Cung Potala (Potala Palace)

Synopsis

Cung Potala nằm trên núi Hồng Sơn ở Lhasa, Tây Tạng, ở độ cao 3.700 mét so với mực nước biển. Được xây dựng lần đầu vào năm 631 dưới sự chỉ đạo của Tùng Tán Cán Bố, vua của Thổ Phồn. Năm 1994 được công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới UNESCO.

Tổng quan

Cung điện Potala (tiếng Tạng: ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལ), tọa lạc trên núi Marpo Ri (núi Đỏ) ở phía tây bắc thành phố Lhasa, thủ phủ của Khu tự trị Tây Tạng, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, ở độ cao 3.700 mét so với mực nước biển. Cung điện Potala được Tạng vương đời thứ 33 của Vương quốc Thổ Phồn là Songtsen Gampo chủ trì xây dựng vào năm 631 sau Công nguyên, sau đó bị tàn phá nghiêm trọng cùng với sự tan rã của Vương quốc Thổ Phồn. Năm 1645, Đạt-lại Lạt-ma đời thứ 5 để củng cố chính quyền địa phương Ganden Phodrang theo chế độ chính giáo hợp nhất đã cho xây dựng lại Cung điện Potala, sau đó không ngừng mở rộng và dần hình thành quy mô như ngày nay.

Kiến trúc chính của Cung điện Potala được chia thành hai phần: Cung Trắng và Cung Đỏ, là một quần thể kiến trúc cung điện quy mô đồ sộ, kết hợp cung điện, pháo đài và tu viện thành một thể thống nhất. Quần thể kiến trúc được xây dựng dựa theo sườn núi, tòa nhà chính cao 117 mét, dài 360 mét theo chiều đông-tây, tổng diện tích sàn khoảng 130.000 mét vuông, có tổng cộng khoảng 1.000 phòng. Bên trong cung điện lưu giữ và bảo tồn một lượng lớn di vật lịch sử.

Năm 1961, Cung điện Potala được liệt kê vào danh sách Di tích Văn hóa Trọng điểm Quốc gia đợt đầu tiên. Năm 1994, Cung điện Potala được UNESCO đưa vào Danh sách Di sản Thế giới. Năm 2000 và 2001, Tu viện Jokhang và Công viên Norbulingka cũng được đưa vào Danh sách Di sản Thế giới như là các dự án mở rộng của Cung điện Potala.

Lịch sử phát triển

Bố cục kiến trúc

Kiến trúc chính của Cung điện Potala được chia thành hai phần:

Cung Đỏ

Cung Đỏ nằm ở trung tâm Cung điện Potala, tường ngoài màu đỏ, là trung tâm tôn giáo của Cung điện Potala. Bên trong Cung Đỏ có 8 linh tháp của các đời Đạt-lại Lạt-ma, trong đó nổi tiếng nhất là linh tháp của Đạt-lại Lạt-ma đời thứ 5, cao 14,85 mét, được bọc vàng, tiêu tốn khoảng 3.721 kg vàng.

Cung Đỏ còn lưu giữ một lượng lớn tác phẩm nghệ thuật và di vật Phật giáo quý giá, bao gồm tượng Phật, thangka (tranh vẽ Phật giáo Tây Tạng), kinh sách, v.v. Trong đó, kiến trúc của tám điện linh tháp mang phong cách khác nhau, đại diện cho thành tựu cao nhất của nghệ thuật Phật giáo Tây Tạng.

Cung Trắng

Cung Trắng nằm ở hai bên Cung Đỏ, tường ngoài màu trắng, là cung điện mùa đông và trung tâm hoạt động chính trị của Đạt-lại Lạt-ma. Bên trong Cung Trắng có:

• Đại điện phía Đông: Đại điện lớn nhất trong Cung Trắng, là nơi Đạt-lại Lạt-ma tổ chức các nghi lễ tôn giáo và hoạt động chính trị quan trọng.
• Điện Ánh Dương: Nơi ở của Đạt-lại Lạt-ma, được đặt tên do ánh sáng mặt trời dồi dào.
• Trường học Tăng quan: Nơi đào tạo các tăng quan.

Các kiến trúc khác

Tu viện Jokhang

Tu viện Jokhang nằm ở trung tâm thành phố Lhasa, được xây dựng vào thế kỷ 7 sau Công nguyên, do Songtsen Gampo xây dựng để kỷ niệm việc Công chúa Văn Thành vào Tây Tạng. Tu viện Jokhang là một trong những tu viện quan trọng nhất của Phật giáo Tây Tạng, bên trong thờ phụng tượng Phật Thích Ca Mâu Ni 12 tuổi do Công chúa Văn Thành mang từ Trường An đến.

Con đường Bát Giác trước Tu viện Jokhang là con đường kinh luân nổi tiếng nhất ở Lhasa, hàng ngày có rất nhiều tín đồ đến đây đi nhiễu và cầu nguyện.

Năm 2000, Tu viện Jokhang được đưa vào Danh sách Di sản Thế giới như là dự án mở rộng của "Quần thể kiến trúc lịch sử Cung điện Potala, Lhasa".

Công viên Norbulingka

Công viên Norbulingka nằm ở ngoại ô phía tây thành phố Lhasa, được xây dựng lần đầu vào thế kỷ 18, là cung điện mùa hè của các đời Đạt-lại Lạt-ma. Norbulingka có diện tích khoảng 360.000 mét vuông, là khu vườn nhân tạo lớn nhất Tây Tạng, trong vườn có các cung điện như Kelsang Podrang, Golden Podrang, Takten Migyur Podrang.

Năm 2001, Công viên Norbulingka được đưa vào Danh sách Di sản Thế giới như là dự án mở rộng của "Quần thể kiến trúc lịch sử Cung điện Potala, Lhasa".

Thông tin thực tế

Di sản Thế giới

Năm 1994, Cung điện Potala được UNESCO đưa vào Danh sách Di sản Văn hóa Thế giới. Năm 2000 và 2001, Tu viện Jokhang và Công viên Norbulingka cũng được đưa vào như các dự án mở rộng. Đánh giá của UNESCO cho rằng:

• Cung điện Potala là đại diện xuất sắc của kiến trúc Tây Tạng, kết hợp cung điện, pháo đài và tu viện thành một thể thống nhất.
• Lịch sử và kiến trúc của Cung điện Potala có mối liên hệ mật thiết với lịch sử, tôn giáo và chính trị của Tây Tạng.
• Cung điện Potala và các công trình kiến trúc phụ trợ của nó là kiệt tác của văn hóa và nghệ thuật Tây Tạng.

Tài liệu tham khảo

1. Trang web chính thức Cung điện Potala: http://www.potalapalace.cn/
2. Wikipedia: https://zh.wikipedia.org/wiki/布达拉宫
3. Baidu Baike: https://baike.baidu.com/item/布达拉宫
4. UNESCO: https://whc.unesco.org/en/list/705/