Chińska opera

Synopsis

Chińska opera jest jedną z trzech najstarszych kultur teatralnych na świecie (obok greckiej tragedii i komedii oraz indyjskiego dramatu sanskryckiego), liczącą ponad 800 lat historii. Pekin opera jest reprezentantem narodowej esencji, z czterema głównymi typami ról: Sheng, Dan, Jing, Chou, oraz czterema podstawowymi umiejętnościami: śpiewem, recytacją, grą aktorską i walką sceniczną. W kraju istnieje 348 rodzajów oper. Kunqu opera, uważana za przodka wszystkich oper, została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO w 2001 roku. Kolory masek mają swoje znaczenie — czerwień oznacza lojalność, biel zdradę, a czerń prawość. Mei Lanfang jest uważany za największego artystę wykonawczego chińskiej opery. Opera łączy w sobie literaturę, muzykę, taniec, sztuki wizualne i sztuki walki.

Przegląd

Chińska opera jest jedną z trzech najstarszych kultur teatralnych na świecie, obok starożytnej greckiej tragedii i komedii oraz indyjskiego dramatu sanskryckiego, z historią liczącą ponad 800 lat. Chińska opera jest wysoce syntetyczną formą artystyczną – łączy ona w sobie elementy literatury, muzyki, tańca, sztuk pięknych, sztuk walki, akrobatyki i innych, tworząc unikalny system sceniczny o wschodniej estetyce. Najbardziej charakterystyczną cechą chińskiej opery jest jej stylizacja – wszystkie ruchy sceniczne, kostiumy, charakteryzacja, śpiew i recytacja podlegają ścisłym normom i konwencjom.

Urok chińskiej opery tkwi w jej symboliczności – w przeciwieństwie do zachodniego teatru dążącego do realizmu, chińska opera za pomocą najbardziej oszczędnych środków scenicznych wyraża najbogatsze treści. Jeden bicz może reprezentować jazdę konną, kilka chorągwi – tysiące żołnierzy, a jedno okrążenie sceny – podróż przez góry i rzeki. Ten wirtualny, symboliczny sposób gry jest najbardziej unikalnym językiem artystycznym chińskiej opery.

Cztery Główne Role

Cztery główne role – Sheng, Dan, Jing, Chou – stanowią podstawę klasyfikacji postaci w chińskiej operze. Sheng odgrywa pozytywne role męskie – Laosheng jest stateczny i opanowany, jak Zhuge Liang; Xiaosheng jest przystojny i elegancki, jak Xu Xian. Dan odgrywa role żeńskie – Qingyi jest łagodna i dostojna, jak Biała Żmija (Bai Suzhen); Huadan jest żywiołowa i figlarna, jak Hongniang. Jing (pomalowane twarze) odgrywa role o otwartym, szczerym lub podstępnym charakterze, gdzie dobro i zło rozróżnia się za pomocą masek. Chou odpowiada za komiczne wstawki i jest komicznym filarem opery.

Cztery Podstawowe Umiejętności

Chang, Nian, Zuo, Da to cztery podstawowe umiejętności, które musi opanować aktor operowy. Chang (śpiew) jest najważniejszy – dobry śpiew może pozostawić niekończące się wspomnienia. Nian to recytacja – recytacja w operze różni się od codziennej mowy, ma specjalną melodykę i rytm. Zuo to gra aktorska – każdy gest, spojrzenie, pozycja ciała w operze podlega ścisłym normom. Da to walka – chińska opera przekształciła ruchy sztuk walki w taniec, tworząc unikalną estetykę walki scenicznej.

Sztuka Masek

Maski (charakteryzacja twarzy) to najbardziej wizualnie uderzająca sztuka charakteryzacji w chińskiej operze. Aktorzy malują na twarzach wzory w różnych kolorach, aby wyrazić charakter i status postaci – czerwień symbolizuje lojalność i prawość (Guan Yu), biel – podstępność (Cao Cao), czerń – nieprzekupność (Bao Zheng). Widzowie, patrząc tylko na kolor maski, mogą natychmiast ocenić, czy postać jest dobra, czy zła.

Główne Gatunki Operowe

Opera Pekińska jest reprezentantem chińskiej opery, nazywanym skarbem narodowym. Ukształtowała się za panienia cesarza Qianlonga z dynastii Qing, łącząc style Anhui i Hubei, oraz wchłaniając elementy Kunqu i Qinqiang, a dojrzałość osiągnęła w Pekinie. Śpiew w Operze Pekińskiej opiera się głównie na stylach Xipi i Erhuang, z bogatymi i zmiennymi rytmami. Mei Lanfang jest największym artystą wykonawczym Opery Pekińskiej; stworzona przez niego szkoła Mei charakteryzuje się dostojnością, elegancją i powagą, a on sam wyniósł chińską operę na światową scenę.

Kunqu jest jednym z najstarszych gatunków chińskiej opery, liczącym ponad 600 lat, i nazywanym "przodkiem wszystkich oper". Śpiew Kunqu jest delikatny, finezyjny, a melodie eleganckie, reprezentując najwyższy poziom estetyki chińskiej opery. W 2001 roku Kunqu został wpisany przez UNESCO na listę Arcydzieł Ustnego i Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości, będąc pierwszym chińskim projektem, który tego dostąpił.

Wpływ Kulturowy

Chińska opera wywarła głęboki wpływ na światowy teatr. Występy Mei Lanfanga w USA w 1930 roku wywołały sensację, a jego system wykonawczy, obok systemów Stanisławskiego i Brechta, nazywany jest jednym z trzech wielkich systemów wykonawczych świata. Maski Opery Pekińskiej stały się jednym z ikonicznych symboli chińskiej kultury. Obecnie w Chinach istnieje 348 gatunków oper, ponad 2000 profesjonalnych zespołów wykonawczych, które rocznie dają setki tysięcy przedstawień.

Źródła

1. Baidu Baike: https://baike.baidu.com/item/中国戏曲
2. Wikipedia: https://zh.wikipedia.org/zh-cn/中国戏曲
3. Opera Pekińska: https://baike.baidu.com/item/京剧
4. Kunqu: https://baike.baidu.com/item/昆曲