies van structuur, en wordt de 'Liu-stijl' genoemd. Ouyang Xun's reguliere schrift is strikt volgens de regels, steil en rechtopstaand, en wordt de 'Ou-stijl' genoemd. Yan, Liu, Ou en Zhao (Zhao Mengfu) worden de Vier Grote Meesters van het Regulier Schrift genoemd en zijn klassieke modellen voor het leren van regulier schrift.

Lopend schrift is de stijl met de beste balans tussen praktische bruikbaarheid en artistieke waarde. Wang Xizhi's 'Voorwoord bij het Orchideeënpaviljoen' wordt gekenmerkt door elegant en levendig penseelgebruik en wordt algemeen erkend als het beste lopende schrift ter wereld. Yan Zhenqing's 'Manuscript ter nagedachtenis aan mijn neef' is vol van verdriet en verontwaardiging, met vloeiende inkt, en wordt beschouwd als het op één na beste lopende schrift ter wereld. Su Shi's 'Koude Maaltijd-brief' is ongedwongen en ongebonden, en wordt beschouwd als het op twee na beste lopende schrift ter wereld.

De Vier Schatten van de Studiekamer

De Vier Schatten van de Studiekamer zijn de essentiële gereedschappen voor kalligrafische kunst. Het verwijst naar de vier studeerkamergereedschappen: penseel, inkt, papier en inktsteen. De meest representatieve combinatie is het Hubi-penseel, Huimo-inkt, Xuan-papier en Duan-inktsteen.

Xuan-papier is het representatieve voorbeeld van traditioneel Chinees handgemaakt papier. Het wordt gemaakt van de bast van de blauwe sandelhoutboom en rijststro uit Shatian, via een productieproces van 108 stappen. Hoogwaardig Xuan-papier kan meer dan duizend jaar bewaard blijven en wordt daarom 'duizendjarig papier' genoemd. In 2009 werd de traditionele productietechniek van Xuan-papier opgenomen op de UNESCO-lijst van Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid.

De Duan-inktsteen staat aan de top van de Vier Grote Chinese Inktstenen en wordt geproduceerd in Zhaoqing, Guangdong (vroeger Duanzhou genoemd). De Duan-inktsteen heeft een warme, fijne textuur en slijpt inkt als olie. Sinds de Tang-dynastie is het altijd een tribuutproduct geweest. Samen met de Tao-inktsteen uit Gansu, de She-inktsteen uit Anhui en de Chengniklei-inktsteen uit Shanxi vormen ze de Vier Grote Inktstenen.

Culturele Betekenis

Chinese kalligrafie is niet alleen een kunstvorm, maar ook een kernmedium van de Chinese beschaving. Chinese karakters zijn het enige nog in gebruik zijnde en nooit onderbroken ideografische schriftsysteem ter wereld, en kalligrafie is de unieke manier om deze karakters een artistiek leven te geven. Van oude inscripties op stenen tabletten tot moderne kalligrafietentoonstellingen, kalligrafie loopt als een rode draad door de gehele geschiedenis van de Chinese beschaving en is het meest directe venster om de geest van de Chinese cultuur te begrijpen.

In de moderne samenleving behoudt kalligrafie nog steeds een levendige vitaliteit. Kalligrafieonderwijs is een belangrijk onderdeel van het basisonderwijs in China, en veel scholen bieden kalligrafiecursussen aan. Kalligrafietentoonstellingen en -wedstrijden bloeien overal, en de groep jonge kalligrafieliefhebbers groeit gestaag. De kruisbestuiving tussen kalligrafie en hedendaagse kunst heeft ook veel innovatieve werken voortgebracht, die de oneindige mogelijkheden van deze oude kunst tonen.

Referenties

1. Chinese Immaterieel Erfgoed Netwerk: https://www.ihchina.cn/hanzishufa.html
2. Baidu Baike: https://baike.baidu.com/item/中国书法
3. Wikipedia: https://zh.wikipedia.org/zh-cn/中国书法
4. Chinese Kalligrafievereniging: https://www.cflac.org.cn