Chińska kaligrafia

Synopsis

Kaligrafia chińska to unikalna forma sztuki oparta na znakach chińskich, z historią liczącą ponad trzy tysiące lat, wpisana w 2009 roku na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO. Od pisma na kościach wróżebnych po pismo regularne, od "Preface to the Poems Composed at the Orchid Pavilion" Wang Xizhi po "Manuscript of the Eulogy for My Nephew" Yan Zhenqing, kaligrafia wraz z Czterema Skarbami Gabinetu (pędzlem z Huzhou, tuszem z Huizhou, papierem Xuan i kamieniem tuszowym z Duanxi) tworzy najważniejszą tradycję artystyczną cywilizacji chińskiej.

Przegląd

Chińska kaligrafia to unikalna forma sztuki, w której znaki chińskie są nośnikiem, a pędzel jest narzędziem pisarskim. Jest to jeden z najbardziej reprezentatywnych skarbów tradycyjnej kultury narodu chińskiego. Kaligrafia to nie tylko sposób zapisywania tekstu, ale także twórcza aktywność, która podnosi pismo do rangi sztuki – poprzez różnice w sile i tempie pociągnięć pędzla, gradację tuszu od mocnego do jasnego, od mokrego do suchego, oraz strukturę znaków, od zwartej do otwartej, nadaje ona znakom chińskim artystyczne piękno wykraczające poza ich funkcję użytkową. W 2009 roku chińska kaligrafia została wpisana na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO.

Historia chińskiej kaligrafii jest nierozerwalnie związana z rozwojem pisma chińskiego. Ewolucja stylów pisma – od napisów na kościach wróżebnych z dynastii Shang, przez inskrypcje na brązach z dynastii Zhou, małą pieczęć z dynastii Qin, pismo kancelaryjne z dynastii Han, aż po pismo regularne, półkursywę i kursywę z okresu Wei i Jin – zrodziła różne style sztuki kaligraficznej. Kaligraf Wang Xizhi z dynastii Wschodniej Jin jest czczony przez potomnych jako „Święty Kaligraf”, a jego arcydzieło „Przedmowa do Pawilonu Orchidei” jest uznawane za „pierwszą pod słońcem półkursywę” i najsłynniejsze dzieło w historii chińskiej kaligrafii. Dynastia Tang była szczytowym okresem sztuki kaligraficznej, wydając wielu wielkich mistrzów, takich jak Yan Zhenqing, Liu Gongquan, Ouyang Xun i Chu Suiliang, z których każdy stworzył wpływowy, charakterystyczny styl.

Pięć głównych stylów kaligraficznych

Pismo regularne (kaishu) jest podstawowym stylem, od którego współcześni ludzie rozpoczynają naukę kaligrafii. Kładzie nacisk na poziome i pionowe linie oraz znormalizowane kreski. Pismo regularne Yan Zhenqing jest potężne, solidne i majestatyczne, nazywane „stylem Yan”. Pismo regularne Liu Gongquana ma silną strukturę kości i precyzyjną budowę, nazywane „stylem Liu”. Pismo regularne Ouyang Xuna jest surowe w regułach, strome i wyprostowane, nazywane „stylelem Ou”. Yan, Liu, Ou i Zhao (Zhao Mengfu) są nazywani czterema wielkimi mistrzami pisma regularnego i stanowią klasyczne wzorce do nauki tego stylu.

Pismo półkursywne (xingshu) to styl, który najlepiej równoważy użyteczność i artystyczność. „Przedmowa do Pawilonu Orchidei” Wang Xizhi, z jej lekkimi i żywymi pociągnięciami pędzla, jest powszechnie uznawana za „pierwszą pod słońcem półkursywę”. „Szkic na cześć siostrzeńca” Yan Zhenqing, pełen żalu i gniewu, z obfitym tuszem, jest nazywana „drugą pod słońcem półkursywą”. „Zwój Święta Zimnych Pokarmów” Su Shi, swobodny i nieskrępowany, jest nazywany „trzecią pod słońcem półkursywą”.

Cztery Skarby Gabinetu

Cztery Skarby Gabinetu to niezbędne narzędzia sztuki kaligraficznej, oznaczające cztery przybory pisarskie: pędzel, tusz, papier i kamień do rozcierania tuszu. Najbardziej reprezentatywną kombinacją są pędzle z Huzhou, tusz z Huizhou, papier Xuan i kamień tuszowy Duan.

Papier Xuan jest reprezentantem tradycyjnego chińskiego papieru ręcznie czerpanego. Wytwarza się go z kory drzewa qingtan (wingceltis) i słomy ryżowej z pól piaszczystych, w procesie obejmującym 108 etapów. Wysokiej jakości papier Xuan może przetrwać ponad tysiąc lat, stąd określenie „papier o żywotności tysiąca lat”. W 2009 roku tradycyjna technika wytwarzania papieru Xuan została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO.

Kamień tuszowy Duan, uważany za pierwszy wśród czterech słynnych chińskich kamieni tuszowych, pochodzi z Zhaoqing (dawniej Duanzhou) w prowincji Guangdong. Kamień Duan ma ciepłą, delikatną fakturę i rozciera tusz jak olej. Od czasów dynastii Tang był regularnie ofiarowywany jako danina na dwór cesarski. Wraz z kamieniem Tao z Gansu, kamieniem She z Anhui i kamieniem Chengni z Shanxi tworzy grupę czterech słynnych kamieni tuszowych.

Znaczenie kulturowe

Chińska kaligrafia to nie tylko forma sztuki, ale także kluczowy nośnik cywilizacji chińskiej. Pismo chińskie jest jedynym na świecie ciągle używanym i nigdy nieprzerwanym systemem pisma ideograficznego, a kaligrafia jest unikalnym sposobem nadawania temu pismu artystycznego życia. Od starożytnych inskrypcji na stelach i odlewach po współczesne wystawy kaligraficzne, kaligrafia przenika całą historię cywilizacji chińskiej i jest najbardziej bezpośrednim oknem do zrozumienia ducha kultury chińskiej.

We współczesnym społeczeństwie kaligrafia wciąż zachowuje żywotność. Edukacja kaligraficzna jest ważnym elementem podstawowej edukacji w Chinach, wiele szkół oferuje lekcje kaligrafii. Wystawy i konkursy kaligraficzne dynamicznie rozwijają się w całym kraju, a grupa młodych entuzjastów kaligrafii stale rośnie. Mieszanie się kaligrafii ze sztuką współczesną również zaowocowało wieloma innowacyjnymi dziełami, ukazując nieskończone możliwości tej starożytnej sztuki.

Źródła

1. Chińska strona niematerialnego dziedzictwa kulturowego: https://www.ihchina.cn/hanzishufa.html
2. Baidu Baike: https://baike.baidu.com/item/中国书法
3. Wikipedia: https://zh.wikipedia.org/zh-cn/中国书法
4. Chińskie Stowarzyszenie Kaligrafów: https://www.cflac.org.cn